Norma
Dil modelleri bir hukuki soruya saniyeler içinde akıcı bir cevap yazabilir. Bu hız gerçek bir kazançtır: ilgili kavramları tanımak, araştırmanın hangi maddeden başlayacağını görmek ya da bir taslağı hızla kurmak için kullanışlıdır.
Ama akıcılık doğruluk demek değildir. Hukukta yanlış bir cevabın bedeli yüksektir ve yanlış cevaplar çoğu zaman doğru olanlar kadar ikna edici görünür. Bu yazı, yapay zekâ cevaplarının nerede yanılabileceğini ve bir cevabı kullanmadan önce nasıl doğrulayacağınızı anlatıyor.
Dil modeli bir cevabı nasıl üretir?
Genel amaçlı bir dil modeli, eğitim verisinden öğrendiği kalıplara dayanarak en olası metni üretir. Bir kanun maddesini bir veritabanından okumaz; o maddeye benzeyen bir metin kurar. Çoğu zaman sonuç doğrudur, ama modelin doğru cevapla doğruya benzeyen cevabı ayırt eden bir mekanizması yoktur.
Bazı sistemler bu sorunu, cevabı üretmeden önce güvenilir bir kaynaktan ilgili metinleri getirip modelin cevabını bu metinlere dayandırarak azaltır. Bu yaklaşımda cevabın altında hangi metinlere dayandığı gösterilebilir ve doğrulama o metinlerden yapılır.
Birinci risk: uydurma kaynak
En bilinen hata, var olmayan bir karar ya da madde numarası üretmektir. Esas ve karar numarası, daire adı ve tarih içeren, biçimce kusursuz bir atıf tamamen uydurma olabilir. Bu hata, cevabın geri kalanı doğru olduğunda bile fark edilmeden bir dilekçeye girebilir.
Kural basittir: bir atıf, ancak metnine ulaştığınızda atıftır. Karar numarasını resmî karar arama hizmetinde, madde numarasını mevzuatın kendisinde açın ve cevapta söylenenle karşılaştırın.
İkinci risk: yürürlükten kalkmış hüküm
Model, değiştirilmiş ya da yürürlükten kaldırılmış bir hükmü bugün de geçerliymiş gibi anlatabilir. Eğitim verisinde eski metin daha çok geçiyorsa cevap da onu yansıtır. Hukuk literatüründe bile kaldırılmış kuralların güncelmiş gibi tekrarlandığı görülür; model bu yanlışı da öğrenmiş olabilir.
Bu yüzden cevapta geçen her maddenin bugünkü hâline bakılır: madde değişmiş mi, yürürlükten kaldırılmış mı, bir Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiş mi? Mülga kavramı mülga nedir yazısında anlatılıyor.
Üçüncü risk: yanlış tarih
Hukuki bir soru çoğu zaman bir tarihe bağlıdır: olay hangi tarihte gerçekleştiyse kural olarak o tarihte yürürlükte olan metin uygulanır. Yapay zekâ cevapları genellikle bugünün metnini anlatır; geçmiş bir olay için bu, yanlış hükmü uygulamak anlamına gelebilir.
Sorunuz geçmiş bir olaya ilişkinse tarihi soruya açıkça yazın ve cevaptaki maddenin o tarihteki hâlini kontrol edin; bunun yolu madde geçmişi yazısında anlatılıyor.
Dördüncü risk: gizlilik
Bir yapay zekâ aracına yazdığınız soru ve eklediğiniz belge, çoğu zaman cevabın üretildiği bir sağlayıcıya gönderilir. Müvekkil bilgisi, sözleşme metni ya da kişisel veri içeren bir belgeyi paylaşmadan önce, aracın bu veriyi nereye gönderdiğini ve ne kadar sakladığını öğrenin.
Kurum içinde bir kural koymak da yararlıdır: hangi tür bilgilerin yapay zekâ araçlarına girilebileceği, hangilerinin girilemeyeceği önceden belirlenirse, karar her kullanıcıya tek tek bırakılmamış olur.
Soruyu nasıl sormalı?
Cevabın kalitesi büyük ölçüde sorunun nasıl sorulduğuna bağlıdır. Olayı ve tarihi açıkça yazın: “işçi kıdem tazminatı alabilir mi” yerine olayın ne zaman gerçekleştiğini, sözleşmenin türünü ve nasıl sona erdiğini belirtin. Biliyorsanız ilgili kanunu adıyla ya da numarasıyla anın; bu, cevabın yanlış bir düzenlemeye dayanma ihtimalini azaltır.
Bir soruda tek konu sorun: birden fazla sorunun birlikte sorulması, her birine daha yüzeysel bir cevap verilmesine yol açar. Cevabın dayandığı maddeleri ve kararları açıkça isteyin. Ayrıntıyı ise ayrı sorularla derinleştirin: istisnalar, süreler ve ispat yükü gibi konular çoğu zaman ilk cevapta yer almaz.
Bir cevabı doğrulamanın beş adımı
Birincisi, kaynak isteyin: dayanağını göstermeyen bir cevabı yalnızca bir başlangıç noktası sayın. İkincisi, kaynağı açın: cevapta geçen her madde ve kararı kendi metninden okuyun. Üçüncüsü, yürürlüğü kontrol edin: maddenin bugünkü ya da olay tarihindeki hâli, cevapta anlatılanla aynı mı?
Dördüncüsü, kapsamı kontrol edin: cevap genel kuralı anlatırken sizin olayınıza uygulanan bir istisnayı atlamış olabilir. Beşincisi, sonucu kendiniz kurun: yapay zekâ araştırmayı hızlandırır; hukuki değerlendirmeyi ve son kontrolü ise onu kullanan kişi yapar.
Çıktıyı bir belgeye aktarırken
Yapay zekâdan alınan bir metni dilekçeye, görüşe ya da sözleşmeye aktarırken onu kendi taslağınız gibi okuyun. Atıfları tek tek açın, alıntılanan cümlelerin kaynakta gerçekten o biçimde geçtiğini kontrol edin. Kaynakta bulunmayan bir cümle, tırnak içinde verilmiş olsa bile alıntı değildir.
Üsluba da dikkat edin: yapay zekâ metni kesin ve emin bir dille yazar. Bu ton, tartışmalı bir konuyu yerleşmiş gibi gösterebilir. İçtihatta ya da öğretide görüş ayrılığı bulunan bir konuda cevap tek bir görüşü anlatıyorsa, karşı görüşü ayrıca araştırın.
Yapay zekâ hangi işlerde güçlüdür?
Doğru kullanıldığında yapay zekâ araştırmanın başlangıcını kısaltır: bir kavramın hangi kanunlarda düzenlendiğini bulmak, uzun bir metinde ilgili maddeyi yakalamak, bir kararın özetini çıkarmak ya da bir taslağın ilk hâlini kurmak gibi. Bu işlerde hata yapsa bile hata, bir sonraki adımda metnin kendisi okunurken ortaya çıkar.
Zayıf olduğu yer, tek başına son söz olmaktır: “bu madde uygulanır mı” ya da “bu süre geçti mi” gibi sonuca bağlanan sorularda cevap mutlaka birincil kaynakla sınanmalıdır.
Kaynak gösteren bir cevap neyi değiştirir?
Cevabın altında dayandığı maddelerin ve kararların gösterilmesi, doğrulamayı mümkün kılar ama onun yerine geçmez. Gösterilen kaynağı açıp cevaptaki iddiayı gerçekten desteklediğini kontrol etmek yine kullanıcının işidir.
Norma AI cevabını Norma'nın kendi mevzuat ve içtihat korpusundan kurar ve her cevabın altında dayandığı maddeleri ve kararları listeler; kaynağa tıklayınca metnin kendisi açılır. Yürürlükten kaldırılmış hükümler korpusta ayrıca işaretlidir. Ayrıntılar Norma AI sayfasında.
Sık sorulan sorular
Yapay zekâ hukuki tavsiye verebilir mi?
Yapay zekâ bir soruya cevap metni üretebilir, ama bu cevap hukuki değerlendirmenin yerini tutmaz. Araştırmayı hızlandırmak için kullanılır; sonuç birincil kaynakla doğrulanmalı ve değerlendirmeyi kullanan kişi yapmalıdır.
Yapay zekâ neden var olmayan karar üretir?
Genel amaçlı dil modelleri metni, öğrendikleri kalıplara dayanarak en olası biçimde üretir; bir karar numarasını bir veritabanından okumaz. Bu yüzden biçimce doğru görünen ama gerçekte olmayan atıflar üretebilirler.
Yapay zekâ cevabındaki bir kararı nasıl doğrularım?
Esas ve karar numarasıyla resmî karar arama hizmetinde arayın (örneğin Yargıtay için karararama.yargitay.gov.tr) ve kararın metnini okuyun. Bulamıyorsanız atfı kullanmayın.
Müvekkil bilgisini yapay zekâya yazmak güvenli mi?
Bu, aracın veriyi nereye gönderdiğine ve ne kadar sakladığına bağlıdır. Paylaşmadan önce aracın veri işleme koşullarını öğrenin; kurum içinde hangi bilgilerin girilebileceğine dair bir kural belirleyin.
Yapay zekâ güncel mevzuatı bilir mi?
Genel amaçlı bir dil modeli, eğitim verisinin toplandığı tarihe kadar yayımlanmış metinleri yansıtır; o tarihten sonra yapılan değişiklikleri bilmez ve bunu cevabında belirtmeyebilir. Cevabını bir mevzuat veritabanından getirdiği metinlere dayandıran sistemler ise, o veritabanı güncel tutulduğu ölçüde günceldir. İki durumda da maddenin bugünkü hâlini resmî kaynaktan kontrol etmek gerekir.
Yapay zekâya hukuki soru nasıl sorulmalı?
Olayı ve tarihini açıkça yazın, biliyorsanız ilgili kanunu anın, bir soruda tek konu sorun ve cevabın dayandığı maddeleri ve kararları açıkça isteyin.
Kaynak gösteren bir yapay zekâ cevabı yeterli mi?
Kaynak göstermek doğrulamayı mümkün kılar ama doğrulamanın yerine geçmez. Gösterilen kaynağı açıp cevaptaki iddiayı gerçekten desteklediğini kontrol edin.
Norma'yı denemek ister misiniz?
Kurulum yok, sunucu yok. Hesap açtığınız gün kullanmaya başlarsınız.
Ücretsiz deneyin