Norma logosu Norma

Norma › Rehber › Çevre mevzuatı listesi: takip edilecek 18 düzenleme

Çevre mevzuatı listesi: tesislerin en sık karşılaştığı 18 düzenleme

Çoğu tesisin karşısına çıkan çevre mevzuatı tek listede: iki kanun ve on altı yönetmelik. Her satırda düzenlemenin ne istediği bir cümleyle yazılıdır. Bu bir başlangıç listesidir; faaliyete ve atık türüne özgü düzenlemeler ayrıca eklenir.

Çevre mevzuatında “hangi düzenlemeye tabiyiz?” sorusunun cevabı tesisin ne yaptığına bağlıdır: ne üretir, hangi atığı çıkarır, suya ve havaya ne verir. 2872 sayılı Çevre Kanunu çerçeveyi çizer; izin, atık, emisyon ve gürültü gibi konuların ayrıntısı yönetmeliklerdedir.

Aşağıdaki liste, bir tesisin yasal şartlar listesini kurarken ilk yazdığı satırları toplar. Çevre görevlileri ve çevre danışmanlık firmaları için bir kontrol noktasıdır: hizmet verdiğiniz tesisin listesinde bu on sekiz satır var mı, güncel mi?

Liste neyi kapsar, neyi kapsamaz?

Listede, sektörü ne olursa olsun çoğu üretim ve hizmet tesisinde karşılığı bulunan düzenlemeler var. Seçim ölçütü şu: düzenleme tek bir atık türüne ya da sektöre değil, tesisin kendisine bağlı bir yükümlülük getiriyor mu? İzin, atık yönetimi, atıksu, emisyon ve gürültü bu türdendir.

Yalnız belirli atıklarda ya da faaliyetlerde uygulanan yönetmelikler listede yok: tıbbi atıklar, atık piller, ömrünü tamamlamış lastikler, hafriyat ve yıkıntı atıkları gibi. Onlar yazının sonundaki ek listede duruyor. Bir tesisin gerçek listesi, bu on sekiz satıra kendi faaliyetlerinin eklenmesiyle oluşur.

Bu liste bir başlangıç noktasıdır, hukuki görüş değildir. Hangi hükmün tesisinize uygulandığı faaliyet konunuza, kapasitenize ve çevre izin durumunuza göre değişir.

Her satırda düzenlemenin adı, Resmî Gazete tarihi ve sayısı ile ne istediği yazılı. Tarih, düzenlemenin ilk yayımlandığı günü gösterir; sonradan yapılan değişiklikler ayrıca izlenir. Güncel metin ve maddelerin önceki hâlleri için Mevzuat sayfasına bakın.

Çerçeve, izin ve denetim: beş düzenleme

Diğer yükümlülüklerin dayandığı kanun ile bir tesisin kurulmasından denetlenmesine kadar geçen süreci düzenleyen dört yönetmelik:

  1. 2872 sayılı Çevre Kanunu (Resmî Gazete 11.08.1983, sayı 18132). Temel kanun: çevrenin korunmasına ilişkin genel yükümlülükleri ve yaptırımları belirler.
  2. Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği (Resmî Gazete 10.09.2014, sayı 29115). Çevre izin ve lisansı sürecinde uyulacak usul ve esasları düzenler.
  3. Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği (Resmî Gazete 29.07.2022, sayı 31907). Çevresel etki değerlendirmesi sürecinde uyulacak idari ve teknik esasları düzenler.
  4. Çevre Yönetimi Hizmetleri Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 01.11.2022, sayı 32000). Çevre yönetimi hizmeti alacak işletmelerin ve bu hizmeti vereceklerin yükümlülüklerini düzenler.
  5. Çevre Denetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete 12.06.2021, sayı 31509). Tesis ve faaliyetlere yapılacak çevre denetimlerini, ihlallerin tespitini ve idari yaptırımları düzenler.

İlk soru çoğu zaman şudur: tesis çevre izin ve lisansına tabi mi? Bu sorunun cevabı atık, emisyon ve atıksu satırlarının kapsamını da etkiler. Listenizde izin belgesinin tarihini ilgili satırın kanıtı olarak yazın.

Atık: beş düzenleme

Atık konusu tek yönetmelikle bitmez. Genel çerçeveyi biri çizer; diğerleri belirli atıkları ve mali yükümlülüğü düzenler:

  1. Atık Yönetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete 02.04.2015, sayı 29314). Atıkların oluşumundan bertarafına kadar yönetimine ilişkin kuralları düzenler.
  2. Sıfır Atık Yönetmeliği (Resmî Gazete 12.07.2019, sayı 30829). Sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasını, geliştirilmesini ve izlenmesini düzenler.
  3. Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (Resmî Gazete 26.06.2021, sayı 31523). Ambalajların üretimi ve piyasaya arzı ile ambalaj atıklarına ilişkin işletme yükümlülüklerini düzenler.
  4. Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin Yönetmelik (Resmî Gazete 31.12.2019, sayı 30995, 4. mükerrer). Geri kazanım katılım payının belirlenmesini, beyanını ve tahsilini düzenler.
  5. Atık Yağların Yönetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete 21.12.2019, sayı 30985). Atık yağların geçici depolanması, toplanması, taşınması ve bertarafına ilişkin esasları düzenler.

Bu satırların kanıtı çoğu zaman bir kayıt ya da beyandır: atık beyanı, sıfır atık belgesi, ambalaj bildirimi, geri kazanım katılım payı beyannamesi.

Su, hava, gürültü ve toprak: beş düzenleme

Tesisin çevreye verdiği etkiyi ortam bazında düzenleyen beş yönetmelik:

  1. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (Resmî Gazete 31.12.2004, sayı 25687). Su kaynaklarının korunması ve su kirlenmesinin önlenmesi için hukuki ve teknik esasları belirler.
  2. Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (Resmî Gazete 03.07.2009, sayı 27277). Sanayi ve enerji üretim tesislerinden atmosfere yayılan emisyonların kontrolünü düzenler.
  3. Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete 14.01.2025, sayı 32782). Sanayi kaynaklı emisyonların ve atık oluşumunun entegre kirlilik önleme ve kontrol yaklaşımıyla yönetimini düzenler.
  4. Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği (Resmî Gazete 30.11.2022, sayı 32029). Çevresel gürültünün azaltılması için uygulanacak kontrol tedbirlerini düzenler.
  5. Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik (Resmî Gazete 08.06.2010, sayı 27605). Toprak kirlenmesinin önlenmesini, kirlenmiş sahaların tespitini, temizlenmesini ve izlenmesini düzenler.

Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliği 14 Ocak 2025'te yayımlandı. Sanayi tesislerinde emisyonu ve atık oluşumunu tek bir yaklaşımla ele alır; kapsamına giren tesislerde hava kirliliği satırının yanına bu yönetmelik de yazılır.

Atıksu deşarjı, baca emisyonu ya da gürültü tesisinizde yoksa ilgili satır listenize girmez; varsa ölçüm ve analiz raporu o satırın kanıtıdır.

Kimyasallar: iki düzenleme

Kimyasal madde üreten, ithal eden ya da kullanan tesisler için iki temel metin:

  1. Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 23.06.2017, sayı 30105). Kimyasalların kaydı, değerlendirilmesi, izni ve kısıtlanmasına ilişkin kuralları düzenler.
  2. Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 11.12.2013, sayı 28848). Madde ve karışımların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ambalajlanmasını düzenler.

Bu iki yönetmelik kısa adlarıyla bilinir: KKDİK ve SEA. Aynı kimyasallar iş sağlığı ve güvenliği tarafında da ayrı bir yönetmeliğe konu olur; o satırlar İSG mevzuat listesi yazısında.

İklim

Listenin en yeni kanunu:

  1. 7552 sayılı İklim Kanunu (Resmî Gazete 09.07.2025, sayı 32951). İklim değişikliğiyle mücadeleyi, sera gazı emisyonlarının azaltılmasını ve uyum faaliyetlerini düzenler.

Kanunun öngördüğü araçların ayrıntısı ikincil düzenlemelerle belirleniyor. Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği 27 Ağustos 2026'da yayımlandı; kapsamına giren tesisler onu ek listeden alır. Bu alanda yeni yönetmelik ve tebliğlerin çıkması beklenir; listede olmayan yeni bir düzenleme kelime izlemeyle yakalanır.

Faaliyete ve atık türüne göre eklenenler

Aşağıdaki yönetmelikler yalnız ilgili atık ya da faaliyet tesisinizde varsa uygulanır. Hangilerinin listenize gireceğini faaliyet konunuz ve çıkan atıkların dökümü gösterir.

  • Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği: sağlık kuruluşları ve tıbbi atık çıkaran birimler.
  • Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Yönetimi Hakkında Yönetmelik: elektrikli ve elektronik eşya üreten, ithal eden ya da satan işletmeler.
  • Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği: pil ve akümülatör üreten, ithal eden ya da atığını çıkaran işletmeler.
  • Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği: lastik üreten, ithal eden ya da araç filosu işleten işletmeler.
  • Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği: yemekhanesi ya da gıda üretimi olan tesisler.
  • Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği: inşaat, yıkım ve tadilat işleri.
  • Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik: belirli miktarın üzerinde tehlikeli madde bulunduran kuruluşlar.
  • Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik: yönetmeliğin ekinde sayılan faaliyetleri yürüten tesisler.
  • Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği: sistemin kapsamına giren tesisler.
  • Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik: bu gazları içeren soğutma, iklimlendirme ve yangın söndürme ekipmanını kullanan ya da bakımını yapan işletmeler.

Liste nasıl güncel tutulur?

Çevre mevzuatı sık yenilenir. Bu on sekiz düzenlemenin yedisi 2021 ve sonrasında yayımlandı: çevre denetimi ve ambalaj atıkları 2021'de, çevresel etki değerlendirmesi, çevre yönetimi hizmetleri ve çevresel gürültü 2022'de, endüstriyel emisyonlar ile İklim Kanunu 2025'te. Listeyi iki olay eskitir: listedeki bir düzenlemenin değişmesi ve listede olmayan yeni bir düzenlemenin yayımlanması. İlki belge takibiyle, ikincisi kelime izlemeyle yakalanır.

Norma Resmî Gazete bildirim ayarları: izlenen kelime listesi ve kök araması
Kelime izleme: izlenen kelimeler arasında “çevre” de var. Kelime Resmî Gazete'de geçince haber verilir; listede olmayan yeni düzenleme böyle yakalanır.

Yöntemlerin her birinin zayıf noktası mevzuat nasıl takip edilir yazısında; listenin sütunları ve denetimde en sık çıkan bulgular ISO yasal şartlar listesi nasıl hazırlanır yazısında.

Çevre danışmanları ve çevre görevlileri için: birden çok tesiste aynı liste

Bir çevre danışmanlık firması ya da birden çok tesise bakan bir çevre görevlisi aynı soruyu her tesis için cevaplar: bu tesisin listesi güncel mi? Listeyi her tesis için ayrı bir tablo dosyasında tutmak iki sorun doğurur. Bir yönetmelik değiştiğinde her dosyanın tek tek açılması gerekir; hangi tesiste hangi satırın ne zaman güncellendiğini denetimde göstermek de zorlaşır.

Daha sağlam düzen üç adımdır:

  1. Ortak çekirdeği sabitleyin. Yukarıdaki on sekiz satır çoğu tesiste aynıdır; onu bir kez kurun.
  2. Tesise özgü satırları ekleyin. Faaliyet konusuna ve atık türüne göre ek listeden seçin; neden eklediğinizi not edin.
  3. Değişikliği tek yerden izleyin. Bir düzenleme değiştiğinde hangi tesisleri etkilediğini görün; her biri için görevi ve sorumluyu belirleyin.
Norma görev aktiviteleri: tarihli işlem kayıtları ve ekli kanıt dosyası
Görevin aktivite kaydı: kim, ne zaman, hangi işlemi yaptı; PDF kanıt dosyası ilgili satırın yanında durur.

Müşterilerinize bu düzeni önermek ya da birlikte çalışmak isterseniz bize yazın; nasıl bir iş birliği kurabileceğimizi konuşalım.

ISO 14001 ile ilişkisi

ISO 14001 kullanan kuruluşlarda bu liste, standardın 6.1.3 maddesinin istediği kaydın mevzuat bölümünü oluşturur. Standart ayrıca kuruluşun kendi isteğiyle üstlendiği şartları da sorar: müşteri şartnameleri, sektör taahhütleri ve gönüllü anlaşmalar bu listede yoktur, kuruluş kendisi ekler.

Bu sayfada ISO 14001 standardının metni yer almaz. Standart telif hakkıyla korunur ve Türk Standardları Enstitüsü'nden edinilir. Buradaki liste, standardın izlenmesini istediği Türk mevzuatını gösterir.

Sık sorulan sorular

Çevre mevzuatı listesi her tesis için aynı mıdır?

Hayır. Bu sayfadaki on sekiz düzenleme çoğu tesiste ortaktır; geri kalanı faaliyet konusuna, kapasiteye ve çıkan atığın türüne göre değişir. Sağlık, inşaat ya da madencilik gibi alanlarda listeye o alana özgü yönetmelikler eklenir.

Küçük bir işletme bu listenin tamamına tabi midir?

Hayır. Örneğin çevre izin ve lisansı yalnız yönetmeliğin eklerinde sayılan faaliyetler için aranır; hava emisyonu ya da atıksu satırları o etki tesiste varsa uygulanır. Hangi hükmün uygulandığına işletme, çevre görevlisi ya da danışmanıyla birlikte karar verir.

Bu liste ISO 14001 belgelendirmesi için yeterli mi?

Tek başına hayır. Standart, kuruluşa uygulanan bütün yasal şartların ve kuruluşun üstlendiği diğer şartların belirlenmesini ister. Bu liste ortak çekirdeği verir; tesise özgü düzenlemeleri ve diğer şartları siz eklersiniz.

ISO 14001 standardının metni Norma'da var mı?

Hayır. Standart metinleri telif hakkıyla korunur; Norma'da ve bu sayfada yer almaz. Norma, standardın izlenmesini istediği mevzuatı takip eder.

Liste ne sıklıkla değişir?

Düzenli bir takvimi yoktur. Listedeki on sekiz düzenlemenin yedisi 2021 ve sonrasında yayımlandı; madde değişiklikleri de olur. Bu yüzden yalnız dönemsel gözden geçirme yetmez, günlük takip gerekir.

Bir çevre danışmanlık firması birden çok müşterisinin listesini nasıl yönetir?

Her firma kendi hesabında çalışır. Müşteriniz sizi hesabına davet eder; aynı e-posta adresiyle birden çok firmada çalışır ve firmalar arasında geçiş yaparsınız. Bir firmanın verisini başka bir firma görmez.

Listeyi Norma'ya nasıl alırım?

Uyum paketinde, firmanızın klasör ekranındaki “Başlangıç listesinden ekle” düğmesiyle. Liste seçilir ve on sekiz düzenleme takibe girer; sonradan düzenleme ekleyip çıkarabilirsiniz.

Norma'yı denemek ister misiniz?

Kurulum yok, kayıt gerekmez. Sorunuzu yazın, Norma kaynağıyla cevaplasın.

Ücretsiz deneyin