Norma › Rehber › Gıda mevzuatı listesi: 13 temel düzenleme
Gıda mevzuatı listesi: gıda işletmelerinin karşılaştığı 13 temel düzenleme
Gıda üreten, işleyen ya da satan bir işletmenin karşısına çıkan temel mevzuat tek listede: bir kanun ve on iki yönetmelik. Her satırda düzenlemenin ne istediği bir cümleyle yazılıdır. Bu bir başlangıç listesidir; ürüne özgü Türk Gıda Kodeksi tebliğleri ayrıca eklenir.
Gıda mevzuatı iki katmanlıdır. Birinci katman işletmenin kendisini düzenler: kayıt ya da onay, hijyen, çalışanların eğitimi ve resmî kontroller. İkinci katman ürünü düzenler: etiket, katkı maddeleri, bulaşanlar ve mikrobiyolojik kriterler gibi konularda Türk Gıda Kodeksi.
Aşağıdaki liste, gıda üreten, işleyen ve satan işletmelerin en sık karşılaştığı düzenlemeleri toplar. Gıda mühendisleri, kalite yöneticileri ve gıda danışmanları için de bir kontrol noktasıdır: işletmenin listesinde bu on üç satır var mı, güncel mi?
Liste neyi kapsar, neyi kapsamaz?
Listede, ürün grubundan bağımsız olarak gıda işletmelerinin büyük bölümünde karşılığı bulunan düzenlemeler var. Seçim ölçütü şu: düzenleme tek bir ürüne değil, gıda işletmesi olmaya ya da tüketiciye gıda sunmaya bağlı bir yükümlülük getiriyor mu?
Ürüne özgü Türk Gıda Kodeksi tebliğleri, hayvansal gıdalara ilişkin özel hijyen kuralları, yem mevzuatı ile ithalat ve ihracat işlemleri listenin dışındadır. İş, çevre ve iş sağlığı ve güvenliği gibi her işyerinde geçerli alanlar da ayrı listelerdedir.
Bu liste bir başlangıç noktasıdır, hukuki görüş değildir. Hangi hükmün işletmenize uygulandığı ne ürettiğinize, hangi aşamada faaliyet gösterdiğinize ve kime sattığınıza göre değişir.
Her satırda düzenlemenin adı, Resmî Gazete tarihi ve sayısı ile ne istediği yazılı. Tarih, düzenlemenin ilk yayımlandığı günü gösterir; sonradan yapılan değişiklikler ayrıca izlenir. Güncel metin ve maddelerin önceki hâlleri için Mevzuat sayfasına bakın.
Temel kanun ve işletmenin kaydı: iki düzenleme
Alanın temel kanunu ile işletmenin faaliyete başlamasını düzenleyen yönetmelik:
- 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13.06.2010, sayı 27610). Temel kanun: gıda ve yem güvenilirliğinin, halk sağlığının, bitki ve hayvan sağlığının korunmasını ve sağlanmasını amaçlar.
- Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik (Resmî Gazete 17.12.2011, sayı 28145). Gıda işletmelerinin kayıt ve onay işlemlerine dair usul ve esasları belirler.
Kanun işletmeciye üç temel yükümlülük getirir. İşletmeci, kendi faaliyet alanının her aşamasında Kanun'daki şartları sağlamak ve bunu doğrulamakla yükümlüdür (madde 22). Üretim, işleme ve dağıtımın tüm aşamalarında izlenebilirliği sağlayan bir sistem kurar (madde 24). Onaya tabi işletmeler faaliyete geçmeden önce onay alır; kayda tabi işletmeler kaydını yaptırır (madde 30).
Hangi işletmelerin onaya tabi olduğu Kayıt ve Onay Yönetmeliği'nin birinci ekinde sayılır: et, süt, yumurta ve balıkçılık ürünleri gibi hayvansal gıdaları üreten, işleyen ya da depolayan işletmeler. İşletmenizin kayda mı onaya mı tabi olduğunu listenize not edin.
Hijyen, eğitim ve resmî kontrol: üç düzenleme
İşletmenin günlük işleyişini belirleyen hijyen kuralları, çalışanların eğitimi ve resmî kontroller:
- Gıda Hijyeni Yönetmeliği (Resmî Gazete 17.12.2011, sayı 28145). Gıda işletmecisinin birincil üretimden son tüketiciye arza kadar uyması gereken genel hijyen kurallarını belirler.
- Hijyen Eğitimi Yönetmeliği (Resmî Gazete 05.07.2013, sayı 28698). Gıda üretim ve perakende işyerlerinde çalışanlara yönelik hijyen eğitimlerini düzenler.
- Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik (Resmî Gazete 17.12.2011, sayı 28145). Gıda ve yemin resmî kontrollerine ilişkin usul ve esasları belirler.
Gıda Hijyeni Yönetmeliği'nin merkezinde tehlike analizi ve kritik kontrol noktaları (HACCP) ilkeleri durur: gıda işletmecisi bu ilkelere dayalı prosedürleri uygulamaya koyar, uygular ve sürdürür (madde 22). Yönetmelik, gıda güvenilirliğinin sağlanmasında sorumluluğun öncelikle gıda işletmecisinde olduğunu da açıkça yazar (madde 6).
Hijyen prosedürlerinizi, eğitim kayıtlarınızı ve izlenebilirlik kayıtlarınızı listede ilgili düzenlemeye bağlayın; bir kontrolde hangi kaydın hangi hükme dayandığını göstermek kolaylaşır.
Türk Gıda Kodeksi'nin çerçevesi, etiket ve beyan: üç düzenleme
Ürüne ilişkin kuralların çatısını kuran yönetmelik ile tüketiciye verilen bilgiyi düzenleyen iki yönetmelik:
- Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği (Resmî Gazete 19.02.2020, sayı 31044). Çerçeve yönetmelik: katkı maddeleri, bulaşanlar, etiketleme ve ambalajlama gibi konularda yatay ve dikey gıda kodeksine ilişkin esasları düzenler.
- Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Resmî Gazete 26.01.2017, sayı 29960). Gıda hakkında bilgilendirme açısından tüketicinin üst düzeyde korunmasına ilişkin kuralları belirler.
- Türk Gıda Kodeksi Beslenme Beyanları Yönetmeliği (Resmî Gazete 20.04.2023, sayı 32169). Son tüketiciye arz edilen gıdalardaki beslenme beyanlarına ilişkin kuralları belirler.
Türk Gıda Kodeksi iki koldan oluşur. Yatay gıda kodeksi; katkı maddeleri, bulaşanlar, kalıntılar, etiketleme ve mikrobiyolojik kriterler gibi bütün gıdalara uygulanan kriterleri içerir. Dikey gıda kodeksi, belirli bir gıda ya da gıda grubu için belirlenmiş özel kriterleri içerir. Bu listedeki kodeks yönetmelikleri bütün gıdalara uygulanan ortak kuralları taşır; ürününüze özgü düzenlemeler aşağıdaki ek listeye girer.
Etiket, ambalaj tasarımı ve tanıtım metni bu satırların işletmedeki karşılığıdır. Bir yönetmelik değiştiğinde ilk bakılacak yer bu metinlerdir.
İçerik ve güvenilirlik limitleri: beş düzenleme
Gıdaya katılabilecek maddeleri ve gıdada bulunabilecek kalıntıları sınırlayan beş yönetmelik:
- Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği (Resmî Gazete 13.10.2023, sayı 32338). Gıda katkı maddelerinin listesini, kullanım koşullarını ve etiketleme kurallarını belirler.
- Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliği (Resmî Gazete 05.11.2023, sayı 32360). Gıdalarda bulunabilen belirli bulaşanların maksimum limitlerini ve gıda işletmecisinin bu konudaki sorumluluklarını belirler.
- Türk Gıda Kodeksi Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliği (Resmî Gazete 13.02.2025, sayı 32812). Gıdaların mikrobiyolojik kriterlerini ve gıda işletmecisinin hijyen gerekliliklerini yerine getirirken uyacağı kuralları belirler.
- Türk Gıda Kodeksi Pestisitlerin Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliği (Resmî Gazete 27.09.2021, sayı 31611). Bitkisel ve hayvansal gıdalarda pestisit kalıntılarının maksimum limitlerine ilişkin uygulama usul ve esaslarını belirler.
- Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemelere Dair Yönetmelik (Resmî Gazete 05.04.2018, sayı 30382). Gıda ile temas eden madde ve malzemelerin üretim, işleme ve dağıtım aşamalarındaki özelliklerini belirler.
Bu başlıktaki yönetmeliklerin üçü yakın tarihlidir: gıda katkı maddeleri 13 Ekim 2023'te, bulaşanlar 5 Kasım 2023'te, mikrobiyolojik kriterler 13 Şubat 2025'te yayımlandı. Bu tarihlerden önce hazırlanmış listelerde bu yönetmelikler bulunmaz.
Limitler çoğunlukla yönetmeliklerin eklerindeki tablolarda yer alır. Ürününüzle ilgili eki ve satırı listenize not edin; bir değişiklik geldiğinde nereye bakacağınız belli olur.
Ürüne ve faaliyete göre eklenenler
Aşağıdaki düzenlemeler yalnız ilgili durum işletmenizde varsa uygulanır. Hangilerinin listenize gireceğini ne ürettiğiniz ve nasıl sattığınız gösterir.
- Ürüne özgü Türk Gıda Kodeksi tebliğleri: süt ürünleri, et ürünleri, bal ya da zeytinyağı gibi kendi tebliği bulunan bir ürün grubunda üretim yapan işletmeler.
- Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği: hayvansal gıda üreten, işleyen ya da depolayan işletmeler.
- Gıda İşletmelerinde Yerel, Marjinal ve Sınırlı Faaliyetlerin Düzenlenmesine Dair Yönetmelik: hayvansal gıdayı son tüketicinin yanı sıra başka bir perakendeciye de arz eden perakende işletmeler.
- Takviye Edici Gıdaların İthalatı, Üretimi, İşlenmesi ve Piyasaya Arzına İlişkin Yönetmelik: takviye edici gıda ithal eden, üreten, işleyen ya da piyasaya arz eden işletmeler.
- Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Hakkında Yönetmelik: etikette ya da tanıtımda sağlık beyanı kullanan işletmeler.
- Okul Gıdası Hakkında Tebliğ: okul kantini, kafeterya ve yemekhane gibi yerlerde doğrudan öğrenciye sunulan hazır ambalajlı gıdaları üreten ya da satan işletmeler.
- İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik: kaynak suyu ya da içme suyu üretip ambalajlayan işletmeler.
- Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik: organik ürün üreten, işleyen ya da satan işletmeler.
- Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği: ürününü ambalajlı olarak piyasaya süren işletmeler.
- İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik: işyeri açma ve çalışma ruhsatı alan işletmeler.
Gıdayı çevrim içi satıyorsanız e-ticaret mevzuat listesi, bir üretim tesisi işletiyorsanız iş, çevre ile iş sağlığı ve güvenliği başlıkları için üretim tesisi mevzuat listesi bu listeyi tamamlar.
Ürüne özgü tebliğleri listeye eklerken
Belirli bir ürün grubuna özgü kurallar çoğunlukla Türk Gıda Kodeksi tebliğleriyle konur. Tebliğler adlarında bir numara taşır (Tebliğ No: yıl/sıra); aynı ürün için farklı yıllarda yayımlanmış tebliğleri birbirinden bu numara ayırır.
Yürürlükteki tebliğlerin tamamı, ürün ailesine göre Türk Gıda Kodeksi listesi sayfasında: 18 yönetmelik ve 80 tebliğ, numarası ve Resmî Gazete bilgisiyle.
Bir ürün için yeni tebliğ yayımlandığında eskisi yürürlükten kaldırılır; yeni tebliğ sıklıkla faaliyetteki işletmelere uyum için bir geçiş süresi tanır. Bu yüzden listenizde üç bilgi birlikte durmalıdır:
- tebliğin adı ve numarası,
- Resmî Gazete tarihi ve sayısı,
- varsa geçiş süresinin bittiği tarih.
Yeni tebliğ yayımlandığında eski satırı hemen silmeyin; geçiş süresi bitene kadar hangi kurala göre üretim yaptığınızı gösteren kayıt o satırdır.
Liste nasıl güncel tutulur?
Gıda mevzuatında değişiklik sıktır. Beslenme beyanları, gıda katkı maddeleri ve bulaşanlar yönetmelikleri 2023'te, mikrobiyolojik kriterler yönetmeliği 2025'te yayımlandı; yönetmeliklerin ekleri de ayrıca değişir. Listeyi iki olay eskitir: listedeki bir düzenlemenin değişmesi ve listede olmayan yeni bir düzenlemenin yayımlanması. İlki belge takibiyle, ikincisi kelime izlemeyle yakalanır.

Yöntemlerin her birinin zayıf noktası mevzuat nasıl takip edilir yazısında; bir maddenin önceki hâline ulaşmanın yolları madde geçmişi nasıl öğrenilir yazısında.
Gıda danışmanları ve kalite yöneticileri için: birden çok işletmede aynı liste
Bir gıda danışmanı ya da birden çok tesisin kalitesinden sorumlu bir yönetici aynı soruyu her işletme için cevaplar: bu işletmenin prosedürleri, etiketleri ve kayıtları güncel mevzuata uyuyor mu? Soruyu her işletme için baştan araştırmak yerine ortak bölümü bir kez kurmak daha sağlamdır.
Bu düzen üç adımdır:
- Ortak çekirdeği sabitleyin. Yukarıdaki on üç satır gıda işletmelerinin büyük bölümünde aynıdır; onu bir kez kurun.
- Ürüne ve faaliyete özgü satırları ekleyin. Ek listeden ve ürünün tebliğlerinden seçin; neden eklediğinizi not edin.
- Değişikliği tek yerden izleyin. Bir düzenleme değiştiğinde hangi işletmeleri etkilediğini görün; her biri için görevi ve sorumluyu belirleyin.

Müşterilerinize bu düzeni önermek ya da birlikte çalışmak isterseniz bize yazın; nasıl bir iş birliği kurabileceğimizi konuşalım.
Gıda güvenliği yönetim sistemleriyle ilişkisi
ISO 22000 gibi bir gıda güvenliği yönetim sistemi kuran işletmelerde bu liste, işletmeye uygulanan yasal şartların belirlenmesi için bir başlangıçtır. Listenin sütunları ve kuruluş adımları ISO yasal şartlar listesi nasıl hazırlanır yazısında; yazı ISO 9001, 14001 ve 45001 üzerinden anlatır, aynı düzen gıda güvenliği için de kullanılır.
Bu sayfada ISO standartlarının metni yer almaz. Standartlar telif hakkıyla korunur ve Türk Standardları Enstitüsü'nden edinilir. Buradaki liste, gıda işletmelerinin izlemesi gereken Türk mevzuatını gösterir.
Sık sorulan sorular
Gıda mevzuatı listesi her işletme için aynı mıdır?
Hayır. Bu sayfadaki on üç düzenleme gıda işletmelerinin büyük bölümünde ortaktır; geri kalanı ürüne, faaliyetin aşamasına ve satış biçimine göre değişir. Süt ürünleri, et ürünleri ya da takviye edici gıda gibi alanlarda listeye o ürüne özgü düzenlemeler eklenir.
Türk Gıda Kodeksi tebliğleri neden listede yok?
Tebliğler belirli bir ürün grubuna özgüdür; bu liste bütün gıda işletmelerini ilgilendiren ortak kuralları toplar. Ürününüzün tebliğini listenize ayrıca ekleyin ve numarasıyla yazın.
İşletmem kayda mı onaya mı tabi?
Onaya tabi işletmeler Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik'in birinci ekinde sayılır; bunlar hayvansal gıda üreten, işleyen ya da depolayan işletmelerdir ve faaliyete geçmeden önce onay alırlar. Kayda tabi işletmeler kaydını yaptırır.
Lokanta ve market gibi perakende işletmeler için bu liste geçerli mi?
Büyük bölümüyle evet. Gıda Hijyeni Yönetmeliği birincil üretimden son tüketiciye arza kadar bütün aşamaları kapsar; Hijyen Eğitimi Yönetmeliği de gıda üretim ve perakende iş yerlerinde çalışanları kapsar. Hangi satırın işletmenizde karşılığı olduğunu faaliyetinize göre işaretleyin.
Liste ne sıklıkla değişir?
Düzenli bir takvimi yoktur. Listedeki yönetmeliklerden üçü 2023'te, biri 2025'te yayımlandı; yönetmeliklerin ekleri de ayrıca değişir. Bu yüzden yalnız dönemsel gözden geçirme yetmez, günlük takip gerekir.
Bu liste ISO 22000 belgelendirmesi için yeterli mi?
Tek başına hayır. Liste ortak başlangıcı verir; ürüne özgü düzenlemeleri ve işletmenin üstlendiği diğer şartları siz eklersiniz. Standardın metni bu sayfada ve Norma'da yer almaz.
Listeyi Norma'ya nasıl alırım?
Uyum paketinde, firmanızın klasör ekranındaki “Başlangıç listesinden ekle” düğmesiyle. Liste seçilir ve on üç düzenleme takibe girer; takipteki bir düzenleme değiştiğinde bildirim gelir, sonradan düzenleme ekleyip çıkarabilirsiniz.
Diğer modüller
Norma'yı denemek ister misiniz?
Kurulum yok, kayıt gerekmez. Sorunuzu yazın, Norma kaynağıyla cevaplasın.
Ücretsiz deneyin