Mevzuat için yapay zekâ: genel asistan neden yetmez, neye bakmalı?

Genel asistan ile mevzuat asistanı arasındaki fark

Genel bir dil modeli, eğitildiği tarihe kadar internette bulduğu metinlerden öğrenir. Türk mevzuatının o metinler arasındaki payı küçüktür, güncel hâli ise hiç yoktur: model, eğitim tarihinden sonra çıkan bir yönetmelik değişikliğini bilemez ve bunu size söylemez.

Mevzuat için kurulmuş bir asistan farklı çalışır: soru geldiğinde önce güncel bir mevzuat arşivinde arama yapar, bulduğu maddeleri ve kararları modelin önüne koyar ve cevabı yalnız o metinlerden üretmesini ister. Modelin işi yazmak, arşivin işi doğru metni sağlamaktır. Bu düzende cevabın kalitesi arşivin güncelliğine ve aramanın isabetine bağlıdır; model aynı olsa bile sonuç bambaşkadır.

Güncellik: cevap hangi tarihli metne dayanıyor?

Mevzuat her gün değişir. Resmî Gazete'de bir yönetmeliğin tek maddesi değiştiğinde, o yönetmelikle ilgili her cevabın dayanağı da değişmiş olur. Asistanın arşivi Resmî Gazete'yi gün içinde tarıyorsa cevap aynı gün güncellenir; arşiv haftada bir yenileniyorsa aradaki günlerde verilen her cevap eski metne dayanır ve bunu fark etmenin yolu yoktur.

Seçerken sorulacak soru şudur: arşiv ne sıklıkla ve nereden besleniyor, ve bir cevabın dayandığı metnin tarihi cevabın yanında görünüyor mu?

Mülga ve yürürlük: hüküm bugün geçerli mi?

Bir metnin arşivde bulunması onun geçerli olduğu anlamına gelmez. Yürürlükten kaldırılmış bir madde, kaldırılma tarihinden önceki olaylar için hâlâ okunur; ama bugünkü bir işlem için uygulanmaz. Asistan bu ayrımı yapamıyorsa mülga bir hükmü güncel diye aktarır ve cevap son derece inandırıcı görünür.

Bakılacak şey, maddenin yanında yürürlük durumunun ve değişiklik geçmişinin görünüp görünmediğidir. Maddenin eski hâline ulaşmak ayrı bir ihtiyaçtır ve madde geçmişi yazısında anlatılır; mülga kavramının kendisi için mülga nedir yazısına bakabilirsiniz.

Kaynak gösterme: atıf doğrulanabilir mi?

Bir cevabın altında kanun adı ve madde numarası yazması kaynak göstermek değildir; model o künyeyi de üretmiş olabilir. Kaynak göstermek, atıfın tıklanınca gerçek metne açılması ve o metnin cevapta söylenen şeyi gerçekten söylemesidir.

Türkiye'de bu ayrımın bedeli 2026 yazında görüldü: bir mahkeme, dilekçede yapay zekânın ürettiği uydurma karar künyeleri tespit edip durumu baroya bildirdi.

Türkiye Barolar Birliği, 28 Ağustos 2026'da avukatlar için yayımladığı tavsiye rehberinde yapay zekâ çıktısındaki her kaynağın künye düzeyinde doğrulanmasını istedi.

Ölçüt artık "cevap kaynak gösteriyor mu" değil, "gösterdiği kaynak gerçekten var mı ve açılıyor mu" sorusudur.

İçtihatla birlikte sorgulama

Mevzuat metni ne dediğini söyler; mahkemelerin onu nasıl uyguladığını içtihat söyler. İkisi ayrı araçlarda duruyorsa her soru iki kez sorulur ve iki cevap elle birleştirilir. Aynı arşivde madde ile o maddeye ilişkin kararlar bir arada aranabiliyorsa, "bu madde uygulamada nasıl yorumlanıyor" sorusu tek soruda cevaplanır. İçtihadın ne olduğu ve hangi kararın bağladığı için içtihat nedir yazısı var.

Belirsizlikte ne yapıyor: soruyor mu, tahmin mi ediyor?

Aynı numarayı taşıyan iki ayrı belge, aynı adı taşıyan biri yürürlükte biri mülga iki metin, eksik yazılmış bir kanun adı: mevzuat sorularının bir kısmı belirsizdir. İyi bir asistan bu durumda tahmin etmez, hangisini kastettiğinizi sorar. Sessizce birini seçen asistan çoğu zaman doğru seçer; yanlış seçtiği günü ise fark etmezsiniz.

Aynı ölçüt cevabın yönü için de geçerlidir. Bir kira sorusunu kiracı sorduğunda cevabın ev sahibinin bakışıyla yazılmış olması, içerik doğru olsa bile yanıltır. Norma bu tür cevapları ayrı bir uyarıyla işaretler; uyarı bir hata değil, "bunu okurken dikkatli olun" demektir.

Verinin nerede işlendiği ve kim görebildiği

Mevzuat soruları çoğu zaman bir olayın ayrıntısını taşır: müvekkil adı, sözleşme tutarı, bir çalışanın durumu. Sorunun nerede işlendiği, ne kadar saklandığı ve kimin görebildiği, aracın kalitesi kadar önemlidir. Sorulacak sorular: veri hangi ülkede işleniyor, soru metinleri model eğitiminde kullanılıyor mu, firma içinde kim neyi görebiliyor, silme isteği nasıl karşılanıyor?

Maliyet ve kota

Yapay zekâ cevabının bir maliyeti vardır ve bu maliyet kullanım arttıkça büyür. Araçların çoğu bunu kullanıcı başına günlük ya da aylık hakla yönetir. Seçerken sorulacak sorular: hak kullanıcıya mı firmaya mı bağlı, hak bitince ne oluyor, daha derin bir cevap için daha pahalı bir kip seçilebiliyor mu?

Seçerken sorulacak on soru

Bu yazıdaki ölçütleri tek listede toplarsak, bir mevzuat yapay zekâsı seçerken satıcıya sorulacak on soru şunlardır:

1. Arşiv Resmî Gazete'yi ne sıklıkla tarıyor; değişiklik aynı gün mü, haftada bir mi işleniyor?
2. Cevabın dayandığı metnin tarihi ve yürürlük bilgisi cevabın yanında görünüyor mu?
3. Yürürlükten kalkmış (mülga) hüküm işaretleniyor mu, yoksa güncel hükümle aynı mı görünüyor?
4. Atıf tıklanınca gerçek metne açılıyor mu; künye üretilmiş olabilir mi?
5. İçtihat aynı arşivde mi; madde ile o maddeye ilişkin kararlar tek soruda bir arada aranabiliyor mu?
6. Belirsiz soruda (aynı numaralı iki belge, benzer adlı iki metin) asistan soruyor mu, sessizce birini mi seçiyor?
7. Dayanağı zayıf ya da tek taraflı yazılmış cevap ayrıca işaretleniyor mu?
8. Veri hangi ülkede işleniyor, soru metinleri model eğitiminde kullanılıyor mu, firma içinde kim neyi görebiliyor?
9. Hak kullanıcıya mı firmaya mı bağlı, nasıl sayılıyor, bitince ne oluyor?
10. Kendi aracınızdan (örneğin Claude) bağlanabiliyor musunuz, yoksa yalnız ürünün kendi ekranı mı var?

Onuncu sorunun cevabı için Claude'a Norma bağlantısı yazısına, ürünün kendisi için Norma AI sayfasına bakabilirsiniz.