2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programının Onaylanması Hakkında Karar (Karar Sayısı: 11934)

27 Ekim 2026 SALI Resmi Gazete Sayı : 33413 (Mükerrer) CUMHURBAŞKANI KARARI Karar Sayısı: 11934 Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığınca hazırlanan ekli “2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı”nın onaylanmasına karar verilmiştir. 27 Ekim 2026 Recep Tayyip ERDOĞAN CUMHURBAŞKANI 2027 YILI CUMHURBAŞKANLIĞI YILLIK PROGRAMI BİRİNCİ BÖLÜM 1. DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER Pandemi sonrası dönemde küresel ekonomide yaşanan dengelenme süreci; enflasyonist baskıların seyri, para politikalarındaki sıkılaşma, jeopolitik gerilimler ve ticaret politikalarına ilişkin belirsizlikler çerçevesinde şekillenirken, iktisadi faaliyet ve küresel büyüme görünümü söz konusu gelişmelerden etkilenmeye devam etmiştir. 2025 yılına gelindiğinde ise ABD'nin uygulamaya koyduğu geniş kapsamlı gümrük tarifelerine ve artan politika belirsizliklerine rağmen küresel iktisadi faaliyet dayanıklılığını büyük ölçüde korumuş ve beklentilerin üzerinde bir büyüme performansı sergilemiştir. Bu dönemde başlangıçta açıklanan tarife oranlarının geri çekilmesi, özel sektörün ticaret engellerine uyum sağlaması, ılımlı finansal koşullar ve mali teşvikler küresel faaliyeti desteklerken yapay zekâ bağlantılı teknoloji yatırımlarındaki belirgin artış küresel talebe önemli bir ivme kazandırmıştır. Uluslararası Para Fonu (IMF) verilerine göre 2025 yılında bir önceki yıl ile kıyaslandığında dünya ekonomisi yüzde 3,5 oranında büyümüştür. Gelişmiş ekonomiler yüzde 2,0 oranında büyürken güçlü özel tüketim ve teknoloji odaklı iş yatırımlarının desteğiyle yüzde 2,3 büyüyen ABD, bu grup arasında olumlu ayrışmıştır. Avro Bölgesi ise yüzde 1,2 oranında büyüme kaydetmiş ve Bölge'nin en büyük ekonomisi olan Almanya yalnızca yüzde 0,2 oranında büyümüştür. 2025 yılında Birleşik Krallık ve Japonya yüzde 1,2 oranında büyümüştür. Aynı yılda yüzde 4,5 büyüyen yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomilerde Çin yüzde 5,0, Hindistan ise yüzde 7,8 oranında büyüme kaydetmiştir. 2026 yılına girilirken küresel görünüm Orta Doğu'da yaşanan savaş ve yapay zekâ odaklı teknoloji döngüsü olmak üzere iki temel güç ekseninde şekillenmiştir. Savaş öncesinde günlük yaklaşık 20 milyon varil ile dünya deniz yolu petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın ABD/İsrail-İran Savaşı nedeniyle Mart ayında kapatılması enerji piyasalarında önemli bir arz şokuna yol açarak büyüme görünümündeki aşağı yönlü riskleri belirgin şekilde artırmıştır. Çatışmanın ilk aylarında neredeyse iki katına çıkan petrol fiyatları Körfez üreticilerinin sevkiyatlarını diğer limanlara yönlendirmesi, bölge dışındaki üretim artışı ve küresel stokların kullanılmasıyla görece daha düşük seviyelerde dengelenmiştir. Haziran ayında ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptının ardından Boğaz'ın kısa süreliğine açılması fiyatlarda geçici bir gerileme sağlasa da kısa süreli ateşkesin yerini Kızıldeniz'e yayılan düşük yoğunluklu bir çatışmaya bırakmasıyla enerji fiyatları yeniden yükselmiş ve dezenflasyon süreci kesintiye uğramıştır. Diğer taraftan arz tarafındaki esneklik, stokların kullanıma sunulması ve ekonomilerin enerji yoğunluğunun geçmiş on yıllara kıyasla azalmış olması savaşın küresel iktisadi faaliyet üzerindeki etkisini sınırlamıştır. IMF'ye göre arz tarafında esneklik olmaması durumunda Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının 2026 yılında küresel büyümeyi 0,9 puan azaltabileceği tahmin edilmektedir. Ancak üretimin farklı güzergâhlara yönlendirilmesi, stokların kullanıma sunulması ve enerji yoğunluğundaki azalma sayesinde bu etkinin 0,3 puanla sınırlı kalacağı öngörülmektedir. Dünya ekonomisine! dair güncel veriler Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının yol açtığı arz şokuna rağmen 2026 yılının ilk yarısında küresel büyümenin beklentilerden daha güçlü seyrettiğine işaret etmektedir. Bu görünümde ABD ekonomisinin dirençli seyri ve Avro Bölgesi'nde ikinci çeyrekte kaydedilen güçlü toparlanma dengeleyici unsurlar olarak öne çıkarken Çin ekonomisi beklentilerin altında büyümüştür. Küresel ekonomi 2026 yılının ilk yarısında yüzde 3,1 oranında büyürken gelişmiş ekonomilerde bu oran yüzde 2,0 olarak kaydedilmiştir. Bu dönemde ABD hariç gelişmiş ekonomilerde büyüme oranı yüzde 1,5, ABD'de ise yüzde 2,3 olarak gerçekleşmiştir. Gelişmekte olan ekonomilerde aynı dönemde yüzde 4,4 oranında, Çin ve Hindistan hariç bakıldığında ise yüzde 2,9 oranında büyüme kaydedilmiştir. Bu doğrultuda ülkeler arasında büyüme performansında belirgin bir ayrışma gözlenmekte ve büyüme görünümü ülkelerin savaş kaynaklı arz şokundan ve yapay zekâ kaynaklı talepten etkilenme düzeyine göre farklılaşmaktadır. Yapay zekâ yatırımlarından yararlanan teknoloji ihracatçısı ekonomiler güçlü bir büyüme performansı sergilerken gelişmiş ekonomiler arasında net enerji ihracatçıları ticaret hadlerindeki olumlu gelişmelerle kısmen korunmaktadır. Teknoloji döngüsünün dışında kalan net enerji ithalatçısı ekonomiler ise yüksek enerji fiyatlarından daha belirgin şekilde olumsuz etkilenmektedir. 2026 yılında Orta Doğu'daki savaşın yol açtığı enerji şokuna ve yükselen enflasyona rağmen Ekim ayında yayımlanan IMF Dünya Ekonomik Görünüm Raporu'na göre küresel ekonominin yıl genelinde yüzde 3,1 oranında büyümesi beklenmektedir. Söz konusu tahmin bir önceki yılda kaydedilen yüzde 3,5'lik büyüme oranının altında kalmakla birlikte Nisan ayındaki tahminle aynı düzeyde olup savaşın yol açtığı arz şokunun yapay zekâ yatırımlarının sağladığı talep canlılığıyla büyük ölçüde dengelendiğini göstermektedir. Diğer taraftan Nisan Raporu'nda küresel büyümenin yüzde 95'i 54 ülkeden kaynaklanırken Ekim Raporu'na göre büyümeye katkı sağlayan ülke sayısı 32'ye gerilemiş ve ekonomilerin yaklaşık yüzde 47'sinin büyüme tahmini aşağı yönlü güncellenmiştir. Buna karşılık küresel büyümenin salgın öncesindeki yirmi yıllık dönem ortalaması olan yüzde 3,7'nin altında zayıf seyrini devam ettireceği öngörülmektedir. Güncel tahminlere göre son yıllarda diğer gelişmiş ekonomilerden olumlu ayrışan ABD'de güçlü özel tüketim ve yapay zekâ odaklı teknoloji yatırımlarının desteğiyle iktisadi faaliyetin 2026 yılında dirençli seyrini koruyacağı değerlendirilmektedir. Bu görünümde ABD'nin net enerji ihracatçısı konumunun savaşın doğrudan etkilerini sınırlaması da etkili olmaktadır. ABD'de büyüme 2026 yılının ilk ve ikinci çeyreğinde mevsimsel etkilerden arındırılmış verilere göre bir önceki çeyreğe kıyasla yüzde 0,6 oranında artış kaydetmiştir. İkinci çeyrekte yatırımlar, özel tüketim ve ihracattaki artış büyümeye katkı sağlarken kamu harcamalarındaki zayıflama ve ithalattaki yüksek artış büyümeye olumsuz etkide bulunmuştur. Böylece 2026 yılının ilk yarısında kaydedilen büyüme oranları enerji fiyatlarındaki artışa rağmen ekonomideki dirençli seyre işaret etmektedir. ABD'nin 2026 ve 2027 yıllarında yüzde 2,3 oranında büyümesi beklenmektedir. ! Strateji ve Bütçe Başkanlığı hesaplamasına dayanmaktadır. 2026 yılı için küresel ekonominin satın alma gücü paritesine göre yaklaşık yüzde 95'ini oluşturan ülkeler hesaplamaya alınmıştır. 2026 yılında Avro Bölgesi'nin büyüme hızının yüksek enerji fiyatları ve zayıf tüketici güveni nedeniyle bir önceki yılın altında kalması beklenmektedir. Avro Bölgesi'nde büyüme mevsimsel etkilerden arındırılmış olarak ve bir önceki döneme göre 2026 yılının ilk çeyreğinde yatay seyrederken ikinci çeyreğinde yüzde 0,6 oranında gerçekleşmiştir. Bu gelişmede İrlanda'daki güçlü toparlanma ve İspanya'daki büyüme artışının sürmesi etkili olmuştur. Bölge'de doğal gaz stoklarının son 15 yılın en düşük seviyelerine yakın seyretmesi ise enerji arzına ilişkin riskleri canlı tutmaktadır. IMF tahminlerine göre Avro Bölgesi'nin 2026 yılında yüzde İ,i oranında, 2027 yılında ise yüzde 1,2 oranında büyümesi beklenmektedir. Bölge'nin önde gelen ekonomilerinden olan Almanya'nın aynı yıllarda sırasıyla yüzde 1,3 ve yüzde 1,1, Fransa'nın yüzde 0,4 ve yüzde 0,7, İspanya'nın yüzde 2,5 ve yüzde 1,8, Birleşik Krallık'ın ise yüzde 1,3 ve yüzde 1,2 oranlarında büyümesi beklenmektedir. Maliye politikası desteklerinin yüksek enerji fiyatlarının etkisini kısmen telafi ettiği Japonya ekonomisinde ise 2026 ve 2027 yıllarında büyümenin yüzde 0,7 olması beklenmektedir. Böylece gelişmiş ekonomilerin 2026 yılında yüzde 2,1, 2027 yılında ise yüzde 1,8 büyüyeceği tahmin edilmektedir. Orta Doğu'daki savaşın yol açtığı enerji şoku ve jeopolitik gerilimlerin etkisiyle 2026 yılında yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomilerdeki büyüme oranının 2025 yılı seviyesinin belirgin biçimde altında kalması beklenmektedir. Bu dönemde söz konusu ülke grubunun görünümü, emtiada dışa bağımlılık ve çatışma bölgesine yakınlık ile küresel değer zincirindeki konumuna göre ayrışmakta olup savaştan doğrudan etkilenen Orta Doğu ve Orta Asya bölgesinde 2026 yılında yüzde 0,3 oranında daralma öngörülmektedir. Yüksek petrol fiyatları ve süregelen belirsizlikler nedeniyle yavaşlayan Çin ekonomisinin politika desteğinin daha keskin bir yavaşlamayı önlemesiyle 2026 yılında yüzde 4,5, 2027 yılında ise yüzde 4,0 oranında büyümesi tahmin edilmektedir. Hindistan'ın ise dayanıklı iç talep ve güçlü hizmet faaliyetlerinin desteğiyle aynı yıllarda yüzde 7,0 oranında büyümesi beklenmektedir. Söz konusu ülke grubundan Rusya'nın 2026 ve 2027 yıllarında yüzde 0,9, Brezilya'nın sırasıyla yüzde 2,2 ve yüzde 1,9 ve Meksika'nın yüzde 1,5 ve yüzde 1,8 oranında büyümesi beklenmekte, yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomilerin 2026 yılında yüzde 3,7 büyümesi öngörülmektedir. 2027 yılında ise savaştan etkilenen ekonomilerdeki toparlanmayla birlikte yüzde 4,4 oranında büyüme tahmin edilmektedir. TABLO I: 1- Dünya Ekonomisinde Temel Göstergeler 2025 2026(1) 2027(1) 2026(2) 2027(2) Büyüme (Yüzde Değişim) Dünya Gelişmiş Ekonomiler ABD Japonya Avro Bölgesi Almanya Yükselen Piyasalar ve Gelişmekte Olan Ekonomiler Yükselen ve Gelişmekte Olan Avrupa Rusya Gelişmekte Olan Asya çin Hindistan Latin Amerika ve Karayipler Brezilya Sahra Altı Afrika Dünya Ticaret Hacmi (Yüzde Değişim) Mal ve Hizmet İthalatı Gelişmiş Ekonomiler Yükselen Piyasalar ve Gelişmekte Olan Ekonomiler Tüketici Fiyatları (Yıllık Ortalama, Yüzde Değişim) Gelişmiş Ekonomiler ABD Avro Bölgesi Yükselen Piyasalar ve Gelişmekte Olan Ekonomiler İşsizlik Oranı (Yüzde) Gelişmiş Ekonomiler ABD Avro Bölgesi Yapısal Genel Devlet Bütçe Dengesi / GSYH (Yüzde) ABD Avro Bölgesi Genel Devlet Brüt Borç Stoku / GSYH (Yüzde) ABD 124,4 Avro Bölgesi 87,3 Ortalama Petrol Fiyatları (ABD Doları/Varil) (3) 67,7 Kaynak: IMF Dünya Ekonomik Görünüm Raporu Ekim 2026 (1) Tahmin (2) IMF Dünya Ekonomik Görünüm Raporu Nisan 2026 Güncellemesinden Farklar 126,8 128,7 1,0 01 88,0 88,5 0,2 0,1 95,7 874 13,5 11,4 (3) West Texas Intermediate, Dated Brent ve Dubai Fateh tipi ham petrollerin ortalama fiyatıdır. 2025 yılında ticaretteki korumacı politikaların yaygınlaşmasına rağmen küresel ticaret görece güçlü bir seyir izlemiştir. Bu gelişmede öne çekilen ithalat talebi ve teknoloji yoğun ticaretteki hızlı artış etkili olurken dünya mal ve hizmet ticaret hacminde 2025 yılında yüzde 5,0 oranında büyüme kaydedilmiştir. Açıklanan son IMF tahminlerine göre tarifelerin olumsuz etkileri ve üretim zincirlerindeki uyum sürecinin etkisiyle küresel mal ve hizmet ticaretindeki artışın 2026 yılında yüzde 4,6'ya gerilemesi, teknoloji kaynaklı ticaret akımlarındaki güçlü seyrin desteğiyle 2027 yılında ise yüzde 4,7 düzeyinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. 2025 yılında petrol fiyatları bir önceki yıla kıyasla belirgin şekilde gerilemiştir. Nisan ayında ABD'nin geniş kapsamlı yeni tarifeler açıklaması ve OPEC*'nın üretim kesintilerini beklenmedik şekilde geri alması fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturmuştur. Bu gelişmelerle ortalama petrol fiyatı 2025 yılında yüzde 14,4 oranında gerileyerek varil başına 67,74 dolar olarak gerçekleşmiştir. 2026 yılında ise Orta Doğu'daki savaşla birlikte petrol fiyatları sert ve dalgalı bir yükseliş sergilemiştir. Ocak ve Şubat aylarında ABD'nin İran'a saldırı düzenleyeceğine yönelik söylentilerle yaklaşık yüzde 10 artan petrol fiyatları Hürmüz Boğazı'ndan sevkiyatların neredeyse durmasıyla Mart ayı sonunda varil başına 126 dolarla zirveye ulaşmıştır. Haziran ayı başında 100 dolar civarında dengelenen fiyatlar Haziran ortasında İran ile ABD arasında imzalanan mutabakat zaptının ardından Boğaz'ın kısa süreliğine açılmasıyla 68 dolara kadar gerilemiştir. Ancak kısa süreli ateşkesin yerini Kızıldeniz'e yayılan düşük yoğunluklu bir çatışmaya bırakmasıyla rafine ürün fiyatları savaş öncesine göre yüzde 70 ile yüzde 95 arasında daha yüksek seyretmiştir. IMF'nin son tahminlerinde Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyatların 2027 yılı Mart ayında yeniden başlayacağı varsayımıyla ortalama petrol fiyatlarının 2026 yılında yüzde 41,3 oranında artarak varil başına 95,74 dolar olması, 2027 yılında ise yüzde 8,7 oranında azalarak 87,39 dolara gerilemesi öngörülmektedir. Küresel manşet enflasyon 2022 yılının son çeyreğinden bu yana süren düşüş eğilimini 2025 yılında da korumuş ancak 2026 yılında Orta Doğu'daki savaşın yol açtığı enerji ve gıda fiyatı artışlarıyla dezenflasyon süreci kesintiye uğramıştır. Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla yükselen enerji fiyatları manşet enflasyonu yeniden artırırken kısa süreli ateşkesin ardından enerji fiyatlarının tekrar yükselmesiyle birlikte küresel manşet enflasyon Ağustos ayında ivme kazanmıştır. Çekirdek enflasyon ise genel olarak ılımlı seyretmekle birlikte bazı gelişmiş ekonomilerde hızla yükselen yarı iletken maliyetleri çekirdek mal fiyatlarına yansımaya başlamıştır. Bu çerçevede güncel tahminlere göre küresel enflasyonun 2025 yılındaki yüzde 4,1 seviyesinden 2026 yılında yüzde 4,7'ye yükselmesi, 2027 yılında ise yeniden yüzde 4,1'e gerilemesi beklenmektedir. Gelişmiş ekonomilerde ortalama tüketici enflasyonunun 2025 yılındaki yüzde 2,5 seviyesinden 2026 yılında yüzde 3,1'e yükseleceği öngörülmektedir. Bu ekonomiler arasında ABD'de enflasyonun yüzde 2,7'den yüzde 3,6'ya, Avro Bölgesi'nde ise yüzde 2,1'den yüzde 3,1'e çıkması beklenmektedir. Diğer taraftan yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomilerde 2025 yılında yüzde 5,2 olan yıllık ortalama tüketici fiyatları artışının 2026 yılında yüzde 5,7 düzeyinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Küresel ölçekte para politikasında 2024 yılında başlayan gevşeme döngüsü 2026 yılında enerji kaynaklı enflasyon baskılarıyla birlikte yerini yeniden sıkılaştırmaya bırakmıştır. 2025 yılında ticaret politikalarına ilişkin belirsizlikler ve artan gümrük tarifelerinin etkisiyle parasal gevşeme süreci ülkeler arasında farklı hızlarda ilerlemiştir. Bu dönemde ABD Merkez Bankası (Fed) politika faizinde toplamda 75 baz puan indirim yaparak yılı yüzde 3,75 seviyesinde tamamlarken Avrupa Merkez Bankası (AMB) düşen enerji fiyatları ve zayıf iç talebin etkisiyle faiz indirimlerine devam ederek politika faizini yüzde 2,15'e indirmiştir. 2026 yılında ise Orta Doğu'daki savaşın yol açtığı enerji fiyatı artışları ve dezenflasyon sürecinin kesintiye uğraması para politikası kararlarını şekillendiren başlıca unsur olmuştur. Bu doğrultuda AMB Haziran ayında 2023 yılından sonra ilk kez faiz artırımına giderek politika faizini yüzde 2,40 seviyesine, Eylül ayında yaptığı ilave artışla ise yüzde 2,65 seviyesine yükseltmiştir. Fed ise yılın ilk yarısında politika faizini sabit tuttuktan sonra artan enflasyonist baskılar nedeniyle politika faizini yüzde 4,0 düzeyine yükseltmiştir. IMF tahminlerine göre çekirdek enflasyonun ABD ve Avro Bölgesi'nde ancak 2028 yılının ortasında hedef seviyeye dönmesi beklenmektedir. Önümüzdeki dönemde enerji fiyatlarının seyri ve enflasyondaki yeniden yükselişin para politikası patikası ile finansal koşullar üzerinde belirleyici olmaya devam edeceği değerlendirilmektedir. Art arda gelen şoklara rağmen gelişmiş ekonomilerde işgücü piyasaları genel olarak dirençli seyrini korurken Fransa gibi büyümenin zayıf seyrettiği ekonomilerde işsizlik oranlarında artış görülmektedir. Bu çerçevede 2026 yılında işsizlik oranının gelişmiş ekonomilerde yüzde 4,7 olması beklenmektedir. Bu ekonomiler arasında söz konusu oranın ABD'de yüzde 4,2, Avro Bölgesi'nde yüzde 6,3, Almanya'da yüzde 4,0, Fransa'da yüzde 8,4, İspanya'da yüzde 9,8, Japonya'da yüzde 2,5 ve Birleşik Krallıkta yüzde 5,3 olarak gerçekleşmesi tahmin edilmektedir. Yükselen ve gelişmekte olan ülkeler açısından bakıldığında ise Çin'de yüzde 5,1, Brezilya'da yüzde 6,2 ve Güney Afrika'da ise yüzde 33,2 olması öngörülmektedir. Önümüzdeki dönemde Orta Doğu'daki savaşın uzaması ya da tırmanması ile ticaret gerilimlerinin yeniden alevlenme olasılığı, küresel ekonomik görünüm üzerindeki aşağı yönlü riskleri canlı tutmaktadır. ABD'de büyüme güçlü özel tüketim ve teknoloji yatırımlarının desteğiyle dirençli seyrini korurken Avro Bölgesi'nde yüksek enerji fiyatları ve zayıf tüketici güveni büyümeyi sınırlamakta olup Çin ekonomisi ise yüksek petrol fiyatları, uzun süren belirsizlik ve gayrimenkul sektöründeki sorunlar nedeniyle yavaşlamaktadır. Enflasyonun beklenenden daha kalıcı olması ve para politikalarının öngörülenden daha uzun süre sıkı kalması, yapay zekâ yatırımlarına yönelik iyimser beklentilerin zayıflamasıyla finansal piyasalarda sert bir düzeltme yaşanması ve yüksek kamu borcu öne çıkan diğer risk unsurlarıdır. IMF'ye göre 2027 yılında küresel enflasyonun yüzde 5'i aşma olasılığı yüzde 35'e yükselmiştir. Savaşın varsayılandan uzun sürmesi ve uzun vadeli faizlerin yükselmesini içeren olumsuz senaryoda ise petrol fiyatlarının 2026 yılının son çeyreğinden 2027 yılının ilk çeyreğine kadar varil başına 130 dolara ulaşmasıyla 2027 yılında küresel büyümenin 0,5 puan daha düşük, enflasyonun ise i,i puan daha yüksek gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Bunun yanı sıra kamu borcunun 2025-2031 döneminde gelişmiş ekonomilerde milli gelire oranının yüzde 108'den yüzde 115'e, gelişmekte olan ekonomilerde ise yüzde 74'ten yüzde 84'e yükselmesi beklenmekte olup artan borçlanma maliyetleriyle birlikte politika alanı daralmaktadır. Aşırı hava olayları ve E| Nino etkisiyle derinleşen kuraklık ve su stresi ise gıda ve emtia fiyatları üzerinden enflasyon ve büyüme üzerinde baskı oluşturmaktadır. Bu nedenle küresel ölçekte eş güdümlü politika adımları, açık, şeffaf ve öngörülebilir ticaret kuralları, güvenilir orta vadeli mali uyum planlarıyla mali alanın yeniden oluşturulması, para politikasının fiyat istikrarına odaklanması ile enerji güvenliğinin güçlendirilmesi ekonomik kırılganlıkları azaltmak açısından önem taşımaktadır. Bu çerçevede 2025 yılında yüzde 3,5 oranında büyüyen küresel ekonominin Orta Doğu'daki savaşın yol açtığı enerji şokuna rağmen dirençli görünümünü koruyarak 2026 yılında yüzde 3,1 oranında, enerji piyasalarının kademeli olarak normalleşmesi varsayımıyla 2027 yılında ise yüzde 3,4 oranında büyümesi tahmin edilmektedir. 2. TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER VE HEDEFLER 2025 yılında küresel ticarette güçlenen korumacılık eğilimleri, ticaret politikalarına ilişkin belirsizlikler ve jeopolitik risklere rağmen Türkiye ekonomisi, makroekonomik istikrarı güçlendiren politikaların desteğiyle dayanıklılığını korumuş ve dezenflasyon süreciyle uyumlu olarak dengeli bir görünüm içinde yüzde 3,7 oranında büyümüştür. 2023 yılındaki depremlerin ardından yürütülen yeniden imar ve inşa faaliyetleri, yıl boyunca inşaat yatırımlarının yüksek seyrini sürdürmesine katkı sağlayarak iktisadi faaliyeti desteklemeye devam etmiştir. Yılın tamamında inşaat dâhil hizmetler sektörü güçlü seyrini koruyarak büyümenin temel itici gücü olmayı sürdürürken sanayi sektörü de GSYH büyümesini destekleyen diğer bir sektör olmuştur. Tarım sektörü ise bu dönemde olumsuz iklim koşullarının etkisiyle daralmıştır. 2025 yılında yüzde 3,7 oranında gerçekleşen büyümeye 2,9 puan katkı sunan özel tüketim harcamalarının öncülüğünde toplam tüketim harcamaları yüzde 3,6 oranında artış kaydetmiştir. Aynı dönemde yüzde 7,3 oranında güçlü bir artış gösteren toplam Sabit sermaye yatırımları büyümeye 1,9 puanlık önemli bir katkı sağlarken net mal ve hizmet ihracatı büyüme üzerinde 1,1 puanlık negatif etki oluşturmuştur. 2025 yılında küresel ticarette korumacılık eğilimlerine rağmen sanayi sektörü yıl genelinde yüzde 3,5 oranında artmıştır. Hizmetler sektörü katma değeri de yüzde 4,3 oranında artarak büyümenin ana sürükleyicisi olmaya devam etmiştir. Tarım sektörü katma değeri ise yüzde 8,5 oranında azalarak büyümeyi sınırlayıcı etkide bulunmuştur. Yıl genelindeki yüzde 3,7'lik büyümeye katkı açısından bakıldığında tarım sektörü 0,5 puan negatif etki oluştururken sanayi ve hizmetler sektörleri ise sırasıyla 0,7 puan ve 2,8 puan katkı sağlamıştır. 2026 yılının ilk çeyreğinde, jeopolitik gerilimlerin küresel ticaret ve emtia piyasaları üzerindeki olumsuz etkileri dış talebi ve üretim koşullarını baskılamıştır. Yurt içinde ise sıkı politika duruşunun sürdüğü bu dönemde iktisadi faaliyet ılımlı bir performans sergilemiş ve GSYH yüzde 2,6 oranında büyümüştür. Yılın ikinci çeyreğinde ise iç talepteki yavaşlamaya karşın net mal ve hizmet ihracatının büyümeye katkısının pozitife dönmesiyle GSYH yüzde 2,3 oranında artış kaydetmiştir. Yılın ilk yarısında, sanayi sektörü GSYH büyümesine 0,2 puan katkı sunarken inşaat dâhil hizmetler sektörü 1,7 puan katkı vermiştir. Tarım sektörü ise önceki yıl yaşanan daralmanın ardından toparlanarak büyümeye 0,3 puan katkıda bulunmuştur. 2026 yılının ilk yarısında özel tüketim harcamaları yüzde 4,3 oranında artarken büyümeye 3,0 puanlık katkı yapmış, kamu tüketim harcamaları ise yüzde 0,5 oranında azalışla büyümeye 0,1 puan negatif etkide bulunmuştur. Böylece yılın ilk yarısında toplam tüketim harcamaları yüzde 3,5 oranında artmış ve büyümeye 2,9 puan katkı vermiştir. Toplam sabit sermaye yatırımları aynı dönemde yüzde 1,8 oranında artarak büyümeye 0,5 puan katkı sağlamış ve bu katkının 0,3 puanı makine ve teçhizat yatırımlarından gelmiştir. Net mal ve hizmet ihracatı ise ilk yarıda büyüme üzerinde 0,9 puanlık negatif etkide bulunmuştur. 2026 yılının ikinci yarısında, sürdürülen sıkı politika bileşiminin yurt içi harcamalardaki artışı kontrol altında tutması ve kamu harcamalarının büyümeye katkısının sınırlı kalması beklenmektedir. Diğer taraftan, jeopolitik risklerin devam ettiği bir ortamda küresel ticaret ve emtia piyasalarındaki koşulların aşamalı olarak iyileşmesiyle ihracattaki toparlanmanın ithalat artışını büyük ölçüde dengelemesi ve net dış talebin büyümeye negatif katkısının sınırlı düzeye gerilemesi beklenmektedir. Bu görünüm altında, iç ve dış talep arasındaki dengenin güçlenmesiyle Türkiye ekonomisinin 2026 yılında yüzde 3,3 oranında büyüyeceği tahmin edilmektedir. 2025 yılında, ABD'nin gümrük tarifelerinde yaptığı artışlar ve bu adımlara karşı uygulanan misilleme tedbirlerinin neden olduğu belirsizliğe rağmen küresel ticaret, beklentilerin üzerinde bir performans sergilemiştir. Tarife artışları öncesinde öne çekilen ithalat talebi ve yapay zekâ bağlantılı yatırımların katkısıyla küresel mal ve hizmet ticaret hacmi yüzde 5,0 oranında artmıştır. Korumacılık eğilimlerinin güçlendiği bu konjonktürde Türkiye'nin ihracatı bir önceki yıla göre yüzde 4,4 artarak 273,2 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Altın fiyatlarındaki yükselişin etkisiyle mal ithalatı yüzde 6,2 oranında artarken enerji fiyatlarının görece ılımlı seyri ithalat artışını sınırlamıştır. Böylece toplam mal ithalatı 365,4 milyar dolar olarak kaydedilmiştir. Turizm sektöründeki güçlü performansın katkısıyla seyahat gelirleri yüzde 6,7 artarak 60 milyar dolara ulaşmıştır. Bu gelişmeler sonucunda cari işlemler açığı 2025 yılında 30,3 milyar dolar, açığın GSYH'ya oranı ise yüzde 1,9 olarak gerçekleşmiştir. 2026 yılında Orta Doğu'daki savaşın enerji ve emtia piyasalarında yol açtığı arz şokları ile başlıca ticaret ortaklarındaki ekonomik zayıflama dış talep koşullarını olumsuz etkilemiştir. Buna rağmen Türkiye'nin ihracatındaki artış eğilimi korunmuştur. Yılın ilk sekiz ayında ihracat, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 4,0 artarak 185 milyar dolara ulaşmıştır. İhracatın 2026 yılının tamamında yüzde 3,2 artışla 282 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Enerji fiyatlarındaki yükselişin etkisiyle ithalat ise yılın ilk sekiz ayında yüzde 5,3 artarak 250,8 milyar dolar seviyesinde kaydedilmiştir. İthalatın yıl genelinde yüzde 5,9 artışla 387 milyar dolar seviyesine ulaşacağı tahmin edilmektedir. 2026 yılının ilk sekiz ayında seyahat gelirleri, bölgedeki jeopolitik gelişmelere rağmen bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 0,1 artarak 39,2 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Seyahat gelirlerinin yıl genelinde 60 milyar dolar düzeyinde olması öngörülmektedir. Cari işlemler açığı ise yılın ilk sekiz ayında, bir önceki yılın aynı dönemindeki 19,7 milyar dolar seviyesinden 31,5 milyar dolara yükselmiştir. Enerji ithalatındaki artışın etkisiyle cari işlemler açığının 2026 yılı sonunda 47,5 milyar dolar düzeyinde gerçekleşeceği ve GSYH'ya oranının yüzde 2,6 olacağı tahmin edilmektedir. Altın ve enerji hariç cari işlemler dengesinin ise yaklaşık 21 milyar dolar fazla vermesi ve söz konusu fazlanın GSYH'ya oranının yüzde 1,2 olması beklenmektedir. Bir önceki yıla göre 2025 yılında toplam istihdam 54 bin kişi azalırken tarım dışı istihdam ise 213 bin kişi artmıştır. İşgücüne katılma oranı yıllık bazda 0,7 puan gerilemiş, işsizlik oranı ise 0,4 puan azalarak yüzde 8,3 olarak gerçekleşmiştir. Aynı yılda genç nüfusta işsizlik oranı 1 puan azalışla yüzde 15,3'e gerilemiştir. 2026 yılı Ağustos ayı itibarıyla istihdam edilenlerin sayısı 33 milyon 301 bin kişi, istihdam oranı yüzde 49,6, işsizlik oranı ise yüzde 7,7 seviyesindedir. 2026 yılı geneli işsizlik oranının yüzde 8,1 olması beklenmektedir. Yurt içi tasarrufların GSYH'ya oranı 2025 yılında yüzde 29,9 olarak gerçekleşmiştir. 2026 yılında ise bu oranın, bir önceki yıla göre 0,3 puan artarak yüzde 30,2 olacağı tahmin edilmektedir. 2025 yılının ilk yarısında tüketici enflasyonundaki gerilemede sıkı para politikası duruşu, ılımlı talep koşulları ve başta petrol olmak üzere gerileyen emtia fiyatları etkili olmuştur. Bu dönemde olumsuz hava koşullarına bağlı arz şokları gıda fiyatlarında dönemsel oynaklığa yol açarken kira ve eğitim başta olmak üzere geriye dönük endeksleme eğiliminin güçlü olduğu kalemler hizmet enflasyonunun görece yüksek seyretmesine neden olmuştur. Yılın ikinci yarısında dezenflasyon süreci devam etmekle birlikte üçüncü çeyrekte gıda arz şokları ve emtia fiyatlarındaki dalgalı seyir nedeniyle geçici bir yavaşlama görülmüş, son çeyrekte söz konusu etkilerin zayıflaması ve para politikasının gecikmeli etkilerinin daha belirgin hissedilmesiyle yıllık tüketici enflasyonu yeniden gerileme eğilimine girmiştir. Tüketici fiyatları yıllık enflasyonu 2025 yılını bir önceki yıl sonuna göre 13,5 puanlık düşüşle yüzde 30,9 seviyesinde tamamlamıştır. 2026 yılı Ocak-Eylül döneminde birikimli TÜFE artış oranı yüzde 24,3 olarak gerçekleşmiştir. Bu dönemde jeopolitik gelişmelere bağlı olarak artan enerji fiyatları enflasyon görünümünde öne çıkmıştır. Hizmet fiyatlarındaki yüksek seyir ile yönetilen- yönlendirilen fiyat ayarlamaları da birikimli TÜFE artış oranında belirleyici olurken gıda fiyatlarında işlenmemiş gıda öncülüğünde dalgalı bir görünüm izlenmiştir. Döviz kurundaki görece istikrarlı seyir ise temel mal fiyatlarındaki artışı sınırlamıştır. Bu gelişmeler neticesinde Eylül ayında TÜFE yıllık artış hızı yüzde 29,7 olarak kaydedilmiştir. Para ve maliye politikalarındaki sıkı duruş, güçlü politika eş güdümü, iç talepteki dengelenme ve arz yönlü tedbirlerin katkısıyla enflasyondaki düşüşün yılın geri kalanında sürmesi beklenmektedir. Bu çerçevede TÜFE yıllık artış oranının 2026 yılı sonunda OVP tahminiyle uyumlu olarak yüzde 28,4 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. 2.1. BÜYÜME VE İSTİHDAM 2.1.1. GSYH ve Sektörel Büyüme Hızları a) Mevcut Durum Türkiye ekonomisi, 2025 yılında sıkı finansal koşullar ile küresel ticarette korumacı eğilimler ve jeopolitik belirsizliklerin devam ettiği bir ortamda büyümesini sürdürmüştür. Deprem bölgesindeki yeniden inşa faaliyetlerinin desteğiyle inşaat yatırımları güçlü seyrini korurken makine ve teçhizat yatırımlarındaki toparlanma da sabit sermaye yatırımlarındaki artışı desteklemiştir. Bu çerçevede, özel tüketimin yüzde 3,1, sabit sermaye yatırımlarının yüzde 5,7 oranında arttığı yılın ilk yarısında yüzde 3,7 oranında büyüme kaydedilmiştir. Yılın ikinci yarısında ise özel tüketim artışı yüzde 5,0'a, sabit sermaye yatırımlarındaki artış yüzde 8,7'ye yükselmiştir. Buna karşılık net mal ve hizmet ihracatının büyümeye negatif etkisinin 1,2 puan olması ve tarımsal üretimdeki daralmanın derinleşmesiyle GSYH büyümesi yüzde 3,7 ile ilk yarıdaki seviyesini korumuştur. Bu dönemde inşaat dâhil hizmetler sektörü büyümeyi desteklemeyi sürdürürken sanayi sektörü katma değer artışı ilk yarıdaki yüzde 2,8 seviyesinden yüzde 4,2'ye yükselmiştir. Yıl genelinde ise özel tüketim yüzde 4,1, sabit sermaye yatırımları yüzde 7,3 oranında artmış ve net mal ve hizmet ihracatının büyümeyi 1,1 puan sınırlandırmasına rağmen Türkiye ekonomisi yüzde 3,7 oranında büyümüştür. Aynı dönemde katma değer, inşaat dâhil hizmetler sektöründe yüzde 4,3, sanayi sektöründe yüzde 3,5 oranında artmıştır. Hizmetler sektöründeki büyümede, yüzde 11,0 oranında genişleyen inşaat sektörünün yanı sıra ticaret, ulaştırma ve konaklama faaliyetlerindeki yüzde 4,7 oranındaki artış etkili olmuş bilgi ve iletişim faaliyetleri yüzde 7,9 oranındaki büyümeyle öne çıkmıştır. Tarım sektörü katma değeri ise kuraklığın yol açtığı üretim kayıpları nedeniyle yüzde 8,5 oranında daralarak büyümeyi sınırlandırmıştır. TABLO I: 2- Katma Değer Artış Hızları ve Sektörlerin GSYH İçindeki Payları 1 TI GE A 2024 2025 (2026(1) (o 2027(2) (Zincirlenmiş Hacim, Yüzde Değişme) Tarım 0,0 -4,5 -12,4 -5,2 4,8 13,3 5,1 -3,5 9,3 2,8 Sanayi -1,0 6,7 7,3 14 -0,5 2,4 0,8 3,5 2,3 4,2 Hizmetler (3) | 3,5 5,2 4,8 3,7 3,5 1,6 3,7 4,3 3,2 4,3 GSYH 2,6 4,8 3,9 3,5 2,6 2,3 3,5 3,7 3,3 4,2 (Cari Fiyatlarla, Yüzde Pay) (4) Tarım 2,4 3,9 8,8 4,8 2,5 4,2 5,8 5,2 5,3 5,0 Sanayi 19,1 18,9 17,8 18,4 18,0 18,6 19,8 18,5 18,5 18,6 Hizmetler 67,5 66,1 62,6 64,7 68,6 67,0 63,3 65,0 65,1 65,3 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB), TÜİK (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) SBB hesaplaması olup inşaat sektörü dâhildir. (4) Vergi-sübvansiyon kalemine tabloda yer verilmemiştir. 2026 yılının ilk yarısında GSYH yüzde 2,5 oranında büyümüştür. Bu dönemde katma değer, tarım, sanayi ve inşaat dâhil hizmetler sektörlerinde sırasıyla yüzde 10,0, yüzde 0,9 ve yüzde 2,5 oranlarında artış kaydedilmiştir. 2026 yılının üçüncü çeyreğine ilişkin öncü göstergeler, sanayi sektöründe büyümenin ılımlı seyrettiğine işaret etmektedir. Jeopolitik gelişmelerin dış talep ve üretim maliyetleri üzerindeki etkilerinin sürdüğü bu dönemde göstergeler farklılaşan bir görünüm sunmaktadır. Sanayi üretim endeksi, yılın ilk çeyreğindeki yüzde 1,4 oranındaki daralmanın ardından ikinci çeyrekte yüzde 1,9 oranında artmıştır. Bununla birlikte, sanayi üretimi yıllık bazda Temmuz ayında yüzde 0,2 azalırken Ağustos ayında yatay seyretmiştir. Kapasite kullanım oranı üçüncü çeyrekte yüzde 73,9 ile geçen yılın aynı dönemindeki seviyesini korurken aylık bazda Ağustos ayındaki yüzde 73,5 seviyesinden Eylül ayında yüzde 74,2'ye yükselmiştir. İmalat Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI) ise ikinci çeyrekteki 47,5 seviyesinden üçüncü çeyrekte geçen yılın aynı dönemine göre iyileşerek 47,9'a yükselmiştir. Yılın kalan döneminde, küresel iktisadi faaliyet ve emtia piyasalarında kademeli normalleşme varsayımı altında net dış talebin büyümeyi sınırlayıcı etkisinin azalması beklenmektedir. Bu çerçevede, yılın ilk yarısında yüzde 2,5 olan GSYH büyümesinin ikinci yarıda yüzde 4,0'a yükselmesi ve 2026 yılının tamamında yüzde 3,3 olarak gerçekleşmesi öngörülmektedir. Yıl genelinde katma değer artışının sanayi sektöründe yüzde 2,3, inşaat dâhil hizmetler sektöründe yüzde 3,2 ve tarım sektöründe yüzde 9,3 olması beklenmektedir. b) Hedefler 2027 yılında, Orta Vadeli Program (2027-2029) çerçevesinde Türkiye ekonomisinin yüzde 4,2 oranında büyümesi öngörülmektedir. Bu dönemde fiyat istikrarının kalıcı olarak tesis edilmesi temel öncelik olmaya devam ederek para, maliye ve gelirler politikalarının güçlü eş güdümüyle talep koşullarının enflasyonist olmayan bir patikada seyretmesi sağlanacaktır. Makroekonomik. istikrarın güçlendirilmesine yönelik politika duruşunun, üretim potansiyelini artıran arz yönlü yapısal dönüşüm adımlarıyla desteklenmesiyle dengeli, sürdürülebilir ve istihdam oluşturma kapasitesi yüksek bir büyüme patikası gözetilecektir. Ekonominin üretim yapısının niteliğinin artırılması amacıyla yatırım, istihdam, üretim ve ihracat kapasitesinin geliştirilerek dış şoklara karşı dayanıklılığının artırılmasına yönelik seçici ve hedef odaklı aktif sanayi politikaları uygulanacaktır. Ar-Ge ve yenilik ekosisteminin güçlendirilmesine yönelik teknoloji yoğun üretim alanlarına yatırımlar desteklenecek, yapay zekâ başta olmak üzere ileri teknolojilerin üretim süreçlerinde yaygınlaştırılması ve yeşil ve dijital dönüşümün hızlandırılmasıyla yüksek katma değerli üretim ve küresel rekabet gücü artırılacaktır. Kritik girdilerde dışa bağımlılığın azaltılması ve arz güvenliğinin güçlendirilmesiyle (ekonomik dayanıklılık (o pekiştirilirken iş ve yatırım ortamının iyileştirilmesine devam edilecek, kamu yatırımlarının özel sektör yatırımlarını tamamlayıcı rolü korunacaktır. Sanayide finansmana erişimin kolaylaştırılması ve uzun vadeli tedarik imkânlarının geliştirilmesiyle özel sektörün yatırım ve üretim faaliyetlerinin desteklenmesi öngörülmektedir. Hizmetler sektöründe bilgi ve teknolojiye dayalı faaliyetlerin artırılması, turizm, lojistik, sağlık ve eğitim gibi alanlarda hizmet kalitesinin ve ihracat kapasitesinin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Tarımda ise üretim planlaması, modern sulama altyapısı ve teknoloji kullanımının yaygınlaştırılmasıyla verimliliğin yükseltilmesi, iklim kaynaklı risklerin azaltılması ve sektörün büyümeye katkısının güçlendirilmesi amaçlanmaktadır. GRAFİK I: 1- Sektörel Büyüme Hızları (Zincirlenmiş Hacim, Yüzde Değişme) 2024 2025 2026(1) 2027(2) EZ) Tarım im Sanayi Hizmetler —— e GSYH | Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program TABLO 1: 3- Temel Ekonomik Büyüklükler BÜYÜME VE İSTİHDAM (Yüzde Değişme) Toplam Tüketim (3) Kamu Özel Toplam Sabit Sermaye Yatırımı (3) Kamu Özel Toplam Sabit Sermaye Yatırımı / GSYH (Yüzde) Toplam Yurt İçi Tasarruf / GSYH (Yüzde) Net Mal ve Hizmet İhracatı (4) Toplam Mal ve Hizmet İhracatı (3) Toplam Mal ve Hizmet İthalatı (3) GSYH (3) GSYH (Milyon TL, Cari Fiyatlarla) GSYH (Milyar Dolar, Cari Fiyatlarla) Kişi Başı Milli Gelir (GSYH, Dolar) Kişi Başı Milli Gelir (SAGP, GSYH, Dolar) (5) Nüfus (Yıl Ortası, Bin Kişi) İşgücüne Katılma Oranı (Yüzde) İstihdam Düzeyi (Bin Kişi) İşsizlik Oranı (Yüzde) DIŞ TİCARET (Milyar Dolar) İhracat (GTS) İthalat (GTS) Dış Ticaret Dengesi (GTS) Cari İşlemler Dengesi Cari İşlemler Dengesi / GSYH (Yüzde) KAMU FİNANSMANI (GSYH'ya Oran, Yüzde) Genel Devlet Gelirleri Genel Devlet Harcamaları Genel Devlet Borçlanma Gereği Genel Devlet Faiz Harcamaları Program Tanımlı Genel Devlet Dengesi Kamu Kesimi Borçlanma Gereği Program Tanımlı Kamu Kesimi Dengesi AB Tanımlı Genel Devlet Nominal Borç Stoku FİYATLAR (Yüzde Değişme) (6) GSYH Deflatörü TÜFE Yıl Sonu 2,0 1,7 21 -12,1 -28,5 -9,6 26,5 29,5 24 4,7 -5,4 13 4 402 050 775 8 992 27 796 82 579 52,9 28 042 13,7 180,8 210,3 #29;5 15,0 1,9 3d; 35,5 3,0 2,5 -34 3,2 -3,6 31,2 14,2 11,8 3,5 03 4,0 6,9 -3,0 8,1 28,0 30,0 -5,8 -16,4 6,8 1,8 5141711 730 8397 28 003 83 385 49,1 26 695 13,1 169,6 219,5 -49,9 -31,0 -4,2 31,8 35,7 3,9 2,8 -3,2 3,9 -3,2 38,3 14,7 14,6 7 433 800 828 9 424 30 758 84 147 51,4 28 797 12,0 225,2 271,4 -46,2 74 -0,9 30,1 32,7 2,6 2,6 dg 2,5 -1,4 15 325 857 925 10434 38 276 84 980 53,1 30 752 10,4 254,2 363,7 -109,5 -46,7 -5,0 27,3 28,1 0,8 21 -0,1 2,3 -1,7 29,4 95,5 64,3 9,1 5,7 9,5 73 13,3 6,6 32,9 31,8 -3,0 -23 21 5,0 27 091 469 1153 13 008 41 572 85 326 53,3 31 632 9,4 255,6 362,0 -106,3 -41,8 -3,6 29,6 34,7 5,1 2,6 -3,7 5,5 4,1 44 675 973 1361 15 356 43 626 85 518 54,2 32 620 8,7 261,8 344,0 -82,2 -13,6 -1,0 31,0 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK, Not: Rakamların ayrı ayrı yuvarlanması nedeniyle alt kalemlerin toplamı ile genel toplam birebir örtüşmemektedir. (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Zincirlenmiş hacim yüzde değişim, kamu ve özel sektörler Strateji ve Bütçe Başkanlığı verileridir. (4) Büyümeye katkı olarak verilmektedir. (5) OECD verileridir. (6) 2026-2027 verileri Program tahminleridir. 2025 3,6 4,8 3,5 73 10,2 6,9 30,7 29,9 -11 -0,6 4,6 3,7 63 240 524 1602 18 103 44 106 85 825 53,5 32 566 8,3 273,2 365,4 -92,2 -30,3 2026 (1) 3,1 5,4 2,8 31,8 30,2 -0,5 -3,0 -0,8 3,3 2027 (2) 4,0 2,8 4,2 4,0 6,3 3,7 31,4 30,3 0,0 3,5 4,0 4,2 85345707 111 206807 1821 20 523 47 385 86321 52,9 32 579 8,1 282,0 387,0 -105,0 -47,5 1984 22 285 50 643 86 856 53,4 33 236 8,0 292,0 397,0 -105,0 -38,5 #L,9 31,4 34,7 3,3 3,7 -0,6 3,2 -0,4 TABLO I: 4- Fert Başına GSYH (Cari Fiyatlarla) Satın Alma SAGP'ye Yıl Ortası Fert Başına Gücü Paritesi Göre Fert Nüfusu (1) GSYH (1) TL Dolar (SAGP) Başına GSYH Yıllar Bin Kişi Milyon TL (Dolar/TL) (2) 1995 180 1996 336 1997 651 1998 i 152 1999 107 491 1 696 2000 171 778 2 673 2001 247 808 3 803 2002 362 907 5 498 2003 473 368 7 087 2004 584 694 8 649 2005 682 962 9 980 2006 799 460 11537 2007 892 805 12 726 2008 1 009221 14 204 2009 1013 510 14 069 2010 1 176 048 16 079 2011 1413 984 19 050 2012 1 590 049 21151 2013 1831 744 24 017 2014 2 062 358 26 422 2015 2354 059 29341 2016 2 629 988 32 094 2017 3 151 529 37 769 2018 3 806 479 44 803 2019 4 402 050 5i 064 2020 5141711 59 116 2021 7 433 800 84 635 2022 15 325 857 172 922 2023 27 091 469 305 570 2024 44 675 973 504 077 2025 63 240 524 714 682 2026 (4) 85 345 707 961 674 111 206 807 1 249 080 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK, OECD (1) 1995-2025 yılları gerçekleşme verisi TÜİK'in KBMG hesabında kullandığı veriler olup 2026-2027 yılları Strateji ve Bütçe Başkanlığı tahminleridir. (2) OECD tarafından GSYH için hesaplanan satın alma gücü paritesidir. Tabloda OECD tarafından 9 haneli olarak verilen katsayı 2 haneli olarak gösterilmiştir. Söz konusu katsayılar OECD tarafından geriye dönük olarak her yıl revize edilmektedir. 2026-2027 yılları Strateji ve Bütçe Başkanlığı tahminleridir. (3) SAGP hesaplamasında OECD'nin 9 haneli katsayısı kullanılması nedeniyle tabloda verilen SAGP katsayısı kullanılarak SAGP'ye göre fert başına milli gelire net olarak ulaşılamaz. (4) Gerçekleşme Tahmini (5) Program 2.1.2. İstihdam a) Mevcut Durum 2025 yılında istihdam, parasal koşullardaki sıkılaşmanın olumsuz etkilerinin belirginleşmesine rağmen dayanıklı görünümünü korumuş, önceki yıla göre sınırlı azalışla 32 milyon 566 bin kişi olmuştur. İşgücüne katılma oranı ise 0,7 puan azalarak yüzde 53,5 olmuştur. Böylece işsizlik oranı bir önceki yıla göre 0,4 puan azalarak yüzde 8,3'e gerilemiştir. TABLO I: 5- Yıllar İtibarıyla Yurt İçi İşgücü Piyasasında Gelişmeler (15 Yaş, Bin Kişi) 2020 2021 2022 2023 2024 Çalışma Çağındaki Nüfus 62 579 63 704 64 679 65 425 65 926 İşgücü 30 735 32 716 34334 34 896 35 733 İstihdam 26695 (28797 30752 31632 32620 Tarım 4737 4 948 4 866 4 695 4 827 Sanayi 5 482 6 143 6 663 6711 6 746 Hizmetler (1) 16 476 17 705 19 224 20 227 21 048 İnşaat 1 546 1777 1846 1997 2 162 Tarım Dışı İstihdam 21958 Oo 23849 Oo 25886 Oo 26937 Oo 27793 İşsiz 4 040 3 919 3 582 3 264 3113 İşgücüne Katılma Oranı (Yüzde) 49,1 51,4 53,1 53,3 54,2 Istihdam Oranı (Yüzde) 42,7 45,2 47,5 48,3 49,5 İşsizlik Oranı (Yüzde) 13,1 12,0 10,4 9,4 8,7 Genç Nüfusta İşsizlik Oranı (Yüzde) 24,9 22.6 19,4 17,4 16,3 Kaynak: TÜİK, Hanehalkı İşgücü Anketi Sonuçları (1) İnşaat dâhildir. 2025 yılında toplam istihdam bir önceki yıla göre yüzde 0,2 oranında azalırken tarım ve sanayi sektörlerinde sırasıyla yüzde 5,5 ve yüzde 2,5 azalmış, hizmetler (inşaat dâhil) sektöründe ise yüzde 1,8 oranında artmıştır. Toplam istihdam içinde tarım, sanayi ve hizmetler (inşaat dâhil) sektörlerinin payları sırasıyla yüzde 14, yüzde 20,2 ve yüzde 65,8 olmuştur. TABLO 1: 6- İstihdam Edilenlerin İşteki Çalışma Durumuna Göre Dağılımı (Yüzde) Ücretli veya Yevmiyeli Kendi Hesabına Çalışan İşveren Ücretsiz Aile İşçisi Toplam Kaynak: TÜİK, Hanehalkı İşgücü Anketi Sonuçları 2025 yılında bir önceki yıla göre toplam istihdam içerisinde ücretli veya yevmiyeli çalışanların ve işveren olarak çalışanların payı artarken kendi hesabına çalışanların ve ücretsiz aile işçilerinin payı gerilemiştir. TABLO I: 7- Yurt İçi İşgücü Piyasasındaki Gelişmeler (154 Yaş, Bin Kişi) 2025 (1) 2026 (1) Çalışma Çağındaki Nüfus 66 330 66 921 İşgücü 35 536 35 350 İstihdam 32 623 32 656 Tarım 4 601 4 576 Sanayi 6 618 6392 Hizmetler 19 205 19 470 İnşaat 2198 2217 İşsiz 2913 2 695 İşgücüne Katılma Oranı (Yüzde) 53,6 52,8 İstihdam Oranı (Yüzde) 49,2 48,8 İşsizlik Oranı (Yüzde) 8,2 7,6 Genç Nüfusta İşsizlik Oranı (Yüzde) 15,5 13,3 Kaynak: TÜİK, Hanehalkı İşgücü Anketi Sonuçları (1) İkinci çeyrek verileridir. 2026 yılının ikinci çeyreği itibarıyla bir önceki yılın aynı çeyreğine göre istihdam 33 bin kişi artmıştır. Aynı dönemde işsizlik oranı 0,6 puan azalarak yüzde 7,6, genç işsizlik oranı ise 2,2 puan azalarak yüzde 13,3'e gerilemiştir. 2026 yılının ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre istihdam, tarım dışı sektörlerde 58 bin kişi artarken tarımda 25 bin kişi azalmıştır. Bu dönemde istihdam sanayide 226 bin kişi azalırken hizmetlerde (inşaat dâhil) 284 bin kişi artmıştır. Mevsim etkilerinden arındırılmış verilere göre, 2026 yılı Ağustos ayında istihdam 32 milyon 507 bin kişi, istihdam oranı ise yüzde 48,4 olmuştur. İşsizlik oranı yüzde 7,8, işgücüne katılma oranı ise yüzde 52,5 olarak gerçekleşmiştir. 2026 yılında, istihdamın bir önceki yıla göre 13 bin kişi artması, işgücüne katılma oranının ise yüzde 52,9 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu çerçevede işsizlik oranının yüzde 8,3'ten yüzde 8,1'e gerileyerek tek haneli seviyelerini koruyacağı tahmin edilmektedir. TABLO I: 8- Temel İşgücü Piyasası Göstergeleri (15* Yaş, Bin Kişi) 2026 (1) 2027 (2) Çalışma Çağındaki Nüfus 67 003 67 565 işgücü 35 431 36 107 İstihdam 32 579 33 236 Tarım Dışı İstihdam 28 106 28 779 Tarım İstihdamı 447) 4 457 İşsiz 2 853 2871 İşgücüne Katılma Oranı (Yüzde) 52,9 53,4 İstihdam Oranı (Yüzde) 48,6 49,2 İşsizlik Oranı (Yüzde) Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 8,1 8,0 b) Hedefler 2027 yılında, öngörülen büyüme oranı çerçevesinde istihdamın bir önceki yıla göre 657 bin kişi artması hedeflenmektedir. İşgücüne katılma oranının 2027 yılında 0,6 puan artarak yüzde 53,4'e ulaşacağı öngörülmektedir. Yıl genelinde istihdam artışı etkisinin işgücüne katılım ve nüfus artışı etkilerine baskın gelmesiyle işsizlik oranının yüzde 8'e gerileyeceği tahmin edilmektedir. GRAFİK I: 2- İşsizlik Oranındaki Değişime Katkılar (Yüzde Puan) 2021 Oo 2022 Oo 2023 2024 2025 2026(1) 2027/2) Katılım Etkisi mw Çalışma Çağı Nüfus Etkisi mmm İstihdam Etkisi İşsizlik Oranı Değişimi (Puan) —o— İşsizlik Oranı (Sağ Eksen) Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.1.3. Ekonominin Genel Dengesi a) Mevcut Durum 2025 yılında ekonomide toplam talebin önemli bir unsuru olan tüketim harcamalarındaki artışın olumlu katkısıyla GSYH yüzde 3,7 oranında büyümüştür. Bu dönemde, net mal ve hizmet ihracatının büyümeye katkısı -1,1 puan, toplam tüketimin büyümeye katkısı 3,0 puan olmuştur. Sabit sermaye yatırım harcamalarındaki artış ise büyümeye 1,9 puanlık katkıNla bulunmuştur. 2025 yılında özel kesim tüketim harcamalarında kaydedilen reel artış, özel harcanabilir gelir artışının üzerinde kalırken kamu kesimi tüketim harcamalarındaki reel artış ise kamu kesimi harcanabilir gelir artışının altında gerçekleşmiştir. Zincirlenmiş hacim değerlerine göre, 2025 yılında özel tüketim harcamaları yüzde 3,5, kamu tüketim harcamaları ise yüzde 4,8 oranında artmıştır. Böylece GSYH içerisinde özel tüketimin payı bir önceki yıla göre 0,03 puan azalarak yüzde 58,3, kamu kesimi tüketim harcamalarının payı ise 0,1 puan azalarak yüzde 10,3 olmuştur. 2025 yılında, toplam sabit sermaye yatırım harcamalarındaki reel artış yüzde 7,3 oranında gerçekleşmiştir. Bu dönemde, kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının GSYH içerisindeki payı bir önceki yıla göre 0,02 puan azalarak yüzde 3,5 olurken özel kesim sabit sermaye yatırım harcamalarının payı bir önceki yıla göre 0,5 puan azalarak yüzde 27,3 olmuştur. 2025 yılında reel mal ve hizmet ihracatı yüzde 0,6 azalış kaydederken reel mal ve hizmet ithalatı ise yüzde 4,6 artış göstermiştir. 2025 yılında toplam tüketimin GSYH'ya oranı yüzde 68,6 olurken toplam yurt içi tasarrufların GSYH'ya oranı yüzde 29,9 olarak gerçekleşmiştir. Bu gelişmede kamu kesimi tasarruflarının payında kaydedilen 1,3 puanlık artış önemli rol oynamıştır. Bu dönemde kamu tasarruflarının GSYH'ya oranı yüzde 1,4 seviyesinde gerçekleşirken özel kesim tasarruf oranı ise bir önceki yıla göre 1,4 puan azalarak yüzde 28,4 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2026 yılının ilk yarısında yüzde 2,5 oranında gerçekleşen büyüme hızına en önemli katkı tüketim harcamalarından gelmiştir. Yılın ilk yarısında, toplam tüketim harcamaları bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,5 oranında artarak büyümeye 2,9 puanlık etki etmiştir. Bu dönemde toplam sabit sermaye yatırım harcamaları yüzde 1,8 artmış ve bunun ekonomik büyümeye katkısı 0,5 puan olmuştur. Bu gelişmeler sonucunda toplam nihai yurt içi talep yüzde 3,1 oranında artarak yüzde 2,5 oranındaki büyümeye 3,4 puanlık önemli seviyede katkı yapmıştır. 2026 yılının ilk yarısında mal ve hizmet ihracatı reel olarak yüzde 8,0 oranında azalış gösterirken mal ve hizmet ithalatı yüzde 4,4 oranında azalmıştır. Sonuç olarak, net mal ve hizmet ihracatı büyümeye 0,9 puan azaltıcı etkide bulunmuştur. Zincirlenmiş hacim endeksine göre 2026 yılında özel tüketim harcamalarının yüzde 3,7, kamu tüketim harcamalarının yüzde 2,6 artması ve böylece toplam tüketim harcamalarının yılın tamamında yüzde 3,5 oranında artış göstermesi öngörülmektedir. Aynı dönemde, kamu sabit sermaye yatırımlarının yüzde 5,4, özel kesim sabit sermaye yatırımlarının ise yüzde 2,8 artması ve böylece toplam sabit sermaye yatırımlarının yüzde 3,1 oranında artması beklenmektedir. Büyümeye, özel kesim nihai talebinin 3,3 puan, kamu kesimi nihai talebinin ise 0,4 puan katkı yapması beklenmektedir. 2026 yılının tamamında net mal ve hizmet ihracatının büyümeye 0,5 puan azaltıcı etki yapması öngörülmektedir. Bu beklentiler doğrultusunda, GSYH'nın 2026 yılında yüzde 3,3 oranında artış göstereceği tahmin edilmektedir. GRAFİK I: 3- GSYH Büyümesine Katkılar (Yüzde Puan) 13,0 - 8,0 EzzaYatım | se İ ie İs İs Şe Kaynak: TÜİK, Strateji ve Bütçe Başkanlığı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program Bu dönemde, özel harcanabilir gelirin GSYH'ya oranının 2026 yılında bir önceki yıla göre 0,2 puan artarak yüzde 86,9'a yükselmesi, kamu harcanabilir gelirinin GSYH'ya oranın ise değişmeyerek yüzde 11,7 oranında gerçekleşmesi öngörülmektedir. 2026 yılında toplam yurt içi tasarruf oranının ise bir önceki yıla göre 0,3 puan artarak yüzde 30,2 olacağı tahmin edilmektedir. Bu gelişmede, büyük oranda özel kesim tüketimindeki düşüşün etkisiyle artan özel kesim tasarruflarının belirleyici olması öngörülmektedir. b) Hedefler 2027 yılında yüzde 4,2 olması hedeflenen GSYH büyümesinin, öngörülen yurt içi talep artışının yanı sıra sabit sermaye yatırımlarının da katkısıyla dengeli bir yapıda gerçekleşmesi beklenmektedir. 2027 yılında bir önceki yıla göre özel ve kamu kesimi tüketim harcamalarında sırasıyla yüzde 4,2 ile yüzde 2,8 oranlarında reel artış olması beklenmektedir. Bu dönemde özel kesim sabit sermaye yatırımlarının yüzde 3,7, kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının ise yüzde 6,3 oranında reel olarak artacağı tahmin edilmektedir. Böylece, toplam sabit sermaye yatırım harcamalarının reel olarak yüzde 4,0 artması öngörülmektedir. 2027 yılı GSYH büyümesine özel tüketim harcamalarının 3,0 puan, özel kesim sabit sermaye yatırım harcamalarının ise 0,8 puan katkı yapması beklenmektedir. Bu dönemde, kamu kesimi sabit sermaye yatırım harcamalarının büyümeye katkısının 0,2 puan olması öngörülmektedir. GSYH büyümesine net mal ve hizmet ihracatı katkısının ise sınırlı kalacağı tahmin edilmektedir. Kamu harcanabilir gelirinin GSYH'ya oranının 2027 yılında 0,4 puan azalarak yüzde 11,3 olarak gerçekleşeceği öngörülmektedir. Bu dönemde, kamu tasarruflarının milli gelire oran olarak yüzde 0,6 seviyesinde, kamu yatırımlarının ise yüzde 3,2 seviyesinde olması beklenmektedir. 2027 yılında özel tasarrufların GSYH'ya oranının bir önceki yıla göre 0,5 puan artarak yüzde 29,7, özel yatırım harcamalarının ise 0,1 puan artarak yüzde 29,0 olması beklenmektedir. Bunun sonucunda özel kesim tasarruf-yatırım farkının GSYH'ya oranının yüzde 0,7 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. 2027 yılında toplam yurt içi tasarrufların GSYH'ya oranının bu gelişmeler neticesinde yüzde 30,3, toplam tasarruf- yatırım farkının GSYH'ya oranının ise yüzde -1,9 olması beklenmektedir. TABLO I: 9- Ekonominin Genel Dengesi (Cari Fiyatlarla Milyon TL, GSYH İçindeki Paylar) 2026(1 2027 (2 2025 (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) 2026(1 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde) 2027 (2 Toplam Tüketim Kamu Özel Toplam Yatırım Kamu Özel Sabit Sermaye Yatırımı Kamu Özel Stok Değişmesi Kamu Özel Toplam Yurt İçi Talep (Toplam Kaynaklar) Net Mal ve Hizmet İhracatı Mal ve Hizmet İhracatı Mal ve Hizmet İthalatı GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA (GSYH) Net Faktör Gelirleri Net Dış Alem Cari Transferleri GAYRİ SAFİ MİLLİ HARCANABİLİR GELİR (GSMHG) KAMU HARCANABİLİR GELİRİ Kamu Tüketimi Kamu Tasarrufu Kamu Yatırımı Kamu Tasarruf-Yatırım Farkı ÖZEL HARCANABİLİR GELİR Özel Tüketim Özel Tasarruf Özel Yatırım Özel Tasarruf-Yatırım Farkı Bilgi İçin: Toplam Yurt İçi Tasarruflar 43 366 724 6 493 748 36 872 976 20 033 462 2123 291 17 910171 19 424 088 2 187 688 17 236 400 609 374 -64 397 6/3771 63 400 187 -159 663 15 650 742 15 810 405 63 240 524 -951 957 -21 903 62 266 664 7 402 475 6 493 748 908 727 2123291 -1214 565 54 864 189 36 872 976 17 991 213 17 910171 81 041 18 899 939 58 396 180 9142172 49 254 008 27913137 3 248 164 24 664 973 27 128 283 3 122 500 24 005 783 784 854 125 664 659 190 86 309 316 -963 610 18 846 425 19810 035 85 345 707 -1 116 777 -51 246 84177 684 9 995 479 9142172 853 307 3 248 164 -2 394 857 74 182 205 49 254 008 24 928 197 24 664 973 263 225 25 781 504 76 681 030 11873 451 64 807 579 35819 022 3570215 32 248 807 34 967 170 3 564 935 31 402 235 851852 5 280 846 572 112 500 052 -1293 245 23 482 187 24 775433 111 206 807 -845 207 39 849 110 401 449 12593 703 11873 451 720 252 3570215 -2 849 963 97 807 746 64 807 579 33 000 168 32 248 807 751 361 33 720 419 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Not: Rakamların ayrı ayrı yuvarlanması nedeniyle alt kalemlerin toplamı ile genel toplam birebir örtüşmemektedir. Not: Toplam tasarruf-yatırım farkıyla cari açık arasındaki fark, milli gelir hesaplamalarında ihracat ve ithalat ağırlıklı döviz kuru kullanılmasından kaynaklanmaktadır. (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi (Zincirlenmiş Hacim Milyon TL, Yüzde Değişme) 2025 2026 (2) 2027 (3) (2009-—100 Zincirlenmiş Hacim, Milyon TL) Toplam Tüketim 1979521 2 049 644 2131731 Kamu 217 199 222 923 229 162 Özel 1 762 322 1826 721 1 902 569 Toplam Yatırım 402 641 424 944 450 441 Kamu 79 563 89 922 91 913 Özel 323 078 335 022 358 528 Sabit Sermaye Yatırımı 639131 659 063 685 450 Kamu 81 917 86 331 91 791 Özel 557 214 572 732 593 659 Stok Değişmesi (1) -236 490 -234 119 -235 009 Kamu -2354 3 592 122 Özel -234 136 -237 711 -235 131 Toplam Yurt İçi Talep (Toplam Kaynaklar) 2382161 2474 588 2582172 Net Mal ve Hizmet İhracatı (1) 45 804 33 664 32423 Mal ve Hizmet İhracatı 537 466 521 342 539 589 Mal ve Hizmet İthalatı 491 662 487 678 507 166 GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA (GSYH) 2427 965 2508 252 2614595 Net Faktör Gelirleri -33 560 -32 439 -21 098 Net Dış Alem Cari Transferleri -6069 -1 262 816 GAYRİ SAFİ MİLLİ HARCANABİLİR GELİR (GSMHG) 2393 736 2474 552 2594313 KAMU HARCANABİLİR GELİRİ 284 576 293 835 295 938 Kamu Tüketimi 217 199 222 923 229 162 Kamu Tasarrufu 67377 70 912 66 776 Kamu Yatırımı 79 563 89 922 91 913 Kamu Tasarruf-Yatırım Farkı -12 186 -19 010 -25 137 ÖZEL HARCANABİLİR GELİR 2109 160 2180 717 2298375 Özel Tüketim 1 762 322 1826 721 1902 569 Özel Tasarruf 346 838 353 996 395 806 Özel Yatırım 323 078 335 022 358 528 Özel Tasarruf-Yatırım Farkı 23 760 18 974 37 278 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Not: Rakamların ayrı ayrı yuvarlanması nedeniyle alt kalemlerin toplamı ile genel toplam birebir örtüşmemektedir. (1) Yüzde değişimleri GSYH büyümesine katkıları göstermektedir. (2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program 2026 (2) (Yüzde Değişme) 3,5 2,6 3,7 5,5 13,0 3,7 3,1 5,4 2,8 0,1 0,2 -0,1 3,9 -0,5 -3,0 -0,8 3,3 -3,3 88,5 3,4 3,3 2,6 5,2 13,0 3,4 3,7 21 3,7 2027 (3) 4,0 2,8 4,2 6,0 2,2 7,0 4,0 6,3 3,7 0,0 -0,1 0,1 4,3 0,0 3,5 4,0 4,2 -35,0 -164,7 4,8 0,7 2,8 -5,8 2,2 4,2 7,0 2.2. YATIRIMLAR 2.2.1. Yatırımların Sektörel Dağılımı a) Mevcut Durum Kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının 2026 yılında reel olarak yüzde 5,4 oranında artması beklenmektedir. Bu dönemde kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının yüzde 55,4'ünün merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idareler, yüzde 22,4'ünün yerel yönetimler, yüzde 21,0'ının KİT'ler, yüzde 1,2'sinin döner sermayeli kuruluşlar ve sosyal güvenlik kuruluşları tarafından gerçekleştirileceği tahmin edilmektedir. Bu dönemde cari fiyatlarla özel kesim sabit sermaye yatırımları içinde imalat ve ulaştırma alt sektörlerinin, kamu kesimi sabit sermaye yatırımları için ise madencilik, ve diğer hizmetler alt sektörlerinin göreli ağırlıklarının artması öngörülmektedir. Söz konusu dönemde, cari fiyatlarla toplam sabit sermaye yatırımlarında yüzde 35,9 ile ulaştırma, yüzde 32,4 ile konut ve yüzde 15,0 ile imalat alt sektörlerinin ön plana çıkması beklenmektedir. TABLO I: 11- Sabit Sermaye Yatırımlarının Sektörel Dağılımı (1) (Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2025 2026 (2) 2027 (3) Kamu Özel Toplam | Kamu Özel Toplam | Kamu O(OÖzel Toplam Tarım 93 0,7 17 0,7 1,6 0,7 1,5 Madencilik 9,5 1,6 2,5 1,6 2,6 1,6 2,5 imalat 07 167 149 168 (o 150 174 — 158 Enerji 4,6 Li 1,5 Li 1,5 Li 1,5 Ulaştırma 328 OoO(363 (359 365 Oo 359 366 oo 361 Turizm 0,1 0,8 0,7 0,7 0,7 0,7 0,7 Konut 14 365 325 365 Oo 324 355 320 Eğitim 12,9 1,8 3,0 1,7 2,9 1,8 2,6 Sağlık 8,5 2,9 3,5 2,8 34 2,9 3,5 Diğer 20,2 1,7 3,8 1,6 3,9 1,6 3,8 Hizmetler TOPLAM 100 100 100 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Not: Rakamların ayrı ayrı yuvarlanması nedeniyle alt kalemlerin toplamı ile genel toplam birebir örtüşmemektedir. (1) Yatırım işçiliği dâhildir. (2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program TABLO I: 12- Kamu Sabit Sermaye Yatırımları (2025) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) Özelleş. KİT'ler Kapsam. Kuruluş. Merkezi Yönetim (1) İller (o Döner Sermaye* ALT Yüzde Mahalli (o TOPLAM O Yüzde Bankası SGK TOPLAM Pay İdareler KAMU Pay 172 713 3 455 4 269 203 217 7 255 6351 14 589 78 827 359 074 134 035 2 200 0 24 533 259 657 176 288 215 674 185 120 10 749 195 869 9,2 207 486 0 207 486 Si 14 119 0,8 8 14 127 0,7 93 418 5,6 7 149 100 567 4,7 495 701 29,5 205 366 701 067 2 670 0,2 197 2 866 O, 24 333 1,5 4 418 28 951 1,4 260 532 15,5 8 906 269 438 12,7 176 853 10,5 323 177 176 8,3 6 508 222 618 13,2 208 172 430 790 20,2 o © © © © © © © ce © 20290 1683050 1,2 100,0 Yüzde Dağılım (Toplam Kamu) Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Not: Rakamların ayrı ayrı yuvarlanması nedeniyle alt kalemlerin toplamı ile genel toplam birebir örtüşmemektedir. (1) Yatırım işçiliği hariçtir. 1,0 79,1 TABLO 1: 13- Kamu Sabit Sermaye Yatırımları (2026) (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) Merkezi Sizelleş, Sektörler Yönetim (2) KIT'ler Kapsam. Kuruluş. İller Döner Sermayet ALT Yüzde Mahalli TOPLAM Yüzde Bankası SGK TOPLAM Pay İdareler KAMU Pay Tarım 236 978 2 085 255 726 10,8 16 635 272 362 8,9 Madencilik 5 853 320 502 326 354 13,8 326 354 imalat 9 946 16 345 27 567 1,2 12 27 579 0,9 Enerji 19 979 125 893 145 872 6,2 13 145 159 018 0,2 Ulaştırma 492 239 174 565 673 226 28,5 293 400 966 626 Turizm 2 835 0 3 709 0,2 301 4 010 0,1 Konut 33 632 33 632 1,4 3 791 37 423 1,2 Eğitim 348 738 349 327 14,8 12 282 361 609 11,9 Sağlık 241 023 241 731 10,2 495 242 226 8,0 Diğer Hizmetler 294 270 9 503 304 433 12,9 342 264 646 697 21,2 35693 2361578 100,0 Yüzde Dağılım (Ara Toplam) Yüzde Dağılım (Toplam Kamu) Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Not: Rakamların ayrı ayrı yuvarlanması nedeniyle alt kalemlerin toplamı ile genel toplam birebir örtüşmemektedir. (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Yatırım işçiliği hariçtir. 100,0 77,6 TABLO 1: 14- Kamu Sabit Sermaye Yatırımları (2027) (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) Merkezi Özelleş, Sektörler Yönetim KİT'ler Kapsam. (2) Kuruluş. Tarım 240 915 3115 İller | Döner Sermaye Mahalli TOPLAM Yüzde Bankası * SGK İdareler KAMU Pay 263 793 23 375 287 168 8,2 Madencilik 13 080 360 459 373 539 0 373 539 10,7 imalat 24 169 32 144 57 455 17 57472 1,7 Enerji 14577 161 528 176 105 21 946 198 051 2,7 696 332 409 137 1105 470 31,7 4 049 419 4 468 0,1 27 702 5 801 33 503 1,0 309 192 12,2 17 087 326 279 9,4 288 597 11,4 689 289 286 8,3 13 602 337 104 13,3 470 803 807 907 23,2 Ulaştırma 491 570 196 238 Turizm 3 699 0 Konut 27 702 Eğitim 308 568 Sağlık 287 892 Diğer Hizmetler 322 879 Xo © © © © © © eo ec eo © © © Toplam 1735051 754 107 44620 2533868 100 949275 3483143 100,0 Yüzde Dağılım (Ara Toplam) Yüzde Dağılım (Toplam Kamu) Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Not: Rakamların ayrı ayrı yuvarlanması nedeniyle alt kalemlerin toplamı ile genel toplam birebir örtüşmemektedir. (1) Program (2) Yatırım işçiliği hariçtir. 68,5 N © © 1,8 100,0 49,8 N pi bl b 1,3 72,7 TABLO I: 15- Sabit Sermaye Yatırımlarının Sektörel Dağılımı (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) Kamu Özel Toplam Özel Toplam Tarım 204 160 117 492 321 652 283 412 159 624 443 036 298 525 225 513 524 038 Madencilik 207 691 271 447 479 138 326 627 373 693 700321 374 155 510 829 884 985 İmalat 14 475 2 872 083 2 886 559 28 043 4 038 187 4 066 230 28 611 5 462 263 5520874 Enerji 101 267 191 869 293 136 159 950 254 967 414 916 198 738 339 517 238 255 Ulaştırma 718 306 6 262 258 6 980 563 989 579 8 762 604 9 752 184 1 128 643 11 500 703 12 629 346 Turizm 2 972 133 830 136 802 4142 175 360 179 502 4 642 230 133 234 796 Konut 30 129 6 287 357 6317 486 38 991 8 762 604 8 801 595 34 809 11 138 476 11173 286 Eğitim 281 903 310 253 592 156 377871 416 869 794 741 340 825 263321 904 145 Sağlık 185 640 494 274 679 914 253 465 676 416 929 882 302 858 921 529 1224 387 Diğer Hizmetler TOPLAM 2187 688 17 236 400 19 424 088 3122500 24 005 783 27 128 283 3 564 935 31402235 34967170 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Not: Rakamların ayrı ayrı yuvarlanması nedeniyle alt kalemlerin toplamı ile genel toplam birebir örtüşmemektedir. (1) Yatırım işçiliği dâhildir. (2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program 441 144 295 538 736 682 660 419 385 459 1 045 878 823 128 509 930 1333 058 b) Hedefler 2027 yılında, cari fiyatlarla kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının yüzde 49,8'inin merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idareler, yüzde 27,3'ünün yerel yönetimler, yüzde 21,7'sinin KİT'ler, yüzde 1,3'ünün döner sermayeli kuruluşlar ve sosyal güvenlik kuruluşları tarafından gerçekleştirileceği öngörülmektedir. 2027 yılında kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının imalat sanayii ve enerji alt sektörlerinde yoğunlaşması beklenmektedir. Bu dönemde özel kesim sabit sermaye yatırımlarının reel olarak yüzde 3,7 oranında artış göstereceği tahmin edilmektedir. Özel kesim sabit sermaye yatırımlarının imalat sanayii, madencilik ve eğitim alt sektörlerinde yoğunlaşması öngörülmektedir. Toplam sabit sermaye yatırımlarının ise yüzde 36,1 ile ulaştırma, yüzde 32,0 ile konut ve yüzde 15,8 ile imalat sanayii alt sektörlerinin ön plana çıkması beklenmektedir. 2.3. ÖDEMELER DENGESİ 2.3.1, Cari İşlemler Hesabı a) Mevcut Durum 2025 yılında küresel mal ve hizmet ticaret hacmi, tarifeler öncesinde öne çekilen ithalat talebi ve teknoloji yoğun ürünlerin ticaretindeki hızlı artışın etkisiyle yüzde 5,0 oranında artmıştır. Bununla birlikte Türkiye'nin en önemli ihracat pazarı olan Avro Bölgesi'nde büyümenin yüzde 1,2 oranında ılımlı seyretmesi dış talepteki toparlanmayı sınırlamıştır. Bu çerçevede Türkiye'nin ihracatı 2025 yılında yüzde 4,4 düzeyinde artış kaydetmiş ve 273,2 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. 2025 yılı itibarıyla küresel mal ihracatından alınan pay yüzde 1,04 seviyesinde kaydedilmiştir. Diğer taraftan ithalatta altın fiyatlarındaki artış yukarı yönlü etki oluştururken enerji ithalatındaki gerileme sınırlayıcı unsur olmuştur. Bu kapsamda 2025 yılında ithalat yüzde 6,2 oranında artarak 365,4 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. TABLO I: 16- Türkiye'nin Dış Ticareti ve Dış Ticareti Etkileyen Faktörler (Yüzde Değişim) 202400) 20270) İhracat (fob, Milyar Dolar) İthalat (cif, Milyar Dolar) İhracat İthalat İhracat Fiyatları İthalat Fiyatları Reel İhracat Reel İthalat Mamul Fiyatları Yakıt Dışı Başlıca Emtia Fiyatları Ham Petrol Brent Varil Fiyatı GSYH Büyüme Hızı Sanayi Büyümesi Yurt İçi Nihai Talep Büyümesi Dünya Büyüme Hızı Dünya Mal ve Hizmet Ticareti Avro Bölgesi Büyüme Hızı ” - Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK, Uluslararası Para Fonu Ekim 2026 Dünya Ekonomik Görünüm Raporu, Not: Rakamların ayrı ayrı yuvarlanması nedeniyle alt kalemlerin toplamı ile genel toplam birebir örtüşmemektedir. (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2025 yılında ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığının 56,0 milyar dolardan 69,3 milyar dolara, birincil gelir dengesi açığının ise 18,5 milyar dolardan 23,4 milyar dolara yükselmesi cari işlemler açığını artırıcı yönde etkide bulunmuştur. Hizmetler dengesi fazlasının 60,8 milyar dolardan 63,0 milyar dolara yükselmesi ise bu etkiyi kısmen sınırlamıştır. Bu gelişmelerle 2024 yılında 13,6 milyar dolar olan cari işlemler açığı 2025 yılında 30,3 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Cari işlemler açığının milli gelire oranı 2024 yılındaki yüzde 1,0'dan 2025 yılında yüzde 1,9'a yükselmiştir. Dış Ticaret Dengesi Ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı 2025 yılında 69,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiş, 2026 yılının Ocak-Ağustos döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 20,7 oranında artarak 53,3 milyar dolar olmuştur. 2026 yılında Orta Doğu'daki savaş kaynaklı enerji fiyatı artışlarının etkisiyle Brent petrol fiyatının 2025 yılındaki 69,1 dolar seviyesinden 88,0 dolara yükselmesi ve enerji ithalatının 62,5 milyar dolardan 71,0 milyar dolara çıkması beklenmektedir. Parasal olmayan altın ithalatının ise 23,1 milyar dolardan 17,0 milyar dolara gerilemesi öngörülmektedir. Bu gelişmelere bağlı olarak GTS tanımlı dış ticaret açığının 2025 yılındaki 92,2 milyar dolar seviyesinden 2026 yılında 105,0 milyar dolara yükselmesi beklenmektedir. İhracat 2025 yılında 273,2 milyar dolar seviyesinde olan ihracat, 2026 yılının Ocak-Ağustos döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 4,0 oranında artarak 185,0 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. İhracattaki bu artışta orta ve yüksek teknolojili mal ihracatının katkısı öne çıkmaktadır. TABLO 1: 17- Ülke ve Fasıllara Göre İhracat (Milyar Dolar) Ocak-Ağustos TOPLAM İHRACAT 261,8 273,2 178,0 185,0 108,5 116,8 76,7 78,0 153,3 156,4 101,3 106,9 Seçilmiş Ülke Grupları Karadeniz Ekonomik İşbirliği Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Bağımsız Devletler Topluluğu Türk Cumhuriyetleri İslam İşbirliği Teşkilatı En Yüksek İhracat Yapılan Ülkeler (1) Almanya İngiltere ABD İtalya Irak En Yüksek İhracat Yapılan Fasıllar (1) 87. Motorlu kara taşıtları ve bunların aksam ve parçaları 84. Makineler, mekanik cihazlar, kazanlar ve aksam, parçalar 85. Elektrikli makine ve cihazlar 27. Mineral yakıtlar, mineral yağlar 71. Kıymetli veya yarı kıymetli taşlar Kaynak: TÜİK, Not: Rakamların ayrı ayrı yuvarlanması nedeniyle alt kalemlerin toplamı ile genel toplam birebir örtüşmemektedir. (1) Sıralama 2025 yılı verilerine göre yapılmıştır. Türkiye'nin önemli ticaret ortaklarından olan AB'ye ihracat, 2026 yılının Ocak-Ağustos döneminde, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1,8 oranında artarak 78,0 milyar dolar olarak gerçekleşmiş, AB'nin ihracattaki payı yüzde 42,2 olmuştur. İslam İşbirliği Teşkilatı ülkeleri ile Avustralya ve Yeni Zelanda'ya gerçekleştirilen ihracat sırasıyla yüzde 1,6 ve yüzde 14,6 oranında artarken Karadeniz Ekonomik İşbirliği ülkelerine gerçekleştirilen ihracatta ise yüzde 0,6 oranında azalış gerçekleşmiştir. 2026 yılı Ocak-Ağustos döneminde en fazla ihracat yapılan ilk 20 ülkeye gerçekleştirilen ihracat, toplam ihracattaki yüzde 4,0 oranındaki artışa 1,4 puan katkı sağlamıştır. Bu ülkeler içerisinde ABD, Çin ve Mısır ihracat artışı yaşanan ülkeler arasında öne çıkarken Romanya, Birleşik Arap Emirlikleri ve Irak'a yapılan ihracat tutarında 2026 yılı Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre azalış kaydedilmiştir. Ayrıca son dönemde İsviçre ve Ukrayna'ya yönelik ihracat artışları öne çıkmaktadır. ihracatta en yüksek paya sahip olan motorlu kara taşıtları ile bunların aksam ve parçalarına yönelik ihracat 2025 yılındaki artışın ardından 2026 yılının Ocak-Ağustos döneminde de yükselişini sürdürmüştür. Bu dönemde toplam ihracat yüzde 4,0 artarken motorlu kara taşıtları ve bunların aksam ve parçalarının ihracatındaki artış yüzde 3,2 olarak gerçekleşmiş ve toplam ihracat büyümesine 0,4 puan katkıda bulunmuştur. Elektrikli makine ve cihazlar faslı ihracatı yüzde 14,0 oranında artışla ihracat büyümesine 0,9 puan katkıda bulunmuştur. 2026 yılının ilk sekiz aylık döneminde ana sektörlerden tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörü ihracatı yüzde 11,8 oranında, madencilik ve taş ocakçılığı ihracatı yüzde 19,6 oranında artmış, imalat sanayii ihracatında ise yüzde 3,3 oranında artış kaydedilmiştir. 2026 yılının kalan döneminde ihracatta benzer bir eğilim yaşanması ve yıl geneli ihracat seviyesinin yüzde 3,2 oranında artarak 282,0 milyar dolar düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir. 2026 yılında, ihracat fiyatlarında yüzde 7,0 oranında artış, reel ihracatta ise yüzde 3,5 oranında azalış yaşanacağı öngörülmektedir. TABLO I: 18- İhracatın Sektörel Dağılımı Yıllık Ocak-Ağustos Yıllık Ocak-Ağustos | Yıllık Ocak- Agustos Dama 2028 | 2025 1 2026 2034 2025 | 2025 7 2026 | 25724 | 26125 Tarım, Ormancılık ve Balıkçılık Madencilik ve Taş Kaynak: TÜİK, Not: Rakamların ayrı ayrı yuvarlanması nedeniyle alt kalemlerin toplamı ile genel toplam birebir örtüşmemektedir. İthalat 2025 yılında ithalat yüzde 6,2 oranında artış kaydederek 365,4 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Bu gelişmede, parasal olmayan altın ithalatının yüzde 35,3 oranında artması ile tüketim ve sermaye malları ithalatındaki yükseliş belirleyici olurken enerji ithalatındaki yüzde 4,7 oranındaki gerileme sınırlayıcı etkide bulunmuştur. 2026 yılı Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 5,3 oranında artış gösteren ithalat 250,8 milyar dolar seviyesine yükselmiştir. Bu dönemde, enerji ithalatı yüzde 10,2 oranında artarken parasal olmayan altın ithalatı yüzde 22,7 oranında azalmıştır. Ekonomik gruplar itibarıyla ara malı ithalatı yüzde 8,7 ve sermaye malları ithalatı yüzde 1,9 oranında artarken tüketim malları ithalatı yüzde 6,6 oranında gerilemiştir. İthalatın 2026 yılı sonunda bir önceki yıla göre yüzde 5,9 oranında artarak 387,0 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. 2026 yılında ithalat fiyatlarında yüzde 7,4 oranında artış, reel ithalatta ise yüzde 1,4 düzeyinde azalış yaşanacağı öngörülmektedir. TABLO 1: 19- İthalatın Ekonomik Gruplara Göre Dağılımı Milyar Dolar Yüzde Pay Yüzde Değişim Yıllık ar a ar a a Yıllık Ocak- e Yıllık Siz Ağustos TOPLAM İTHALAT Sermaye Malları ; 34,4 Ara Malları ; 164,1 Tüketim Malları | 39,0 Diğer k 0,6 Kaynak: TÜİK, Not: Rakamların ayrı ayrı yuvarlanması nedeniyle alt kalemlerin toplamı ile genel toplam birebir örtüşmemektedir. Hizmetler Dengesi, Birincil ve İkincil Gelir Dengesi 2025 yılında seyahat gelirleri yüzde 6,7 oranında artarak 60,0 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. 2026 yılının Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 0,1 oranında artarak 39,2 milyar dolar seviyesinde gerçekleşen seyahat gelirlerinin 2026 yılında da 60,0 milyar dolar olması beklenmektedir. 2025 yılında hizmetler dengesi fazlası bir önceki yıla göre artarak 63,0 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. 2025 yılı hizmet gelirleri 124,9 milyar dolar, hizmet giderleri ise 61,9 milyar dolar seviyesinde kaydedilmiştir. TABLO 1: 20- Cari İşlemler Dengesi (Milyar Dolar) 2024 2025 2026(1) 2027(2) CARİ İŞLEMLER HESABI -13,6 -30,3 -47,5 DIŞ TİCARET DENGESİ -56,0 -69,3 -85,6 ihracat 253,8 267,4 271,2 İhracat (FOB) 261,8 273,2 282,0 Bavul Ticareti ve Uyarlama -8,0 -5,9 -10,8 İthalat 296,3 316,8 343,6 İthalat (CIF) 344,0 365,4 387,0 Navlun ve Sigorta ve Uyarlama -47,7 -48,6 -43,4 HİZMETLER DENGESİ 60,8 63,0 62,8 Gelir 117,3 124,9 122,5 Gider 56,4 61,9 59,8 Seyahat 48,9 51,1 50,0 Gelir 56,3 60,0 60,0 Gider 7,4 9,0 10,0 BİRİNCİL GELİR DENGESİ -18,5 -23,4 -23,6 Gelir 9,5 11,2 10,8 Gider 28,0 34,6 34,4 Yatırım Geliri Dengesi -17,5 -21,8 -21,8 Doğrudan Yatırımlar 4,1 -5,1 -5,4 Portföy Yatırımları -6,5 -8,8 -8,9 Diğer Yatırımlar -6,9 -8,0 -7,6 Faiz Geliri 6,4 7,0 6,9 Faiz Gideri 13,3 14,9 14,5 Uzun Vade 10,2 11,9 11,8 İKİNCİL GELİR DENGESİ 0,1 -0,5 -1y1 Kaynak: TCMB, (1) Gerçekleşme Tahmini, (2) Program, Not: Rakamların ayrı ayrı yuvarlanması nedeniyle alt kalemlerin toplamı ile genel toplam birebir örtüşmemektedir. Hizmet gelirleri, 2026 yılının Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 0,2 oranında artarak 80,6 milyar dolar seviyesinde, hizmetler dengesi fazlası ise yüzde 2,2 oranında artışla 41,5 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Hizmet gelirleri yıllıklandırılmış olarak 2026 yılı Ağustos ayında 125,1 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Bu dönemde taşımacılık gelirleri yüzde 6,4, seyahat gelirleri ise yüzde 2,9 oranında artmıştır. Yılın kalan döneminde bölgesel gelişmelerin taşımacılık başta olmak üzere turizm dışı hizmet gelirlerini de olumsuz etkileyeceği öngörülmekte olup 2026 yılında hizmet gelirlerinin 122,5 milyar dolar, hizmetler dengesi fazlasının ise 62,8 milyar dolar olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. 2025 yılında, birincil gelir dengesindeki açık, yatırım giderlerindeki artışın etkisiyle bir önceki yıla göre yüzde 26,7 artarak 23,4 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. 2026 yılının Ocak-Ağustos dönemi birincil gelir dengesi açığı ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 14,3 oranında artarak 17,8 milyar dolar seviyesine yükselmiştir. Birincil gelir dengesi açığının 2026 yılında 23,6 milyar dolar olarak gerçekleşmesi beklenirken ikincil gelir dengesinin 1,1 milyar dolar açık vereceği tahmin edilmektedir. Dış ticaret, hizmetler, birincil ve ikincil gelir dengelerindeki gelişmeler ve tahminlere göre, 2026 yılında cari işlemler açığının 47,5 milyar dolar seviyesinde olması beklenmektedir. b) Hedefler 2027 yılında ihracattaki artış eğiliminin sürmesi beklenirken enerji fiyatlarında öngörülen gerilemeyle birlikte ithalat artışının yavaşlaması tahmin edilmektedir. Bu gelişmelere bağlı olarak cari işlemler açığının bir önceki yıla göre azalması beklenmektedir. Cari işlemler açığının sürdürülebilir seviyelerde kalıcı olarak seyretmesi amacıyla makroekonomik hedeflerle uyumlu şekilde üretim ve ihracat yapısında ithalat bağımlılığını azaltmaya yönelik politikaların uygulanmasına devam edilecektir. 2027 yılında ihracatın (fob) yüzde 3,5 oranında artarak 292,0 milyar dolara, ithalatın (cif) ise yüzde 2,6 oranında artarak 397,0 milyar dolara ulaşması ve böylece dış ticaret açığının 105,0 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. Bu dönemde ihracat fiyatlarının yüzde 0,1 oranında artması ve ithalat fiyatlarının yüzde 1,6 oranında azalması beklenirken reel ihracatın ve ithalatın ise sırasıyla yüzde 3,4 ve yüzde 4,2 artacağı tahmin edilmektedir. 2027 yılında seyahat gelirlerinin 64,5 milyar dolar seviyesine yükselmesi, hizmetler dengesinin ise 64,1 milyar dolar fazla vermesi tahmin edilmektedir. Birincil gelir dengesinde 18,0 milyar dolar açık öngörülürken ikincil gelir dengesinin 0,6 milyar dolar fazla vermesi beklenmektedir. Söz konusu varsayımlar altında cari işlemler açığının 2027 yılında 38,5 milyar dolar seviyesinde gerçekleşerek GSYH'ya oranla yüzde 1,9 olması öngörülmektedir. 2.3.2. Sermaye ve Finans Hesapları a) Mevcut Durum 2025 yılında ödemeler dengesi finans hesabında rezerv hariç 14,3 milyar dolar tutarında net sermaye girişi gerçekleşmiştir. 2024 yılında gözlenen net hata ve noksan kaynaklı sermaye çıkışları 2025 yılında da sürerek 5,9 milyar dolar olmuştur. Finansman kalemlerinin alt detayları incelendiğinde, 2025 yılında net doğrudan yabancı yatırım girişlerinin 3,1 milyar dolar seviyesinde gerçekleştiği görülmektedir. Doğrudan yabancı yatırımlar içerisinde gayrimenkul yatırımları 2,3 milyar dolar olmuştur. Yurt dışı yerleşikler devlet iç borçlanma senetleri (DİBS) piyasasında 3,2 milyar dolar tutarında net alış yaparken Hazine tarafından yurt dışına ihraç edilen tahviller yoluyla 0,3 milyar dolar tutarında net borçlanma gerçekleştirilmiştir. 2024 yılında 13,9 milyar dolar olarak gerçekleşen portföy yatırımları, 2025 yılında 3,5 milyar dolara gerilemiştir. 2026 yılının Ocak-Ağustos döneminde portföy yatırımları kaynaklı net giriş 3,7 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde pay piyasasında 1.868 milyon dolar tutarında sermaye girişi gerçekleşirken yurt dışı yerleşikler tarafından DİBS piyasasında 1.712 milyon dolar tutarında net alış yapılmıştır. Hazine yurt dışı tahvil ihracı yoluyla 4.403 milyon dolar, bankalar ise 2.040 milyon dolar net kullanım gerçekleştirmiştir. 2025 yılında diğer yatırımlar kaleminde net sermaye girişleri bir önceki yıla kıyasla artış göstermiştir. Bu dönemde söz konusu kalemdeki net girişlerin ağırlıklı olarak krediler alt kaleminden kaynaklandığı görülmektedir. Bu kapsamda, 2024 yılında 4,3 milyar dolar seviyesinde gerçekleşen diğer yatırımlar kaynaklı net sermaye girişleri 2025 yılında 12,5 milyar dolara yükselmiştir. 2026 yılı Ocak-Ağustos döneminde ise diğer yatırımlar kalemi kaynaklı net sermaye girişleri 29,2 milyar dolar olarak kaydedilmiştir. TABLO I: 21- Sermaye ve Finans Hesabı (Milyar Dolar) Ocak-Ağustos 2024 2025 2025 2026 Cari İşlemler Dengesi -13,6 -30,3 -19,7 -31,5 Türlerine Göre Sermaye Hareketleri (rezerv hariç) (1) -21,5 -14,3 -14,7 -30,0 Doğrudan Yatırımlar (net) -5,1 -3,1 -4,3 -0,3 Portföy Yatırımları (net) -13,9 -3,5 -1,6 -3;7 Yabancıların Hisse Senedi Alımları -2,5 2,1 1,7 1,9 Yabancıların DİBS Alımları 16,0 3,2 0,6 1,7 Finansal Türevler (net) 1,7 4,8 3,1 3,2 Diğer Yatırımlar (net) -4,3 -12,5 -11,8 -29,2 Kullanıcıya Göre Sermaye Hareketleri (1) (2) -21,5 -14,3 -14,7 -30,0 Kamu Kesimi 5,4 -6,3 -7,3 4,7 Özel Kesim -12,7 -22,2 -20,8 -28,2 Bankalar 22,1 12,4 17,1 18,5 Banka Dışı -9,4 9,8 3,7 9,8 Doğrudan Yatırımlar (net) -5,1 -3,1 -44,3 -0,3 Finansal Türevler (net) 1,7 4,8 3,1 3,2 Rezerv Varlıklar 0,6 -22,0 -2,8 -10,9 Net Hata Noksan -7,2 -5,9 2,4 -9,2 Kaynak: TCMB, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Not: Rakamların ayrı ayrı yuvarlanması nedeniyle alt kalemlerin toplamı ile genel toplam birebir örtüşmemektedir. (1) Toplam kalemlerde, doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları, finansal türevler, diğer yatırımlar, özel kesim ve rezerv varlıklarda eksi işareti, kamu kesimi, bankalar, banka dışı ile yabancıların hisse senedi ve DIBS alımlarında artı işareti girişi göstermektedir. (2) Doğrudan yatırımlar ve finansal türevlerde kamu-özel ayrımı net olarak yapılamadığından, bu kalemler kamu ve özel kesim hesaplamasına dâhil edilmeyip ayrı olarak verilmiştir. Ayrıca sermaye hesabı altında yer alan göçmen transferleri ile üretilmeyen ve finansal olmayan varlıklar kalemleri hesaplamaya dâhil edilmemiştir. 2.4. ENFLASYON VE PARA POLİTİKASI a) Mevcut Durum 2024 yılı sonunda yüzde 44,4 olarak gerçekleşen TÜFE yıllık artış hızı 2025 yılında gerileme eğilimini sürdürmüştür. Bu dönemde sıkı para politikası duruşunun sürdürülmesi, maliye ve gelirler politikalarının desteği, talep koşullarının ılımlı seyri ve enflasyon beklentilerindeki olumlu seyir bu görünümde etkili olmuştur. Ana gruplar itibarıyla yıllık enflasyondaki gerilemeye en yüksek katkı hizmet grubundan gelirken gıda ve temel mal grupları da bu görünümü desteklemiştir. 2025 yılının ilk yarısında dezenflasyon süreci devam ederken başta petrol olmak üzere gerileyen emtia fiyatları bu süreci desteklemiştir. Gıda grubunda zirai don, kuraklık ve diğer olumsuz hava koşullarına bağlı arz şokları işlenmemiş gıda fiyatlarında dönemsel oynaklığa yol açmıştır. Temel mal grubunda Mart ve Nisan aylarındaki döviz kuru gelişmelerinin geçici etkisine rağmen talep koşullarının dezenflasyonist düzeyde seyretmesi kur geçişkenliğini sınırlamıştır. Hizmet grubunda yıllık enflasyon gerilemekle birlikte başta kira ve eğitim olmak üzere geriye dönük endeksleme eğiliminin güçlü olduğu kalemler ile konut sektörüne özgü yapısal unsurlar hizmet enflasyonunun görece yüksek seyretmesine neden olmuştur. 2025 yılının ikinci yarısında dezenflasyon süreci devam etmekle birlikte üçüncü çeyrekte gıda arz şokları ve emtia fiyatlarındaki dalgalı seyir nedeniyle geçici bir yavaşlama görülmüştür. Yılın son çeyreğinde söz konusu etkilerin zayıflaması ve para politikasının gecikmeli etkilerinin daha belirgin hissedilmesiyle yıllık tüketici enflasyonu yeniden gerileme eğilimine girmiş, enflasyonun ana eğilimindeki iyileşme belirginleşmiştir. Tüketici fiyatları yıllık enflasyonu 2025 yılını bir önceki yıl sonuna göre 13,5 puanlık düşüşle yüzde 30,9 seviyesinde tamamlamıştır. 2026 yılında temel mal fiyatları ılımlı seyrini sürdürürken hizmet enflasyonu gerilemesine rağmen manşet enflasyonun belirgin üzerinde seyretmiştir. Hizmet grubunda kira enflasyonundaki yavaşlamaya karşın ulaştırma ve haberleşme fiyatlarındaki artışlar düşüşü sınırlamıştır. Diğer taraftan, gıda fiyatlarında enflasyonist baskılar bir miktar artarken tarımsal üretim ve arz koşullarındaki gelişmeler bu görünümde etkili olmuştur. Sürdürülen sıkı para politikası duruşu, Türk lirasındaki reel değerlenme ve ekonomi politikaları arasındaki eş güdümün güçlenmesi, enflasyondaki gerilemeyi desteklemiş ve bu doğrultuda Eylül 2026 itibarıyla yıllık tüketici enflasyonu, 2025 yıl sonu seviyesine göre yaklaşık 1,2 puan azalarak yüzde 29,7 düzeyine gerilemiştir. 2025 yılının ilk aylarında yıllık üretici enflasyonu gerileme eğilimini sürdürürken Mayıs ayından itibaren jeopolitik gelişmeler, tarife değişiklikleri ve metal fiyatlarındaki dönemsel artışların etkisiyle yükselmiştir. Bununla birlikte taşımacılık maliyetlerindeki gerileme ve tedarik zincirindeki aksaklıkların azalması maliyet baskılarını sınırlamış, Yİ-ÜFE yıllık artış oranı 2025 yıl sonunda bir önceki yıl sonuna göre 0,8 puan azalarak yüzde 27,7 düzeyinde gerçekleşmiş ve tüketici enflasyonunun altında kalmıştır. 2026 yılında ise Türk lirasındaki istikrarlı seyir maliyet baskılarını sınırlarken jeopolitik gelişmelerin enerji ve emtia fiyatları üzerindeki etkileri ile küresel tedarik zincirindeki kesintiler üretici fiyatlarının seyrinde belirleyici olmuştur. Bu gelişmelerle birlikte Yİ-ÜFE yıllık artış hızı Eylül 2026 itibarıyla yüzde 27,4 olarak gerçekleşmiştir. GRAFİK I: 4- Fiyat Gelişmeleri TÜFE ve Özel Kapsamlı TÜFE YİLÜFE ve İmalat Sanavii Fivati Ni ln -ÜFE v anayii Fiyatları GESİRMYESİ GAR (Yıllık Yüzde Deği in) (Yıllık Yüzde Değişim) vi # 70 / 60 4” 60 / 50 50 40 40 30 >. 30 LAP 0 zezaERERYEAEEE 20 İN E ek - OEEpüLEEİpüLEEğE SEREESSBESDİSSESI 2024 2025 2026 2024 2025 2026 Kaynak: TÜİK 2026 yılının ilk çeyreğinde hizmet ve gıda fiyatlarındaki gelişmeler enflasyon görünümünde belirleyici olurken Mart ayında jeopolitik gelişmelere bağlı enerji fiyat artışları ve bunların ulaştırma hizmetlerine yansımaları öne çıkmıştır. Bu dönemde uluslararası enerji fiyatlarındaki artışın yurtiçi fiyatlara olumsuz etkisinin azaltılması amacıyla eşel mobil uygulamasına geçilmiştir. Bu gelişmelerle TÜFE yıllık artış oranı Mart ayı itibarıyla yüzde 30,9 düzeyinde gerçekleşmiştir. Yılın ikinci çeyreğinde hizmet fiyatlarındaki artışlar ile yönetilen-yönlendirilen fiyat ayarlamalarının etkisi belirginleşmiş, Nisan ve Mayıs aylarında yükselen yıllık enflasyon Haziran ayında işlenmemiş gıda ve yakıt fiyatlarındaki gerilemenin de katkısıyla yüzde 32,1 olmuştur. Yılın üçüncü çeyreğinde ise hizmet fiyatlarındaki yüksek seyir devam ederken gıda fiyatları işlenmemiş gıda öncülüğünde dalgalı bir görünüm sergilemiş, akaryakıt fiyatları ile temel mallardaki mevsimsel gelişmeler de enflasyon görünümünde etkili olmuştur. Bu dönemde yıllık tüketici enflasyonu gerileyerek Eylül ayı itibarıyla yüzde 29,7 seviyesine gerilemiştir. GRAFİK I: 5- Mal ve Hizmet Fiyatları (TÜFE'ye Katkı ve Yıllık Yüzde Değişim) 70 60 50 40 > 8 EB 8G u y im e) pi (0 öz 5 F 2024 2025 2026 Hizmete «sew Mal mHizmet m Mal Kaynak: TÜİK 2026 yılı boyunca temel mal grubu fiyatlarında iç talepteki seyir ve döviz kuru gelişmelerinin desteğiyle ılımlı bir görünüm hâkim olmuştur. Hizmet fiyatlarında ise yılın ilk çeyreğinde dönemsel fiyatlama, geriye dönük endeksleme ve ücret ayarlamalarının etkileri öne çıkarken ikinci ve üçüncü çeyreklerde kira ve lokanta-otel fiyatlarında yavaşlama görülmesine rağmen ulaştırma, haberleşme ve eğitim hizmetlerindeki artışlar hizmet enflasyonunun manşet enflasyonun üzerinde seyretmesinde etkili olmuştur. Bu görünüm doğrultusunda özel kapsamlı TÜFE göstergelerinden ÖKTG-B ve ÖKTG-C endekslerinin yıllık artışları Eylül 2026 itibarıyla sırasıyla yüzde 29,0 ve yüzde 28,7 olarak gerçekleşmiştir. Para politikasındaki sıkı duruş, maliye politikasının desteği, güçlü politika eş güdümü ve iç talepteki dengelenmenin yanı sıra arz yönlü tedbirlerin katkısıyla enflasyondaki düşüşün yılın geri kalanında daha belirgin hale gelmesi beklenmektedir. Bu çerçevede, 2026 yılı sonunda TÜFE yıllık artış oranının OVP tahminiyle uyumlu olarak yüzde 28,4 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. TCMB, fiyat istikrarının sağlanması ve kalıcı olarak korunması temel amacı doğrultusunda, enflasyon hedeflemesi rejimi çerçevesinde para politikası uygulamalarını sürdürmektedir. GRAFİK I: 6- Yıllık Enflasyon (Yüzde) 80 60 40 20 egesun >E sue >E SUV >E su >E sue >ES GEBE zfouSözlgeoulöslgomEözfouSöszseü 2021 2022 2023 2024 2025 2026 amm» Yillik Enflasyon Kaynak: TÜİK 2025 yılının ilk çeyreğinde enflasyonun ana eğilimi ve talep koşullarındaki gelişmeleri dikkate alan Merkez Bankası, politika faizini toplam 500 baz puan indirmiş ve yüzde 42,5 seviyesine çekmiştir. Nisan ayında ise finansal piyasalardaki gelişmelerin enflasyon görünümüne olası etkilerini dikkate alarak politika faizini 350 baz puan artırmış ve yüzde 46 seviyesine yükseltmiştir. Nisan ayındaki faiz artışının ardından Haziran ayında politika faizini yüzde 46 düzeyinde sabit tutan Merkez Bankası, yılın ikinci yarısında talep koşullarının dezenflasyonu destekleyici görünümü ve enflasyonun ana eğilimindeki gelişmeler doğrultusunda faiz indirimlerine yeniden başlamıştır. Temmuz-Aralık döneminde politika faizi toplam 800 baz puan indirilerek yıl sonunda yüzde 38 seviyesine çekilmiştir. 2026 yılının ilk çeyreğinde Merkez Bankası tarafından enflasyonun ana eğilimindeki gerileme ve talep koşullarının enflasyondaki düşüşü destekleyici görünümü dikkate alınarak politika faizi Ocak ayında 100 baz puan indirilerek yüzde 37 seviyesine çekilmiştir. Mart ayında ise jeopolitik gelişmelerin artırdığı belirsizlikler ve enerji fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle politika faizi sabit tutulmuştur. Yılın ikinci ve üçüncü çeyreklerinde iç talepteki zayıf seyir ve enflasyonun ana eğilimindeki gerilemeye karşın jeopolitik gelişmeler ile enerji fiyatlarının enflasyon görünümü üzerinde oluşturduğu yukarı yönlü riskler çerçevesinde politika faizi yüzde 37 seviyesinde sabit tutulmuştur. Bu çerçevede, Merkez Bankası 2023 yılı Haziran ayında başlattığı sıkılaşma sürecini 2024 yılı boyunca sürdürmüş, 2025 yılında faiz indirimlerine başlamış, 2026 yılının başında ise sınırlı bir faiz indirimi gerçekleştirdikten sonra jeopolitik gelişmeler ve enerji fiyatlarına ilişkin riskler gözetilerek politika faizinde yüzde 37 düzeyi korunmuştur. GRAFİK I: 7- TCMB Net Fonlaması (Milyar TL) ve Faiz Oranları (Yüzde) Tİ Tİ Tİ tt tt 111001) SASA NANA ANNANNN NN Aa «aM TW OR OOO “MN A Nm Tın OCDO 0000 0CO mn A0 900 00 TCMB Net Fonlama (Sol Eksen) TCMB Ağırlıklı Ortalama Fonlama Maliyeti -—>— -—— Gecelik (0/n) Borç Verme 06.25 O O © NN N 10.25 nn © ww ANS N daisjsae 4 © 04.26 9.26 07.25 08.25 09.25 08.26 WEN 4 ooo sssssssss TCMB Net Fonlama - 20 Günlük HO (Sol Eksen) -.... Geç Likidite Penceresi Borç Verme — -— Haftalık Repo Borç Verme Kaynak: TCMB TABLO I: 22- TCMB Net Döviz Alımları İhracat Reeskont Kredileri Döviz Alım Döviz Satım İhaleleri İhaleleri 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026(1) Müdahaleleri Müdahaleleri KİT'lere (Milyon Dolar) Enerji Döviz Alım Döviz Satım İthalatçısı Toplam Net Döviz Döviz Satışı ei Kaynak: TCMB İstatistikleri, Piyasa Verileri, Aylık Döviz Alım Satım Tutarları (1) 2026 yılı verileri ilk 9 ay itibarıyladır. ihracat reeskont kredileri yoluyla TCMB döviz rezervlerine 2025 yılında 2,96 milyar dolar, 2026 yılının ilk dokuz ayında ise 2,97 milyar dolar katkı sağlanmıştır. TCMB'nin altın hariç brüt döviz rezervi 2025 yılı sonunda bir önceki yıl sonuna göre 13,8 milyar dolar azalışla 77,0 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Eylül 2026 itibarıyla TCMB'nin altın hariç brüt döviz rezervi 2025 yılı sonuna göre 15,4 milyar dolar azalışla 61,6 milyar dolar seviyesinde kaydedilmiştir. 2026 yılı üçüncü çeyrek sonu itibarıyla para tabanı 2025 yılı sonuna göre yüzde 15,7 oranında artmıştır. Bununla birlikte, emisyon toplamı 136,8 milyar TL artış göstermiştir. Aynı dönemde TCMB dış varlıkları 16,2 milyar dolar azalırken toplam yükümlülükleri ise 1,3 milyar dolar azalmıştır. Bu doğrultuda, TCMB'nin net dış varlık pozisyonunda 14,9 milyar dolar azalış gerçekleşmiştir. Mi, M2 ve M3 para arzları, Eylül 2026 itibarıyla 2025 yılı sonuna göre sırasıyla yüzde 17,7, yüzde 20,1 ve yüzde 20,1 oranlarında artmıştır. Mİ para arzındaki artışta yabancı para cinsinden vadesiz mevduattaki yükseliş belirleyici olmuştur. M2 para arzındaki artışta Türk lirası cinsi vadeli mevduat ile Mİ para arzındaki genişleme öne çıkarken M3 para arzındaki artış esas olarak M2'deki genişlemeden kaynaklanmıştır. TABLO I: 23- Parasal Büyüklükler ve TCMB Bilançosu Seçilmiş Kalemleri le TL Para Arzları Mİ 9 759 280. | 10 306 114 10 475 384 11 487374 M2 24 560 207 25 196391 27 209 798 29 505 221 27 168 855 27 699 731 30 040 901 32 631 733 Para Tabanı 4292351 4 556 308 4 754 659 4 965 442 Emisyon 874 535 i 942 271 941 883 1011369 Net Dış Varlıklar 3 490 766 1 640 903 2 196 689 2 809 960 Net Uluslararası Rezervler 3411442 i i 553 491 2 107 507 2713 236 Net İç Varlıklar 801 584 i 2915 405 2 557 970 2 155 482 Hazine Borçları 229 121 410 995 412 470 441 119 Değerleme Hesabı -1 149 558; | -1 306 884 -6076 792 -1 158 106 Dış Varlıklar 186 149 153 516 150 421 169 986 Toplam Yükümlülükler 120 071 i 124343 107 667 118 797 Yurt Dışı 15 768 i 15 448 14 465 14 639 Yurt İçi 104 303 i 108 896 93 203 104 158 Net Dış Varlık Pozisyonu 66 078 29173 42 754 51 189 Kaynak: TCMB Not: Alt kalemlerin tamamı gösterilmediği için toplamlar tutmayabilecektir. Veriler ayın son Cuma günü itibarıyladır. Bilanço büyüklüklerine ait rakamlar Stand By Bilançosundan alınmıştır. b) Hedefler 2024 yılı Haziran ayı itibarıyla başlayan dezenflasyon sürecini temin edecek politika bileşiminin sürdürülmesiyle TÜFE yıllık artış hızının 2027 yılı sonunda yüzde 21,0 olarak gerçekleşmesi hedeflenmektedir. 2.5. MALİ PİYASALAR a) Mevcut Durum Finans sektörünün toplam aktif büyüklüğü, Haziran 2026 itibarıyla 2025 yıl sonuna göre TL bazında yüzde 15,1 oranında artarak 77,1 trilyon TL'ye, dolar bazında yüzde 6 oranında artarak 1,7 trilyon dolara yükselmiştir. Aynı dönemde finansal sektörün toplam aktiflerinin GSYH'ya oranı ise yüzde 106'dan yüzde 105,6'ya düşmüştür. 2026 yılının ilk altı aylık döneminde BDDK gözetimindeki banka dışı finansal kuruluşların, gayrimenkul yatırım ortaklıklarının, portföy yönetim şirketlerinin ve aracı kurumların sektör payında artış görülmüştür. Bu dönemde mevduat bankalarının ve sigorta ve emeklilik şirketlerinin sektör payları ise azalmıştır. TABLO I: 24- Finansal Sektör Kuruluşlarına Dair Bazı Göstergeler Aktif Büyüklük Aktif Büyüklük (1) Sektör Payı GSYH'ya Oran Kuruluş Sayısı Milyar TL Milyar Dolar Yüzde Yüzde Adet 2024 2025 2026-6 2024 2025 2026-6 2024 2025 2026-6 2024 2025 2026-6 2024 2025 2026-6 Bankalar 32 667,7 46 946,8 52727,0 927,4 1095,3 1132,6 Mevduat Bankaları 28 125,4 39727,6 442701 798,5 926,9 950,9 Kalkınma ve Yatırım Bankaları 1 882,6 2892,2 3 538,5 53,4 67,5 76,0 Katılım Bankaları 2 659,7 43270 o 4918,4 75,5 101/0 (o 105,6 BDDK Gözetimindeki Banka Dışı Finansal Kuruluşlar 988,5 1725,33 2182,7 28,1 40,3 46,9 Finansal Kiralama Şirketleri 334,5 536,1 648,2 9,5 12,5 13,9 Faktoring Şirketleri 316,0 457,8 596,4 9,0 10,7 12,8 Finansman Şirketleri 212,5 353,8 371,2 6,0 8,3 8,0 Varlık Yönetim Şirketleri 33,4 54,5 66,2 0,9 1,3 1,4 Tasarruf Finansman Şirketleri 92,0 323,1 500,7 2,6 7,5 10,8 Sigorta ve Emeklilik Şirketleri 2 360,8 3932,9 4491,1 67,0 91,8 96,5 Hayat Dışı 833,0 1291,4 1 520,9 23,6 30,1 32,7 Hayat/Emeklilik 1 462,9 2 555,9 2 862,4 41,5 59,6 61,5 Reasürans 64,8 85,7 107,9 1,8 2,0 2,3 Yatırım Ortaklıkları 1 202,9 1722,0 2145,0 34,2 40,2 46,1 Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları 1 158,8 1 687,3 2103,1 32,9 39,4 45,2 Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıkları 17 21 24 0,0 0,0 0,1 Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklıkları 42,4 32,6 39,5 1,2 0,8 0,8 Portföy Yönetim Şirketleri (2) 69311 (12145,2 14674,2| 196,8 2834 315,2 Aracı Kurumlar 285,1 543,6 915,8 8,1 12,7 19,7 TOPLAM 44 436,0 (o 67015,8 77135,9| 1261,6 1563,5 1 656,9 Kaynak: HMB, TCMB, TÜİK, SPK, BDDK, SEDDK, Finansal Kurumlar Birliği (1) İlgili dönem sonu TCMB döviz alış kurları kullanılarak SBB tarafından hesaplanmıştır. (2) Portföy yönetim şirketlerinin portföy büyüklüğünü ifade etmektedir. Finansal İstikrar Kapsamında Hanehalkı ve Finans Dışı Kesim Borçluluğu Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerle mukayese edildiğinde, Türkiye'de hanehalkı ve finans dışı kesimin düşük borçlu görünümü sürmektedir. 2026 yılı Haziran ayı itibarıyla hanehalkı finansal varlıkları ve yükümlülükleri nominal olarak artmaya devam etmiş, 2025 yıl sonu ile kıyaslandığında hanehalkı varlıklarının GSYH'ya oranı düşerken yükümlülüklerin oranı sınırlı artmıştır. Söz konusu dönemde hanehalkının mevduat ve yatırım fonları tercihi güçlü seyretmiş, hisse senetlerine ilgi devam etmiştir. Kredi kartı harcamaları ve ihtiyaç kredileri, yükümlülükleri artıran kalemlerden olmuştur. Nominal olarak hanehalkı finansal varlıklarındaki yükseliş, yükümlülüklerdeki artışın üzerinde olmakla beraber varlıkların yükümlülükleri karşılama oranı bir miktar gerilemiştir. Dönem boyunca sıkı para politikası ve makroihtiyati politikalar çerçevesinde atılan adımlar, TL cinsi finansal araçların getirisinin artması, kredi kısıtları ve hanehalkının yabancı para borçlanamaması belirleyici olmuştur. TABLO I: 25- Hanehalkı Finansal Varlık ve Yükümlülükleri (Milyar TL) Haziran 2024 2025 2025 2026 Mevduat 10208,7/ 13951,2 12359,7 153524 Tasarruf Mevduatı 60611,7 7 900,1 7 680,5 8 914,6 Döviz Tevdiatı 2 288,0 2 804,5 2 747,8 2722,9 Kıymetli Maden Deposu 1 309,0 3 246,6 1931,4 3 714,9 Tahvil ve Bonolar 91,8 790,6 229,0 920,3 Kamu 64,3 417,7 201,8 451,0 Özel Sektör 27,5 372,9 27,2 469,3 Yatırım Fonları 4027,1 7 055,0 5 208,2 8 048,1 Menkul Kıymet 2 805,3 4 900,1 3 656,1 5 656,6 Emeklilik (1) 1221,8 2 154,9 1552,1 2 391,5 Hisse Senedi 1819,9 2 259,5 1910,8 2839,0 Yapılandırılmış Ürünler 24,6 87,6 39,5 67,4 Diğer Menkul Kıymetler (2) 3,0 21,7 3,4 34,9 TOPLAM VARLIKLAR 16175,1 24165,66 1975066 272621 Banka Kredileri 3 992,2 5 985,9 4 830,0 7 019,5 Konut Kredileri 512,9 680,1 584,2 802,8 Taşıt Kredileri 75,5 52,4 59,7 43,5 İhtiyaç Kredileri 1 493,0 2324,4 1 836,2 2 704,9 Kredi Kartları 1 910,8 2 929,0 2 349,9 3 468,3 Finansman Şirketi Kredileri 28,6 32,3 26,9 35,i Konut Kredileri 0,0 0,0 0,0 0,0 Taşıt Kredileri 17,0 18,6 14,4 19,6 İhtiyaç Kredileri 11,6 13,7 12,5 15,5 Finansal Kiralama Şirketi Kredileri (3) 0,5 0,6 0,3 0,0 TOPLAM YÜKÜMLÜLÜKLER 4 021,3 6 018,8 4 857,2 7 054,7 Varlıklar / GSYH (Yüzde) 36,3 38,2 37,6 37,3 Yükümlülükler / GSYH (Yüzde) 9,0 9,5 9,2 9,7 Varlıklar/Yükümlülükler (Yüzde) 402,2 401,5 406,6 386,4 Kaynak: BDDK, TÜİK, MKK, TBB Risk Merkezi, Emeklilik Gözetim Merkezi, SBB Hesaplamaları (1) Katılımcıların fon tutarı ile devlet katkısı tutarı toplamını ifade etmektedir. Otomatik katılım sistemi verileri de dâhil edilmiştir. (2) Varlığa dayalı menkul kıymetler, varlık teminatlı menkul kıymetler ve kira sertifikalarını içermektedir. (3) Finansal kiralama şirketlerince kullandırılan konut kredilerini ihtiva etmektedir. Hanehalkı finansal varlıkları Haziran 2026 itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 38 artışla 27,3 trilyon TL'ye ulaşmıştır. Bu dönemde varlık kompozisyonunun ana unsuru olan mevduat yüzde 24,2 oranında artarak 15,4 trilyon TL'ye yükselmiştir. Mevduat içinde tasarruf mevduatı 8,9 trilyon TL'ye ulaşırken döviz tevdiat hesapları 2,7 trilyon TL seviyesini korumuştur. TL mevduattaki artışta, yüksek getiri sağlayan mevduat faizleri ve yatırımcıların TL varlıklara güçlü ilgisi etkili olmuştur. Kıymetli maden depo hesapları da emtia fiyatlarında görülen yükselişin etkisiyle yıllık yüzde 92,3 artarak 3,7 trilyon TL'ye yükselmiştir. Varlıkların diğer bir önemli kalemi olan yatırım fonları 8,0 trilyon TL'ye ulaşarak Haziran 2026 itibarıyla yıllık yüzde 54,5 oranında artış göstermiştir. Bu yükselişte menkul kıymet fonlarının getiri performansı ve emeklilik fonlarındaki katılımcı sayısının artışı belirleyici olmuştur. Özellikle özel sektör tahvil ve bonolarında gelen taleple birlikte tahvil ve bono stokunda önemli bir artış kaydedilmiş, bu araçlardaki toplam tutar 920,3 milyar TL'ye yükselmiştir. Hisse senedine gelen alımlarla stok 2,8 trilyon TL'ye ulaşarak yıllık bazda yüzde 48,6 seviyesinde artış gerçekleşmiştir. Toplam varlıkların yüzde 3,3'ünü oluşturan tahvil ve bonolar kalemindeki artış son bir senede en belirgin artışın yaşandığı varlık kalemi olmuştur. Hanehalkı finansal yükümlülükleri Haziran 2026 itibarıyla yıllık yüzde 45,2 oranında artarak 7,1 trilyon TL'ye yükselmiştir. Banka kredilerinin toplam yükümlülükler içindeki payı yüzde 99,5 seviyesinde yatay seyretmiştir. Alt kalemlere bakıldığında, kredi kartı bakiyeleri yüzde 47,6 artışla 3,5 trilyon TL'ye, ihtiyaç kredileri yüzde 47,3 artışla 2,7 trilyon TL'ye ulaşmış ve yükümlülük artışında en belirleyici kalemler olmuştur. Konut kredileri yüzde 37,4 artarken taşıt kredileri yüzde 27,1 gerilemiştir. Kredi kartı kullanımındaki yükseliş nakit tercihinin azalması ve peşin harcamaların bir kısmının taksitli kart harcamalarına kaymasıyla ilişkilidir. Hanehalkı finansal varlıklarının finansal yükümlülüklere oranı Haziran 2026 itibarıyla yüzde 386,4 seviyesinde gerçekleşmiş ve önceki yılın aynı dönemine göre azalış göstermiştir. Bu gelişme, toplam yükümlülüklerdeki yüzde 45,2'lik artışın toplam varlıklardaki yüzde 38'lik artıştan daha fazla olmasından kaynaklanmaktadır. GSYH'ya oranla o değerlendirildiğinde, hanehalkı varlıklarının GSYH'ya oranı yüzde 37,3, yükümlülüklerin oranı ise yüzde 9,7 düzeyinde kaydedilmiştir. Ağustos 2026 itibarıyla finans dışı kesimin net döviz pozisyonu açığı bir önceki yılın aynı ayına göre 31,8 milyar dolar artarak 213 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Söz konusu dönemde finansal kesim dışındaki firmaların varlıkları yüzde 11,8 oranında yükselerek 193,9 milyar dolar, yükümlülükleri ise yüzde 14,7 oranında yükselerek 406,9 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Varlık kalemleri incelendiğinde yıllık bazda, mevduatın İ,4 milyar dolar artışla 77,4 milyar dolar, ihracat alacaklarının 3,6 milyar dolar artışla 57,5 milyar dolar, yurt dışına doğrudan sermaye yatırımlarının 8,4 milyar dolar artışla 39,1 milyar dolar, türev varlıkların 7,6 milyar dolar artışla 17,9 milyar dolar seviyesinde, menkul kıymetlerin ise 0,5 milyar dolar azalışla 2 milyar dolar seviyesinde gerçekleştiği görülmektedir. Yükümlülük tarafında en fazla yükseliş gösteren kalem olan nakdi krediler 36,5 milyar dolar artışla 327,8 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiş, yurt dışından temin edilen krediler 18,4 milyar dolar, yurt içinden sağlanan kredilerse 18,1 milyar dolar artmıştır. Aynı dönemde türev yükümlülüklerde 12 milyar dolar artış kaydedilmiştir. Finansal kesim dışındaki firmaların kısa vadeli net döviz fazlası azalış göstermiş, Ağustos 2025 itibarıyla 10 milyar dolar olarak gerçekleşen kısa vadeli net döviz pozisyonu Ağustos 2026'da 9,1 milyar dolar seviyesine gerilemiştir. Bu gelişmede, yüksek faiz oranlarının etkisiyle firmaların TL yerine daha fazla döviz cinsi ticari borçlanmalara bağlı olarak kısa vadeli yükümlülüklerindeki artışın, kısa vadeli varlıklardaki artışın üzerinde gerçekleşmesi etkili olmuştur. TABLO I: 26- Finansal Kesim Dışındaki Firmaların Döviz Varlık ve Yükümlülükleri Milyar Dolar Ağustos 2025 2025 2026 Varlıklar 157,8 182,0 173,4 193,9 Mevduat 69,5 77,2 76,0 774 Menkul Kiymetler 1,8 2,4 2,5 2,0 ihracat Alacakları 49,1 56,7 53,9 57,5 Yurt Dışına Doğrudan Sermaye Yatırımları 26,6 32,9 30,7 39,1 Türev Varlıklar 10,8 12,8 10,3 17,9 Yükümlülükler 305,0 372,9 354,6 406,9 Nakdi Krediler 250,5 305,4 291,3 327,8 Yurt İçinden Sağlanan Krediler 150,2 181,0 175,0 193,1 Döviz Kredileri (Bilgi için) 144,0 172,1 167,0 182,3 Dövize Endeksli Krediler (Bilgi için) 0,2 0,1 0,2 0,1 Yurt Dışından Sağlanan Krediler 100,3 124,4 116,3 134,7 İthalat Borçları 47,2 51,7 49,9 53,7 Türev Yükümlülükler 7,3 15,8 13,4 25,4 Net Döviz Pozisyonu -147,2 -190,9 -181,2 -213,0 Kısa Vadeli Varlıklar (1) 130,6 149,1 142,4 154,8 Kısa Vadeli Yükümlülükler (2) 116,2 137,9 132,4 145,7 Kısa Vadeli Net Döviz Pozisyonu 14,4 11,2 10,0 9,1 Kaynak: TCMB (1) Kısa Vadeli Varlıklar -Mevduat--Menkul Kıymetler--İhracat Alacakları (2) Kısa Vadeli Yükümlülükler-Yurt İçi Bankalar, Faktoring Şirketleri ve Finansman Şirketlerinden Sağlanan Kısa Vadeli Döviz Kredileri ile Dövize Endeksli Krediler-Yurt Dışından Sağlanan Kısa Vadeli Krediler ile Vadeye Kalan Süresi 1 Yıldan Az Olan Uzun Vadeli Krediler--Kısa Vadeli İthalat Borçları ile Vadeye Kalan Süresi 1 Yıldan Az Olan Uzun Vadeli İthalat Borçları Türkiye'de hanehalkı ve finansal kesim dışındaki firmaların borçluluğu, uluslararası karşılaştırmalara göre oldukça düşük seviyelerde seyretmektedir. Uluslararası Ödemeler Bankası verilerine göre Türkiye'de hanehalkı borçluluğunun GSYH'ya oranı 2026 yılının ilk çeyreğinde yüzde 10,1 seviyesinde gerçekleşmiştir. Söz konusu oran, 2024 yılından bu yana kademeli ve sınırlı bir yükselişe işaret etmektedir. 2026 yılı ilk çeyreği itibarıyla raporlanan bütün ülkelerin ağırlıklı ortalaması yüzde 58,4, gelişmekte olan ülkelerin ortalaması ise yüzde 45 düzeyindedir. Uluslararası mukayesede Türkiye'nin hanehalkı borçluluğunun önemli ölçüde düşük seyretmesi, hanehalkı kesiminin krediye dayalı borçlanma düzeyinin sınırlı olmasından kaynaklanmakta ve makroekonomik istikrar açısından düşük risk profiline sahip olduğuna işaret etmektedir. Bu görünüm, Türkiye'de son dönemde uygulanan sıkı para politikası ile makro ihtiyati politika çerçevesinde alınan kredi büyümesini dengeleyici önlemlerle uyumludur. 2026 yılının ilk çeyreğinde Türkiye'de finansal kesim dışındaki firmaların GSYH'ya oranla borçluluk düzeyi yatay seyrederek yüzde 39,0 seviyesinde gerçekleşmiştir. Böylece Türkiye'nin reel sektör borçluluğunun GSYH'ya oranındaki sınırlı artışa rağmen hem gelişmekte olan ülkeler ortalaması olan yüzde 92,4'ün hem de raporlanan ülkeler ortalaması olan yüzde 100,5'in oldukça altında seyrettiği görülmektedir. GRAFİK I: 8- Hanehalkı Kredilerinin ve Finansal Kesim Dışındaki Firma Kredilerinin GSYH'ya Oranı (1) Hanehalkı Kredileri/GSYH (Yüzde) (2) redileri/GSYH (Yüzde) (3) 2,9 ayse,çe, çe? | 100,0 45,0 OO <0) ANN N »v — P p ÇE Çan Kv Sa Şa © züuz> pa Mart 21 »ssss Raporlanan Bütün Ülkelerin Ağırlıklı ssseve Raporlanan Bütün Ülkelerin Ağırlıklı Ortalaması Ortalaması > Gelişmekte Olan Ülkelerin Ağırlıklı Gelişmekte Olan Ülkelerin Ağırlıklı Ortalaması Ortalaması mmm lü (kiye amm ürkiye Kaynak: Uluslararası Ödemeler Bankası (1) Raporlanan ülke sayısı 44'tür. (2) Hanehalkı kredileri kapsamında hanehalkına hizmet eden kâr amacı gütmeyen kuruluş kredileri de yer almaktadır. (3) Finansal kesim dışındaki firma kredileri kapsamında kamuya ait finansal olmayan şirket kredileri de yer almaktadır. Bankacılık Ağustos 2026'da bankacılık sektöründe 37'si mevduat, 21'i kalkınma ve yatırım, 10'u ise katılım bankası olmak üzere toplam 68 banka faaliyet göstermektedir. Ağustos 2026 itibarıyla bankacılık sektörünün toplam aktif büyüklüğü TL bazında yıllık yüzde 33,1 artarak 55,7 trilyon TL, dolar bazında ise yüzde 13,1 artarak 1,2 trilyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Ağustos | TABLO I: 27- Bankacılık Sektörü Temel Göstergeleri 2024 2025 2025 2026 Temel Büyüklükler Aktif Büyüklüğü (Milyar TL) 32 668 46 947 41 887 55 746 Aktif Büyüklüğü (Milyar Dolar) (1) 926 1 096 1023 1157 Canlı Krediler (Milyar TL) 16 047 23122 20 625 28 150 Mevduat (Milyar TL) 18 903 27 226 24 002 32 157 Dönem Net Kârı (Milyon TL) (2) 660278 Oo 940183 Oo563401 Oo 676385 Banka Sayısı (Adet) 64 67 67 68 Şube Sayısı (Adet) 10833 10 650 10 796 10 609 Personel Sayısı (Bin kişi) 209 212 211 211 Performans (Yüzde) Dönem Net Kârı / Ortalama Aktifler (2) 23 23 1,5 13 Dönem Net Kârı / Ortalama Özkaynaklar (2) 30,5 31,5 19,2 16,5 Mevduat / Toplam Pasifler 57,9 58,0 57,3 57,7 İhraç Edilen Menkul Değerler / Toplam Pasifler 3,2 40 3,9 3,8 Canlı Krediler / Toplam Aktifler 49,1 49,3 49,3 50,5 Menkul Değerler / Toplam Aktifler 16,0 14,9 16,0 143 Riskler (Yüzde) Sermaye Yeterlilik Rasyosu 19,7 19,7 18,3 16,6 Yabancı Para Net Genel Pozisyonu / Yasal Özkaynak 13 0,3 1,5 0,6 Tahsili Gecikmiş Alacak Oranı 1,8 2,5 2,2 2,9 Özel Karşılık Oranı 76,6 74,7 74,6 76,4 Kredi / Mevduat Oranı 84,9 84,9 86,0 87,6 Likidite Yeterlilik Oranı 151,7 146,8 148,2 135,3 Kaynak: BDDK (1) Ilgili dönem sonu TCMB döviz alış kurları kullanılarak Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hesaplanmıştır. (2) Yıl içindeki birikimli değerleri göstermektedir. Ağustos 2026 itibarıyla sektör aktiflerinin sermaye yapısına göre dağılımında kamu bankaları yüzde 46,8 ile en yüksek payını korumuş, bunu yüzde 28,4 ile yerli özel sermayeli bankalar ve yüzde 24,8 ile yabancı sermayeli bankalar izlemiştir. Bir önceki yılın aynı ayına göre özel bankaların payında azalış, yabancı sermayeli bankaların payında artış görülmüştür. Fonksiyonel gruplar bazında mevduat bankalarının payı azalırken katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarının payında artış yaşanmıştır. Buna göre, mevduat bankalarının sektör aktifleri içindeki payı yüzde 83,8, katılım bankalarının payı yüzde 9,6, kalkınma ve yatırım bankalarının payı ise yüzde 6,7 olarak gerçekleşmiştir. Bankacılık sektörünün toplam kredi hacmi Ağustos 2026 itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 36,5 oranında genişleyerek 28,2 trilyon TL'ye ulaşmıştır. Kredi kompozisyonu incelendiğinde, kurumsal krediler yüzde 44,6 ile en yüksek payı almış, bunu yüzde 26,6 ile KOBİ kredileri, yüzde 16,5 ile kredi kartları ve yüzde 12,3 ile tüketici kredileri izlemiştir. Sıkı para politikası duruşunu tamamlayıcı nitelikte, finansal istikrarı gözeten makroihtiyati çerçeve kapsamında ticari ve tüketici kredilerine aylık büyüme sınırları uygulanmaya devam edilmektedir. Bu çerçevede ticari krediler yıllık bazda yüzde 34,7, tüketici kredileri ise yüzde 37,9 oranında artmıştır. Bir önceki yılın aynı dönemiyle karşılaştırıldığında Ağustos 2026 itibarıyla kredilerin takibe dönüşüm oranında (TDO) artış görülmektedir. Söz konusu artışta, özellikle tüketici kredileri ve kredi kartlarında izlenen gelişmeler etkili olmuştur. Ağustos 2025'te yüzde 2,2 seviyesinde bulunan sektör TDO'su, Ağustos 2026 itibarıyla yüzde 3'e yükselmiştir. Aynı dönemde TDO ticari kredilerde yüzde 2,3, tüketici kredilerinde yüzde 4,7 ve kredi kartlarında yüzde 4,6 seviyesinde gerçekleşmiştir. Bankacılık sektörünün temel fonlama kaynağını oluşturan mevduatın toplam kaynaklar içindeki payı, Ağustos 2026 itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre sınırlı bir artış göstererek yüzde 57,7 seviyesine yükselmiştir. Söz konusu artışta yabancı para mevduatın toplam kaynaklar içindeki payında kaydedilen yükseliş etkili olmuştur. Buna karşılık ihraç edilen menkul kıymetler ile kısa vadeli fonlar ve diğer kredilerin toplam kaynaklar içindeki paylarında gerileme gerçekleşmiştir. Bankacılık sektörünün uzun vadeli likidite görünümünün temel göstergelerinden biri olan kredi/mevduat oranı, kredi büyümesinin mevduat artışının üzerinde gerçekleşmesinin etkisiyle Ağustos 2026 itibarıyla yüzde 87,6 seviyesine yükselmiştir. Söz konusu oran Türk lirası cinsinden yüzde 90,7, yabancı para cinsinden ise yüzde 82,5 olarak gerçekleşmiştir. Mevduat toplama yetkisi bulunmayan kalkınma ve yatırım bankaları hariç tutulduğunda ise kredi/mevduat oranı yüzde 81,1 seviyesinde bulunmaktadır. Sermaye yeterliliği rasyosu (SYR) Ağustos 2026 itibarıyla yüzde 16,6 ile hedef oran olan yüzde 12'nin üzerinde seyretmektedir. BDDK, SYR hesaplamasında pandemi ve piyasa dalgalanmaları döneminde bankalara kolaylık sağlamak amacıyla devreye aldığı döviz kuru sabitlemesi uygulamasına 13 Kasım 2025 tarihli Kurul Kararıyla 1 Ocak 2026 itibarıyla son vermiştir. Aynı Kurul Kararıyla bankaların portföylerinde yer alan menkul kıymetlerin negatif net değerleme farklarının (zararlarının) özkaynak hesaplamasında dikkate alınmaması yönündeki geçici uygulama da sona ermiştir. Söz konusu geçici esnekliklere son verilmesinin etkisiyle Ocak 2026'da gerileyen SYR Ağustos 2026 itibarıyla mevduat bankaları için yüzde 16, katılım bankaları için yüzde 17,8, kalkınma ve yatırım bankaları için yüzde 22 seviyesinde gerçekleşmiştir. Bankaların sahiplik durumuna göre ise SYR, yerli özel bankalarda yüzde 17,3, yabancı sermayeli bankalarda yüzde 17,9 ve kamu bankalarında yüzde 15,4 düzeyindedir. Sermaye Piyasası Borsa İstanbul'da işlem gören şirketlerin piyasa değeri 2025 yılı sonunda 17,5 trilyon TL iken 2026 yılı Ağustos ayında 22,3 trilyon TL'ye yükselmiştir. 2025 yılı sonunda yüzde 27,7 seviyesinde bulunan borsa şirketlerinin piyasa değerinin GSYH'ya oranı ise Haziran 2026 itibarıyla yüzde 31 olarak gerçekleşmiştir. 2026 yılı Ağustos ayında Borsa İstanbul'daki yabancı yatırımcı payı yüzde 32,6 olarak gerçekleşmiş olup bu dönem itibarıyla 623 şirketin payları Borsa İstanbul'da işlem görmektedir. TABLO I: 28- Sermaye Piyasalarına İlişkin Göstergeler Sermaye Piyasası Kanunu Kapsamındaki Şirketler (Adet) Borsa İstanbul Şirketleri (Adet) Borsa Dışı Şirketler (Adet) Borsa Şirketlerinin Piyasa Değeri (Halka Açık Kısım, Milyar TL) Yabancı Payı (Halka Açık Kısım, Yüzde) Borsa Şirketlerinin Piyasa Değeri (Milyar TL) Borsa Şirketlerinin Piyasa Değeri/GSYH (Yüzde) Yatırım Kuruluşları (Adet) Aracı Kurumlar (Adet) Bankalar (Adet) Menkul Kıymet Yatırım Fonları (Adet) Toplam Değeri (Milyar TL) Bireysel Emeklilik Fonları (Adet) | Toplam Değeri (Milyar TL) abancı Yatırım Fonları (Adet) Portföy Değeri (Milyon TL) Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıkları (Adet) Piyasa Değeri (Milyar TL) Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (âdet) Piyasa Değeri (Milyar TL) Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklıkları (Adet) Piyasa Değeri (Milyar TL) Portföy Yönetim Şirketleri (Adet) Yönettikleri Portföy Büyüklüğü (Milyar TL) Bağımsız Denetim Şirketleri (Adet) Gayrimenkul Değerleme Şirketleri (Adet) Derecelendirme Kuruluşları (Adet) Hisse Senedi Hariç Özel Sektör Menkul Kıymetleri (Milyar TL) (3) Kaynak: SPK, TÜİK, MKK, Takasbank, KAP (1) Söz konusu oran Haziran ayı verisi ile hesaplanmıştır. (2) Temmuz ayı verisidir. 2023 654 538 116 4 140 38,0 10 043 37,1 118 72 46 1440 1540 2024 693 5/2 121 5 806 369 13 423 30,1 120 2025 711 590 121 7.470 36,3 17 534 27,7 (3) Özel Sektör Borçlanma Araçları, Diğer Menkul Kiymetler ve Yapılandırılmış Ürünler piyasa değeri toplamıdır. 2026-08 7/45 623 122 9 599 32,59 22 269 31,0(1) 128 71 57 Kurumsal yatırımcılar sektöründe menkul kıymet yatırım fonlarının toplam değeri Ağustos 2026 itibarıyla 9,9 trilyon TL'dir. Portföy yönetim şirketlerinin yönettikleri portföy büyüklüğü, 2025 yıl sonuna göre yüzde 31 oranında artarak Ağustos 2026 itibarıyla 15,9 trilyon TL olmuştur. Gayrimenkul yatırım ortaklıklarının piyasa değeri Ağustos 2026'da 2025 yılı sonuna göre yüzde 22,8 oranında artmış ve 933 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. TABLO I: 29- Sermaye Piyasası Hacmi Milyon TL Ağustos 2024 2025 2025 2026 Borçlanma Araçları Piyasası Kesin Alım-Satım Pazarı İşlem Hacmi 2187 320 5 691 081 3914350 4115 070 Repo-Ters Repo Pazarı İşlem Hacmi 161396712 267750788 184538935 222593970 Pay Piyasası işlem Hacmi 34 308 455 43 248 485 25365140 44807016 Birincil Halka Arz Hasılat Toplamı (1) 57313 45 155 30 752 80 433 Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası Altın TL İşlem Hacmi 246 943 488 237 220 631 614 672 Altın Dolar İşlem Hacmi (Milyon dolar) 15 600 21 744 11 987 24 780 Altın Avro İşlem Hacmi (Milyon Avro) 1,8 45 41 132 Altın İşlem Hacmi (Ton) 299 301 177 259 Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası Vadeli İşlem Pazarı İşlem Hacmi 16349417 24472864 14807576 26502791 Opsiyon Pazarı İşlem Hacmi 164 579 421 229 221 738 874 890 Kaynak: Borsa İstanbul (1) Halka arz tarihi olarak borsada işlem görme tarihi esas alınmaktadır. Borçlanma araçları piyasası toplam işlem hacminde 2026 yılının ilk sekiz ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre artış görülmüştür. Kesin alım-satım pazarı işlem hacmi yüzde 5 oranında artarken bu piyasadaki işlem hacminin önemli bir bölümünü oluşturan repo-ters repo pazarı işlem hacmi yüzde 21 oranında büyüme göstermiştir. Firmaların sermaye piyasalarının sunduğu finansman imkânlarından yararlanmasını sağlayan birincil halka arzlarda 2026 yılının ilk sekiz ayında 33 halka arz işlemi gerçekleşmiş ve 80 milyar TL'lik bir fon elde edilmiştir. Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasında 2026 yılının ilk sekiz ayında altın TL işlem hacmi bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 179 oranında yükselmiştir. Altın dolar işlem hacmi ise yüzde 107 oranında artış göstermiştir. Ağustos 2026 itibarıyla altın TL işlem hacmi 615 milyar TL, altın dolar işlem hacmi 25 milyar dolar, ton bazında altının toplam işlem miktarı ise 259 ton olarak gerçekleşmiştir. 2025 yılının ilk sekiz ayında 14,8 trilyon TL olan Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası Vadeli İşlem Pazarı işlem hacmi 2026 yılının ilk sekiz ayında 26,5 trilyon TL'ye ulaşmıştır. Son dönemde yatırım fonlarında ortaya çıkan likidite ve geri ödeme sorunlarının ardından sürecin finansal piyasalara etkisini sınırlamak amacıyla ilgili kamu kurumları bir dizi tedbir açıklamış ve Sermaye Piyasası Kurulu piyasa bozucu işlemlere yönelik gerekli önlemleri kademeli olarak devreye almıştır. Bu doğrultuda 17 Eylül 2026 tarihinde Kurul tarafından 7 portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiye edilmesine ve ilgili fonların malvarlığının tasfiyesinin en fazla 6 aylık sürenin bitiminde sona erdirilmesine karar verilmiştir. Sigortacılık ve Özel Emeklilik Türkiye'de sigortacılık ve özel emeklilik sektörlerinde Haziran 2026 itibarıyla 68 şirket bulunmakta olup bu şirketlerden 19'u hayat ve emeklilik, 45'i hayat dışı ve 4'ü reasürans alanında faaliyet göstermektedir. Sigortacılık sektöründe 2025 yılında toplam prim üretimi, 2024 yılına göre yüzde 46 oranında artarak 1,2 trilyon TL olmuştur. Direkt prim üretimi, bir önceki yıla göre yüzde 47 oranında artarak İ,1 trilyon TL seviyesinde gerçekleşmiştir. Haziran 2026 itibarıyla sigorta şirketleri tarafından sigortalılara verilen teminat GSYH'nın 30 katına ulaşmıştır. TABLO I: 30- Sigortacılık Sektörüne Ait Bazı Büyüklükler Haziran 2026 Aktif Toplamı (Milyon TL) 2 360 744 3 932884 3 018 466 4 491110 Hayat Dışı Şirketler 832 993 1291378 1 076 901 1 520857 Hayat/Emeklilik Şirketleri 1 462 915 2 555 855 1 855 656 2 862357 Reasürans Şirketleri 64 836 85 651 85 909 107 896 Özsermayede Yabancı Payı (Yüzde) 44,9 44,0 45,1 47,0 Hayat Dışı Şirketler 49,5 48,3 50,4 48,9 Hayat/Emeklilik Şirketleri 42,1 41,9 40,3 40,7 Direkt Prim Üretimi (Milyon TL) 774901 1142237 539 369 685 328 Hayat Dışı Şirketler 671 574 958 488 458 251 566 326 Hayat Sigorta Şirketleri 103 328 183 744 81 118 119 002 Performans Göstergeleri Net Dönem Kârı (Milyon TL) 111 605 181 665 85 389 113 848 Hayat Dışı Şirketler 69 488 114 709 54 718 67 160 Hayat/Emeklilik Şirketleri 32 979 52 900 24 062 36 090 Reasürans Şirketleri 9 138 14 056 6 609 10 598 Net Kâr/Toplam Aktif (Yüzde) 4,7 4,6 2,8 2,5 Net Kâr/Sermaye (1) (Yüzde) 49,5 47,9 49,5 46,2 Teknik Göstergeler (Yüzde) Konservasyon Oranı (2) Hayat Dışı Şirketler Hayat/Emeklilik Şirketleri Teknik Kârlılık Hayat Dışı Şirketler Hayat/Emeklilik Şirketleri Direkt Prim Artış Hızı Hayat Dışı Şirketler Hayat Sigorta Şirketleri Kaynak: Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (1) Özsermaye kârlılığı "Son 12 aylık kâr/(son iki dönem özsermaye toplamı/2)" şeklinde hesaplanmıştır. (2) Bölüşmeli Treteler esas alınarak hesaplanmıştır. Sigortacılık sektöründe son döneme bakıldığında uluslararası sermayenin payında artış yaşandığı görülmektedir. Bu çerçevede Haziran 2026 itibarıyla toplam özsermaye açısından yabancı sermayenin payı yüzde 47 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu dönemde uluslararası sermayenin toplam prim üretimindeki payı yüzde 53 olmuştur. Sektörde faaliyet gösteren 68 şirketin 34'ünde yabancı ortakların payı yüzde 50'nin üzerinde bulunmakta olup uluslararası sermayeye sahip şirket sayısı 41'dir. Sigortacılık sektörünün net dönem kârı 2024 yılında 111,6 milyar TL iken 2025 yılında yüzde 63 oranında artarak 181,7 milyar TL'ye yükselmiştir. Söz konusu dönemde, hayat dışı sigorta şirketleri 114,7 milyar TL ve hayat-emeklilik şirketleri 52,9 milyar TL kâr elde etmiştir. 2025 yılında reasürans şirketleri ise 14,1 milyar TL kâr kaydetmiştir. TABLO I: 31- Bireysel Emeklilik ve Otomatik Katılım Sistemi Göstergeleri (Milyon TL) 2024 2025 2025 Genel Toplam Sayı 17101700 17935494 17686003 18274005 BES Katılımcı Sayısı (Kişi) 9526389 10156228 9948540 10373888 OKS Çalışan Sayısı (Kişi) 7575311 7 779 266 7 737 463 7900117 BES Toplam Fon Büyüklüğü 1140068 2033925 1721062 2397656 BES Katılımcıları Fon Tutarı 1002570 1811854 1525637 2120 948 BES Devlet Katkısı 137 497 222 070 195 426 276 708 OKS Toplam Fon Büyüklüğü 87 162 129 240 116 746 161 900 OKS Çalışanları Fon Tutarı 81 724 121041 109 328 151673 OKS Devlet Katkısı 5 437 8 199 7 418 10 228 Toplam Fon Büyüklüğü 1227229 2 163 165 1837808 2 559 557 Toplam Fon Büyüklüğü (Yıllık Yüzde Artış) 62,2 70,3 601,8 39,3 Kaynak: Emeklilik Gözetim Merkezi Bireysel emeklilik ve otomatik katılım sisteminde toplam fon büyüklüğü 2025 yılı sonunda bir önceki yıla göre yüzde 76,3 oranında artışla 2,2 trilyon TL'ye ulaşmıştır. Eylül 2026 sonu itibarıyla toplam fon büyüklüğü 2,6 trilyon TL olarak gerçekleşmiştir. Eylül 2026 sonu itibarıyla bireysel emeklilik sisteminde katılımcıların fon büyüklüğü, devlet katkısı dâhil 2,4 trilyon TL'ye ulaşmış, katılımcı sayısı 10,4 milyon olarak gerçekleşmiştir. Otomatik katılım sisteminde ise çalışanların fon büyüklüğü devlet katkısı dâhil 161,9 milyar TL'ye yükselmiş olup sistemde 7,9 milyon çalışan yer almaktadır. BDDK Gözetimindeki Banka Dışı Finansal Kuruluşlar Haziran 2026 itibarıyla BDDK gözetimi altında faaliyet gösteren banka dışı finansal kuruluşların sayısı 133 olup bu kuruluşların toplam aktif büyüklüğü 2,2 trilyon TL'ye ulaşmıştır. TABLO I: 32- Banka Dışı Finansal Kuruluşların Temel Göstergeleri Haziran 2024 2025 2025 2026 Finansal Kiralama Şirketleri Şirket Sayısı (Adet) 19 20 20 21 Şube Sayısı (Adet) 112 118 112 118 Personel Sayısı (Kişi) 1 284 1417 1 386 1473 Aktif Büyüklüğü (Milyon TL) 334 499 536 050 430 349 648 234 Dönem Net Kârı (Milyon TL) (1) 17 180 26 219 12 658 15 867 Aktif Kârlılık (Yüzde) 6,2 6,0 7,0 5,9 Faktoring Şirketleri Şirket Sayısı (Adet) 48 49 48 49 Şube Sayısı (Adet) 395 435 417 449 Personel Sayısı (Kişi) 4379 4 796 4 645 4941 Aktif Büyüklüğü (Milyon TL) 315 980 457 844 395 704 596 353 Dönem Net Kârı (Milyon TL) (1) 21 196 31 228 14 396 18 076 Aktif Kârlılık (Yüzde) 8,8 8,1 8,8 7,3 Finansman Şirketleri Şirket Sayısı (Adet) 24 25 24 26 Personel Sayısı (Kişi) 1197 1184 1180 1225 Aktif Büyüklüğü (Milyon TL) 212542 353 823 254 677 371 244 Dönem Net Kârı (Milyon TL) (1) 8574 14301 6 460 10 394 Aktif Kârlılık (Yüzde) 5,5 5,İ 6,2 6,6 Varlık Yönetim Şirketleri Şirket Sayısı (Adet) 28 28 28 28 Personel Sayısı (Kişi) 2 393 2 538 2477 2 564 Aktif Büyüklüğü (Milyon TL) 33 433 54 498 41877 66 224 Dönem Net Kârı (Milyon TL) (1) 5 265 4701 1751 3 196 Aktif Kârlılık (Yüzde) 23,6 10,7 10,6 11,8 Tasarruf Finansman Şirketleri Şirket Sayısı (Adet) © 9 6 9 Personel Sayısı (Kişi) 5437 9 432 6 555 12 801 Aktif Büyüklüğü (Milyon TL) 92 003 323 067 173 963 500 693 Dönem Net Kârı (Milyon TL) (1) 17533 59 023 19811 62 518 Aktif Kârlılık (Yüzde) 32,6 28,4 35,7 37,1 Kaynak: BDDK, Finansal Kurumlar Birliği (1) Yıl içindeki birikimli değerleri göstermektedir. Haziran 2026'da banka dışı finansal kuruluşların aktifleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre finansal kiralamada yüzde 50,6, faktoringde yüzde 50,7, finansmanda yüzde 45,8, varlık yönetiminde yüzde 58,1 ve tasarruf finansmanda yüzde 187,8 oranında artış göstermiştir. Yılbaşından bu yana birikimli aktif kârlılık oranı ise finansal kiralamada yüzde 5,9, faktoringde yüzde 7,3, finansmanda yüzde 6,6, varlık yönetiminde yüzde 11,8 ve tasarruf finansmanda yüzde 37,1 seviyesinde gerçekleşmiştir. Aktif büyümesinde öne çıkan tasarruf finansman şirketlerine yönelik düzenleyici çerçeve 2026 yılında sıkılaştırılmıştır. 28 Kasım 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ ile şirketler için 1 Ocak 2026'dan itibaren likidite yeterlilik oranı uygulaması başlamıştır. BDDK'nın 30 Temmuz 2026 tarihli kararıyla 1 Ekim 2026'dan itibaren tasarruf fon havuzu ve şirket hesaplarındaki tutarların yalnızca katılım bankalarındaki Türk lirası hesaplarda, altına dayalı olmayan Türk lirası kira sertifikalarında ve düşük riskli katılım esaslı yatırım fonlarında değerlendirilebilmesi, bir kişi veya risk grubuyla en fazla iki sözleşme (bir taşıt, bir konut veya çatılı iş yeri) yapılabilmesi ve yüksek tutarlı (konut ve iş yerinde 12,5 milyon TL'yi, taşıt için 5 milyon TL'yi aşan) sözleşmelerin toplam sözleşme tutarları içindeki payının yüzde 5'i aşmayacak şekilde sınırlandırılması esası getirilmiştir. Katılım Finans Türk bankacılık sektöründe Haziran 2026 itibarıyla üç kamu ve yedi özel sermayeli olmak üzere toplam 10 katılım bankası faaliyet göstermektedir. Aynı dönemde söz konusu kuruluşların yurt içindeki şube sayısı 1.502, yurt dışındaki şube sayısı ise altıdır. Katılım bankacılığı sektöründe istihdam edilen personel sayısı yaklaşık 23 bin düzeyindedir. TABLO I: 33- Katılım Finans Sektör Kuruluşlarına Ait Bazı Temel Göstergeler Haziran 2024 2025 2025 2026 Katılım Bankacılığı -Temel Büyüklükler Aktif Büyüklüğü (Milyar TL) 2 660 4327 3 380 4 918 Krediler (Milyar TL) 1181 1833 1 538 2 140 Katılım Fonu (Milyar TL) 1779 2843 2278 3194 Banka Sayısı (Adet) 9 9g 9 10 Yurt içi Şube Sayısı (Adet) i 507 1493 1 494 1502 Yurt dışı Şube Sayısı (Adet) 5 5 5 6 Personel Sayısı (Bin kişi) 21,4 22,5 22,0 22,8 -Performans (Yüzde) Dönem Net Kârı (1) / Toplam Aktifler 2,7 2,5 1,4 il Dönem Net Kârı (1) / Toplam Özkaynaklar 43,3 40,1 20,2 17,2 -Riskler (Yüzde) Sermaye Yeterlilik Rasyosu 21,80 21,50 19,50 17,32 Takipteki Alacaklar (Brüt) / Brüt Krediler 1,24 1,98 1,54 2,53 Katılım Sigortacılığı Toplam Şirket Sayısı 8 8 8 8 Hayat Dışı şirketler 5 5 5 5 Hayat Emeklilik 3 3 3 3 Aktif Toplamı (Sadece Katılım) (Milyon TL) 86608 165739 119709 198145 Hayat Dışı Şirketler 42 832 78 873 60 771 98 896 Hayat / Emeklilik 43 775 86 865 58 937 99 250 Direkt Prim Üretimi (Milyon TL) 39 566 66 289 30 925 44 261 Hayat Dışı Şirketler 37 746 60 780 28 500 40 441 Hayat / Emeklilik 1820 5510 2 425 3 820 Toplam Prim Üretimi (Milyon TL) 43 056 70 646 33043 49 378 Hayat Dışı Şirketler 41237 o 67454 o31440 Oo 46690 Hayat / Emeklilik 1820 3 192 1 602 2 688 Kira Sertifikası (Sukuk) İhraçları (Milyar TL) (2) TL Cinsi Kira Sertifikaları 83,3 233,4 44,5 86,3 Altına Dayalı Kira Sertifikaları 248,5 215,8 151,9 411,4 Dolar Cinsi Kira Sertifikası 7,4 42,1 8,5 46,8 Avro Cinsi Kira Sertifikası 8,9 - - - Tasarruf Finansman Şirketleri Şirket Sayısı (Adet) 6 g 6 9g Aktif Büyüklüğü (Milyar TL) 92,0 323,1 174,0 500,7 Müşteri Sayısı (Bin kişi) 533,7 1 158,0 761,1 o 15492 Kaynak: HMB, BDDK, Türkiye Sigorta Birliği, Finansal Kurumlar Birliği (1) Yıl içindeki birikimli değerler kullanılmıştır. (2) Farklı cinsten ihraç edilen kira sertifikaları dönem sonu kurları ile TL cinsine çevrilmiştir. Haziran 2026 itibarıyla katılım bankalarının toplam aktif büyüklüğü, yıllık bazda yüzde 45,5 oranında artış kaydederek 4,9 trilyon TL seviyesine ulaşmıştır. Bu gelişmeyle birlikte katılım bankacılığı aktiflerinin toplam bankacılık sektörü aktifleri içindeki payı yüzde 8,5'ten yüzde 9,3'e yükselmiştir. Aktif kalemleri içinde en yüksek payı oluşturan kredilerde ise yüzde 39,1 oranında artış gerçekleşmiş ve kredi hacmi 1,5 trilyon TL'den 2,İ trilyon TL'ye yükselmiştir. Katılım fonlarının toplam büyüklüğü Haziran 2026 döneminde 3,2 trilyon TL seviyesinde gerçekleşmiştir. Toplam fon tutarının 1,5 trilyon TL'lik kısmı Türk lirası, 1,7 trilyon TL'lik kısmı yabancı para cinsinden oluşmaktadır. Katılım fonları, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 40,2 oranında artış göstermiştir. Aynı dönemde söz konusu fonların krediye dönüşüm oranı yüzde 79,1 olmuştur. Haziran 2026 itibarıyla katılım bankalarının dönem net kârı 52,3 milyar TL düzeyine yükselmiş, böylece bir önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık 10,5 milyar TL artış gerçekleşmiştir. Buna karşılık kârlılık göstergelerinde düşüş görülmüş; özkaynak kârlılığı yüzde 20,2'den yüzde 17,2'ye, aktif kârlılığı ise yüzde 1,4'ten yüzde 1,1'e gerilemiştir. Hazine tarafından 2012 yılından itibaren yurt içi ve yurt dışı piyasalarda TL, döviz ve altın cinsinden kira sertifikası ihraçları gerçekleştirilmektedir. 2026 yılının ilk altı aylık döneminde yurt içinde farklı vade ve kira oranlarıyla TL cinsinden toplam 86,3 milyar TL, altın cinsinden 411,4 milyar TL ve dolar cinsinden 46,8 milyar TL tutarında kira sertifikası ihraç edilmiştir. Gelişmekte olan katılım sigortacılığı sektöründe Haziran 2026 itibarıyla üç hayat ve beş hayat dışı branşta faaliyet gösteren toplam sekiz şirket bulunmaktadır. Bu dönemde katılım sigortacılığı kuruluşlarının toplam prim üretimi 49,4 milyar TL'ye ulaşırken toplam aktif büyüklüğü 198,1 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 6361 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren tasarruf finansman sektörünün aktif büyüklüğü, Haziran 2026 itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre belirgin bir artış kaydetmiştir. Sektörün aktif büyüklüğü 174 milyar TL'den 500,7 milyar TL'ye yükselerek yıllık bazda yüzde 187 oranında büyüme kaydetmiştir. Bu gelişim, önceki yıllarda görülen güçlü büyüme eğiliminin 2026 yılında da devam ettiğini göstermektedir. Sektördeki hızlı büyümeye paralel olarak BDDK tarafından düzenleme ve gözetim çerçevesinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar da sürdürülmektedir. Haziran 2026 itibarıyla sektörde faaliyet gösteren şirket sayısı ise bir önceki yılın aynı dönemine göre altıdan dokuza yükselmiştir. 3. KAMU MALİYESİNDE GELİŞMELER VE HEDEFLER 3.1. GENEL DEVLET a) Mevcut Durum 2025 yılında, özellikke deprem harcamalarındaki azalışın etkisiyle genel devlet harcamalarının GSYH'ya oranı bir önceki yıla göre gerilerken, dolaysız vergilerdeki güçlü tahsilat performansının katkısıyla genel devlet gelirlerinin GSYH'ya oranı artış göstermiştir. Genel devlet gelirlerinin GSYH'ya oranı 2025 yılında 2024 yılına göre 1,1 puan artarak yüzde 32,1 seviyesinde gerçekleşmiştir. Bu kapsamda, vergi gelirleri 1,1 puan, prim gelirleri 0,İ puan artmış, faktör gelirleri ise 0,2 puan azalmıştır. Genel devlet harcamalarının GSYH'ya oranı 2025 yılında 2024 yılına göre 1,5 puan azalarak yüzde 34,2 olmuştur. Bu dönemde, transfer harcamaları 1,0 puan, cari giderler ve yatırım harcamaları 0,2'şer puan azalmıştır. Genel devlet gelir ve harcamalarındaki bu gelişmeler neticesinde, 2025 yılında genel devlet açığı GSYH'ya oranla bir önceki yıla göre 2,5 puan azalış göstererek yüzde 2,1 olmuştur. 2026 yılında genel devlet gelirlerinin GSYH'ya oranının bir önceki yıla göre 0,2 puan azalarak yüzde 31,9 olması beklenmektedir. Bu kapsamda, vergi gelirlerinin ve vergi dışı gelirlerin 0,2'şer puan, prim gelirlerinin 0,3 puan azalacağı, faktör gelirlerinin 0,4 puan artacağı öngörülmektedir. 2026 yılında genel devlet harcamalarının GSYH'ya oranının 2025 yılına kıyasla 0,4 puan artarak yüzde 34,6 olacağı tahmin edilmektedir. Bu dönemde, cari giderlerin 0,5 puan, yatırım harcamalarının 0,1 puan artacağı, transfer harcamalarının 0,2 puan azalacağı öngörülmektedir. Bu çerçevede, 2025 yılında GSYH'ya oranla yüzde 2,1 olan genel devlet açığının 2026 yılında yüzde 2,7 seviyesine yükseleceği öngörülmektedir. Aynı dönemde, genel devlet faiz dışı fazlasının 0,5 puan azalarak yüzde 0,8 olması beklenmektedir. Genel devlet kapsamına KİT'lerin eklenmesiyle elde edilen kamu kesimi genel dengesinde 2025 yılında GSYH'ya oranla yüzde 2,5 açık verilmiştir. Söz konusu açığın 2026 yılında 0,5 puan artarak yüzde 3,1 olması öngörülmektedir. Aynı dönemde, program tanımlı kamu kesimi açığının da 0,6 puan artışla yüzde 0,6 olması beklenmektedir. 2025 yılı sonunda GSYH'ya oranla yüzde 23,7 olarak gerçekleşen AB tanımlı genel yönetim borç stokunun 2026 yılında yüzde 21,8 seviyesine gerileyeceği öngörülmektedir. Ekonominin potansiyel seviyesinde olması varsayımı altında gelir ve harcama seviyelerinin nasıl şekillendiğini gösteren yapısal genel devlet dengesinin, faiz hariç bakıldığında, 2025 yılından itibaren tekrar fazla vermeye başladığı görülmektedir. 2026 yılında, ekonomik dalgalanmaların fiili genel devlet dengesini azaltıcı etkisinin bir defalık tedbirlerin etkisine göre sınırlı kalması ve yapısal genel devlet açığının potansiyel GSYH'ya oranının, bir önceki yıla göre 0,4 puan artarak 1,6 seviyesinde olması beklenmektedir. 2027 yılında ise, yapısal genel devlet dengesinin ve faiz dışı yapısal genel devlet dengesinin GSYH'ya ve potansiyel GSYH'ya oranlarının sırasıyla yüzde -1,7 ve yüzde 2,0 seviyesinde olması öngörülmektedir. TABLO I: 34- Yapısal Genel Devlet Dengesi Analizi Genel Devlet Dengesi Faiz Giderleri Hariç Genel Devlet Dengesi Denge (1) Denge (2) Yapısal (3) Denge (1) Denge (2) Yapısal (3) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) 2024 -2 066 352 -1 060 940 -1434 777 -738 204 267 208 -106 629 2025 -1338 9/2 -480 135 -743 340 800 538 1659374 1396 170 2026 (4) -2 277919 -1 436 090 -1361251 654 239 1 496 068 1570 907 2027 (5) -3 679772 -2 135 042 -1 890 381 413338 1 958 068 2 202 730 (GSYH'ya Oran, Yüzde) 2024 -4,6 -2,4 -3,2 -1,7 0,6 -0,2 2025 -2,1 -0,8 -1,2 1,3 2,6 2,2 2026 (4) -2,7 -1,7 -1,6 0,8 1,8 1,8 2027 (5) -3,3 -1,9 -1,7 0,4 1,8 2,0 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: Yapısal dengenin GSYH'ya oranında potansiyel GSYH kullanılmıştır. (1) Genel Devlet Dengesi (2) Vergi yapılandırması, 2B gelirleri, özelleştirme gelirleri ve bir defalık gider ve gelirler hariç genel devlet dengesi (3) Genel devlet dengesinden bir defalık gelirlerin ve konjonktürel etkilerin arındırılması sonucu elde edilmiş olan dengedir. (4) Gerçekleşme Tahmini (5) Program 2026 yılında, bir önceki yıl 9.314,2 milyar TL olan kamu kesimi sosyal harcamalarının yüzde 37,5 artışla 12.807,8 milyar TL seviyesine yükselmesi beklenmektedir. 2027 yılında ise bir önceki yıla göre kamu kesimi sosyal harcamalarının yüzde 34 oranında artarak 17.160 milyar TL olacağı öngörülmektedir. TABLO I: 35- Sosyal Harcamaların Gelişimi 2021 2022 2023 2024 2025 Oo 2026(1) 2027(93) (Cari Fiyatlarla, Milyar TL) EĞİTİM 214,4 396,6 801,0 1498,4 1973,2 2676,3 3456,0 SAĞLIK 292,1 (4818 9993 18547 2617/2 345666 45323 SOSYAL KORUMA 587,4 908,1 2001,5 3476,6 4723,9 6675,0 9171,6 Emekli Aylıkları ve Diğer Harcamalar 508,4 7/5,2 168/9 3003,3 42455 5/80,/ 80228 Sosyal Yardım ve Primsiz Ödemeler 71,8 122,6 290,4 451,7 448,3 848,2 1081,8 Doğrudan Gelir Desteği Ödemeleri (3) 7,1 10,3 i,l 21,1 30,2 46,1 67,0 TOPLAM 1093, 1786,5 3801, 6829,7 9314,2 12807,8 17 160,0 (GSYH'ya Oran, Yüzde) EĞİTİM 2,9 2,6 3,0 3,4 3,1 3,1 3,1 SAĞLIK 3,9 3,1 3,7 4,2 4,1 4,1 4,1 SOSYAL KORUMA 7,9 5,9 7,4 7,8 7,5 7,8 8,2 Emekli Aylıkları ve Diğer Harcamalar 6,8 5,İ 6,2 6,7 6,7 6,8 7,2 Sosyal Yardım ve Primsiz Ödemeler 1,0 0,8 li 1,0 0,7 1,0 1,0 Doğrudan Gelir Desteği Ödemeleri (3) 0,1 01 0,1 0,05 0,05 0,1 0,1 TOPLAM 14,7 11,7 14,0 15,3 14,7 15,0 15,4 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Tarımsal destekleme sisteminin değişmesi nedeniyle 2026 yılından itibaren Temel Destek tutarları dikkate alınmıştır. b) Hedefler 2027 yılında genel devlet gelirlerinin GSYH'ya oranının bir önceki yıla göre 0,5 puan azalarak yüzde 31,4 olması öngörülmektedir. Bu kapsamda, vergi gelirlerinin 0,8 puan, vergi dışı normal gelirlerin 0,3 puan artması; prim gelirlerinin 1,3 puan ve faktör gelirlerinin 0,4 puan azalması beklenmektedir. Genel devlet harcamalarının 2027 yılında bir önceki yıla kıyasla GSYH'ya oran olarak O0,i puan artışla yüzde 34,7'ye yükselmesi beklenmektedir. Bu dönemde, transfer harcamalarının 0,5 puan artacağı, yatırım harcamalarının ise 0,4 puan azalacağı öngörülmektedir. Bu gelişmeler doğrultusunda, GSYH'ya oranla genel devlet açığının 2027 yılında bir önceki yıla göre 0,6 puan artışla yüzde 3,3 düzeyinde gerçekleşeceği öngörülmektedir. Aynı dönemde, genel devlet faiz dışı fazlasının 0,4 puan azalarak yüzde 0,4 olması beklenmektedir. 2027 yılında kamu kesimi borçlanma gereğinin GSYH'ya oranla bir önceki yıla göre 0,1 puan artarak yüzde 3,2 seviyesinde gerçekleşeceği, program tanımlı kamu kesimi açığının ise 0,2 puanlık bir iyileşmeyle yüzde 0,4'e gerileyeceği öngörülmektedir. AB tanımlı genel yönetim borç stokunun GSYH'ya oranının 2027 yıl sonunda yüzde 21,7 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. TABLO I: 36- Genel Devlet Toplam Gelir ve Harcamaları (1) Cari Fiyatlarla, Milyon TL Cari Harcamalar Yatırım Harcamaları Transfer Harcamaları -Cari Transferler -Sermaye Transferleri FAİZ DIŞI HARCAMA TOPLAM HARCAMA BORÇLANMA GEREĞİ FAİZ DIŞI BORÇLANMA GEREĞİ FAİZ GİD. ve ÖZEL.GEL.HARİÇ BOR. GER. Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: (-) işaret fazlayı göstermektedir. 4 528 028 1501 070 2 927 687 99 271 351 640 1 196 955 1 946 727 8 023350 8 508 8 031858 3 672 949 807 120 7/91 931 15 189 4927 641 3 931 665 995 976 8712735 9 407 710 1375852 680 877 689 386 2024 7 361343 2471172 4777125 113 046 844 771 1 952 624 3 687 069 13 845 807 18 122 13 863 928 6 696 107 i 286 361 1 267 943 18 418 7 947812 7 002 018 945 794 14 602132 15 930 280 2 066 352 738 204 756 326 2025 11 100011 4135331 6 812 679 152 001 1212 698 2 640 479 5310 202 20 263391 25 616 20 289 007 9 320 742 1713345 i 701830 11 515 10 593 892 9 894 241 699 651 19 488 470 21 627 979 1338 972 -800 538 -774921 2026 (2 14 795 260 6 003115 8 520 543 271 602 1 499 601 3 913 285 6 935 727 27 143 872 107 250 27 251122 12 997 315 2 419 584 2403511 16 073 14112 143 13 269 026 843 117 26 596 884 29 529 042 2277 919 -654 239 -546 989 2027 (3 20 156 238 8 082 250 11 744 069 329 918 2324 538 4 642 825 7 627 484 34 751 084 183 000 34 934 084 16 880 630 2 748 708 2 728 946 19 762 18 984 519 17 293 398 i 691 121 34 520 746 38 613 857 3 679772 -413 338 -230 338 2023 16,7 5,5 10,8 0,4 13 44 72 29,6 0,0 29,6 GSYH'ya Oran, Yüzde 2024 16,5 5,5 10,7 0,3 1,9 4,4 8,3 31,0 0,0 31,0 2025 2026 (2) 2027 (3 17,6 6,5 10,8 0,2 1,9 İl 8,4 32,0 0,0 32,1 (1) Genel devlet; merkezi yönetim bütçesi, mahalli idareler, döner sermayeli kuruluşlar, İşsizlik Sigortası Fonu, sosyal güvenlik kuruluşları, genel sağlık sigortası ve fonları kapsamaktadır. (2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program TABLO I: 37- Kamu Kesimi Borçlanma Gereği (KKBG) Merkezi Yönetim Bütçesi KİT İşletmeci KİT Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Mahalli İdareler Döner Sermaye Sosyal Güvenlik Kuruluşları İşsizlik Sigortası Fonu Fonlar KKBG KKBG (Faiz Giderleri Hariç) KKBG (Özelleştirme Gelirleri Hariç) KKBG (Faiz Giderleri ve Özelleştirme Gelirleri Hariç) Merkezi Yönetim Bütçesi KİT İşletmeci KİT Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Mahalli İdareler Döner Sermaye Sosyal Güvenlik Kuruluşları İşsizlik Sigortası Fonu Fonlar KKBG KKBG (Faiz Giderleri Hariç) KKBG (Özelleştirme Gelirleri Hariç) KKBG (Faiz Giderleri ve Özelleştirme Gelirleri Hari 2023 1 380 450 115 282 115 275 7 93 236 2 545 -15 646 -72 644 -12 090 1491134 761 276 1499 642 769 784 5,1 2024 2107 782 512571 500 968 11 603 186 470 5 448 -25 293 -162 021 -46 034 2578 923 1201592 2597 045 1219 713 4,7 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: (-) işaret fazlayı göstermektedir. (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2025 Cari Fiyatlarla, Milyon TL 1813 544 253 065 253 241 -176 41 148 -7 189 -110 759 -269 507 -128 266 1592037 -6012 400 1617654 -586 783 GSYH'ya Oran, Yüzde 2,9 2026(1 2 631 859 377 837 377 791 46 21 899 -7102 83 673 -302 907 -149 503 2 655 756 -391 501 2 763 006 -284 251 yi 2027 (2 3 868 087 -137 021 -136 735 -286 69 642 -7111 0 -151 823 -99 024 3542751 -660 235 3 725751 -477 235 3,9 TABLO 1: 38- 2025 Yılı Kamu Kesimi Genel Dengesi 1 Vergiler a Vasıtasız b Vasıtalı 2 Vergi Dışı Normal Gelirler 3 Faktör Gelirleri 4 Sosyal Fonlar 5 Cari Transferler I KAMU HARCANABİLİR GELİRİ II CARİ GİDERLER III KAMU TASARRUFU IV YATIRIMLAR a Sabit Sermaye b Stok Değişmesi V TASARRUF-YATIRIM FARKI VI SERMAYE TRANSFERLERİ 1 Servet Vergileri 2 Diğer Transferler 3 Kamulaş ve Sabit Değer Art VII KASA-BANKA/BORÇLANMA 1 Kasa-Banka Değişimi 2 Dış Borçlanma (net) -Dış Borç Ödemesi -Dış Borç Kullanımı 3 İç Borç/Alacak (net) 4 Stok Değişim Fonu BORÇLANMA GEREĞİ Merkezi Yönetim Bütçesi 9317 736 3 350 256 5 967 480 961 559 667 363 0 -5 786 557 5 160101 -5 102 068 58033 -1 295 604 -1 295 604 0 -1237571 -575 973 82 365 -534 731 -123 607 1813544 0 136 760 -517 397 654 157 1 676 784 0 1813544 Mahalli Idareler 1287 018 441 715 845 303 200 475 222 708 0 -183 835 1526366 -1 163 866 362 500 -445 248 -445 287 38 -82 748 41 726 69 636 -97 027 69 116 41023 42 606 -22 378 -47 710 25332 20 920 -126 41148 İşsizlik Fonlar Sigortası Fonu 347 729 347 729 0 44 896 93 183 570 0 2621 -60 637 83317 332082 (269507 -227 814 0 104 267 Oo 269507 o 0 0 104 267 -128 266 -128 534 0 0 268 -269 507 0 0 -128 266 (o -269507 Sosyal Güvenlik 52117 -16 089 75 018 111 046 0 111 046 -287 -287 0 110 759 0 0 0 0 -110 759 0 0 0 0 -110 759 0 -110 759 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: Genel sağlık sigortası hesapları, sosyal güvenlik dengesi içerisinde yer almaktadır. GENEL DEVLET TOPLAMI 10 950 848 4 138 065 6812 783 i 206 846 1 158 268 -13 468 -5 872 695 7 429 800 -6 493 748 936 052 -1 758 424 -1 761181 2757 -822372 -502 328 175 954 -631 711 -46 571 1324 700 -162 041 114382 -565 107 679 488 1386 631 -14272 1338 972 Döner Sermaye İşletmeci -02 042 -02 042 0 -79 789 -296 070 0 410 536 -27 365 0 -27 365 -369 257 -4426321 57 064 -396 621 232070 0 211 658 20 413 164551 -2 222 56 873 -190 138 247 012 198 590 -88 690 253 241 KİT Özelleş. Kapsamı (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) -02 088 10 888 761 -02 088 4 075 977 0 6812 783 -79 789 1127057 -295 984 862 284 0 -13 468 410 536 -5 462 158 -27 325 7 402475 0 -6493748 -27 325 908 727 -364867 -2123291 -426 507 -2 187 688 61 640 64 397 -392193 -1214565 232392 -269 935 0 175 954 211 978 -419 733 20 414 -26 156 159 800 1484 500 -2 249 -164 290 56 8/3 171 255 -190 138 -755 245 247 012 926 500 198 442 1 585 073 -93 265 -107 537 253 065 1592037 TABLO I: 39- 2026 Yılı Kamu Kesimi Genel Dengesi (1) 1 Vergiler a Vasıtasız b Vasıtalı 2 Vergi Dışı Normal Gelirler 3 Faktör Gelirleri 4 Sosyal Fonlar 5 Cari Transferler I KAMU HARCANABİLİR GELİRİ II CARİ GİDERLER ILI KAMU TASARRUFU IV YATIRIMLAR a Sabit Sermaye b Stok Değişmesi V TASARRUF-YATIRIM FARKI VI SERMAYE TRANSFERLERİ 1 Servet Vergileri 2 Diğer Transferler 3 Kamulaş ve Sabit Değer Art VII KASA-BANKA/BORÇLANMA 1 Kasa-Banka Değişimi 2 Dış Borçlanma (net) -Dış Borç Ödemesi -Dış Borç Kullanımı 3 İç Borç/Alacak (net) 4 Stok Değişim Fonu BORÇLANMA GEREĞİ Merkezi Yönetim Bütçesi 12 247 906 4839 723 7 408 184 1160321 1108034 0 -7 580 057 6 936 204 -7 169 162 -232 958 -1 764090 -1 764 090 0 -1997 048 -634811 99 816 -621 949 -112 678 2631859 0 240 247 -418 565 6058 812 2391612 0 2631859 Mahalli Idareler 1781 678 669 182 1112 496 273 540 339 323 0 -227 994 2 166 547 -1574 602 Fonlar 499 480 499 480 0 73810 126 0 -129 123 444 294 -398 407 45 887 0 0 0 45 887 103 617 30 063 73 554 0 -149 503 -149 865 0 0 302 0 -149 503 İşsizlik Sigortası Fonu 0 271 729 -46 836 78 013 302 907 0 302 907 0 0 0 302 907 -302 907 0 -302 907 Döner Sermaye Sosyal Güvenlik -1 699 -1 699 0 -470 39 499 0 0 37330 0 37330 -31 894 -33 725 1831 5436 19 445 0 0 19 445 -24 881 -38 888 GENEL DEVLET TOPLAMI 14 527 366 6 006 686 8 520 680 1 507 202 1834042 -222 697 -7 840 336 9 805 577 -9142172 663 405 -2 480 248 -2 482 108 1 860 -1816843 -443 143 301 665 -696 552 -48 256 2 259 986 -181 068 238 181 -447 533 685 714 2 220 806 -17 933 2277 919 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: Genel sağlık sigortası hesapları, sosyal güvenlik dengesi içerisinde yer almaktadır. (1) Gerçekleşme Tahmini İşletmeci -26 683 -26 683 0 -84 944 -235 370 0 536 959 189 961 0 189 961 -772 785 -640 050 -132 735 -582 823 311 767 0 315 645 -3 878 271 056 21 899 280 286 -207 678 487 964 75 606 -106 735 377 791 KİT Özelleş. Kapsamı (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) -26 732 -26 732 0 -84 944 -235 380 0 536 959 189 902 0 189 902 -767 917 -640 392 -127 524 -578 014 312 127 0 316 000 3 873 265 888 21 568 280 286 -207 678 487 964 75 983 -111 950 377 837 14 500 634 5 979 954 8 520 680 1422257 1 598 662 -222 697 -7303 377 9 995 479 -9142172 853 307 -3 248 164 -3122 500 -125 664 -2394857 -131 017 301 665 -380 552 -22 129 2525874 -159 499 518 467 -655 212 1173 678 2 296 789 -129 883 2 655 756 TABLO I: 40- 2027 Yılı Kamu Kesimi Genel Dengesi (1) . (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) KİT Merkezi işsizlik Sosyal Döner GENEL Güvenlik Sermaye az Mahalli , Yönetim İdareler Fonlar (Sigortası Bütçesi Fonu TOPLAMI 1 Vergiler 16 742 550 2403751 686 910 0 -2257 o 19830954 -59 582 -59 643 19771312 a Vasıtasız 6 494 499 907 562 686 910 0 -2 257 8 086 714 -59 582 -59 643 8 027 072 b Vasıtalı 10 248051 1 496 189 0 0 11 744 240 0 0 11 744 240 2 Vergi Dışı Normal Gelirler 1901 630 339 037 95 886 0 -638 2335 916 -77 948 -77 948 2 257 968 3 Faktör Gelirleri 1137 180 433 248 164 278 565 31302 47 805 1 928 264 -1 104 -1 104 1927 160 4 Sosyal Fonlar 0 0 0 -196 641 -1 984 453 0 -2181094 0 0 -2 181 094 5 Cari Transferler -11 409 206 -274 197 -179 332 69 898 1955 126 0 -9837711 656 068 656 068 -9 181 643 I KAMU HARCANABİLİR GELİRİ 8372154 2901839 603 628 151823 1975 44911 12076329 517 433 517373 12593703 II CARİ GİDERLER -9219485 -2109093 -544 874 LU) LU) O -11873451 1) O -11873451 III KAMU TASARRUFU -847 331 792 747 58 755 151823 1975 44911 202878 517 433 517 373 720 252 IV YATIRIMLAR -1816 843 -949 337 -1 975 -45890 -2814045 -760 337 -756 170 -3 570215 a Sabit Sermaye -1816 843 -949 275 -1 975 -42645 o -2810738 -754 107 -754 197 -3 564 935 b Stok Değişmesi 0 -63 -3 245 -3 308 -6 230 -1 973 -5 280 V TASARRUF-YATIRIM FARKI -2 664174 -156 591 -979 -2611167 -242 903 -238 797 -2 849 963 VI SERMAYE TRANSFERLERİ -1203 913 87 091 24402 -1052151 498 535 498 976 -553 174 1 Servet Vergileri 131 866 198 052 0 369 937 0 0 369 937 2 Diğer Transferler -1 296 592 -179 418 O -1475 759 438 855 439 290 -1 036 469 3 Kamulaş Ve Sabit Değer Art -39 188 68 457 24 402 53 671 59 680 59 686 113357 VII KASA-BANKA/BORÇLANMA 3868087 69 500 -151 823 -23423 3663317 -255 632 -260 180 3403 138 1 Kasa-Banka Değişimi 0 76 424 0 -45 495 -68 567 -54 289 -54 491 -123 059 2 Dış Borçlanma (net) 0 -5 298 0 -5 298 286 598 286 598 281 300 -Dış Borç Ödemesi 0 -49 963 0 -49 963 -281 477 -281 477 -331 440 -Dış Borç Kullanımı 44 666 0 44 666 568 075 568 075 612 741 3 İç Borç/Alacak (net) (2) 3 868 087 -1 484 -151 823 3 753 637 -369 044 -369 128 3 384 510 4 Stok Değişim Fonu 0 -142 0 -16 455 -118 896 -123 159 -139 613 BORÇLANMA GEREĞİ 3 868 087 69 642 -151 823 3 679772 -136 735 -137 021 3542751 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: Genel sağlık sigortası hesapları, sosyal güvenlik dengesi içerisinde yer almaktadır. (1) Program (2) Merkezi yönetim bütçesi finansman kalemleri Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilecek olan Hazine Finansman Programıyla açıklanacaktır. Özelleş. DEVLET işletmeci Kapsamı Oo 000000c00000© 3.1.1. Merkezi Yönetim Bütçesi a) Mevcut Durum 2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunuyla toplam 18.978,8 milyar TL ödenek öngörülmüş, bütçe gelirlerinin ise 16.266,1 milyar TL olacağı tahmin edilmiştir. Bu çerçevede, bütçe açığının 2.712,7 milyar TL ile GSYH'ya oranla yüzde 3,5 olacağı öngörülmüştür. 2026 yılı sonunda harcamaların bütçe başlangıç ödeneğinin 681,3 milyar TL, gelirlerin ise bütçe tahmininin 762,1 milyar TL üzerinde sırasıyla 19.660,1 milyar TL ve 17.028,2 milyar TL olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Bu çerçevede, 2026 yılında bütçe açığının 2.631,9 milyar TL, faiz dışı fazlanın ise 193 milyar TL olması beklenmektedir. Bütçe Kanununa göre GSYH'ya oranla bütçe açığının 0,4 puan azalarak yüzde 3,1, program tanımlı açığın ise 0,2 puan azalarak yüzde 0,3 olacağı öngörülmektedir. 2023 yılı Şubat ayında yaşanan depremlerin yol açtığı hasarın ortadan kaldırılması ile şehirlerin afetlere karşı dayanıklılığının artırılması amacıyla 2026 yılında 681,5 milyar TL harcama yapılması beklenmektedir. Bu doğrultuda, 2026 yılında deprem harcamaları hariç bütçe açığının GSYH'ya oranla yüzde 2,3 olacağı öngörülmektedir. 2026 yılında, merkezi yönetim bütçesi faiz dışı harcamalarının bütçe ödeneğinin 598,1 milyar TL üzerinde 16.835,2 milyar TL olacağı ve GSYH'ya oranının yüzde 19,7 düzeyinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. 2026 yılında personel giderleri, sosyal güvenlik kuruluşlarına devlet primi giderleri ile personele ilişkin yedek ödeneğin toplamından oluşan harcamaların bütçe ödeneğinin 193,5 milyar TL üzerine çıkarak 5.735,5 milyar TL olması beklenmektedir. Memurlar için 2026 yılı genel maaş artış oranı, toplu sözleşmede Ocak ayında yüzde 11, Temmuz ayında yüzde 7 olarak belirlenmiş, enflasyon farkı dâhil artış oranı Ocak ayında yüzde 18,6, Temmuz ayında yüzde 13,5 olarak gerçekleşmiştir. İşçiler için ise genel ücret artış oranı Ocak ayında yüzde 10, Temmuz ayında yüzde 6 olarak belirlenmiş ve toplu sözleşme başlangıç tarihlerine göre gerçekleşen enflasyon farkları ilave edilmiştir. 2026 yılında mal ve hizmet alım giderlerinin, başlangıç ödeneğinin 262,7 milyar TL üzerinde 1.512,3 milyar TL düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Söz konusu artışta, başta savunma ve güvenliğe yönelik ilave ihtiyaçların karşılanması ile fiyat artışları etkili olmuştur. 2026 yılı bütçesinde 6.87/0,8 milyar TL olarak programlanan cari transferlerin yıl sonunda 175 milyar TL artışla 7.045,8 milyar TL seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Sosyal güvenlik sistemine yapılan transferlerdeki azalışa rağmen KiTlere yapılan görevlendirme bedeli ödemeleri, yerli savunma sanayiini geliştirmeye yönelik giderler ile kentsel dönüşüm uygulamaları kapsamında yapılan harcamalar cari transferlerde yaşanan artışın temel belirleyicileri olmuştur. Sermaye giderlerinin 2026 yılı sonunda, başlangıç ödeneğinin 470 milyar TL üzerine çıkarak 1.782,3 milyar TL olması beklenmektedir. Söz konusu artışta, yatırımları hızlandırma ödeneğinden aktarılan tutarın yanı sıra deprem nitelikli harcamalar için yapılan ödenek aktarmaları ile kurumların ilave ödenek taleplerinin karşılanması etkili olmuştur. 2026 yılı bütçesinde 525,4 milyar TL olarak programlanan sermaye transferlerinin yıl sonunda 200,3 milyar TL azalarak 325,1 milyar TL olması beklenmektedir. Söz konusu azalışta, deprem nitelikli harcamalar için yapılan ödenek aktarmaları etkili olmuştur. Borç verme kaleminin 2026 yılı sonunda başlangıç ödeneğinin 37,2 milyar TL üzerine çıkarak 434,3 milyar TL olması öngörülmektedir. Bu gelişmede AFAD, KOSGEB ve KİT'lere yapılan aktarımlar ile yükseköğrenim kredi ve burs tutarlarında başlangıçta öngörülenin üzerinde artış yapılması etkili olmuştur. 2026 yılında faiz giderlerinin, borçlanma maliyetlerindeki yüksek seyrin etkisiyle başlangıç ödeneğinin 83,2 milyar TL üzerinde 2.824,9 milyar TL olması beklenmektedir. 2026 yılı sonunda genel bütçe vergi gelirlerinin, bütçe tahmininin 752,6 milyar TL üstünde 14.585,7 milyar TL, vergi dışı gelirlerin ise bütçe tahmininin 9,5 milyar TL üzerinde 2.442,5 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. GSYH'ya oran olarak ise, vergi gelirlerinin yüzde 17,1, vergi dışı gelirlerin yüzde 2,9 seviyesinde olacağı tahmin edilmektedir. Gelir vergisi tahsilatının 2026 yılında bütçe hedefinin 604 milyar TL üzerinde 4.121,1 milyar TL ve GSYH'ya oranla yüzde 4,8 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu gelişmede, mevduat faiz oranlarının seyri ile mevduat ve yatırım fonlarından alınan stopaj oranlarındaki düzenlemelerin yanı sıra ücretlerde yapılan artışlar etkili olmuştur. 2026 yılı kurumlar vergisi tahsilatının bütçe tahmininin 37,2 milyar TL üstünde 1.650,4 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 1,9 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Dâhilde alınan KDV tahsilatının 2026 yılı bütçe tahmininin 114,2 milyar TL üstünde 2.064,8 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 2,4 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu gelişmede, temel olarak bir önceki yıl gerçekleşmesinin 2026 yılı başlangıç tahminine baz olan 2025 yılı gerçekleşme tahmini üzerinde gerçekleşmesi etkili olmuştur. Özel tüketim vergisi tahsilatının 2026 yılı bütçe tahmininin 425,9 milyar TL altında kalarak 2.105,6 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 2,5 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Petrol ve doğal gaz ürünleri üzerinden yapılan ÖTV tahsilatının 2026 yılı bütçe tahmininin 340 milyar TL altında kalarak 316,5 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,4 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu azalışta, Şubat ayı sonunda başlayan ABD/İsrail-İran savaşı nedeniyle enerji fiyatlarında yaşanan artışın yurt içi fiyatlara yansımasını sınırlamak amacıyla uygulanan Eşel Mobil Sistemi etkili olmuştur. Motorlu taşıtlardan elde edilen ÖTV tahsilatının 2026 yılı bütçe tahmininin 151,3 milyar TL altında 799,5 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,9 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu gelişmede araç satışlarının başlangıçta öngörülenin altında kalması belirleyici olmuştur. 2026 yılında tütün mamullerinden elde edilen ÖTV tahsilatının, bütçe tahmininin 38,1 milyar TL üstünde 600,8 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,7 seviyesinde, alkollü içkilerden elde edilen ÖTV tahsilatının ise bütçe tahmininin 4,5 milyar TL üstünde 195,5 milyar TL olması ve GŞYH'ya oranla yüzde 0,2 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Tütün ürünlerine yapılan fiyat artışları, söz konusu ürünlerden elde edilen tahsilattaki artışta etkili olmuştur. 2026 yılında, ithalde alınan KDV tahsilatının bütçe tahmininin 141,8 milyar TL üstünde 2.234,7 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 2,6 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. Bu gelişmede, döviz kuru ve ithalat tahminlerinin yukarı yönlü revize edilmesi etkili olmuştur. 2026 yılında veraset ve intikal vergisi, MTV, değerli konut vergisi, şans oyunları vergisi, özel iletişim vergisi, dijital hizmet vergisi ve konaklama vergisi tahsilat toplamının bütçe tahminine göre 7,7 milyar TL artarak 339,5 milyar TL olması beklenmektedir. Bu artışta, konaklama vergisi oranının Mayıs ayından itibaren geçici olarak yüzde 2'den yüzde 1'e indirilmesine rağmen diğer kalemlerdeki artışlar belirleyici olmuştur. 2026 yılında BSMV tahsilatının bütçe tahmininin 116,6 milyar TL üstünde 748,2 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,9 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. BSMV'ye tabi işlem matrahının 2026 yılındaki yüksek seyri bu artışta temel belirleyici olmuştur. Damga vergisi tahsilatının ise bütçe tahmininin 41,7 milyar TL üzerinde 349,4 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,4 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. 2026 yılında harçlardan elde edilen gelirlerin, bütçe tahmininin 98,4 milyar TL üzerinde 552 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,6 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Yaşanan tahsilat artışında, tapu harçlarının gayrimenkullerin gerçek değerleri üzerinden alınmasına yönelik uygulanan tedbirler etkili olmuştur. 2026 yılında vergi dışı gelirlerin, bütçe tahmininin 9,5 milyar TL üzerinde 2.442,55 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 2,9 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. 2023 yılında uygulamaya konulan 7440 sayılı Kanun kapsamında 2026 yılının ilk dokuz ayında toplam 10,9 milyar TL tahsilat yapılmıştır. Kamu alacaklarının yapılandırılmasına ilişkin geçmiş yıllarda yürürlüğe giren diğer düzenlemeler de dâhil edildiğinde, 2026 yılı Ocak-Eylül döneminde toplam 12,8 milyar TL yapılandırma geliri elde edilmiştir. 2026 yılı Ocak-Eylül döneminde, iç borçlanma ağırlıklı olarak TL cinsi sabit getirili ve değişken faizli enstrümanlarla yapılmıştır. 2026 yılı Eylül ayı itibarıyla iç piyasalarda toplam 205 milyar TL tutarında TL cinsi kira sertifikası ihracı gerçekleştirilmiştir. 2026 yılı Hazine Finansman Programı duyurusunda yüzde 106 olarak belirtilen iç borç çevirme oranı Eylül ayı sonu itibarıyla toplam yüzde 90,1 düzeyinde gerçekleşmiştir. 2026 yılı Ocak-Eylül döneminde, nakit bazlı 4,1 trilyon TL iç borçlanma gerçekleştirilmiştir. İç borçlanmanın yüzde 22,5'i TL cinsi sabit kuponlu, yüzde 2,3'ü TÜFE'ye endeksli DIBS, yüzde 10'u kuponsuz, yüzde 22,4'ü TLREF'e endeksli, yüzde 1,9'u TLREFK'ye endeksli kira sertifikası, yüzde 1,7'si değişken faizli devlet tahvili ve yüzde 3'ü sabit kuponlu kira sertifikası ihraçlarıyla gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, iç finansmanın yüzde 36,2'si altın ve döviz cinsi senet ihraçlarıyla sağlanmıştır. Diğer taraftan, 2025 yılı sonunda 33,0 ay olan nakit borçlanmanın ortalama vadesi, 2026 yılı Eylül ayı sonunda 32,2 ay olmuştur. Aynı dönemde, TL cinsi sabit faizli iç borçlanmanın ortalama maliyeti yüzde 39,31'den yüzde 38,38 düzeyine düşmüştür. 2026 yılının ilk on ayında, uluslararası sermaye piyasalarında dört dolar, bir avro cinsi konvansiyonel tahvil ihracı ile bir kira sertifikası (sukuk) ihracı gerçekleştirilmiştir. Ocak ayında 3,5 milyar dolar (çift dilimli tahvil), Şubat ayında 2 milyar avro, Nisan ayında 2 milyar dolar, Temmuz ayında 2,75 milyar dolar (sukuk) ve son olarak Eylül ayında 1,5 milyar dolar tutarında ESG etiketli (sürdürülebilir) tahvil ihracı gerçekleştirilerek uluslararası sermaye piyasalarından toplam 12,2 milyar dolar tutarında finansman sağlanmıştır. Bu kapsamda, önetkin bir borç yönetimine işaret eden mevcut görünümün, kredi notu ve yatırımcı iştahı anlamında ülkemizi daha da olumlu etkilemesi beklenmektedir. TABLO I: 41- Merkezi Yönetim Brüt Borç Stokundaki Gelişmeler (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) (GSYH'ya Oran, Yüzde) 2024 2025 2026(1) 2024 2025 Brüt Borç Stoku 9258507 13667947 16202220 İç Borç Stoku 4959910 8152757 9701335 Tahvil 4 893 590 7836721 9 340 823 Bono 66 320 316 036 360 512 Dış Borç Stoku 4298597 5515190 6 500 886 Kredi 966 268 1 359 960 1 548 750 Uluslararası Kur. 718 319 976 577 1101 767 Hükümet Kur. 97 991 126 786 146 506 Diğer 149 959 256 597 300 477 Tahvil 3332329 4155231 4 952 136 Kaynak: Hazine ve Maliye Bakanlığı (1) Eylül ayı sonu itibarıyladır. b) Hedefler 2027 yılında merkezi yönetim bütçe gelirlerinin 23.408 milyar TL olması hedeflenmekte, bütçe harcamaları ise 27.276,1 milyar TL olarak programlanmaktadır. Söz konusu gelir tahmini ve öngörülen harcama büyüklüğü sonucunda bütçe açığının 3.868,1 milyar TL ile GSYH'ya oranla yüzde 3,5 olacağı öngörülmektedir. Bütçe harcamaları için öngörülen ödeneğin 769 milyar TL'si deprem bölgesinin yeniden inşası ve şehirlerin afetlere karşı dayanıklılığının artırılmasına yönelik harcamalardan oluşmaktadır. Söz konusu harcamalar hariç tutulduğunda bütçe açığının GSYH'ya oranının yüzde 2,8 seviyesinde olması beklenmektedir. 2027 yılında personel giderleri, sosyal güvenlik kuruluşlarına devlet primi giderleri ile personele ilişkin yedek ödeneğin toplamından oluşan harcamalar belirlenirken memurlar için genel maaş artış oranı toplu sözleşmede kararlaştırıldığı üzere Ocak ayında yüzde 5 ve Temmuz ayında yüzde 4 olarak alınmıştır. Ayrıca, enflasyon gerçekleşmesine bağlı olarak oluşabilecek farkların etkisi göz önünde bulundurulmuştur. Bu çerçevede, 2027 yılında toplam personel harcamalarının 7.162 milyar TL olacağı, GSYH'ya oranının ise bir önceki yıla göre 0,3 puan azalarak yüzde 6,4'e gerileyeceği öngörülmektedir. 2027 yılında mal ve hizmet alım giderlerinin 2.184,3 milyar TL ile GSYH içindeki payının bir önceki yıla göre 0,2 puan artarak yüzde 2,0 olması beklenmektedir. Cari transferlerin 2027 yılında 10.240,1 milyar TL ile GSYH'ya oran olarak yüzde 9,2 seviyesinde olması öngörülmektedir. Cari transfer harcamalarının önemli bölümü sağlık ve sosyal güvenlik sistemine yapılan transferler ile genel bütçe vergi gelirlerinden mahalli idareler ve fonlara aktarılan paylardan oluşmaktadır. Bu kapsamda, sağlık ve sosyal güvenlik sistemine yapılacak transferler 3.450 milyar TL, mahalli idareler ve fonlara aktarılacak paylar 3.589,1 milyar TL olarak öngörülmüştür. Ayrıca, KİT'lere ve kamu bankalarına görevlendirme giderleri olarak sırasıyla 643,4 milyar TL ve 417 milyar TL, tarımsal amaçlı transferlere ise 235 milyar TL ödenek ayrılmıştır. 2027 yılında sermaye giderlerinin 1.854,8 milyar TL ile GSYH içindeki payının yüzde 1,7 seviyesinde olması programlanmıştır. 2027 yılında, KÖİ modeli çerçevesinde tamamlanan şehir hastanelerinin cari giderlerini karşılamak üzere mal ve hizmet alım giderlerinde 78,4 milyar TL, bina kullanımı ve zorunlu hizmetler için sermaye giderlerinde 82,3 milyar TL harcama yapılması öngörülmektedir. Yine KÖİ modeli çerçevesinde tamamlanan ulaştırma projeleri kapsamında verilen talep garantilerinin finansmanı için cari transferlere 136,1 milyar TL ilave edilmiştir. Sermaye transferlerinin 2027 yılında 750,4 milyar TL ile GSYH'ya oranla yüzde 0,7 olacağı öngörülmektedir. Bu kapsamda, sosyal konut yapımı için 250 milyar TL, KÖYDES için 15 milyar TL, SUKAP için 7,5 milyar TL, SOGEP için 950 milyon TL ödenek öngörülmüştür. Ayrıca, TÜBİTAK Ar-Ge projeleri için 25,2 milyar TL, KKTC için 13 milyar TL kaynak ayrılmıştır. 2027 yılında borç verme kaleminin 613 milyar TL ile GSYH'ya oran olarak yüzde 0,6 olacağı öngörülmektedir. Ödeneğin 462 milyar TL'si KİTlere, 15 milyar TL'si Eximbank'a, 2,8 milyar TL'si kredi garanti kurumlarına tahsis edilmiştir. Ayrıca, öğrenim kredileri için 53,7 milyar TL, KKTC'ye verilen krediler için 5,5 milyar TL ödenek öngörülmüştür. 2027 yılında faiz giderlerinin 3.975 milyar TL ile GSYH'ya oranla yüzde 3,6 düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir. 2026 yılı gerçekleşme tahminine göre 2027 yılında, GSYH'ya oranla genel bütçe vergi gelirlerinin 0,8 puan artışla yüzde 17,9, vergi dışı gelirlerin 0,3 puan artışla yüzde 3,1 düzeyinde gerçekleşmesi ve böylece merkezi yönetim bütçe gelirlerinin İ,1 puan artarak yüzde 21,0 seviyesine yükselmesi öngörülmektedir. Vergi gelirlerindeki artışın, başta Eşel Mobil Sistemi'nin 2027 yılında uygulanmayacak olması nedeniyle akaryakıt ürünlerinden elde edilmesi beklenen ÖTV gelirlerindeki artış olmak üzere, gelir vergisi, kurumlar vergisi ve dahilde alınan KDV'den kaynaklanması beklenmektedir. Vergi dışı gelirlerdeki artışın ise temel olarak diğer çeşitli gelirler ve özelleştirme gelirlerinden kaynaklanması öngörülmektedir. 2027 yılında, vergi tabanının genişletilmesi, vergilemede gönüllü uyumun artırılması, kayıt dışılıkla mücadele yoluyla vergi sisteminin etkinliğinin güçlendirilmesi ve gelir dağılımında adaletin gözetilmesine yönelik politikalar sürdürülecektir. Bu çerçevede, temelde gelir vergisi kaynaklı olarak gelir, kâr ve sermaye kazançlarından alınan vergilerin tahsilat toplamının GSYH'ya oranla 2026 yılı gerçekleşme tahminine göre 0,2 puan artması ve yüzde 7,0 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Dâhilde alınan KDV tahsilatının 2027 yılında GSYH'ya oranla bir önceki yıl tahminine göre O,İ puan artarak yüzde 2,5 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. 2027 yılında, ÖTV tahsilatının GSYH'ya oranının, bir önceki yıl gerçekleşme tahminine göre 0,5 puan artarak yüzde 3,0 düzeyinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. 2027 yılında, ithalde alınan KDV tahsilatının GSYH'ya oranının, 2026 yılı gerçekleşme tahminiyle aynı seviyede ve yüzde 2,6 düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Veraset ve intikal vergisi, MTV, değerli konut vergisi, şans oyunları vergisi, özel iletişim vergisi, dijital hizmet vergisi ve konaklama vergisinden 2027 yılında elde edilecek tahsilat toplamının GSYH'ya oranının 2026 yılı gerçekleşme tahminiyle aynı seviyede ve yüzde 0,4 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Merkezi yönetim bütçesi vergi dışı gelirlerinin 2027 yılında GSYH'ya oran olarak, bir önceki yıl gerçekleşme tahmininin 0,3 puan üzerinde ve yüzde 3,1 seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. TABLO I: 42- Merkezi Yönetim Bütçesi Büyüklükleri (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) (Yüzde Değişim) (Yüzde Dağılım) GSYH'ya Oran, Yüzde) 2025 2026(1 2027 (2 2026(1) 2027(2) 2025 2026(1) 2027(2) 2025 2026(1) 2027(2 HARCAMALAR 14 640 419 19 660 083 27 276 087 34,3 100,0 01 - Personel Giderleri 3634031 5 090 273 6318 534 25,9 02 - SGK Devlet Primi Giderleri 454 473 645 177 798 466 03 - Mal ve Hizmet Alım Giderleri 1072 916 1512 309 2184277 04 - Faiz Giderleri 2 054 382 2824 856 3 975 000 05 - Cari Transferler 5 408 579 7 045 776 10 240 062 06 - Sermaye Giderleri 1345 890 1782322 1854 783 07 - Sermaye Transferleri 360 136 325 055 750 372 08 - Borç Verme 310013 434316 612 952 09 - Yedek Ödenekler GELİRLER 1 - Genel Bütçe 01 - Vergi Gelirleri 02 - Vergi Dışı Gelirler 03 - Sermaye Gelirleri 04 - Alınan Bağış ve Yardımlar 2 - Öz.Büt.İda, ve Düz.Den.Kur. BÜTÇE DENGESİ Bilgi İçin: Faiz Dışı Harcamalar Faiz Dışı Bütçe Dengesi Program Tanımlı Bütçe Dengesi 0 12826875 12 490 681 11 049827 1 284 962 45 067 110 825 336 195 -1813 544 12 586037 240 838 -100 479 0 17 028 224 16 603 067 14 585 707 1 858 403 54 497 104 460 425 157 -2 631859 16 835 227 192 997 -239 794 541 642 23 408 000 23 098 333 19 906 044 2727 809 308 114 156 365 309 667 -3 868 087 23 301 087 106 913 -586 842 Not: Düzenleyici ve denetleyici kurumların gelir fazlaları, genel bütçe vergi dışı gelirlerinden düşülmüştür. (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 3.1.2. Mahalli İdareler a) Mevcut Durum Mahalli idareler dengesi il özel idareleri, belediyeler, büyükşehir belediyelerine bağlı idareler, belediyelerin oluşturduğu birlikler ve İller Bankası hesaplarını kapsamaktadır. 2025 yılında, mahalli idare gelirleri, genel bütçe vergi payı gelirleri ve faktör gelirlerindeki reel artış sonucu yüzde 57,8 oranında artarak 1.7/9,8 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Mahalli idare harcamaları ise, yatırım harcamalarında artan finansman ihtiyacının etkisiyle ortaya çıkan gerilemeye bağlı olarak GSYH'nın yüzde 2,88'i düzeyine gerilemiş ve bu gelişmelere bağlı olarak mahalli idareler bütçe açığının GSYH'ya oranı yüzde 0,42'den yüzde 0,07 düzeyine gerilemiştir. 2026 yılında, emlak vergisi gelirleri ve faktör gelirlerindeki artışın katkısıyla mahalli idare gelirlerinin GSYH'ya oranının yüzde 3,01 seviyesine yükselmesi beklenmektedir. Mahalli idare harcamalarının ise, yatırım harcamalarında reel artış sonucu GSYH'nın yüzde 3,03'ü seviyesine ulaşacağı tahmin edilmektedir. Böylece, 2026 yılında mahalli idareler bütçe dengesinin GSYH'nın yüzde 0,03'ü seviyesinde açık vermesi beklenmektedir. TABLO I: 43-Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Mahalli İdarelere Ayrılan Paylar 2024 2025 2026(1) 2027(2) Belediyeler 421621 642 509 857 505 1165017 Büyükşehir Belediyeleri 376 844 575 681 788 574 il 053 995 İl Özel İdareleri 35 135 53 542 71 459 97 082 TOPLAM 833600 1271732 1717538 2316094 Belediyeler Büyükşehir Belediyeleri İl Özel İdareleri TOPLAM (1) Gerçekleşme tahmini (2) Program b) Hedefler 2027 yılında, mahalli idare gelirlerinin 3.374,1 milyar TL, harcamalarının ise 3.443,7 milyar TL olarak gerçekleşmesi ve mahalli idareler dengesinin 69,6 milyar TL açık vermesi öngörülmektedir. TABLO I: 44- Mahalli İdareler Gelir ve Harcamaları (1) 2025 2026(2) Cari Fiyatlarla, Milyon TL GELİRLER 1127834 1779837 2 566327 1.Vergiler 905 049 i 356 654 1 953 464 2.Vergi Dışı Norm. Gelir 113 030 200 475 273 540 3.Faktör Gelirleri (Net) 109 755 222 708 339 323 HARCAMALAR 1314304 1820985 2588225 1.Cari Giderler 818 586 1 163 866 1574 602 2.Yatırım Harcamaları 394 847 445 374 682 450 a.Sabit Sermaye 394 772 445 287 682 326 b.Stok Değişimi 75 87 125 3.Cari Transferler 118 890 183 835 227 994 4.Kamulaştırma ve Sabit Değer Artışı -60 045 -69 116 -44 978 5.Sermaye Transferi (Net) 42 026 97 027 148 157 GELİR-GİDER FARKI -186 470 -41 148 -21 899 GELİRLER 1.Vergiler 2.Vergi Dışı Norm. Gelir 3.Faktör Gelirleri (Net) HARCAMALAR 1.Cari Giderler 2.Yatırım Harcamaları a.Sabit Sermaye b.Stok Değişimi 3.Cari Transferler 4.Kamulaştırma ve Sabit Değer Artışı >.Sermaye Transferi (Net) GELİR-GİDER FARKI (1) İl özel idareleri, belediyeler, İller Bankası, belediyelerin oluşturduğu birlikler ve büyükşehir belediyelerine bağlı idareleri kapsamaktadır. (2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program 3.1.3. Döner Sermayeli İşletmeler a) Mevcut Durum Döner sermayeli işletmeler tanımı içinde yer alan kurumlar iki grupta toplanmaktadır. Birinci grupta, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idarelere bağlı olarak faaliyet gösteren işletmeler yer almaktadır. İkinci grupta ise bu işletmelerin dışında kalan ve kendi özel bütçeleri olan Türkiye Radyo Televizyon Kurumu, Milli Piyango İdaresi ve Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü bulunmaktadır. 2025 yılında 7,2 milyar TL fazla veren döner sermayeli işletmelerin 2026 yılında 7,1 milyar TL fazla vermesi beklenmektedir. b) Hedefler 2027 yılında döner sermayeli işletmelerin 7,1 milyar TL fazla vermesi öngörülmektedir. TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi 2025 2026 (1) 2027 (2) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) A. Gelirler 894 984 1 260097 1712 046 - İşletme Gelirleri 888 828 1251876 1 701635 - Kurum Bünyesinde Kalan Fonlar 6 155 8 221 10411 - Bütçe Transferleri 0 0 0 B. Giderler 900 432 1 252908 1704944 - İşletme Giderleri 868 333 1 227 6079 16/7/2547 - Yatırım Harcamaları 13541 20 003 33 725 - Stok Artışı 18343 11 428 15 948 - Sabit Kıymet Artışı -1 667 -7 921 -19 445 - Dolaysız Vergiler i 725 1 635 i 699 - Fonlara Transferler 157 84 470 C. Gelir-Gider Farkı -5 448 7 189 7102 (GSYH'ya Oran, Yüzde) A. Gelirler B. Giderler C. Gelir-Gider Farkı Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 3.1.4. Sosyal Güvenlik Kuruluşları a) Mevcut Durum Sosyal güvenlik kuruluşları kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve İşsizlik Sigortası Fonu (ISF) yer almakta olup gelir-gider dengeleri ayrı tablolarda gösterilmektedir. 2026 yılında SGK prim gelirleri bir önceki yıla göre GSYH'ya oranla 0,3 puan artarak yüzde 6,7'ye yükselmesi beklenmektedir. Bu gelişmede, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi işveren payının İ puan artırılmasının yanı sira ortalama prime esas kazancın artması ile prim tahsilatındaki olumlu performans etkili olmuştur. Öte yandan devlet katkısının Ağustos ayından itibaren kaldırılmasının da etkisiyle SGK toplam gelirlerinin GSYH'ya oranının önceki yıla göre 0,2 puan azalarak yüzde 8,4'e gerilemesi beklenmektedir. 2025 yılında GSYH'ya oranla yüzde 6,0 düzeyinde olan sigorta ödemelerinin 2026 yılında en düşük emekli aylıklarına yapılan artışların da etkisiyle yüzde 6,1 düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir. SGK'nın sağlık giderlerinin GSYH'ya oranının bir önceki yıl düzeyinde gerçekleşmesiyle toplam giderlerin GSYH'ya oranla 2025 yılına yakın bir seyir izleyerek yüzde 8,5 düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu gelişmeler neticesinde 2025 yılında GSYH'ya oranla yüzde 3,1 olan SGK bütçe transferlerinin 2026 yıl sonunda yüzde 2,4 olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. 2026 yılında merkezi yönetim bütçesinden SGK'ya faturalı ödemeler, ek karşılıklar, devlet katkısı, emeklilere yapılan ek ödeme, prim teşviklerinden kaynaklanan transferler, açık finansmanı ile prim ödeme gücü olmayanların GSS primleri dâhil olmak üzere 2.075,9 milyar TL transfer yapılacağı tahmin edilmektedir. Sosyal güvenlik prim gelirlerini etkileyen en temel parametrelerden biri olan asgari ücret, 2026 yılı Ocak ayında yüzde 27 oranında artırılarak brüt 33.030 TL'ye yükseltilmiştir. İşçi, esnaf ve çiftçi emekli aylıkları 2026 yılı Ocak ayında yüzde 12,2, Temmuz ayında yüzde 17,8, memur emekli aylıkları ise Ocak ayında yüzde 18,6, Temmuz ayında yüzde 13,5 oranında artırılmıştır. En düşük emekli aylığı Ocak ayından geçerli olmak üzere 20.000 TL'ye, Temmuz ayından geçerli olmak üzere 23.552 TL'ye yükseltilmiştir. TABLO I: 46- Sosyal Güvenlik Kurumu Gelir-Gider Dengesi 2024 2025 2026 (1) 2027 (2) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) A. Gelirler 3 852 256 5 442 361 7 194 210 7 889 588 - Prim Tahsilatları 2823137 4 063 566 5 701 895 7 085 442 - Diğer Gelirler (3) i 029 119 1378 795 1 492314 804 145 B. Giderler 3 863 532 5 406 620 7 296 707 9 844 714 - Sigorta Ödemeleri 2 700 861 3 822 640 5 208 599 7 198 366 - Sağlık Giderleri 980 870 1353134 1816 447 2339013 - Yatırım Harcamaları 883 287 1 967 1975 - Diğer Giderler (4) 180 918 230 560 269 694 305 361 C. Gelir-Gider Farkı -11 277 35 741 -102 497 -1 955 126 Bilgi İçin: Bütçe Transferleri (5) i 436651 1931 724 2 075 889 3 450 000 (GSYH'ya Oran, Yüzde) A. Gelirler - Prim Tahsilatları - Diğer Gelirler (3) B. Giderler - Sigorta Ödemeleri - Sağlık Giderleri - Yatırım Harcamaları - Diğer Giderler (4) C. Gelir-Gider Farkı Bilgi İçin: Bütçe Transferleri (5) Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Diğer gelirler, devlet katkısı ve faturalı ödemeler gibi bütçeden alınan transferler ile diğer gelirlerden oluşmaktadır. (4) Diğer giderler, faturalı ödemeler, yönetim giderleri ve diğer giderlerden oluşmaktadır. (5) Faturalı ödemeler, ek karşılıklar, devlet katkısı, emeklilere yapılan ek ödeme, prim teşviklerinden kaynaklanan transferler ve prim ödeme gücü olmayanların GSS primleri dâhil edilmiştir. İşveren prim teşvikinin imalat sanayii hariç 4 puandan 2 puana düşürülmesinin etkisiyle 2025 yılında 295,6 milyar TL olan merkezi yönetim bütçesinden SGK'ya yapılan prim teşviki ödemelerinin 2026 yılında sınırlı bir artış göstererek 342,2 milyar TL olması beklenmektedir. 2025 yılında SGK ilaç ve tedavi harcamaları sırasıyla 411,6 milyar TL ve 926,2 milyar TL'ye ulaşmıştır. 2026 yılında ise söz konusu harcamaların sırasıyla 55İ,1 milyar TL ve 1.246,1 milyar TL olarak gerçekleşmesi öngörülmektedir. 2026 yılında GSYH'ya oran olarak İSF prim gelirlerinin yüzde 0,4, faiz gelirlerinin yüzde 0,3 ve devlet katkısının yüzde 0,1 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu çerçevede, toplam İSF gelirlerinin GSYH'nın yüzde 0,8'si seviyesinde ve 685,6 milyar TL düzeyinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. 2026 yılında İSF toplam giderlerinin ise GSYH'ya oran olarak yüzde 0,5 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. İSF'nin 91 milyar TL'si sigorta giderleri, 134,4 milyar TL'si istihdam teşvikleri, 85,8 milyar TL'si aktif işgücü programları giderleri ve 30,1 milyar TL diğer giderler olmak üzere toplam giderlerinin 382,7 milyar TL olması beklenmektedir. Bu çerçevede, İSF gelir-gider dengesinin 2026 yılında 302,9 milyar TL fazla vereceği, böylece toplam fon varlığının 931,4 milyar TL seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. TABLO I: 47- İşsizlik Sigortası Fonu Gelir-Gider Dengesi (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) (GSYH'ya Oran, Yüzde) 2024 2025 2026(1) 2027(2) 2024 2025 2026(1) 2027(2) A. Gelirler 335987 526047 685645 767851 - Prim Gelirleri 162 185 259 160 335 903 419 388 - Devlet Katkısı 54 062 83317 78 013 69 898 - Faiz Gelirleri 95332 151 226 226 829 223 432 - Diğer Gelirler 24 408 32344 44 900 55 133 B. Giderler 173966 (256539 382739 616029 - Sigorta Gid. (3) 35 178 65 176 91031 (o 122254 - Diğer Giderler 138788 Oo 191363 Oo 291708 Oo 493775 C. Gelir-Gider Farkı D. Toplam Fon Varlığı 358 972 628 479 931 386 1083 208 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Işsizlik ödeneği, kısa çalışma ödeneği ve ücret garanti fonu giderlerinden oluşmaktadır. 162021 269507 302907 151823 b) Hedefler 2027 yılında SGK'nın toplam gelirlerinin 7.889,6 milyar TL, toplam giderlerinin 9.844, 7 milyar TL ve gelir-gider farkının 1.955,1 milyar TL olması öngörülmüştür. GSYH'ya oranla gelirlerin yüzde 7,İi, giderlerin yüzde 8,9 ve gelir-gider farkının yüzde 1,8 olması hedeflenmiştir. 2027 yılında faturalı ödemeler, ek karşılıklar, emeklilere yapılan ek ödeme, prim teşviklerinden kaynaklanan transferler ile prim ödeme gücü olmayanların GSS primi de dâhil olmak üzere SGK'ya toplam 3.450 milyar TL tutarında ve GSYH'nın yüzde 3,1'i oranında bütçe transferi yapılması öngörülmektedir. Ücretli veya kendi hesabına çalışıp emekli olanların aylıklarının 2027 yılı Ocak ve Temmuz aylarında önceki altı aylık enflasyon gerçekleşmelerine göre artırılması, memur emekli aylıklarının ise toplu sözleşme hükümlerine göre 2027 yılının Ocak ayında yüzde 5, Temmuz ayında yüzde 4 oranında artırılması, enflasyon farklarının da ayrıca ilave edilmesi öngörülmüştür. İşsizlik Sigortası Fonunun ise 2027 yılında GSYH'ya oran olarak yüzde 0,4'ü prim gelirleri, yüzde 0,2'si faiz gelirleri ve yüzde 0,1'i devlet katkısı olmak üzere toplam gelirlerinin yüzde 0,7 olması hedeflenmektedir. Fonun toplam giderlerinin ise GSYH'nın yüzde 0,6'sı oranına ulaşması beklenmektedir. Bu çerçevede, İSF gelir-gider dengesinin 2027 yılında 151,8 milyar TL fazla vereceği, böylece toplam Fon varlığının 1.083,2 milyar TL seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. 3.1.5, Fonlar a) Mevcut Durum Fon dengesi kapsamı, bütçe içi Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ile bütçe dışı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu, Savunma Sanayii Destekleme Fonu ve Özelleştirme Fonundan meydana gelmektedir. 2026 yılında toplam fon gelirlerinin 677 milyar TL, toplam fon giderlerinin ise 527,5 milyar TL'ye ulaşması beklenmektedir. Böylece, fonların gelir-gider fazlasının 149,5 milyar TL olması öngörülmektedir. 2026 yılında özelleştirme uygulamaları sonucunda Özelleştirme Fonuna 75 milyar TL nakit girişi olması beklenmektedir. b) Hedefler 2027 yılında Özelleştirme Fonunun 148 milyar TL tutarında özelleştirme geliri elde etmesi beklenmektedir. 2027 yılında fon gelirlerinin 823,2 milyar TL, fon giderlerinin 724,2 milyar TL, fon sistemi gelir-gider fazlasının ise 99 milyar TL olması hedeflenmektedir. TABLO I: 48- Fon Gelir ve Giderleri A. Fon Gelirleri - Vergi Gelirleri - Vergi Dışı Normal Gelirler - Faktör Gelirleri (Net) - Cari Transferler (Net) - Sermaye Transferleri (Net) B. Fon Giderleri - Cari Giderler - Faktör Giderleri (Net) - Sabit Sermaye Yatırımları - Cari Transferler (Net) - Sermaye Transferleri (Net) C. Gelir-Gider Farkı D. Finansman - Dış Borç Kullanımı - Dış Borç Ödemesi - İç Borç-Alacak İlişkisi (Net) - Kasa-Banka Değişimi 2024 249 674 204 265 30 305 28 0 15 077 203 641 134 890 (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) 2025 416 718 347 729 44 896 93 0 23 999 288 452 227 814 0 0 60 637 0 1928 266 -128 266 0 0 268 -128 534 2026 (1) 677 033 499 480 73 810 126 0 103 617 527 530 398 407 0 0 129 123 0 149 503 -149 503 0 0 362 -149 865 Bilgi için: - Özelleştirme Gelirleri Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 3.2. KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ VE ÖZELLEŞTİRME a) Mevcut Durum 2025 yılında KİT'lerin ürettiği katma değerin GSYH'ya oranı yüzde 0,68 seviyesinde gerçekleşmiş olup 2026 yılı sonunda bu oranın yüzde 0,71 olacağı tahmin edilmektedir. KİT yatırımlarının toplam kamu ve özel sektör yatırımları içerisindeki payının 2025 yılındaki yüzde 2,2 seviyesinden 2026 yılında yüzde 2,4'e yükselmesi öngörülmektedir. 2026 yılında KİT'lerin yıllık ortalama personel sayısının 104 bin olması beklenmektedir. Ekim 2026 itibarıyla 233 sayılı KHK kapsamında faaliyet gösteren KİT sayısı 19'dur. Bu kuruluşlara ilaveten özelleştirme programında bulunan ve yüzde 50'den fazla kamu payı olan Türkiye Denizcilik İşletmeleri (TDİ) AŞ, Sümer Holding AŞ ve Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ (ADÜAŞ) KİT dengesi kapsamında izlenmektedir. KİT'ler ve özelleştirme portföyünde izlenen kuruluşlar, 2025 yılında GSYH'nın yüzde 0,40 oranında finansman açığı verirken 2026 yılında bu kuruluşların yüzde 0,44 oranında finansman açığı vermesi beklenmektedir. Finansman dengesindeki açığın artmasında, KİT'lerin dönem kârlılığındaki artışa karşın yatırım ve stok artışları etkili olmuştur. Yatırım harcamalarındaki artış önemli ölçüde TPAO yatırımları kaynaklıyken stok artışı büyük oranda TMO kaynaklı olmuştur. 2026 yılında merkezi yönetim bütçesinden KİMlere toplam 324 milyar TL sermaye transferi, 527 milyar TL görevlendirme bedeli, 9,9 milyar TL kamu hizmeti yükümlülüğü ve sübvansiyon ödemesi yapılması öngörülmektedir. Bütçe transferleri önemli ölçüde elektrik ve doğal gaz sübvansiyonları kapsamında yapılan görevlendirme bedeli ödemeleri ile TCDD, TÜRKŞEKER, TTK ve TKİ'ye yapılan sermaye aktarımlarından oluşmaktadır. Kuruluşlardan Hazineye 2026 yılında 79,7 milyar TL temettü ve 3,3 milyar TL hasılat payı ödemesi yapılması beklenmektedir. Aynı dönemde yatırım harcamalarının 640 milyar TL olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. 2026 yılında küresel enerji fiyatlarındaki gelişmeler BOTAŞ'ın maliyetlerini olumsuz etkilemiştir. Sene içerisinde, hanehalkı grubu tüketicilerin kullanmış olduğu doğal gazın toptan satış fiyatı ile perakende elektrik fiyatında artış yapılmış olup uygulanan sübvansiyonunun kapsamının daraltılması amacıyla mesken grubu elektrik tüketicilerinin son kaynak tüketim sınırı yıllık 4.000 kWh'e düşürülmüş, doğal gaz konut tüketicileri il bazında ortalama tüketim miktarlarına göre kademelendirilmiştir. Sübvansiyon uygulaması nedeniyle EÜAŞ ve BOTAŞ'a merkezi yönetim bütçesinden aktarma yapılmasına devam edilmektedir. TPAO, Şırnak Gabar Dağı Bölgesinde günlük 85 bin varil petrol üretimine ulaşmıştır. Böylece yurt içi petrol üretim miktarı günlük 130 bin varili aşarak yıllık üretim miktarı artırılmıştır. Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okul ve kurumların ısınma amaçlı kömür ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla TKİ tarafından 2026 yılı sonuna kadar 270 bin ton kömür dağıtılması beklenmektedir. 14 Ocak 2026 tarihli ve 10853 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla TTK ve TKİ'ye verilen görev kapsamında ihtiyaç sahibi hanelere ısınma amaçlı kömür yardımı uygulamasına devam edilmiştir. Enerji ve madencilik KİMlerinin yatırımlarının 2026 yılı sonunda bir önceki yıla göre 165 milyar TL artması beklenmektedir. Söz konusu artışta, TPAO'nun hidrokarbon arama ve üretim yatırımları, TEİAŞ'ın iletim sistemi yatırımları ile BOTAŞ'ın doğal gaz depolama yatırımları önemli rol oynamıştır. TMO 2026 yılı içerisinde 12,3 milyon ton hububat alımı gerçekleştirerek Cumhuriyet tarihinin rekorunu kırmıştır. ÇAYKUR'un satış hasılatı, yıl içerisinde çay satış fiyatlarının yükselmesinden olumlu etkilenmekle birlikte, yüksek miktarda ham madde alımı ve istihdam kaynaklı maliyetinin yüksek olması ile yüksek finansman giderleri Kuruluşun kaynak ihtiyacını artırmıştır. TÜRKŞEKER'in yüksek satış maliyetleri ve işletme giderleri nedeniyle artan maliyet baskısı finansman durumunu olumsuz etkilemiş ve Kuruluşa yapılan sermaye transferinin artmasına sebep olmuştur. ESK'nın besilik hayvan temini amacıyla ithalat faaliyetleri neticesinde 2026 yılında 23 milyar TL kâr etmesi ve Hazineye 4,4 milyar TL temettü ödemesi öngörülmektedir. 18 Temmuz 2026 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan 11547 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla bazı kamu iktisadi teşebbüslerinden (DHMİ ve KEGM) alınan hasılat payı uygulaması kaldırılmış olup düzenleme 1 Haziran 2026 tarihinden itibaren uygulamaya konulmuştur. Yıl içerisinde yapılan tarife güncellemeleri ve Türk Boğazlarından uğraksız geçen ticaret gemilerinden alınan geçiş ücretlerine esas Altın Frank değerinin Temmuz 2026'da yüzde 15 artırılmasının yanı sıra dolar kurundaki artışın etkisiyle KEGM'nin 2026 yılında 25,8 milyar TL kâr etmesi ve Hazineye 12,1 milyar TL temettü ve hasılat payı ödemesi beklenmektedir. Havacılık sektöründeki olumlu seyrin hava seyrüsefer ve havalimanı işletmeciliğine yansımasıyla DHMİ'nin 2026 yılında 43,1 milyar TL kâr etmesi beklenmektedir. Ayrıca Kuruluşun, 50 milyar TL finansman fazlası ve 1,8 milyar TL hasılat payı Hazineye aktarılmıştır. 18 Eylül 2026 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan 11800 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe giren Kamu Hizmeti Yükümlülüğü Kapsamında Yolcu Taşımacılığı Hizmeti Verilecek Demiryolu Hatlarının Belirlenmesine İlişkin Karar neticesinde YHT hatlarındaki sübvansiyon uygulaması kaldırılmıştır. Bu doğrultuda sadece anahat ve bölgesel yolcu taşımacılığı, kamu hizmeti yükümlülüğü kapsamında yolcu taşımacılığı hizmeti verilecek demiryolu hatları olarak belirlenmiştir. 2026 yılı içerisinde gerçekleştirilen fiyat ayarlamalarının maliyet artışlarının gerisinde kalması nedeniyle konvansiyonel yolcu taşımacılığı için TCDD Taşımacılık AŞ'ye 8,3 milyar TL kamu hizmeti yükümlülüğü ödemesi yapılması beklenmektedir. Ayrıca, kentiçi raylı sistem işletmeciliğinin yürütülebilmesi için 1,5 milyar TL tutarında sübvansiyonun TCDD'ye aktarılacağı tahmin edilmektedir. Toplam KİT yatırımlarının 2025 yılında yüzde 21,5'ini gerçekleştiren TCDD'nin 2026 yılında yüzde 17,7'sini gerçekleştirmesi beklenmektedir. Yatırım ve işletme açığının finansmanını bütçeden yapılan aktarmalarla karşılayan TCDD'ye 2026 yılında 213,5 milyar TL sermaye transferi yapılması öngörülmektedir. Ekim 2026 itibarıyla KİTlere ait üç performans programı ve 20 performans değerlendirme raporu onaylanmıştır. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından satış ve devir işlemi tamamlanan özelleştirme uygulamalarının toplam tutarı 2025 yılında 74,4 milyar TL iken, 2026 yılının ilk 9 ayında 98,4 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca 12 Ekim 2026 itibarıyla özelleştirme ihalesi tamamlanmış olup Cumhurbaşkanı onayına sunulan, onaya sunulma aşamasında bulunan ve sözleşme imza aşamasında olan özelleştirme uygulamalarının toplam tutarı 19,1 milyar TL'dir. 2025 yılı içerisinde 88 taşınmazın satış sözleşmeleri imzalanmış, 22 taşınmazın da kamu kurumlarına bedelli devri yapılmıştır. 2026 yılında ise 97 taşınmazın ve İ kuruluşun satış sözleşmeleri, 2 elektrik santralinin işletme hakkı devir sözleşmesi ve 1. Bölge ve 2. Bölge Araç Muayene İstasyonlarının Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi Hizmetlerine İlişkin imtiyaz Sözleşmeleri imzalanmış, 10 taşınmazın da kamu kurumlarına bedelli devri gerçekleştirilmiştir. Özelleştirme portföyünde bulunan taşınmaz ve varlıkların özelleştirilmesi için 12 Ekim 2026 itibarıyla 151 ihale gerçekleştirilmiştir. Onaya sunulan veya sözleşme imza aşamasında olan 19 taşınmaz ve 3 varlığın özelleştirme süreçlerinin yılsonuna kadar tamamlanması öngörülmektedir. TABLO I: 49- 233 Sayılı KHK'ya Tabi İşletmeci KİT Finansman Dengesi A. GELİRLER I. İşletme Gelirleri 1. Mal ve Hizmet Satış Hasılatı 2. Diğer Gelirler II. Kurum Bünyesinde Kalan Fonlar 1. Amortismanlar 2. Karşılıklar ILI. Bütçe ve Fonlar IV. Diğer Gelirler B. GİDERLER 1. İşletme Giderleri 1. Mal ve Hizmet Satış Maliyeti 2. Diğer Giderler II. Yatırım Harcamaları ILI. Stok Artışı IV. Sabit Kıymet Artışı V. Dolaysız Vergiler VI. Temettü Ödemeleri VII. Diğer Giderler C. GELİR-GİDER FARKI D. FİNANSMAN I. Kasa Banka Değişimi 11. İç Borçlanma (Net) IT. Dış Borçlanma (Net) A. GELİRLER I. İşletme Gelirleri 1. Mal ve Hizmet Satış Hasılatı 2. Diğer Gelirler II. Kurum Bünyesinde Kalan Fonlar 1. Amortismanlar 2. Karşılıklar ILI. Bütçe ve Fonlar IV. Diğer Gelirler B. GİDERLER I. İşletme Giderleri 1. Mal ve Hizmet Satış Maliyeti 2. Diğer Giderler IL. Yatırım Harcamaları ILI. Stok Artışı IV. Sabit Kıymet Artışı V. Dolaysız Vergiler VI. Temettü Ödemeleri VII. Diğer Giderler C. GELİR-GİDER FARKI D. FİNANSMAN I. Kasa Banka Değişimi II. İç Borçlanma (Net) ITI. Dış Borçlanma (Net) Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2025 2026(1) 2027 (2 Cari Fiyatlarla, Milyon TL) 3 009 590 2 216 290 1934331 281 959 170 490 131310 39 180 622 810 0 3 262832 2 682 851 2116047 566 804 3955121 2 907 553 2 488 161 419 392 186 6057 142 126 44531 860 912 0 4332912 3329579 2 719 748 609 831 640 050 239 469 3 878 31 925 79 703 8 308 -377 791 377 791 21 899 75 606 280 286 4931 558 3 607 486 3 224 781 382 705 226 050 194 190 31 860 1 098 022 0 4 794 822 3834 641 3 176 561 658 080 754 107 125 126 -59 680 75327 62 203 3 099 136 735 -136 735 -54 289 -369 044 286 598 TABLO 1: 50- Özelleştirme Kapsamındaki KİT Finansman Dengesi 2025 2026(1) 2027(2) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) A. GELİRLER 1205 1349 1 655 I. İşletme Gelirleri 712 858 i 056 1. Mal ve Hizmet Satış Hasılatı 126 173 229 2. Diğer Gelirler 586 685 827 11. Kurum Bünyesinde Kalan Fonlar 120 135 163 1. Amortismanlar 106 125 153 2. Karşılıklar 13 il il III. Bütçe ve Fonlar 374 355 435 IM. Diğer Gelirler 0 0 0 B. GİDERLER 1029 1395 1369 1. İşletme Giderleri 746 1 004 1 219 1. Mal ve Hizmet Satış Maliyeti 37 102 127 2. Diğer Giderler 709 902 1 093 II. Yatırım Harcamaları 186 342 90 HI. Stok Artışı -i 5 5 IV. Sabit Kıymet Artışı -2 -5 -6 V. Dolaysız Vergiler 46 48 6i VI. Temettü Ödemeleri 0 0 0 VII. Diğer Giderler 53 0 0 C. GELİR-GİDER FARKI 176 - 46 286 D. FİNANSMAN - 176 46 - 286 I. Kasa Banka Değişimi - 28 - 330 - 202 II. İç Borçlanma (Net) - 148 377 - 83 III. Dış Borçlanma (Net) 0 0 0 GSYH'ya Oran, Binde A. GELİRLER 0,02 0,02 0,01 1. İşletme Gelirleri 0,01 0,01 0,01 1. Mal ve Hizmet Satış Hasılatı 0,00 0,00 0,00 2. Diğer Gelirler 0,01 0,01 0,01 II. Kurum Bünyesinde Kalan Fonlar 0,00 0,00 0,00 1. Amortismanlar 0,00 0,00 0,00 2. Karşılıklar 0,00 0,00 0,00 TI. Bütçe ve Fonlar 0,01 0,00 0,00 IM. Diğer Gelirler 0,00 0,00 0,00 B. GİDERLER 0,02 0,02 0,01 I. İşletme Giderleri 0,01 0,01 0,01 1. Mal ve Hizmet Satış Maliyeti 0,00 0,00 0,00 2. Diğer Giderler 0,01 0,01 0,01 II. Yatırım Harcamaları 0,00 0,00 0,00 III. Stok Artışı 0,00 0,00 0,00 IV. Sabit Kıymet Artışı 0,00 0,00 0,00 V. Dolaysız Vergiler 0,00 0,00 0,00 VI. Temettü Ödemeleri 0,00 0,00 0,00 VII. Diğer Giderler 0,00 0,00 0,00 C. GELİR-GİDER FARKI 0,00 0,00 0,00 D. FİNANSMAN 0,00 0,00 0,00 I. Kasa Banka Değişimi 0,00 0,00 0,00 II. İç Borçlanma (Net) 0,00 0,00 0,00 III. Dış Borçlanma (Net) 0,00 0,00 0,00 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (4) Gerçekleşme Tahmini (2) Program TABLO I: 51- KİT'ler Hakkında Özet Bilgiler Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar İ Dâhil Toplam Toplam Personel Sayısı - Memur ve Sözleşmeli Personel - İşçi Toplam Personel Harcamaları (3) - Memur ve Sözleşmeli Personel - İşçi Mal ve Hizmet Satış Hasılatı (3) Görevlendirme Bedeli Tahakkukları (3) İşletme Faaliyet Kâr - Zararı (3) Faiz Ödemeleri (3) Dönem Kâr - Zararı (3) Faktör Gelirleri (3) Temettü Ödemeleri (3) Sabit Sermaye Yatırımları (3) Bütçe ve Fon Transferleri (3) Borçlanma Gereği* (3) Borçlanma Gereği (3) (4) Borçlanma Gereği* (3) (5) Borçlanma Gereği*/GSYH (Yüzde) Borçlanma Gereği (4)/GSYH (Yüzde) Borçlanma Gereği* (5)/GSYH (Yüzde) Personel Harcamaları/Hasılat (Yüzde) Faiz Ödemeleri/Hasılat (Yüzde Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (*) Eksi işareti finansman fazlasını göstermektedir. (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Cari fiyatlarla, Milyon TL (4) Bütçe ve Özelleştirme Fonu transferleri hariçtir. (5) Faiz gelir ve gideri hariçtir. 2025 2026 (1 103 669 49 330 54 339 233 494 95 322 138 172 2 488 334 556 217 91 865 115 099 134 044 -235 380 79 703 640 392 861 267 377 837 1 239 104 308 265 0,44 1,45 0,36 9,38 4,63 2027 (2 b) Hedefler KİTlerin ve özelleştirme portföyünde izlenen kuruluşların 2027 yılında 137 milyar TL finansman fazlası vermesi programlanmıştır. Makroekonomik büyüklükler ile enerji ve gıda fiyatlarının öngörülen seviyede seyretmesi ve programlanan fiyat ayarlamalarının yapılabilmesi söz konusu hedefe ulaşmada önem arz etmektedir. KİT'lerin 2027 yılında 754,2 milyar TL tutarında yatırım harcaması yapması hedeflenmektedir. Toplam KİT yatırımları içerisinde önemli paya sahip olan TPAO, Karadeniz'de keşfettiği doğal gaz rezervine yönelik Sakarya Doğal Gaz Sahası Geliştirme Projesine devam edecek olup gaz arzının 2027 yılında bir önceki yıla göre artması hedeflenmektedir. TPAO, BOTAŞ, TEİAŞ, TCDD ve EÜAŞ yatırımlarının finansmanının bir kısmını dış proje kredilerinden karşılayacaktır. TMO'nun 5 milyon ton buğday ve 1,5 milyon ton mısır, ÇAYKUR'un 700 bin ton yaş çay ve TURKŞEKER'in 7,4 milyon ton şeker pancarı alımı yapması öngörülmektedir. Etkin bir piyasa mekanizması oluşturma hedefi doğrultusunda özelleştirme uygulamalarına devam edilecektir. İKİNCİ BÖLÜM 1. 2027 YILI PROGRAMININ MAKROEKONOMİK AMACI 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programının temel amacı, ekonomide dayanıklılığın korunması ve güçlendirilmesi esasıyla fiyat istikrarı nihai hedefine ulaşmaktır. Bu çerçevede enflasyonla mücadelenin para, maliye ve gelirler politikalarının güçlü eş güdümüyle sürdürülmesi, finansal istikrarın korunması yoluyla makroekonomik istikrarın güçlendirilmesi ve artan küresel belirsizlikler ile yurt içi dengelenme süreçlerinin oluşturduğu baskılara karşı imalat sanayiinin rekabetçiliğinin desteklenmesi hedeflenmektedir. Program döneminde, dezenflasyon sürecini güçlendirmek üzere yönetilen ve yönlendirilen fiyatların hedeflerle uyumlu seyretmesi sağlanacak, fiyat baskılarını azaltan ve arz yönlü büyüme dinamiklerini destekleyen yapısal tedbirler sürdürülecektir. Kamu maliyesinde harcama kompozisyonu ve kaynak tahsisinde etkinlik ve verimlilik artırılarak kayıt dışılıkla mücadele sürdürülecek, imalat sanayiindeki firmaların ihtiyaçlarına yönelik ölçeğe göre farklılaştırılmış destekleyici tedbirler hayata geçirilecektir. İşgücü piyasasının değişen ihtiyaçları doğrultusunda beceri ve yetkinliklerin geliştirilmesine yönelik politikalarla işgücüne katılım ve istihdam artırılacak, bilim, teknoloji ve yenilik ekosistemini güçlendiren politikalar yoluyla teknolojik dönüşümün sunduğu fırsatlardan azami ölçüde yararlanılarak sürdürülebilir, rekabetçi ve kapsayıcı büyümenin temelleri güçlendirilecektir. Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nda, On İkinci Kalkınma Planı hedeflerine yönelik güncellenen Orta Vadeli Program (2027-2029) doğrultusunda uygulamaya konulacak tedbirler esas alınarak yıl içerisinde yürütülmesi öngörülen tedbirlere ilişkin faaliyet ve projelere yer verilmiştir. 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nda yer alan bu tedbir, faaliyet ve performans göstergeleri sorumlu kurum ve kuruluşlarca izlenip değerlendirilecek ve raporlaması yapılacaktır. 2. 2027 YILI PROGRAMININ HEDEFLERİ VE POLİTİKALARI 2.1. İSTİKRARLI BÜYÜME, GÜÇLÜ EKONOMİ 2027 yılında sürdürülebilir büyüme yaklaşımı doğrultusunda verimlilik artışlarının desteklenmesi, üretim kapasitesinin güçlendirilmesi ve rekabet gücünün yükseltilmesi hedeflenmektedir. Fiyat istikrarını sağlamaya yönelik politikalarla eş güdüm içerisinde yürütülecek yapısal dönüşüm politikalarıyla kaynakların etkin kullanımı ve toplam faktör verimliliğinde kalıcı artışlar sağlanarak potansiyel büyüme artırılacaktır. Tarım, sanayi ve hizmetler sektörlerinde yüksek katma değerli üretimin artırılması, teknoloji ve yapay zekâ kullanımının yaygınlaştırılması ve verimlilik odaklı yapısal dönüşümün hızlandırılması önceliklendirilecektir. Bu kapsamda, Ar-Ge ve yenilikçilik kapasitesinin güçlendirilmesi, dijital ve yeşil dönüşümün desteklenmesi, kaynak kullanımında etkinliğin artırılması ve sektörler arası işbirliğinin geliştirilmesi yoluyla üretim kapasitesinin ve küresel rekabet gücünün yükseltilmesi hedeflenmektedir. Ayrıca arz güvenliğinin sağlanması, tedarik zincirlerinin dayanıklılığının artırılması ve sürdürülebilir üretim modellerinin yaygınlaştırılmasıyla ekonominin dış şoklara karşı direncinin güçlendirilmesi ve uzun vadeli sürdürülebilir büyümenin desteklenmesi amaçlanmaktadır. Yapısal dönüşümün gerektirdiği yetkinlikler geliştirilerek beşeri sermayenin niteliği artırılacak, kamu yatırımları özel sektör yatırımlarını tamamlayacak şekilde yönlendirilecek ve kamu alımları yerli üretim, Ar-Ge ve sürdürülebilirliği destekleyen stratejik bir araç olarak kullanılacaktır. OVP (2027-2029)'de öngörülen çerçeveyle uyumlu olarak, iktisadi faaliyette dengelenmenin devamıyla 2027 yılında büyümenin yüzde 4,2 oranında gerçekleşmesi öngörülmektedir. Para ve maliye politikalarının güçlü eş güdümüyle enflasyonun yıl sonunda yüzde 21 seviyesine gerilemesi hedeflenmektedir. Küresel ticarette yeni nesil korumacılık eğilimleri, tedarik zincirlerindeki yeniden yapılanma ve jeopolitik gelişmeler yakından takip edilerek yerli üretim kapasitesinin güçlendirilmesi, kritik girdilerde dışa bağımlılığın ve tedarik risklerinin azaltılması ve stratejik ticaret koridorlarından etkin şekilde yararlanılması hedeflenmektedir. Bu çerçevede, cari işlemler açığının GSYH'ya oranının yüzde 1,9 olarak gerçekleşeceği öngörülmektedir. Cari işlemler açığının finansmanında ise doğrudan yabancı yatırımların ülkeye çekilmesi ve ihracatın finansmanına yönelik araçların etkinleştirilmesi yoluyla üretim odaklı kaynak girişlerinin artırılması ve sürdürülebilir bir finansman yapısının tesis edilmesi amaçlanmaktadır. 2.1.1. Büyüme ve İstihdam a) Amaç Sürdürülebilir ve kapsayıcı büyüme yaklaşımı doğrultusunda arz yönlü dinamiklerin güçlendirilmesi, verimlilik artışlarının kalıcı hâle getirilmesi ve yüksek katma değerli üretimin artırılması temel amaçtır. Bu doğrultuda tüm sektörlerde teknoloji, yapay zekâ ve Ar-Ge odaklı dönüşüm hızlandırılarak üretim kapasitesi, ihracat potansiyeli ve küresel rekabet gücü artırılacaktır. Kaynakların etkin kullanımını, teknolojik altyapının güçlendirilmesini ve beşeri sermayenin niteliğinin artırılmasına yönelik yapısal politikalar fiyat istikrarını sağlamaya yönelik politikalarla eş güdüm içerisinde yürütülerek toplam faktör verimliliğinin ve potansiyel büyüme oranının kalıcı olarak artırılması sağlanacaktır. 2.1.2. Yurt İçi Tasarruflar a) Mevcut Durum Türkiye'de güçlü, istikrarlı ve çevreye duyarlı ekonomik büyümenin temini, dışa bağımlılığın azaltılması ve yatırımlar yoluyla istihdamın artırılması açısından sürdürülebilir bir finansman kaynağı olan yurt içi tasarrufların yüksek ve istikrarlı bir düzeyde olması oldukça önemlidir. 2009-2025 yılları arasında ortalama yüzde 28,4 olarak gerçekleşen toplam yurt içi tasarrufların GSYH'ya oranı, 2025 yılında yüzde 29,9 seviyesiyle dönem ortalamasının üzerinde gerçekleşmiştir. 2025 yılı yurt içi tasarruf oranının 15 puanı mali olmayan şirketler, İ,7/ puanı mali şirketler, 4,1 puanı genel devlet ve 9,1 puanı hanehalkı tarafından gerçekleştirilmiştir. Yüzde 29,9 ile 2025 yılında dünya ortalamasının üzerinde gerçekleşen yurt içi tasarruf oranının gelişmiş ülkeler ortalamasının üzerinde olduğu ve gelişmekte olan ülkeler ortalamasına yakın seyrettiği görülmektedir. 2003 yılında faaliyete başlayan Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve 2017 yılında yürürlüğe giren Otomatik Katılım Sistemi (OKS), devlet teşvikleriyle birlikte tasarrufların artırılmasında güçlü bir rol oynamakta olup ekonominin uzun vadeli finansmanında da önemli bir ihtiyaca cevap vermektedir. 2026 yılında BES'te devlet katkısına ilişkin düzenleme yapılmıştır. 7 Ocak 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 10811 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla BES'te Türk lirası cinsinden yapılan katkı payı ödemelerine uygulanan devlet katkısı oranı yüzde 30'dan yüzde 20'ye düşürülmüştür. Söz konusu düzenleme, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yürürlüğe girmiştir. 30 Eylül 2026 itibarıyla BES katılımcı sayısı yaklaşık 10,4 milyon kişiye, fon büyüklüğü 2.397,7 milyar TL'ye, sistemin verdiği emekli sayısı da 510.846 kişiye ulaşmıştır. Aynı tarih itibarıyla OKS kapsamındaki çalışan sayısı yaklaşık 7,9 milyon kişiye, fon büyüklüğü ise 161,9 milyar TL'ye ulaşmıştır. BES ve OKS toplam fon tutarı ise 30 Eylül 2026 itibarıyla 2.559,6 milyar TL olmuştur. b) Amaç Plan döneminde yurt içi tasarrufların artırılması ve artan tasarrufların öncelikli sektörler ve üretken alanlardaki yatırımların finansmanına yönlendirilmesi temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Sorumlu / İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kurumlar ve Projeler Bireysel emeklilik sistemi (BES) daha cazip hale getirilerek fon tutarı ve katılımcı sayısı artırılacak, Otomatik Katılım Sistemi (OKS) işveren katkısını içerecek şekilde geliştirilecek ve fon çeşitliliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.349) Tedbir 349.2. OKS'de fon Hazine ve Maliye Bakanlığı Tl 1. Katılımcıların farklı risk algısı ve çeşitliliği katılımcıların farklı risk (| | (5), SEDDK, SPK, Emeklilik | tercihlerini dikkate alacak şekilde algısı ve tercihlerini dikkate alacak | Gözetim Merkezi, Türkiye || ilgili mevzuat güncellenecektir. Politika /Tedbir şekilde artırılacaktır. Sigorta Birliği Tedbir 349.3. BES'te yapılan Hazine ve Maliye Bakanlığı | 1. BES'te yapılan kesintilerin kesintilerin sadeleştirilmesi ve (S), SEDDK, SPK, Türkiye | sadeleştirilmesi ve azaltılmasına azaltılması sağlanacaktır. Sigorta Birliği yönelik ilgili mevzuat güncellenerek yürürlüğe konulacaktır. Tedbir 349.6. OKS'de olduğu Hazine ve Maliye Bakanlığı | 1. SEDDK ve Türkiye Sigorta gibi BES'ten emekli olan bireylerin | (5), SEDDK, Türkiye Birliği tarafından özendirici araçlar birikimlerini toplu olarak Sigorta Birliği geliştirilerek hayata geçirilecektir. çekmeleri yerine programlı geri ödeme veya yıllık gelir sigortası şeklinde almaları özendirilecektir. Tedbir 349.7. BES'ten kısmen Hazine ve Maliye Bakanlığı | 1. BES'te kısmi ödemenin ödeme alınabilecek durumlar (S), Milli Savunma kapsamının genişletilmesine bedelli askerlik, hac ibadeti gibi o | Bakanlığı, Diyanet İşleri yönelik mevzuat değişikliği yeni alanları içerecek şekilde Başkanlığı, SEDDK tamamlanarak yürürlüğe genişletilecektir. konulacaktır. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları arasında yer alan sorumlu üretim ve tüketim davranışlarının (SKA 12) toplumda yaygınlaştırılması özendirilecektir. (Kalkınma Planı p.350) Tedbir 350.1. Sorumlu Milli Eğitim Bakanlığı (5), | 1. Okullarda ulusal ve uluslararası tüketimin unsurları olan enerji ve | Çevre, Şehircilik ve İklim standartlara uygun Su Verimliliği su tasarrufu, atığı azaltma, Değişikliği Bakanlığı, Tarım | Yönetim Sistemi oluşturulacak ve dayanıklı ve sürdürülebilir ürün ve Orman Bakanlığı yaygınlaştırılması sağlanacaktır. kullanımı, geri dönüşüm, ikinci el ürün satın alma, tamir etme, yürüyüş, bisiklet ve toplu taşıma kullanımını artırmaya yönelik tüketim davranışlarının yaygınlaştırılması sağlanacaktır. Finansal okuryazarlığın artırılması ve finansal tabana yayılma amacıyla hanehalkı ve firmalarda tasarruf yapma farkındalığı sağlanacak ve finansal tasarruf araçlarına, aile bütçesi ve risk yönetimine yönelik bilgi düzeyi dijital platformlar da kullanılarak artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.352) Tedbir 352.1. Aile bütçesi yönetimi, tasarruf ve yatırım araçları ile risk yönetimi konularında danışmanlık ve eğitim hizmeti verilecektir. Tedbir 352.2. Tüm eğitim, yaş ve gelir grubundan kişilere ulaşacak şekilde elektronik ortamda ücretsiz olarak finansal eğitim içerikleri sunularak hanehalkı ve firmaların tasarruf etme bilinçleri geliştirilecektir. Tedbir 352.4. Gençlerin ve çocukların tasarruf ve yatırım konularında bilinç düzeylerinin artırılması amacıyla sosyal medya dâhil olmak üzere iletişim araçlarından ve rol modellerden faydalanılacaktır. Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi, BDDK, SEDDK, SPK Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi, BDDK, KOSGEB, SEDDK, SPK, TOBB, TRT, İlgili STK'lar Hazine ve Maliye Bakanlığı (5), BDDK, SEDDK, SPK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar 1. Aile Boyu Finansal Okuryazarlık Seferberliği kapsamında işbirliği protokolü imzalanan kurum personeline aile boyu finansal okuryazarlık eğitimleri verilecektir. 2. Türkiye Finansal Okuryazarlık Seferberliği kapsamında ülke genelinde her seviyeye ulaşacak şekilde eğitimler verilecektir. 3. Strateji, Dezenformasyon, Diplomasi ve Güvenlik Perspektifinden Finansal Okuryazarlık seminerleri verilecek ve eğiticinin eğitimi programları uygulanacaktır. 4. Cumhurbaşkanlığı Bölgesel Kariyer Fuarlarında öğrencilere finansal okuryazarlık konusunda bilgilendirme yapılacak ve sermaye piyasaları ile yatırım araçları hakkında tanıtım yapılacaktır. 1. Kamu personelinin finansal okuryazarlığını artırmak ve tasarruf bilincini güçlendirmek amacıyla Uzaktan Eğitim Kapısı üzerinden eğitimler yaygınlaştırılacaktır. 2. Ücretsiz bir şekilde kullanıma açılan Finansal Okuryazarlık Portalında, başta işbirliği protokolü imzalanan kurumların ihtiyaçları ve/veya yönlendirmeleri doğrultusunda yeni içerikler üretilecektir. 1. Finansal bilginin tabana yayılmasına katkı sağlamak amacıyla Finans Akademisi ile Sermaye Piyasaları ve Finans Lisesi kurulacaktır. 2. Finansal Gelecek Atölyeleri Projesi kapsamında 18-25 yaş arasındaki gençlere yönelik olarak ülke genelinde finansal okuryazarlık çalıştayları düzenlenecektir. 3. Finansal Okuryazarlık Günü/Haftası kapsamında ortaokul ve lise öğrencilerinde finansal okuryazarlık bilincini uyandırmaya yönelik eğitici ve öğretici etkinlikler yapılacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri NI , Yurt Içi Tasarruf Oranı (GSYH Içinde) Yüzde Milyon Kişi Özel Kesim Tasarruf Oranı (GSYH İçinde) BES Katılımcı Sayısı (3) (4) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Yılsonu itibarıyla gönüllü ve otomatik katılıma dayalı sistemlerin toplamıdır. 2.1.3. Ödemeler Dengesi a) Amaç Yeni nesil korumacılık eğilimleri, jeopolitik gelişmeler kaynaklı enerji arz şokları ve yeşil ve dijital dönüşümle şekillenen küresel koşullarda, Türkiye'nin küresel değer zincirlerindeki konumunun güçlendirilmesi, katma değeri yüksek ve teknoloji yoğun ihracatın artırılması, yerli ve yenilenebilir enerji ile yerlileşme yoluyla ithalat bağımlılığının azaltılması ve turizm, sağlık, eğitim, yazılım gibi alanlarda hizmet gelirlerinin artırılması hedeflenmektedir. Bu doğrultuda, cari işlemler dengesinde kalıcı ve sürdürülebilir bir iyileşme sağlanması ve dış şoklara karşı dayanıklılığın artırılması temel amaçtır. b) Politika ve Tedbirler e , Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Stratejik ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesi, taraf olunan ticaret anlaşmalarında ülkemizin menfaatleri doğrultusunda gerekli düzenlemelerin hayata geçirilmesi, bölgesel bağlantılılığın artırılması ve enerji ve gıda arz güvenliğinin teminine yönelik çalışmalar sürdürülecek, ikili, bölgesel ve çok taraflı ticaret diplomasisi faaliyetleri yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.354) Tedbir 354.1. Mal ve hizmet | Ticaret Bakanlığı (S), 1. Uzak Ülkeler Stratejisi ihracatında “Uzak Ülkeler Dışişleri Bakanlığı, Hazine | kapsamında belirlenen ülkelerde Stratejisi” başta olmak üzere | ve Maliye Bakanlığı, Kültür | görevli Ticaret Müşavirlerinin ve pazar çeşitliliğini sağlamaya ve Turizm Bakanlığı, Sağlık | Ticaret Ataşelerinin katılımıyla ülke yönelik politikalar Bakanlığı, Sanayi ve genelinde bilgilendirme seminerleri uygulanmaya devam edilecek, | Teknoloji Bakanlığı, düzenlenecektir. komşu, yakın ve dost ülkelerle | Ulaştırma ve Altyapı 2. Uzak Ülkeler Stratejisi bölgesel ve ikili işbirlikleri Bakanlığı kapsamında belirlenen ülkelerle mal geliştirilecek, bölgesel ve çok ve hizmet ticareti ile ekonomik taraflı işbirliği işbirliğinin artırılması ve bu ülkelere platformlarından en etkin şekilde istifade edilerek ticari ilişkilerin yoğunlaştırılmasına yönelik çalışmalar etkili bir biçimde sürdürülecektir. yönelik fuar katılımı ve tanıtım faaliyetlerine devam edilecektir. Tedbir 354.2. Türkiye'nin imzalayacağı veya kapsamını genişleteceği tercihli ticaret anlaşmalarında Türk firmalarının bölgesel ve küresel değer zincirlerine entegrasyonu ve konumunun yükseltilmesine yönelik hususların yer alması sağlanacaktır. Tedbir 354.3. Karma Ekonomik Komisyon ve Ortak Ekonomik ve Ticaret Komisyonları çerçevesinde ilgili ülkelerle ekonomik ve ticari ilişkiler güçlendirilecektir. Tedbir 354.4. Firmaların pazarlara erişim imkânlarının iyileştirilmesi ve adil rekabet ortamında çalışmalarının sağlanması amacıyla ikili platformlarda ülkeler arası diyalog güçlendirilecektir. Tedbir 354.5. Ülkemizin tercihli ticaret ağı güçlendirilecek, yeni serbest ticaret anlaşmaları müzakere edilecek ve yürürlükteki serbest ticaret anlaşmalarının kapsamının genişletilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. Dışişleri Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı Ticaret Bakanlığı (S) Dışişleri Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı Dışişleri Bakanlığı (S), Milli Savunma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, SSB, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Ticaret Bakanlığı (S) Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı 1. Almanya ile Hükümetlerarası İstişare Toplantıları ve Almanya ile Dışişleri Bakanları düzeyinde Stratejik Diyalog Mekanizması Toplantısı gerçekleştirilecektir. 2. Hollanda ile Dışişleri Bakanları düzeyinde Wittenburg Konferansları gerçekleştirilecektir. 3. Türkiye-Cezayir TTA Müzakereleri pazara giriş politikaları temelinde sürdürülecektir. 4. Türkiye-Endonezya TTA Müzakereleri pazara giriş politikaları temelinde sürdürülecektir. 1. Almanya, Avusturya, Hollanda, Macaristan, Çekya, Slovakya, Estonya, Litvanya, Letonya, İsveç, Finlandiya, Danimarka ve Norveç ETOK toplantıları gerçekleştirilecektir. 1. Macaristan ile Dışişleri Bakanları başkanlığında Ortak Planlama Grubu Birinci Toplantısı gerçekleştirilecektir. 2. Macaristan, Çekya, Slovakya, Polonya, Estonya, Litvanya, Letonya ve Norveç ile Savunma Sanayii İşbirliği anlaşmaları kapsamında ikili toplantılar gerçekleştirilecektir. 3. Türkiye-Suriye STA'sının yeniden aktif edilmesine ilişkin pazara giriş politikaları temelinde girişimlerde bulunulacaktır. 1. Türkiye-Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) STA Müzakereleri sürdürülecektir. 2. Türkiye-Japonya STA Müzakereleri pazara giriş politikaları temelinde sürdürülecektir. 3. Türkiye-Maldivler Tercihli Ticaret Anlaşması'nın yürürlüğe giriş süreci tamamlanacaktır. 4. Türkiye-Birleşik Krallık STA güncelleme müzakereleri ülkemizin pazara giriş politikaları temelinde sürdürülecektir. 5. Türkiye-Kanada arasında STA akdedilmesine yönelik müzakerelere başlanacak olup ülkemizin pazara giriş politikaları temelinde müzakereler yürütülecektir. Tedbir 354.6. Afrika açılımı çerçevesinde Afrika ülkeleri ile | Kamu Kurum ve diplomatik, ticari ve ekonomik | Kuruluşları ilişkiler daha da güçlendirilecek ve ülkemiz ile bölge ülkeleri arasında dış ticaret hacmi artırılacaktır. Ticaret Bakanlığı (S), İlgili 1. Altıncı Türkiye-Afrika Ekonomi ve İş Forumu kıta ülkelerinin temsilcileriyle gerçekleştirilecektir. 2. Afrika ülkeleriyle üst düzey ikili/karşılıklı ziyaretler sürdürülecektir. 3. İlgili ülkelerle Karma Ekonomik Komisyon ve JETCO toplantıları gerçekleştirilecektir. İthalatın yerli üretim üzerinde neden olduğu zarar ve tehditlere karşı uluslararası yükümlülüklerimiz de değerlendirilerek yerli üretimin korunması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.355) Tedbir 355.1. İthalatın yerli üretim üzerinde neden olduğu zarar ve tehditlere karşı uluslararası yükümlülüklerimiz de değerlendirilerek yerli üretimin korunması sağlanacaktır. Ticaret Bakanlığı (S) 1. Yerli üreticilerin ithalattan kaynaklanan zarar ve tehditlere karşı korunabilmesi için ani olarak önemli ölçüde artan ithalata karşı korunma önlemleri, fiyat bazlı haksız rekabete yol açan ithalata karşı anti-damping önlemleri, anti-damping önlemlerinin etkisiz kılınması durumunda ise önlemlerin etkisiz kılınmasına karşı önlemler uygulanacaktır. İç ve dış pazarlarda rekabetçiliğin korunmasına yönelik yeşil dönüşüm kapsamında ortaya çıkan üretim ve ticarete ilişkin standartlara uyum sağlanması için gerekli önlemler alınacaktır. (Kalkınma Planı p.357) Tedbir 357.1. Başta AB Ticaret Bakanlığı (S) olmak üzere ihracat pazarlarında rekabetçiliğin artırılması ve tedarik zincirlerinde Türkiye'nin konumunun yükseltilmesi amacıyla AB Yeşil Mutabakatına uyum kapsamında üretim ve ticarete yönelik sektörel dönüşüm adımları hayata geçirilecektir. Tedbir 357.2. Dış ticarette rekabetçiliğin korunarak daha ileriye taşınması için ulusal karbon fiyatlandırma mekanizmaları oluşturulacak, öncelikli olarak AB ile uyumlu bir Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) uygulamaya konulacaktır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S) 1. Yeşil Mutabakat Eylem Planı AB Yeşil Mutabakatı mevzuat gelişmelerini içerecek şekilde güncellenecektir. 2. Yeşil Mutabakat çerçevesinde sektörlerin geleceğine yönelik farkındalık artırıcı ve bilgilendirici çalışmalar yürütülecektir. 3. AB Yeşil Mutabakatı kapsamında Avrupa Komisyonu ile teknik ve üst düzey istişareler yürütülecektir. 4. Gümrük Birliği kapsamında Avrupa Birliği ile yeşil tedarik zincirleri tesis edilmesi yönünde çalışmalar yürütülecektir. 5. AB Yeşil Mutabakatı kapsamında malların serbest dolaşımını etkileyen mevzuata uyum çalışmaları yürütülecektir. 1. Türkiye Emisyon Ticaret Sisteminin pilot uygulama dönemine ilişkin süreçler başlatılacaktır. Tedbir 357.4. Firmalarımızın | Ticaret Bakanlığı (S) ihracat odaklı yeşil dönüşümlerini sağlamak üzere ihtiyaç duyabilecekleri konularda kapsamlı bir danışmanlık modeli oluşturulacaktır. 1. Kurumsal sürdürülebilirlik alanında belirli seviyenin üzerindeki firmalara kullanım izni verilen ve üretici ve tüketicide sürdürülebilirlik farkındalığının artırılması amacıyla Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Destek Programı markasının yaygın kullanımına yönelik bilgilendirme programları gerçekleştirilecektir. Ithalat bağımlılığı yüksek, istihdama katkı oranı ve döviz geliri potansiyeline sahip öncelikli sektörlere yönelik yeşil dönüşüm yatırımlarının finansman ihtiyaçları çeşitlendirilmiş finansman ürünleriyle karşılanacaktır. (Kalkınma Planı p.358) Tedbir 358.2. Yeşil dönüşümün uluslararası finansman imkânları konusunda güncel rehber dokümanlar hazırlanacaktır. Ticaret Bakanlığı (S) 1. Yeşil dönüşümün finansmanına yönelik hazırlanan rehber üçer aylık dönemlerde güncellenecektir. Mal ve hizmet ihracatını etkileyen yönleriyle dijitalleşme alanında rekabetçiliğin korunması ve artırılması için gerekli mevzuat, destek politikaları ve uluslararası anlaşmalara yönelik hazırlıklar tamamlanacaktır. (Kalkınma Planı p.359) Tedbir 359,2. Kişisel Verilerin Korunması Kanununun Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) başta olmak üzere AB müktesebatına uyum sürecine yönelik çalışmalar tamamlanacaktır. Tedbir 359,4. Elektronik ticaret alanında dijital altyapının geliştirilmesi, ödeme ve lojistik altyapısının güçlendirilmesi sağlanarak e- ihracat desteklenecek, elektronik ticaret pazarında daha fazla ihracatçı firmanın etkin şekilde faaliyet göstermesi sağlanacaktır. Adalet Bakanlığı (S) Ticaret Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TCMB i. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununun Avrupa Birliği Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) ile uyumlaştırılmasına yönelik çalışmalar tamamlanacaktır. 1. 5986 sayılı e-İhracat Desteklerine İlişkin Karar çerçevesindeki desteklerin etkin bir şekilde yürütülmesi için çalışmalara devam edilecek ve kılavuz, rehber, organizasyon gibi destekleyici çalışmalarla birlikte e-ihracata yönelik desteklere ilişkin farkındalık düzeyi artırılacaktır. Sürdürülebilir ihracat artışını sağlamak amacıyla mal ve hizmetlerin Ar-Ge'ye ve yenilikçiliğe dayalı, yeşil ve döngüsel ekonomiye uyumlu, üretim, markalaşma, tanıtım ve pazarlama süreçleri desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.360) Tedbir 360.1. Küresel değer | Ticaret Bakanlığı (S) zincirlerindeki ileri katılımın artırılmasına yönelik destekler kurgulanacak, teknoloji ve bilgi transferi sağlayabilecek firma işbirlikleri güçlendirilecektir. 1. Otomotiv sektöründe yaşanan teknolojik dönüşüm doğrultusunda, Ar-Ge ve ileri teknoloji odaklı, ihracat potansiyeli yüksek girişimlere yatırım yapılarak yenilikçilik ekosistemi, katma değerli üretim ve sürdürülebilir ihracatın geliştirilmesi sağlanacaktır. 2. Küresel tedarik zinciri desteğinin yaygınlaştırılmasına yönelik bilgilendirme faaliyetleri artırılacak, destek için potansiyel arz ettiği tespit edilen ihracatçı firmalara yönelik bilgilendirme çalışmaları yapılacaktır. Tedbir 360.2. Mal ve hizmet ihracat potansiyeli olan ve yüksek katma değer sağlayacak ürün ihracatının artırılmasına yönelik firmaların devlet yardımlarından daha etkin yararlanmaları sağlanacaktır. Tedbir 360.3. Mal ve hizmet ihracatının artırılmasına yönelik tüm kurum ve kuruluşlar tarafından yapılacak uluslararası tanıtım faaliyetleri “Türkiye-Gücünü Keşfet” logosu kullanılarak etkin bir biçimde yürütülecektir. Tedbir 360.4. Uluslararası pazarlara tutunma sürecinde firmaların ihracatta sürekliliğini sağlayacak destek ve faaliyetlere özel önem verilecektir. Ticaret Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Ticaret Bakanlığı (S) Ticaret Bakanlığı (S) 1. Türkiye'nin uluslararası düzeyde bir fuar merkezi hâline gelmesi amacıyla yurt içi fuarlarda yabancı ziyaretçi sayısının artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2. İhracatçıların etkin bir şekilde desteklenmeye devam edilmesine yönelik ihracatçı firmalara çeşitli kalemlerde sağlanan destekler hakkında bilgilendirme faaliyetleri yürütülecektir. 3. Tasarımdan markalaşmaya çeşitli kalemlerde sağlanan desteklere yönelik bilgilendirme yapılarak ihracatta devlet yardımlarından etkin bir şekilde yararlanılması sağlanacaktır. 4. Mal ve hizmet ihracatının artırılmasına yönelik sunulan destekler hakkında bilgilendirme faaliyetleri yürütülmeye devam edilecektir. 5. Bilişim sektörünün küresel değer zincirlerine entegrasyonunun güçlendirilmesi ve yazılım ihracatının sürdürülebilir şekilde artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. 1. Yetkili organizatörlerce düzenlenecek etkinliklerde mal ve hizmet ihracatının artırılmasına yönelik yurt dışı tanıtım faaliyetlerinin ülke imajına uygun şekilde yürütülmesi sağlanacaktır. 2. Sektörlerin uluslararası pazarlara erişimleri ve bu pazarlarda tutunmaları ile pazar paylarını artırmaya yönelik etkinlik ve tanıtım faaliyetleri desteklenecektir. 1. Mal ve hizmet ihracatçılarının sürdürülebilirlik hedeflerine uygun organizasyon ve operasyon yapılarının geliştirilmesine ve bu alandaki düzenlemelere uyum sağlanmasına yönelik çevresel, sosyal ve yönetsel sürdürülebilirlik projeleri desteklenecektir. 2. Eğitim hizmetleri alanında ülkemizin sahip olduğu uluslararası konumun güçlendirilmesi amacıyla yurt dışı etkinlikler desteklenecektir. 3. Sağlık turizminde ülke tanınırlığını ve tercih edilirliğini artırmak amacıyla, sağlık turizmi sektöründeki marka temelli tanıtım stratejisi yoluyla sağlık hizmet ihracatına yönelik güçlü tanıtım ve pazarlama faaliyetleri sürdürülecektir. 4. Sağlık turizmi sektörüne yönelik ticaret heyeti ve alım heyeti faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 5. Dünya çapında markalaşma potansiyeli olan mal ve hizmet sektörlerindeki markaların yurt dışı pazarlarda etkili bir şekilde konumlandırılması, konumlarının güçlendirilmesi ile uluslararası pazarlarda Türk markası imajının oluşturulması ve yerleştirilmesini teminen desteklenmeleri sağlanacaktır. 6. Katma değeri yüksek ve küresel ölçekte yer edinme potansiyeli olan mal ve hizmet sektörü firmaları reklam, tanıtım ve pazarlama desteği, birim desteği, acente komisyon desteği gibi unsurlar ile desteklenmeye devam edilecektir. Türkiye'nin küresel tedarik zincirindeki rolünün artırılmasına yönelik lojistik kabiliyetleri güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.363) Tedbir 363.1. Lojistik Ana Planı dâhilinde, Türkiye'nin yakın coğrafyasında ve bölgesinde etkin lojistik üs olma hedefi doğrultusunda, lojistik altyapıları güçlendirilecek, ulaşım ağları genişletilecektir. Tedbir 363.2. Endüstri bölgeleri, organize sanayi bölgeleri (OSB), serbest bölgeler ve özel yatırım yerlerinin, tedarik zincirine uygun, çevreye duyarlı ve sürdürülebilir şekilde dış ticarette lojistik, demiryolu ve liman bağlantıları güçlendirilecektir. Tedbir 363.3. Türkiye'nin ulusal ve bölgesel lojistik kabiliyetleri uluslararası koridorlardan en iyi biçimde faydalanarak geliştirilecek, ülke önceliklerimize uygun yeni koridorlar oluşturulacaktır. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) 1. Ulaştırma ve lojistik altyapısını güçlendirmeye yönelik Lojistik Koordinasyon Kurulu/Lojistik Koordinasyon İcra Kurulu'na sunulan talepler değerlendirilerek öncelikli alanlara ilişkin altyapılar ve ulaşım ağları geliştirilecektir. 1. Sanayi bölgeleri, lojistik merkezler ve limanların demiryolu ağına bağlantısını sağlayacak iltisak hatları önceliklendirilerek yatırımlar hızlandırılacaktır. 1. Orta Koridor kapsamında Bakü- Tiflis-Kars, Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu ve Zengezur Koridoru bağlantıları güçlendirilerek Hazar havzasından gelerek Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanan demiryolu ağında güzergah çeşitliliği ve taşıma kapasitesi artırılacaktır. 2. Hicaz demiryolunun iyileştirilmesi yoluyla uluslararası ulaştırma koridorlarının Ortadoğu yönündeki devamlılığı ve bölgesel ticaret bağlantıları güçlendirilecektir. Turizm, taşımacılık, finansal hizmetler ve danışmanlık, bilişim, eğitim, sağlık, fuarcılık, dizi ve film başta olmak üzere kültür endüstrileri, yurt dışı müteahhitlik ve teknik müşavirlik alanlarında verimlilik ve rekabet gücünü esas alan döviz kazandırıcı hizmet ticaretine yönelik çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.364) Tedbir 364.1. Turizmin Kültür ve Turizm Bakanlığı çeşitlendirilerek 12 aya ve tüm | (S) ülkeye yayılması amacıyla alternatif turizm ürünlerinin tanıtım çalışmaları başta dünyada yükselen pazar konumundaki ülkeler ile Amerika ve Uzak Doğu gibi uzak pazarlardaki ülkeler ve öncelikle üst gelir grubuna yönelik olarak yürütülecek, ziyaretçi başına geliri artıracak şekilde nitelikli turizm faaliyetlerine odaklanılacaktır. Tedbir 364.3. Sağlık turizmi alanında hizmet kapasitesi nitelik ve nicelik olarak geliştirilecek, akreditasyon faaliyetleri yürütülecek, tanıtım ve pazarlama faaliyetleri artırılacaktır. Kültür ve Turizm Bakanlığı (5) Tedbir 364.4. Spor Gençlik ve Spor Bakanlığı diplomasisi araçları kullanılarak| (S), Belediyeler, Spor bölgesel ve çok taraflı spor Federasyonları, TGA, organizasyonlarıyla hizmet Sektör Temsilcileri gelirini artırıcı faaliyetler düzenlenecektir. Tedbir 364.7. Yurt dışında gerçekleştirilen kalkınma işbirliği proje ve faaliyetleri aracılığıyla mal ve hizmet alımları ile yapım işlerini yüklenen firmaların daha geniş | Ticaret Bakanlığı (S) pazarlara yönelmeleri özendirilecektir. Dışişleri Bakanlığı (S) 1. Turizmin 12 aya ve tüm ülkeye yayılmasına yönelik, farklı ürün ve varış noktalarının uluslararası tanıtımı için ağırlama ve yayın dağıtım faaliyetleri yoğunlaştırılacaktır. 2. Kültürel ve tarihi zenginliklerin tanıtımı için seçili hedef pazarlarda yerinde tanıtım etkinlikleri gerçekleştirilecektir. 1. Sağlık turizmi özelinde etkinlik ve ağırlama projelerinin sayısı artırılacaktır. 2. Medikal ve termal turizmde öncü illere yönelik ITGP (İl Tanıtım ve Geliştirme Programı) kapsamında Sağlık Turizmi bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 3. Termal ve Sağlıklı Yaşam alanında uluslararası düzeyde kongre ve tanıtım etkinliklerine katılım sağlanacaktır. 4. İlgili ulusal internet sitelerinin içeriklerinde gerekli yönlendirmeler yapılarak, sağlık turizmi alanında içerik güncelliği sürdürülecektir. 1. Bölgesel ve çok taraflı spor organizasyonlarına ev sahipliği yapılacaktır. 1. Firmaların Balkanlar'da daha geniş pazarlara yönelmeleri teşvik edilecek ve Balkan ülkeleri nezdinde faaliyet göstermelerinin kolaylaştırılması için çalışmalar sürdürülecektir. 2. Yurt dışında yapım işlerini yüklenen firmaların daha geniş pazarlara yönelmeleri hedefi kapsamında yurt dışında müteahhitlik heyet ziyaretleri düzenlenecektir. Türk Eximbank'ın iş modeli ve kurumsal altyapısı uluslararası en iyi uygulamalar dikkate alınarak geliştirilecek, Eximbank destekleri yüksek teknolojili ve katma değerli ihracatın finansmanında yeşil ve dijital dönüşümü önceleyerek kullandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.365) Tedbir 365.1. Türk Eximbank'ın mevzuat altyapısının güçlendirilmesi için diğer kamu bankalarında olduğu gibi kendine ait kanunun yapılması sağlanacaktır. Tedbir 365.2. Türk Eximbank | Ticaret Bakanlığı (S) destekleri yüksek teknolojili ve katma değerli ihracatın finansmanında kullandırılacaktır. Ticaret Bakanlığı (S) 1. Türkiye'nin ihracata dayalı büyüme hedefine daha güçlü katkı sağlamak amacıyla, Türk Eximbank'ın misyonunu daha etkin şekilde yerine getirmesini sağlayacak mevzuat altyapısının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. 1. Türk Eximbank destekleri yüksek teknolojili ve katma değerli ihracatın finansmanında kullandırılmak üzere önceliklendirilecektir. Serbest bölgelerde sunulan hizmetler ve bilişim altyapısı geliştirilerek bu bölgelerin yüksek teknolojiye dayalı doğrudan yabancı yatırımların çekilmesine, sanayinin rekabetçiliğine ve verimliliğine daha etkin katkı vermesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.366) Tedbir 366.2. Doğrudan yabancı yatırımlara yönelik yurt içi ve yurt dışında yapılacak tanıtım faaliyetleri yoluyla serbest bölgelerin marka değeri ve bilinirliğinin artırılması sağlanacaktır. Ticaret Bakanlığı (S), Kurum ve Kuruluşları 1. Serbest bölgelerin küresel marka Cumhurbaşkanlığı Yatırım | değerini güçlendirmek amacıyla, ve Finans Ofisi, İlgili Kamu! yatırımcı odaklı tanıtım kampanyaları yürütülecek ve yurt dışı tanıtım etkinlikleri ile başarı hikâyeleri aracılığıyla uluslararası yatırımcılara ulaşılması sağlanacaktır. Uluslararası helal ürün ve hizmet pazarlarından daha fazla pay alınmasını teminen helal kalite altyapısı geliştirilerek piyasalarda güvenli ürün arzının temini ve ticarette teknik engellerin azaltılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.367) Tedbir 367.1. Helal Akreditasyon Kurumu (HAK) tarafından akredite edilen kuruluşlarca düzenlenen helal | Başkanlığı belgelerin uluslararası tanınırlığını artıracak girişimler yürütülecektir. Ticaret Bakanlığı (S), Tarım ve Orman Tedbir 367.2. Ulusal ve uluslararası helal uygunluk değerlendirme kuruluşları akredite edilecektir. Ticaret Bakanlığı (S), Tarım ve Orman Bakanlığı Tedbir 367.3. Helal belgeli ürün ve hizmet ticaretinde teknik engellerin giderilmesine yönelik akreditasyon, eğitim, işbirliği ve tanıtım faaliyetleri artırılacaktır. Ticaret Bakanlığı (S) Bakanlığı, Diyanet İşleri 1. Helal belgesinin karşılıklı tanınması mekanizmasının tesisine yönelik İslam İşbirliği Teşkilatı bünyesinde kurulacak uluslararası yapı olan Helal Akreditasyon Kurumları İslami Forumu (IFHAB)'nun kuruluş sürecinin tamamlanması ve işler hale getirilmesi yönünde teknik katkı sağlanacaktır. 2. Helal Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilen kuruluşlarca düzenlenen helal belgelerinin uluslararası kabulünü sağlamaya yönelik ikili ve çok taraflı diplomatik temaslar gerçekleştirilecektir. 1. Uluslararası standartlara dayalı usul ve esaslar çerçevesinde, yurt içinde ve yurt dışında mukim uygunluk değerlendirme kuruluşlarının yapacakları başvurular, öngörülen süreler içerisinde ve prosedürlere bağlı olarak sonuçlandırılacaktır. 1. Fuar, konferans, çalıştay vb. etkinliklere katılım sağlanarak helal belgeli ürün ve hizmet ticaretinin yurt içi ve yurt dışı paydaşlara etkin şekilde tanıtımı sağlanacaktır. Tedbir 367.4. Helal kalite Ticaret Bakanlığı (S), 1. Helal kalite alt yapısında çalışacak altyapısında çalışacak beşeri (| Islam Ülkeleri Standart ve kişilerin alanında yetkin ve yeterli sermayenin güçlendirilmesi ve | Metroloji Enstitüsü, TİKA | eğitmenler tarafından uluslararası kurumsal kapasitenin alanda geçerli eğitim almalarını artırılmasını teminen eğitimler teminen eğitim faaliyetleri düzenlenecektir. düzenlenecektir. c) Hedefler Performans Göstergeleri ihracat (Fob) İthalat (Cif) Cari İşlemler Dengesi 2026(1) 2027 (2) Milyar Dolar 365,4 387,0 397,0 aral | na a is Cari İşlemler Dengesi/GSYH Seyahat Gelirleri (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.1.4. Enflasyon ve Para Politikası a) Amaç Bütüncül bir anlayış içerisinde para ve maliye politikası araçlarının etkin şekilde kullanımıyla enflasyonla mücadeleye kararlılıkla devam edilerek enflasyonun orta vadede tek haneli rakamlara düşürülmesi ve fiyat istikrarının sağlanması temel amaçtır. b) Politika ve Tedbirler Politika/Tedbir Sorumlu / Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler ve Yapılacak Kuruluşlar Projeler Para politikası araçları enflasyon oranını düşürme amacıyla güçlü bir şekilde kullanılmaya devam edilecek, maliye ve gelirler politikaları, para politikasıyla koordineli olarak yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.369) Tedbir 369.1. Enflasyon TCMB (5), Hazine ve 1. Enflasyona ve ana eğilimine hedefi doğrultusunda TCMB Maliye Bakanlığı, Strateji || ilişkin göstergeler yakından takip tüm politika araçlarını etkin ve Bütçe Başkanlığı edilecek ve tüm para politikası bir biçimde kullanırken maliye araçları etkili şekilde kullanılacaktır. ve gelirler politikalarının para politikası ile eşgüdümü sağlanacaktır. Tedbir 369.2. Mali disiplin Hazine ve Maliye 1. Yönetilen ve yönlendirilen gözetilerek Bakanlığı (S), Strateji ve fiyatların belirlenmesinde ataleti yönetilen/yönlendirilen Bütçe Başkanlığı, TCMB azaltacak şekilde alternatif fiyat fiyatlar geçmiş enflasyona belireme yöntemlerine yönelik endeksleme davranışının çalışmalar yapılacaktır. azaltılmasına yardımcı olacak şekilde belirlenecektir. Tedbir 369.5. Fiyat istikrarına yönelik yatırım- istihdam-üretim-ihracata dayalı büyüme politikaları doğrultusunda reel sektöre uygun maliyetlerle hedef odaklı finansman imkânı sağlanacaktır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) TCMB (5), Hazine ve Maliye Bakanlığı Hazine ve Maliye Bakanlığı (5), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TCMB, Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası 1. Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (YTAK) programı üretken sektörlerde ihracatı destekleyici ve yüksek katma değerli ürün gruplarına yönelik mevcut yatırım teşvik sistemiyle bütünleşik bir biçimde seçici ve odaklı olarak daha etkin uygulanmaya devam edilecek ve katma değeri yüksek nitelikli olup görece daha küçük ölçekli imalat sanayi yatırımlarını kapsayacak şekilde yeni bir uygulama alanı geliştirilecektir. 2. Reel sektör firmalarının finansman ihtiyacının yatırım istihdam-üretim ve ihracatı destekleme hedefleri ile uyumlu bir şekilde karşılanmasına yönelik uygulamaların sonuçları izlenecektir. 3. İhracat ve döviz kazandırıcı hizmetler reeskont kredileri ve yatırım taahhütlü avans kredileri programı hedefler doğrultusunda etkili bir şekilde kullanılmaya devam edilecektir. 4. Fiyat istikrarına yönelik yatırım- istihdam-üretim-ihracata dayalı büyüme politikaları doğrultusunda reel sektöre uygun maliyetlerle hedef odaklı finansman imkânı sağlanması hedefine yönelik Hazine ve Maliye Bakanlığının ve Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası işbirliği ile yurtdışı kuruluşlardan 2027 yılında 600 milyon dolar kaynak temin edilecektir. 5. Fiyat istikrarına yönelik yatırım- istihdam-üretim-ihracata dayalı büyüme politikaları doğrultusunda reel sektöre uygun maliyetlerle hedef odaklı finansman imkânı sağlanması hedefi doğrultusunda, TCMB, Hazine ve Maliye Bakanlığı ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı işbirliği ile düzenleme yapılarak Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası özelinde kamusal nitelikte uzun vadeli düşük maliyetli Türk Parası cinsinden kaynak sağlanacaktır. 6. Milli Teknoloji Hamlesi vizyonu doğrultusunda ülkemizin dijital ekonomiye geçişi ile uyumlu dijitalleşme odaklı projelerin desteklenmesi amacıyla, yapay zekâ, büyük veri, bulut bilişim, siber güvenlik vb teknolojik alanlara finansman sağlanması hedeflenmektedir. 7. Başta deprem bölgesi olmak üzere bölgesel kalkınmaya yönelik yatırımlara ve KOBİ finansmanı gibi kalkınmayı destekleyen ve yeni istihdam yaratan dönüştürücü alanlara finansman desteği sağlanacaktır. 8. Başta ileri imalat olmak üzere stratejik ürün ve öncelikli sektörlere odaklanılarak yatırım projelerine finansman sağlanacaktır. TCMB, fiyat istikrarının sağlanması temel amacı doğrultusunda parasal aktarım mekanizmasının etkin işleyişi için tüm araçlarını kararlı ve bağımsız bir şekilde kullanmaya devam edecektir. (Kalkınma Planı p.370) Tedbir 370.1. Para politikası kararları enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışları başta olmak üzere enflasyonu etkileyen tüm unsurlardaki gelişmeler dikkate alınarak oluşturulacaktır. Tedbir 370.2. Politika kararlarının iletişimi kapsamında, fiyatlama davranışları ve enflasyonu etkileyen unsurlardaki gelişmeler ile bu gelişmelerin kararları ne yönde etkilediği konularında kamuoyu şeffaf bir biçimde bilgilendirilmeye devam edilecektir. TCMB (5) TCMB (5) 1. Politika faizine ilişkin atılacak adımlar, enflasyon gerçekleşmeleri, ana eğilimi ve beklentiler göz önünde bulundurarak ara hedeflerle uyumlu biçimde dezenflasyonun gerektirdiği sıkılığı sağlayacak şekilde belirlenecektir. 2. Para politikası kararları, fiyatların ayrıntılı analizi, enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışları, para politikasının etkileyebileceği talep unsurları, arz yönlü gelişmeler, iç-dış denge, tasarruf eğilimi ve krediler dahil olmak üzere finansal koşullar ile likidite ve fiyat istikrarını etkileyen diğer tüm unsurlardaki gelişmeler dikkate alınarak veri odaklı ve toplantı bazlı bir bakış açısı ile oluşturulmaya devam edilecektir. 1. TCMB, alınan kararlar ve izlenen politikalar hakkında kamuoyunu bilgilendirmek ve kararların paydaşlar tarafından anlaşılmasını sağlamak amacıyla, sosyal medya dahil olmak üzere mevcut tüm iletişim araçlarını etkin bir şekilde kullanacaktır. Dalgalı döviz kuru rejimi sürdürülecek, finansal istikrarın fiyat istikrarını gözetecek şekilde ekonomiyi desteklemesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.371) Tedbir 371.1. Dalgalı döviz | TCMB (5S), Hazine ve 1. Dalgalı döviz kuru rejimi kuru rejimi sürdürülecek, Maliye Bakanlığı, BDDK çerçevesinde döviz kurlarının finansal istikrarın fiyat seviyesine ilişkin herhangi bir hedef istikrarını gözetecek şekilde gözetmeksizin döviz piyasasının ekonomiyi desteklemesi etkin şekilde çalışabilmesi ve sağlıklı sağlanacaktır. fiyat oluşumunun sağlanabilmesi amaçlarıyla döviz kuru gelişmeleri ve buna ilişkin risk faktörleri yakından takip edilerek gerekli önlemler zamanlıca alınacaktır. 2. Finansal istikrar, fiyat istikrarını destekleyici bir unsur olarak gözetilmeye devam edilecektir. Finansal sistemde temel değer saklama aracının Türk lirası cinsinden varlıklar olması ve hanehalkı, firma ve bankacılık kesimlerinin varlık ve yükümlülüklerinde Türk lirası cinsinden kalemlerin ağırlıklarının artırılması desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.372) Tedbir 372.1. Finansal TCMB (5S), Hazine ve 1. Bankacılık sektörünün sistemde temel değer Maliye Bakanlığı, BDDK yükümlülüklerinde Türk lirası saklama aracının Türk lirası mevduatın toplam mevduat içindeki cinsinden varlıklar olması ve payının artmasını teşvik eden hanehalkı, firma ve bankacılık düzenlemelerin uygulanmasına kesimlerinin varlık ve devam edilecektir. yükümlülüklerinde Türk lirası 2. Bankacılık sektörünün cinsinden kalemlerin varlıklarında yabancı para kredilerin ağırlıklarının artırılması ağırlığı ile kompozisyonu yakından desteklenecektir. izlenerek, gerekmesi halinde ilave tedbirler alınacaktır. Konut kira ve satışlarındaki fiyat artışlarının enflasyon üzerindeki olumsuz etkilerinin giderilmesine yönelik konut arzını artırıcı ve konuta erişimi kolaylaştırıcı uygulamalar hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.373) Tedbir 373.1. Kira ve konut | Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. İlk Evim Arsa Projesi kapsamında fiyatlarındaki gelişmeleri de Değişikliği Bakanlığı (S) 24.500 müstakil arsa hak sahibi ve göz önünde bulundurarak, 17.600 konutluk müşterek arsa hak salgın döneminde daralan sahibi olmak üzere toplamda 42.100 konut arzı hızla artırılacak, hak sahibi için 2027 yılı içerisinde depremin oluşturduğu konut arsa tahsis sürecine geçilerek proje stokundaki kayıpların neticelendirilecektir. telafisine yönelik yeni sosyal konut projeleri geliştirilecek ve dar gelirli vatandaşların konuta erişimi kolaylaştırılacaktır. Üretim maliyetlerini artıran, ekonomik büyüme potansiyelini olumsuz yönde etkileyen hizmet fiyatlarında düşüş sağlanacak ve hizmet fiyatlarında katılık oluşması engellenecektir. (Kalkınma Planı p.374) Tedbir 374.1. Üretim TCMB (5) 1. Endeksteki ağırlığı ve diğer alt maliyetlerini artıran, gruplara da dolaylı etkiler ekonomik büyüme bakımından kira kalemi başta olmak potansiyelini olumsuz yönde üzere, hizmet fiyatlama dinamikleri etkileyen hizmet fiyatlarında mikro veriler de kullanılarak düşüş sağlanacak ve hizmet yakından izlenmeye devam fiyatlarında katılık oluşması edilecektir. engellenecektir. Enflasyonun ekonomik ve sosyal yaşama dair olumsuz etkileri konusunda farkındalık artırılacak, enflasyonla mücadeleye yönelik toplumsal mutabakat güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.375) Tedbir 375.1. Enflasyonla TCMB (5) 1. Para politikası kararları ve mücadele konusunda daha uygulamaları, başta PPK duyuruları, anlaşılır, açık ve şeffaf bir Enflasyon Raporu ve Finansal iletişim stratejisi izlenecek, İstikrar Raporu olmak üzere, tüm beklentilerin daha etkin bir iletişim kanalları etkin bir şekilde şekilde yönetilmesi kullanılarak kamuoyu ile şeffaf bir sağlanacaktır. şekilde paylaşılacak; enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışlarının TCMB ara hedefleri, ile uyumu yakından takip edilerek beklenti kanalının etkin yönetimi sağlanacaktır. c) Hedefler ertan Gürler m 1 208 za | (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.1.5. Mali Piyasalar a) Amaç Başta sürdürülebilir ve dijital finans olmak üzere tüm finans alanlarında küresel piyasalarla uyumlu ve rekabetçiliği yüksek, kalkınma sürecine uygun maliyet ve koşullarda katkı verebilen, verimliliği yüksek ve kurumsal yapısı güçlü bir finansal sektörün oluşturulması temel amaçtır. b) Politika ve Tedbirler Ni , Sorumlu / İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/ Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Finansal sektörde etkinlik ve ürün çeşitliliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.378) Tedbir 378.1. Yatırım Hazine ve Maliye 1. Türkiye Kalkınma ve Yatırım bankacılığı faaliyetleri Bakanlığı (5), Türkiye Bankası işletmelerin sermaye geliştirilecektir. Kalkınma ve Yatırım piyasalarından ya da yurt içi ve yurt Bankası dışı piyasalardan doğrudan yatırım şeklinde fon sağlamalarına yönelik aracılık ve danışmanlık hizmeti verecektir. Tedbir 378.4. Sermaye Hazine ve Maliye 1. Pay Piyasası'nda gerçekleştirilen piyasalarında finansal ürün ve | Bakanlığı (S), SPK, Borsa | alım satım işlemlerinde hizmet çeşitliliği geliştirilecek İstanbul, İstanbul Takas | uygulanmakta olan takas süresinin ve küçük yatırımcı hakları ve Saklama Bankası AŞ, | T*-2'den 141'e kısaltılmasına gözetilerek yatırımcı tabanı Merkezi Kayıt Kuruluşu yönelik mevzuat, sistem, operasyon genişletilecektir. AŞ ve piyasa uyum çalışmaları yapılacaktır. Tedbir 378.5. Şirketlerin, Hazine ve Maliye 1. Sermaye piyasalarının yenilikçi sermaye piyasalarının Bakanlığı (S), Türkiye ürünlerle geliştirilerek sunduğu imkânlardan yaşam Kalkınma ve Yatırım derinleştirilmesi sağlanacaktır. döngülerinin her aşamasında Bankası daha fazla yararlanması temin edilecek ve halka arzların artırılması için gerekli adımlar atılacaktır. Tedbir 378.8. Ürün ihtisas Ticaret Bakanlığı (S) i. Türkiye Ürün İhtisas Borsasında borsalarının ürün ve hizmet işlem gören ürün ve hizmet çeşitliliği geliştirilecek, emtia yelpazesi genişletilecektir. piyasalarında risk yönetimine önelik rolü artırılacaktır. Tedbir 378.9. Üçüncü TCMB (5S), Ticaret 1. Ekonomik, ticari ve stratejik ülkelerle ekonomik ve finansal | Bakanlığı önceliği olan ülkelerin merkez ilişkiler geliştirilecek, karşılıklı bankaları ile para takası anlaşmaları ticarette yerel para ve/veya mutabakat zaptı başta birimlerinin kullanımı olmak üzere çeşitli finansal işbirliği artırılacaktır. mekanizmaları için gerekli çalışmalar yapılacaktır. Tedbir 378.10. Finansal Hazine ve Maliye 1. Sermaye piyasası işlemler ile finansal ürün ve Bakanlığı (5), Adalet uyuşmazlıklarının çözüme hizmetlere yönelik bireysel Bakanlığı, Ticaret kavuşturulması için alternatif çözüm veya kurumsal müşterilerin Bakanlığı, SPK yollarının yaygınlaştırılmasına finans kuruluşlarıyla yönelik mevzuat çalışmaları uyuşmazlıklarına yönelik sürdürülecektir. başvuruların hızlı ve tek elden değerlendirilerek çözüme kavuşturulacağı alternatif uyuşmazlık çözüm merkezi kurulacaktır. Fintek ve dijital finans altyapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.379) Tedbir 379.4. Düzenleyici ve | Cumhurbaşkanlığı 1. İstanbul Finans ve Teknoloji Üssü denetleyici otoriteler Yatırım ve Finans Ofisi ile işbirliği halinde Düzenleme tarafından yerleşik finansal oyuncuların fintek kuruluşlarıyla ilişkilerinde uygulanmak üzere kural setleri güçlendirilecektir. (5) Deney Alanı ve Endüstri Deney Alanı oluşturulacaktır. Tedbir 379.5. Dijital Türk lirasının geliştirilerek kullanıma sunulması ve yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 379.6. Merkez Bankası Dijital Parası ile menkul kıymet işlemleri takasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 379.7. Ödemeler alanında verimliliği ve birlikte çalışabilirliği destekleyecek adımlar atılmaya devam edilecek, sektörde faaliyet gösteren tüm kuruluşların kurumsallık seviyesi ve güvenlik düzeyi artırılacak ve bankalar ile banka dışı ödeme hizmeti sağlayıcıları arasında rekabeti engelleyici uygulamaların oluşmasını engelleyecek tedbirler alınacaktır. TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı 1. Dijital Türk lirasının kullanıma sunulması için gerekli hukuki düzenlemelere ve teknik entegrasyonlara ilişkin çalışmalar yapılacaktır. 2. Finansal aracı kurumların Dijital Türk lirası sistemine entegrasyon çalışmaları yapılacaktır. 3. Uygun görülen yenilikçi teknoloji projelerinin Dijital Türk lirası sistemine entegrasyon çalışmaları yürütülecektir. 4. Dijital Türk lirasının kullanım senaryolarının test edilebilmesine yönelik bölgesel test çalışmaları ürütülecektir. 1. Merkez Bankası Dijital Parası deney alanı çalışmaları menkul kıymet takas senaryolarını içerecek şekilde genişletilecektir. 2. İlgili kurumlarla ödeme karşılığı teslimat senaryosunu test etmek için dijital para kullanılarak menkul kiymet takasına yönelik entegrasyon çalışmaları yapılacaktır. 1. Ödemeler alanında birlikte çalışılabilirliği ve işbirliğini desteklemek üzere sınır ötesi ödemeler için alternatif yenilikçi altyapılara yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2. Sektörel Siber Olaylara Müdahale Ekibi (SOME) kurulacak ve ödeme hizmeti sağlayıcıları arasında siber güvenlik eş güdümü, dış hizmet alımı risklerinin yönetimi ve düzenleme/denetleme süreçleri oluşturularak siber olaylara hızlı ve eş güdümlü müdahale sağlanacaktır. 3. Gerçek kişilerin e-Devlet üzerinden kendilerinin ve mirasçısı oldukları kişilerin ödeme ve elektronik para kuruluşlarındaki hesaplarını sorgulayabilmeleri amacıyla “Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşu Hesap Sahipliği/Hesap Bilgisi Sorgulama” hizmeti devreye alınacaktır. 4, Ödeme ve elektronik para kuruluşlarının kurumsallık seviyesini ve güvenlik düzeyini artırmaya yönelik düzenleme çalışmaları apılacaktır. Tedbir 379.8. Dijital kimlik Hazine ve Maliye doğrulama ve hesap yönetim | Bakanlığı (5), TCMB, süreçleri geliştirilecektir. Finansal Kurumlar Birliği, Türkiye Bankalar Birliği, Türkiye Katılım Bankaları Birliği, Türkiye Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları Birliği, Türkiye Sigorta Birliği, Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği Tedbir 379.9. Finans TCMB (S) sektöründe ortak dijital altyapı kullanımı ve çeşitli operasyonların ortaklaştırılması yoluyla maliyetlerin azaltılması sağlanacak, bankaların ve banka dışı finansal kuruluşların ihtiyaç duydukları altyapılara eşit şartlarda ulaşmaları için gerekli önlemler alınacaktır. 1. Dijital kimlik doğrulama ve hesap yönetim süreçleri geliştirilmesine ilişkin sektör birlikleriyle ve ilgili kuruluşlarla birlikte çalışılmak suretiyle sektörün ihtiyaç duyacağı konularda düzenleme hazırlıkları yapılacaktır. 1. Ödeme ve elektronik para kuruluşları ile ilgili mevzuat kapsamında düzenlenen ve denetlenen finansal kuruluşların topluluk bulutu kullanımının güvenliğini ve etkinliğini artırmaya yönelik çalışmalar yürütülecektir. Finansal sektörde sürdürülebilirlik çalışmaları desteklenecek, Çevresel, Sosyal ve Yönetişimsel (ÇSY) kriterlere yönelik farkındalık artırılarak sürdürülebilir finans alanında yeni ürün ve hizmetler geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.380 Tedbir 380.1. Hazine ve Maliye Sürdürülebilirlik ve emisyon Bakanlığı (S), Kamu verilerinin sunumunda Gözetimi Muhasebe ve standardizasyon sağlanacak, Denetim Standartları bu veriler paylaşıma Kurumu açılacaktır. Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu, SPK Tedbir 380.4. Finansal Hazine ve Maliye otoritelerin sürdürülebilir Bakanlığı (5), Kamu finans konusundaki kurumsal Gözetimi Muhasebe ve kapasiteleri artırılacaktır. Denetim Standartları Kurumu 1. Dijital altyapının geliştirilmesine yönelik Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarına uyumlu raporların yüklenebileceği, karşılaştırmalı ve analiz edilebilir veri sunan Ulusal Raporlama Platformu üzerinde güncellemeler devam edecektir. 2. Raporlama yükümlülüklerinde kuruluşlar arasında eşitlik ve raporların karşılaştırılabilirliğini sağlamak amacıyla Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları ile Sürdürülebilirlik İlkeleri Uyum Çerçevesinin birleştirilmesine yönelik çalışmalar ürütülecektir. 1. Sürdürülebilirlik raporlarının Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarına uygunluğuna dair güvence denetimi yürütecek olan sürdürülebilirlik denetçilerinin yetkilendirilmesi çerçevesinde, sürekli eğitim programları hazırlanacak ve denetçiler eğitime tabi tutulacaktır. Tedbir 380.6. Reel sektörün sürdürülebilir finansa yönelik farkındalık ve bilgi düzeyinin artırılmasına ilişkin çalışmalar yapılacaktır. Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu 1. Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarının genel kabul görmesine yönelik Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlaması Eğitimi verecek olan eğitim kuruluşları akredite edilecektir. 2. Kurumsal sürdürülebilirlik raporlaması uzmanlığı sınavı düzenlenecek ve lisanslama yapılacaktır. 3. KOBİ'lerin sürdürülebilirlik ve raporlama yetkinliklerini artırmayı amaçlayan ortak proje başlatılacaktır. Finansal istikrarın güçlendirilmesi amacıyla kurumsal altyapı iyileştirilecek, serbest piyasanın işleyişini bozabilecek müdahalelerden kaçınılacaktır. (Kalkınma Planı p.381) Tedbir 381.1. Bankacılık sektörünün sermaye yeterliliğine ilişkin Basel 111 Final düzenlemelerine uyum sağlanacaktır. Tedbir 381.2. Finansal sektör ve araçlar arasında düzenleme arbitrajı oluşmasının önüne geçilecektir. Tedbir 381.3. Uluslararası iş birliklerine, entegrasyonlara ve standartlara uyum sağlanacaktır. Tedbir 381.4, Mali suçlarla mücadele güçlendirilecektir. Hazine ve Maliye Bakanlığı (5), BDDK Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK, TCMB, Finansal Kurumlar Birliği, Türkiye Bankalar Birliği, Türkiye Katılım Bankaları Birliği, Türkiye Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları Birliği Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK Hazine ve Maliye Bakanlığı (S) 1. Basel 111 Final (Basel IV) düzenlemesine uyum sağlanması amacıyla AB mevzuatı da göz önünde bulundurularak bankaların kamuya açıklama yükümlülükleri ile ilgili mevzuatta gerekli değişiklikler yapılacak ve uygulamaya geçirilecektir. 1. Makro ihtiyati tedbirlerin uygulanmasında BDDK denetim ve gözetiminde olan bankalar, finansal kiralama, faktoring, finansman ve tasarruf finansman şirketleri arasında düzenleme arbitrajı oluşmamasına özen gösterilecektir. 2. Elektronik para ve ödeme kuruluşlarına ilişkin düzenleme süreçleri desteklenecektir. 1. Uluslararası iyi uygulamalara uyum sağlanması amacıyla bankaların kurumsal yönetim ilkeleri ile iç sistemleri ve içsel sermaye değerlendirme süreçlerine ilişkin ilgili mevzuatta değişiklikler yapılacaktır. 1. MASAK'ın teknik altyapısı güçlendirilecek ve idari yapısında iyileşme sağlanacaktır. Katılım finansa ilişkin uygulamalar ve mevzuat altyapısı geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.382) Tedbir 382.1. Katılım finans sisteminin kurumsal yapısını daha da güçlendirecek dönüşüm sağlanacaktır. Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu, SPK, TCMB 1. Katılım finansın kurumsal dönüşümünü gerçekleştirecek ve sektörü destekleyecek bütüncül mevzuat çalışması yapılacaktır. Tedbir 382.2. Katılım finansı | Cumhurbaşkanlığı Yatırım | 1. Uluslararası İslami Altyapı ve destekleyici mekanizmalar ve Finans Ofisi (5) Likidite Kuruluşunun hayata tesis edilecektir. geçirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. 2. Çevrim içi katılım finans veri ve bilgi merkezi hayata geçirilecektir. Tedbir 382.3. Katılım finans | Hazine ve Maliye 1. BDDK'nın katılım finansman sisteminin bütüncül fıkhi Bakanlığı (S), esaslarına uyum tebliği kapsamında yönetişim yapısı Cumhurbaşkanlığı çalışmalar yapılacaktır. oluşturulacaktır. Yatırım ve Finans Ofisi Tedbir 382.4. Katılım finans (| Cumhurbaşkanlığı 1. Katılım Genç Gelişim eğitim kuruluşlarının beşeri sermaye | Yatırım ve Finans Ofisi programı hayata geçirilecektir. kapasitesi geliştirilecektir. 5S Banka dışı finansal kuruluşların yasal altyapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı 7.384 Tedbir 384.1. Banka dışı Hazine ve Maliye 1. İtibarın korunması müessesesinin finansal kuruluşların itibarının | Bakanlığı (S), BDDK, oluşturulması yönünde öneriler korunması amacıyla Finansal Kurumlar Birliği | geliştirilecektir. düzenlemeler yapılacaktır. Tedbir 384.4. Tasarruf Hazine ve Maliye 1. Tasarruf finansman şirketlerinin finansman hizmeti Bakanlığı (S), BDDK faaliyetlerine ilişkin süreçlerin yaygınlaştırılacaktır. sağlıklı sürdürülmesi, dengeli bir şekilde büyümelerinin sağlanması ve müşterilerin menfaatlerinin korunması amacıyla düzenlemeler yapılmaya devam edilecektir. Finansal tüketicilerin korunmasına ilişkin uygulamalar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.385) Tedbir 385.3. Sermaye Hazine ve Maliye 1. Sermaye piyasalarında yatırımcı piyasaları risk merkezi Bakanlığı (S), SPK, ve yatırım kuruluşları kaynaklı kurulacak ve yatırımcı takip Merkezi Kayıt Kuruluşu risklerin bütüncül izlenmesi, sistemi oluşturulacaktır. AŞ sistemik risklerin tespiti ve erken uyarı amacıyla Yatırımcı Risk Merkezi kurulacak ve Yatırımcı Risk Takip Sistemi oluşturulacaktır. Uzun vadeli yatırımların finansman imkânları güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı 7.386 Tedbir 386.2. Yenilenebilir Hazine ve Maliye 1. Yenilenebilir enerji ve enerji enerji ve enerji verimliliği Bakanlığı (S) verimliliğine yönelik destekler de projelerine yönelik kredi dahil olmak üzere Hazine Destekli garanti mekanizması başta Kefalet Sistemi kapsamında olmak üzere uzun vadeli finansman imkânlarının finansman imkânları geliştirilmesine yönelik çalışmalara geliştirilecektir. devam edilecektir. c) Hedefler Performans Göstergeleri 2026 (1)| 2027 (2) Borsada İşlem Gören Şirketlerin Piyasa Değeri/GSYH 26,7 28,7 Finansal Varlık Tercihleri İçinde Sermaye Piyasası 459 46,0 46,9 Araçlarının Payı (3) Finansal Hizmet İhracatı/Toplam İhracat 0,20 0,21 0,32 Katılım Bankaları Toplam Varlıkları/GSYH Yüzde 6,8 7,2 7,6 (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Toplam finansal varlıklardan TL mevduat, döviz tevdiat hesabı ve kıymetli madenler depo hesabı kalemleri çıkarılarak sermaye piyasası ürünlerinin payı hesaplanmaktadır. Sermaye piyasası ürünleri şu şekildedir: DİBS, Eurobond, Pay Senedi, Özel Sektör Borçlanma Aracı, Kira Sertifikası, VOMK, VTMK, Varant, Sertifika. 2.1.6. Maliye Politikası a) Amaç Ülkemizde ekonomik istikrarın ve kalkınmanın desteklenmesi hedefi kapsamında, mali disiplinin korunması, vergilemede etkinliğin ve adaletin güçlendirilmesi, vergiye gönüllü uyumun artırılması, vergi tabanının genişletilmesi, kamu harcamalarında etkinliğin ve verimliliğin artırılması suretiyle şoklara ve belirsizliklere dayanıklı, hesap verebilir ve öngörülebilir özelliklere sahip güçlü bir kamu mali yapısı tesis etmek temel amaçtır. b) Kamu Maliyesinin Temel Çerçevesi Program döneminde maliye ve gelirler politikaları, para politikasıyla eş güdüm içinde uygulanarak makroekonomik dengelenme ve dezenflasyon süreci desteklenecektir. Kamu maliyesi ekonomik büyüme ve kalkınma hedeflerinin desteklenmesinde etkin bir araç olarak kullanılacaktır. Kamu gelir ve harcama politikaları iş ve yatırım ortamı ile istihdamı destekleyecek, gelir dağılımının iyileştirilmesine, sosyal politikaların hayata geçirilmesine, ekonominin üretkenliğinin ve rekabet gücünün artırılmasına katkı sağlayacak şekilde uygulanacaktır. Program döneminde, kaynak kullanımında etkinliğin artırılması amacıyla harcamalar sistematik bir şekilde gözden geçirilmeye devam edilerek verimsiz harcama alanları tasfiye edilecek ve kamu harcamaları kontrol altında tutulacaktır. Vergi tabanının genişletilmesi, vergiye gönüllü uyumun artırılması, vergi idaresinin uygulama kapasitesinin güçlendirilmesi ve istisna, muafiyet ve indirimlerin gözden geçirilmesiyle vergi sisteminin adalet ve verimlilik temelli yapısı güçlendirilecek, daha dengeli ve sağlam bir kamu gelir yapısı sağlanacaktır. Şehirlerin afetlere karşı dirençliliğinin artırılması ile sosyal konut üretimine yönelik projelere devam edilecektir. Kayıt dışı ekonomik faaliyetlerle mücadeleye yönelik çalışmalar sürdürülecektir. Bu kapsamda denetim süreçleri, teknolojik altyapı ve yenilikçi yaklaşımlarla desteklenerek güçlendirilecek, gelirlerin toplanması ve harcamaların gerçekleştirilmesinde risk esaslı sürekli izleme, analiz ve denetim uygulamaları yaygınlaştırılacaktır. c) Politika ve Tedbirler Ne , Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/ Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Emeklilik ve sağlık harcamaları kontrol altında tutulacak, kayıt dışı istihdam ve ücretle etkin bir şekilde mücadele edilerek prim tahsilatları artırılacak ve sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal den Tedbir 394.1. Emeklilik ve sağlık harcamaları kontrol altında tutulacak, kayıt dışı istihdam ve ücretle etkin bir şekilde mücadele edilerek prim tahsilatları artırılacak ve sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesi güçlendirilecektir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (5), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı i güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p. 1. Prime esas kazanç bildirimlerine yönelik denetimler etkinleştirilecektir. Döner sermayelerin ve bütçe dışı fonların harcama ilkeleri belirlenecek, bütçenin birlik, âdemi tahsis ve gayrisafilik ilkelerinin uygulamasının güçlendirilmesine yönelik özel gelir, özel ödenek, bütçe içi fon ve benzeri uygulamalar gözden geçirilecektir. Tedbir 395.1. Döner sermayelerin ve bütçe dışı fonların harcama ilkeleri belirlenecek, bütçenin birlik, ademi tahsis ve gayrisafilik ilkelerinin uygulamasının güçlendirilmesine yönelik özel gelir, özel ödenek, bütçe içi fon ve benzeri uygulamalar gözden geçirilecektir. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S) i. Döner sermaye, bütçe dışı fonlar, özel gelir-gider uygulamaları ve bütçe içi fon benzeri yapıların kamu mali yönetimi politikalarıyla ve kamu maliyesi hedefleriyle uyumlu faaliyet yürütmesini sağlamak amacıyla, bu yapıların faaliyetleri gözden geçirilerek gerekli tedbirleri ve inceleme sonuçlarını içeren bir rapor hazırlanacaktır. Harcama gözden geçirmeleri yoluyla verimsiz harcama alanlarının tasfiye edilmesi, kaynakların etkin, etkili ve ekonomik kullanımı sağlanacaktır. Harcama programlarının uygulama süreçlerinde etkinlik artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.397) Tedbir 397.1. Uygulamaya konulan performans esaslı program bütçe sistemi geliştirilecektir. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, SGK Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Tedbir 397.5. Kamu hizmetlerinde dijital uygulamalar yaygınlaştırılacak, muhasebe ve harcama sistemlerinin bilişim altyapısı güçlendirilecek, ortaya çıkacak yeni hizmetlerin mevcut kamu idarelerince yerine getirilmesi sağlanacak ve böylece kamu harcamalarında verimlilik artırılacaktır. i. Sosyal Güvenlik Kurumunun program bütçeye geçişi tamamlanacaktır. 1. e-Denetim teknikleri kullanılarak mali tablo denetimi yapılan kamu idarelerinin sayısı artırılacaktır. 2. Yeniden yapılandırılan muhasebe birimlerinde ihtisaslaşma sağlanacak, hizmet kalitesi, operasyonel verimlilik ve insan kaynaklarının etkin kullanımı artırılacaktır. 3. Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sisteminde yapay zekâ destekli erken uyarı ve tahminleme altyapısı oluşturulacaktır. 4. Kamu e-Fatura uygulamasının kapsamı mali kontrol ve veri analitiğini destekleyecek şekilde genişletilecektir. 5. Kamu Personel Ödeme Sistemi, istihdam türü ve kamu idaresi bazında aygınlaştırılacaktır. Tedbir 397.6. Kamu ihale mevzuatı uluslararası norm ve standartlara uyumlu olacak şekilde dijitalleşmeyi, yenilikçiliği ve sürdürülebilirliği destekleyen ve önceleyen satın alma yaklaşımıyla güncellenecek, sektörel kamu alımları düzenlemesi hayata geçirilecektir. Tedbir 397.7. Kamu alımlarına yönelik harcamaların rasyonelleştirilmesi anlayışıyla tasarruf odaklı merkezi kamu alım politikaları, kapsamı genişletilerek sürdürülecektir. Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), KİK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Hazine ve Maliye i Bakanlığı (5), DMO, KİK 6. e-Tahsilat ve e-Teminat uygulamalarının kapsamı genişletilecektir. 7. Tasarruf tedbirlerine uyumun artırılması amacıyla risk esaslı izleme ve veri analitiğine dayalı denetim faaliyetlerinin yürütülmesine devam edilecektir. 8. Mali saydamlık ve hesap verebilirliği güçlendirmek amacıyla uluslararası standartlarla uyumlu ve karşılaştırılabilir kamu sektörü mali istatistikleri yayımlanacaktır. 9. Açık Mali Veri Portalının veri altyapısı ve ön yüz geliştirme çalışmaları tamamlanacaktır. 10. Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sisteminin belediyelerde yaygınlaştırılması tamamlanacaktır. 11. Döner sermayeli işletmelerin mali yönetim altyapısını güçlendirmek amacıyla ilgili mevzuat güncellenecek ve Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemine entegrasyon çalışmaları sürdürülecektir. 12. Tedarik Varlık Yönetim Sisteminin satın alma ve taşınmaz malların kayıt ve takibine yönelik uygulamanın kullanımı yaygınlaştırılacaktır. 13. Mali istatistiklerin derlenmesi ve izlenmesi amacıyla geliştirilen Mali Analiz ve Kurumsa! Raporlama Otomasyon (MAKRO) Sistemi gulamaya alınacaktır. 1. Kamu kurum ve kuruluşlarının alımlarına ilişkin mevcut düzenlemeler gözden geçirilerek alım ve sözleşme süreçlerine yönelik uluslararası norm ve standartlara uyumlu yasal düzenlemeler için taslak hazırlanacaktır. 2. Mevzuatın güncellenmesiyle ilgili teknik ve idari çalışmalar tamamlanacaktır. 1. Kamu kurum ve kuruluşlarınca hizmet araçlarında ihtiyaç duyulan akaryakıt, DMO'nun sözleşme yaptığı tedarikçinin istasyonunun bulunduğu lokasyonda elde edilen indirim oranından daha yüksek indirim oranı elde edilmediği sürece DMO üzerinden tedarik edilecektir. 2. Bütünleşik e-Tedarik Projesi kapsamında çalışmalar sürdürülecektir. Tedbir 397.8. Kamu Hazine ve Maliye 1. Kamu kurum ve kuruluşlarınca taşıtlarının kullanımı ihtiyaç Bakanlığı (5), Strateji ve | ihtiyaç duyulan elektrikli otomobiller analizleri çerçevesinde Bütçe Başkanlığı, DMO | başta olmak üzere binek araçlar DMO sistematik olarak gözden üzerinden tedarik edilecektir. geçirilecek, taşıt ihtiyaçları 2. Kamu taşıtlarının kullanımının, öncelikle geçici tahsisle ya da ihtiyaç analizleri ve tasarruf anlayışı ihtiyaç fazlası taşıtların devri çerçevesinde sistematik olarak gözden suretiyle karşılanacak ve yeni geçirilmesine devam edilecektir. taşıt edinimlerinde ekonomiklik gözetilerek yerli üretim ile çevreci araçlara öncelik verilecektir. Vergi sistemi, uluslararası normlara uygun ve ülke menfaatlerini azami ölçüde koruyarak dijital ekonominin gelişmesi ve derinleşmesine katkı sağlayacak, dijital faaliyetlerdeki kayıt dışılığı kavrayacak ve yatırım ortamının cazibesini artıracak ekilde geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.400 Tedbir 400.1. Vergi sisteminde) Hazine ve Maliye 1. Vergi dairelerinde kullanılan bilişim dijital dönüşüme daha hızlı Bakanlığı (5), GİB sistemlerinin iyileştirilmesine yönelik uyum sağlanması, dönüşümle çalışmalar yürütülecektir. sağlanan fırsat ve kolaylıklardan daha fazla yararlanılabilmesi ve risklere karşı gerekli önlemlerin hızla alınabilmesi için ihtiyaç duyulan fiziki, beşeri ve teknolojik altyapı geliştirilecektir. Tedbir 400.3. Temassız ve Hazine ve Maliye 1. Vergi dairelerinde düzenlenen kâğıtsız vergi daireleri hayata | Bakanlığı (5), GİB belgelerin elektronik ortama geçirilecektir. taşınmasına devam edilecektir. 2. Vergi dairelerinin tebligat süreçleri etkinleştirilerek tebligat işlemlerinin elektronik ortamda yapılmasına yönelik alışmalar sürdürülecektir. Tedbir 400.4. Mükelleflere Hazine ve Maliye 1. Yapay zekâ teknolojisi kullanılarak sunulan hizmetlerin ve Bakanlığı (S), GİB 7/24 çalışan özelleştirilmiş bir sohbet uygulamaların etkinliği robotunun geliştirilmesini de içeren artırılacak, son teknolojik Dijital Mükellef Temsilcisi Projesi (Yeni gelişmeleri kapsayan yeni nesil GİBİ) hayata geçirilecektir. iletişim kanalları kullanılarak 2. Vergi mevzuatının yapay zekâ mükelleflere 7/24 gerçek altyapısına entegre edilmesi zamanlı hizmet sunulması tamamlanarak gib.gov.tr adresinde sağlanacaktır. uygulamaya geçilecektir. 3. GİBMOBİL uygulamasına yapay zekâ entegrasyonu yapılacaktır. Gelirin dengeli dağılımı gözetilerek vergi adaletinin güçlendirilmesi, vergi tabanının genişletilmesi ve vergi tahsilatının artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.401 Tedbir 401.1. Vergi Hazine ve Maliye 1. Vergi mevzuatında yer alan istisna, harcamaları gözden Bakanlığı (S), GİB, İlgili (|| muafiyet ve indirimlerin etkinliği geçirilecek, etkin olmayan Kamu Kurum ve gözden geçirilecektir. istisna, muafiyet ve indirimler (| Kuruluşları kaldırılacaktır. Tedbir 401.3. Kamu Hazine ve Maliye 1. Vergi kayıp ve kaçağının önlenmesi gelirlerinin tahsilat performansı | Bakanlığı (S), GİB, VDK, | amacıyla yaygın ve yoğun vergi artırılacak, vergi cezaları İlgili Kamu Kurum ve denetimlerine devam edilecek ve caydırıcılığı güçlendirecek Kuruluşları sonuçları kamuoyuyla paylaşılacaktır. ekilde gözden geçirilecektir. 2. Borçlu mükelleflere yönelik takip işlemleri güçlendirilerek kamu alacaklarının Hazineye intikalinin hızlandırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. Tedbir 401.4. Kayıt dışılıkla (| Hazine ve Maliye 1. Vergi kayıp ve kaçağı ile kayıt dışı mücadele, yapay zekâ, büyük | Bakanlığı (S), GIB, VDK, | ekonomik faaliyetlerle etkin veri gibi teknolojik imkânlar İlgili Kamu Kurum ve mücadeleye yönelik büyük veri destekli risk analiz Kuruluşları üzerinde uygun analiz teknikleri faaliyetleriyle ve tüm tarafların kullanılarak sektörel, finansal ve etkin katılımıyla yürütülecektir. tematik risk analizi ve değerlendirme alışmaları yürütülecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri o | Birim 4 2025 2026) | 202702) Genel Devlet Gelirleri (GSYH'ya Oran) AB Tanımlı Genel Yönetim Borç Stoku (GSYH'ya Oran) Yüzde 23,7 21,8 21,7 (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.1.7. Sosyal Güvenlik Sistemi ve Finansmanı a) Mevcut Durum Sosyal sigorta kapsamındaki nüfusun toplam nüfusa oranı, kayıt dışı istihdamla mücadele ve prim teşviklerinin etkisiyle 2025 yılında yüzde 90,3 düzeyine ulaşmıştır. Fiili denetimlerin yanı sıra veri tabanlarının iyileştirilmesi, kayıt dışı istihdamın azaltılması ve yasal kapsamda olmayan gruplara yönelik programların geliştirilmesi gibi sosyal güvenlik kapsamının artırılmasına yönelik faaliyetlere devam edilmektedir. 21 Kasım 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 10602 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile genel sağlık sigortası primini kendi adına ödeyenlerin prim oranı yüzde 3'ten yüzde 6'ya yükseltilmiştir. 19 Aralık 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Beşeri Ürünlerin Fiyatlandırılmasına Dair Kararda Değişiklik Yapılması Hakkında Kararla, Dönemsel Avro Değeri yüzde 16,9 artırılmıştır. 12 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 11031 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla fiyatlandırma mekanizmalarında yapısal bir güncellemeye gidilerek 1 Nisan 2026 itibarıyla geçerli olmak üzere Dönemsel Avro Değerinin belirlenmesinde kullanılan uyarlama katsayısı yüzde 60'tan yüzde 65'e çıkarılmıştır. 19 Aralık 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7566 sayılı Kanunla 5510 sayılı Kanun kapsamındaki tüm malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranları bir puan artırılmış, prime esas kazanç tavanı asgari ücretin 7,5 katından 9 katına çıkarılmış, doğum borçlanması hariç diğer borçlanma prim oranları yüzde 32'den yüzde 45'e yükseltilmiştir. İşveren prim teşviki imalat sektöründe faaliyet gösterenler hariç diğer sektörler için 4 puandan 2 puana indirilmiştir. Aynı Kanunla SGK'dan gelir veya aylık alanların, kendi sigortalılığı veya hak sahibi olduğu kişinin sigortalılığı nedeniyle oluşan genel sağlık sigortası primi dahil prim ve prime ilişkin borçlarının yüzde 25 oranını geçmemek üzere gelir veya aylıklarından kesilerek tahsil edilmesi düzenlenmiştir. Aynı Kanunla imalat sanayii sektörlerinde istihdamı koruma ve artırma amacıyla bu sektörlerde faaliyet yürüten işletmelere yönelik 2026 yılında uygulanacak istihdamı koruma desteği için ihtiyaç duyulacak kaynağın, İşsizlik Sigortası Fonunun 2025 yılı prim gelirlerinin yüzde 15'ini aşmamak kaydıyla Fondan karşılanması düzenlenmiştir. 31 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7590 sayılı Kanunla söz konusu desteğin süresi 2027 ve 2028 yıllarını kapsayacak şekilde uzatılmıştır. 25 Aralık 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 10769 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla genç, kadın ve mesleki yeterlilik belgesi olanların istihdamı halinde uygulanan prim teşvikinin süresi 31 Aralık 2026 tarihine kadar uzatılmıştır. 26 Aralık 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararıyla 2026 yılında net asgari ücret aylık 28.075,5 TL olmuştur. 31 Aralık 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Sağlık Uygulama Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile muayene katılım ücretleri artırılmıştır. Bu doğrultuda muayene katılım ücretleri, ikinci ve üçüncü basamak kamu resmi sağlık hizmeti sunucularında ve vakıf üniversiteleri hastanelerinde 26 TL, özel sağlık hizmeti sunucularında 60 TL olarak belirlenmiştir. Aynı Tebliğle reçete katılım payları da üç kutuya kadar (üç kutu dâhil) temin edilen ilaçlar için 3,76 TL'ye, üç kutuya ilave temin edilen her bir kutu ilaç için 1,25 TL'ye yükseltilmiştir. 1 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğle muayene katılım ücretleri ikinci basamak kamu sağlık hizmet sunucularında 50 TL, üçüncü basamak kamu sağlık hizmet sunucularında 90 TL, vakıf üniversite hastaneleri ve özel sağlık hizmet sunucularında 100 TL olarak belirlenmiştir. 29 Ocak 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7573 sayılı Kanunla en düşük emekli aylığı 16.881 TL'den 20.000 TL'ye yükseltilmiştir. Aynı Kanunla işverenlere yönelik asgari ücret desteği 1.270 TL olarak belirlenmiştir. 17 Nisan 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7577 sayılı Kanunla işsizlik sigortası devlet katkısını yarısına kadar artırmaya veya yarısına kadar indirmeye Cumhurbaşkanı yetkili kılınmıştır. Bu doğrultuda 30 Nisan 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 11258 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile işsizlik sigortası devlet katkısı 1 Mayıs 2026'dan itibaren uygulanmak üzere İ puandan 0,5 puana indirilmiştir. i Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7578 sayılı Kanunla analık hali süresi sekiz haftadan 16 haftaya çıkarılmış ve analık hali kapsamında geçici iş göremezlik ödeneği süresi uzatılmıştır. 31 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7590 sayılı Kanun kapsamında en düşük emekli aylığı 20.000 TL'den 23.552 TL'ye çıkarılmış, Sosyal Güvenlik Kurumu devlet katkısı ise 1 Ağustos 2026'dan itibaren kaldırılmıştır. Ayrıca turizm işletmesi belgesine sahip özel sektöre ait işyerlerinde 2026 yılı Mayıs-Aralık dönemine ilişkin olmak üzere sigortalıların prim ödeme gün sayısının 116,67 Türk lirası ile çarpımı sonucu bulunacak tutar, bu işyerlerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeyecekleri sigorta primlerinden mahsup edilmek suretiyle İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanacaktır. 18 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7594 sayılı Kanunla şehit yakınları ve gazilerin aylıkları ile ilgili güncellemeler yapılmıştır. Bu kapsamda vazife malullerinden hayatını kaybedenler ile aylık bağlanmasını gerektiren olaylar sebebiyle hayatını kaybedenlerin ana ve babalarına bağlanan toplam aylığın asgari ücretten az olmaması, bakıma muhtaç gazi ve malullere yapılan ödemenin net asgari ücretin 2 katından 2,5 katına çıkartılması, vazife malulü erbaş ve erler, güvenlik korucuları ve sivillerin aylıklarının hesaplanmasında derece, kademe ve ek göstergelerin yükseltilmesi ve alt sınır getirilmesi, terörle mücadele sırasında yaralandığı halde malul sayılmayanlar ile maluliyet derecesi bulunmayan yaralılara aylık bağlanması gibi hususlar düzenlenmiştir. Sosyal sigorta sisteminin finansal sürdürülebilirliği açısından önemli bir gösterge olan aktif/pasif oranı 2023 yılında emekliliğe hak kazanma koşullarında değişiklik yapılması sonrasında hızlı bir düşüş göstermiştir. 2022 yılında 2 olan aktif/pasif oranı 2025 yılında 1,62 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu oran aynı dönemde çırak, stajyer ve kursiyerler hariç tutulduğunda 1,84'ten 1,49'a gerilemiştir. TABLO II: 1- Sosyal Sigorta Programlarının Kapsadığı Nüfus I. Kamu Çalışanları Sigortalı Sayıları 1. Aktif Sigortalılar * 2. Aylık Alanlar (Dosya) 3. Bağımlılar 4. Aktif Sig./Pasif Sig. (1)/(2) 5. Bağımlılık Oranı (243)/(1) . Hizmet Akdi İle Çalışanların Sigortalı Sayıları . Aktif Sigortalılar ? . Diğer Sigortalılar * . Tarımdaki Aktif Sigortalılar . Çırak . Stajyer ve Kursiyer . Aylık Alanlar (Dosya) . Bağımlılar , Aktif Sig./Pasif Sig. (142-43-4-44*5)/(6) . Bağımlılık Oranı (64-7)/(142434445) III. Bağımsız Çalışanların Sigortalı Sayıları 1. Aktif Sigortalılar * 2. İsteğe Bağlı Aktif Sigortalılar 3. Tarımdaki Aktif Sigortalılar 4. Aylık Alanlar (Dosya) 5. Bağımlılar 6. Aktif Sig./Pasif Sig. (14-243)/(4) 7. Bağımlılık Oranı (445)/(142-43) IV. Özel Sandıklar Toplamı 1. Aktif Sigortalılar 2. Aylık Alanlar 3. Bağımlılar 4. Aktif Sig./Pasif Sig. (1)/(2) 5. Bağımlılık Oranı (243)/(1) V. Genel Toplam (Kişi) , Aktif Sigortalılar . İsteğe Bağlı Aktif Sigortalılar . Tarımdaki Aktif Sigortalılar . Diğer Sigortalılar . Çırak . Stajyer ve Kursiyer . Aylık Alanlar (Dosya) , Bağımlılar 9. Aktif Sig./Pasif Sig. (14-243-4-445-46)/(7) 10. Aktif Sig./Pasif Sig. (142*34*4)/(7) 11. Bağımlılık Oranı (748)/(14-2434445-46) VI. Genel Nüfus Toplamı VII. Sigortalı Nüfus Oranı (Yüzde) Kaynak: SGK, TÜİK (1) Zorunlu sigorta, isteğe bağlı ve diğer sigorta kollarını kapsamaktadır. (2) Zorunlu sigorta ve yurt dışı topluluk sigortasını kapsamaktadır. OO MU BW Er O MU BW ME (3) 5510 sayılı Kanunun Ek-5, Ek-6, Ek-9 maddeleri kapsamındaki sigortalıları kapsamaktadır. (4) Muhtarlık ve zorunlu sigortayı kapsamaktadır. 13 699 397 3 643 443 2 298 014 7757 940 1,59 2,76 45 361 182 16 420 457 322 162 17 408 553 344 1300374 10 237 035 16 510 402 1,82 1,44 15 566 873 2511 665 128 909 460 260 2701 073 9 764 966 1,15 4,02 457 222 144 444 110 204 202 574 1,31 2,17 75 878 808 22 720 009 128 909 477 668 322 162 553 344 1300374 15 346 326 34 235 882 1,66 1,54 1,94 85372377 88,9 13 787 636 3 659 585 2334 798 7793 253 1,57 2,77 46 222 662 16 614 246 3 24 664 14 676 539 241 1 406 464 10 788 040 16 535 331 1,75 1,45 15 554 261 2513 681 125 895 427 298 2747 008 9 740 379 1,12 4,07 468 106 145 653 115 923 206 530 1,26 2,21 76 840 436 22 933 165 125 895 441 974 324 664 539 241 1 406 464 15 985 769 34 275 493 1,61 1,49 1,95 85 664 944 89,7 13 183 992 3 675 234 2364 774 7 143 984 1,55 2,59 47 156 602 16 954 235 341 271 12364 604 680 1 503 839 11 082322 16 657 891 1,75 1,43 16 074 214 2 448 878 131 794 656 264 2 757 329 10 079 949 1,17 3,97 457 116 149 898 117 115 208 103 1,28 2,17 77 701 187 23 228 245 131 795 668 628 341 271 604 680 1 503 839 16 321 540 34 089 927 1,62 1,49 1,90 86 092 168 90,3 b) Amaç Sosyal güvenlik sisteminin kapsamının artırılması, daha adil ve etkin bir yapıya kavuşturulması ile uzun dönemli mali sürdürülebilirliğinin güçlendirilmesi temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Sosyal güvenlik kapsamı genişletilerek prim tabanı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.404) Tedbir 404.2. Kolay işverenlik (| Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Kolay işverenlik uygulaması yaygınlaştırılacaktır. || Bakanlığı (S), Hazine ve uygulamasının kapsamının Maliye Bakanlığı, Strateji genişletilmesi için çalışmalar ve Bütçe Başkanlığı tamamlanacaktır. Tedbir 404.3. Düşük gelirli Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Halihazırda kapsamda esnaf, sanatkâr, çiftçiler ve Bakanlığı (5), Hazine ve bulunmayan gruplara yönelik mevsimlik çalışanlar gibi Maliye Bakanlığı, Strateji mikro sigorta programlarının gruplara özel sosyal sigorta ve Bütçe Başkanlığı geliştirilmesi yönünde çalışma programları oluşturulacaktır. yürütülecektir. Sosyal güvenlik mevzuatı ve uygulamaları değişen işgücü piyasası koşullarına ve yeni nesil esnek çalışma modellerine uyumlu hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.405) Tedbir 405.1. Dijitalleşmeyle Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Dijitalleşmeyle birlikte ortaya birlikte geleneksel işyeri Bakanlığı (S), Hazine ve çıkan yeni çalışma modellerinin kavramının dışında ortaya çıkan Maliye Bakanlığı, Strateji sosyal güvenlik sistemiyle yeni çalışma modellerinin sosyal | ve Bütçe Başkanlığı, SGK uyumlaştırılması için gerekli güvenlik sistemiyle teknik ve hukuki altyapının uyumlaştırılması için teknik ve oluşturulmasına yönelik hazırlık hukuki altyapının çalışmaları tamamlanacaktır. güçlendirilmesine ilişkin çalışmalar yapılacaktır. Tedbir 405.2. Sosyal güvenlik Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Kısa çalışma, evden çalışma, uygulamalarının başta kısmi Bakanlığı (5), Hazine ve hibrit çalışma gibi esnek süreli çalışma olmak üzere esnek | Maliye Bakanlığı, Strateji çalışma modellerinin sosyal çalışma modelleriyle uyumu ve Bütçe Başkanlığı, SGK güvenlik sistemine uyumunu artırılacaktır. artırmak üzere çalışmalar yapılacaktır. Kişilerin daha çok istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen düzenlemeler hayata geçirilerek sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.406) Tedbir 406.1. Sosyal güvenlik Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Sosyal güvenlik sisteminin sisteminde hakkaniyeti ve Bakanlığı (5), Hazine ve aktüeryal dengesini aktüeryal dengeyi güçlendirecek | Maliye Bakanlığı, Strateji güçlendirmek üzere reform reformlar hayata geçirilecektir. ve Bütçe Başkanlığı, SGK alanlarını belirlemek için ilgili kurumlar arasında ortak çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 406.2. Aylık bağlama Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Çalışanların daha uzun süre sistemi kişilerin daha çok Bakanlığı (5), Hazine ve istihdamda kalmasını teşvik istihdamda kalmasını teşvik Maliye Bakanlığı, Strateji edecek aylık bağlama edecek ve mali yük ve Bütçe Başkanlığı, SGK sistemlerine yönelik çalışmalar getirmeyecek şekilde yeniden yapılacaktır. düzenlenecektir. Tedbir 406.4. Sosyal güvenlik Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Sosyal güvenlik sisteminin sisteminin uzun dönemli mali Bakanlığı (S), Hazine ve uzun dönemli mali görünümüne sürdürülebilirliğine ilişkin Maliye Bakanlığı, Strateji ilişkin düzenli raporların göstergelerin düzenli olarak ve Bütçe Başkanlığı, SGK oluşturulması sağlanacaktır. izlenmesi ve buna yönelik raporların oluşturulması sağlanacaktır. Nüfusun yaşlanmasının sosyal güvenlik sistemi üzerindeki etkilerinin azaltılması için bakım sigortası ve mesleki rehabilitasyon uygulamaları hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.407) Tedbir 407.1. Yaşlı bakım Çalışma ve Sosyal Güvenlik hizmetlerinin finansmanı için Bakanlığı (S), Aile ve bakım sigortası kurulacaktır. Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, SGK 1. Yaşlı bakım hizmetlerinin finansmanına yönelik uzun dönemli bakım sigortası için demografik ve makroekonomik göstergelere göre sürdürülebilirlik analizi çalışmaları yapılacaktır. Tedbir 407.2. Sürekli iş Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Sürekli iş göremezlik geliri göremezlik geliri veya maluliyet Bakanlığı (S), Sağlık veya maluliyet aylığı alan aylığı alan kişilerin yeniden Bakanlığı, GİB, SGK kişilerin yeniden işgücü işgücü piyasasına dönmesi için piyasasına dönmesi için mesleki mesleki rehabilitasyon rehabilitasyon uygulamasına uygulaması hayata geçirilecektir. yönelik proje hayata geçirilecektir. Sosyal güvenlik sisteminde prim tahsilatları artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.408) Tedbir 408.1. Prim borçlarının Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. SGK'nın yapılandırılmamış takip ve tahsilat süreçleri Bakanlığı (S), GİB, SGK veya tecil edilmemiş etkinleştirilecektir. alacaklarından icraya intikal edenler hakkında 6183 sayılı Kanun çerçevesinde takip ve tahsilat işlemleri etkin şekilde uygulanacaktır. 2. SGK'ya borcu bulunan sigortalılar ile iletişim kurularak borcun ödenmesi konusunda rehberlik ve bilgilendirme faaliyetlerine devam edilecektir. Tedbir 408.2. Denetimler Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Sektörlere ve işyerlerine yoluyla sosyal güvenlik Bakanlığı (S), GİB, SGK yönelik risk odaklı ve tarama sisteminin etkinliği artırılacaktır. şeklinde denetim ve rehberlik faaliyetleri yürütülecek, prime esas kazancı bir önceki aya göre yüzde 20'den fazla azalan sigortalılara kısa mesaj yoluyla uyarı gönderilecektir. 1. Kayıt dışı istihdam ve ücretin yoğun olduğu sektörler ile küçük ölçekli işletmelere yönelik yıl içerisinde risk analizlerine dayalı denetim faaliyetlerine devam edilecektir. Tedbir 408.3. Kayıt dışı istihdam ve kayıt dışı ücretle mücadelede veri analizine dayalı risk odaklı denetim faaliyetleri artırılarak prim tabanı genişletilecektir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), GİB, SGK Sosyal güvenlik sisteminin sade ve etkin bir yapıya kavuşturulması için istihdam teşvikleri gözden geçirilecek, hizmet sunumunun kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.409) Tedbir 409.2. Kişilerin etkin bir sosyal güvenlik hizmeti alabilmeleri için Sosyal Güvenlik Kurumu'nun bilişim teknolojileri kapasitesi artırılacaktır. Tedbir 409.3. Bürokrasinin azaltılması ve sigortalılara daha etkin hizmet verilebilmesi amacıyla SGK'nın diğer kurum ve kuruluşlarla yaptığı veri paylaşım işlemlerinin sayısı artırılacaktır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), SGK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. İşverenlerin SGK nezdinde yürütmüş oldukları tüm iş ve işlemlere tek bir platform üzerinden erişebilmelerine olanak sağlanacaktır. 1. Hizmet sunumu etkinliği ve kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesi amacıyla kamu kurumlarıyla veri paylaşımı protokollerinin sayısı artırılacaktır. Sağlık hizmetlerinde öngörülebilirlik ve sürdürülebilirlik dikkate alınarak ilaç ve tedavi harcamaları daha etkin hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.411) Tedbir 411.2. Beşeri ve tıbbi ürünlerin geri ödeme sisteminde alternatif modellerin kullanılması sağlanacaktır. Tedbir 411.3. Sağlık hizmetlerinin finansmanında değer bazlı geri ödeme yöntemlerinin kullanılması sağlanacak, ödenen ilaç ve tedavilere yönelik düzenli aralıklarla geriye dönük analizler yapılarak ödeme listelerinin etkinliği artırılacaktır. Tedbir 411.4. Yurt dışından temin edilen ilaçlar gibi hızlı artış gösteren gruplarda harcamalar etkinleştirilecektir. Tedbir 411.5. Akılcı ilaç kullanımı teşvik edilerek ilaç ve tedavi harcamalarını rasyonelleştirecek tedbirler alınacaktır. Tedbir 411.6. Devlet Malzeme Ofisi ile birlikte “Sağlık Market” uygulamasının kapsamı genişletilerek ilaç ve tıbbi malzeme tedarik zinciri daha da güçlendirilecektir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK, İlgili Meslek Kuruluşları Sağlık Bakanlığı (9), SGK, Üniversiteler, İlgili Meslek Kuruluşları Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, DMO, SGK, Üniversiteler 1. Yenilikçi sağlık teknolojilerinin geri ödenmesinde alternatif ödeme modellerinin kullanımı artırılacaktır. 1. İlaç geri ödeme listesi belirli aralıklarla gözden geçirilecek ve değer bazlı yöntemler yaygınlaştırılacaktır. 1. Yurt dışı ilaç listesi gözden geçirilerek, fayda maliyet açısından uygun olanların ödemeye alınması, ödeme koşullarının yeniden düzenlenmesi ve etkin olmayanların ödemeden çıkarılması hususunda çalışmalar yapılacaktır. 1. Akılcı ilaç kullanımı konusunda farkındalık çalışmaları yürütülecek, yeni reçeteleme göstergeleri belirlenecek ve buna göre analiz, değerlendirme ve izleme çalışmaları yapılacaktır. 1. DMO üzerinden tedarik edilen ilaç, tıbbi malzeme ve tubbi cihazların sayısı artırılacaktır. Tedbir 411.7. Sağlık Sağlık Bakanlığı (5), SGK, | 1. Sağlık hizmetlerinin gereksiz hizmetlerinin gereksiz ve etkin Üniversiteler, İlgili Özel kullanımını önlemeye yönelik olmayan kullanımını önlemeye Sektör Kuruluşları bilgilendirme faaliyetleri yönelik düzenlemeler yürütülecektir. yapılacaktır. Tedbir 411.9. Sağlık Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Yapay zekâ destekli risk hizmetlerinin geri ödemesinde Bakanlığı (S), Sağlık analizi modellerinin risk analizini ve hizmet Bakanlığı, SGK kullanılmasıyla sağlık hizmet sunucularının davranışlarını sunucularının denetimine dikkate alan denetim modelleri yönelik çalışmalara devam geliştirilecektir. edilecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri 2026(1) | 2027(2) SGK'ya Yapılan Bütçe Transferlerinin GSYH'ya Oranı (3) , , , Temanın İİ nl alamaya İİ e ei (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Sosyal Güvenlik Programının performans göstergelerinden biridir. (4) Stajyerler, kursiyerler ve çıraklar hariç tutulmuş, kişi sayısı yerine dosya sayısı esas alınmış ve SGDP'liler aktif sigortalı kapsamına dahil edilmiştir. 2.1.8. Kamu İşletmeciliği ve Özelleştirme a) Amaç Kamu işletmelerinin faaliyetlerini makroekonomik, sektörel, sosyal politikalarla uyum içerisinde ve kamu maliyesinde sürdürülebilirliği destekleyen bir anlayışla etkin ve verimli bir şekilde sürdürmesi temel amaçtır. b) Politika ve Tedbirler e . Sorumlu / İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler ve Plika/ Tedbir | yapacak kuruluşlar KİT yönetişim reformuna yönelik düzenlemeler hayata geçirilerek KİT'lerde iyi uygulama örnekleri ışığında etkinliği ve verimliliği artıracak kurumsal yönetim anlayışı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.413) Tedbir 413.1. KiTllerin üst | Hazine ve Maliye 1. KİT'lerin kurumsal yönetim yönetiminde kurumsal Bakanlığı (5), Strateji ve | anlayışını güçlendirmeye yönelik yönetim anlayışı Bütçe Başkanlığı, İlgili mevzuat düzenlemeleri güçlendirilecektir. Kamu Kurum ve hazırlanacaktır. Kuruluşları Tedbir 413.2. Kamu Hazine ve Maliye 1. KİT yönetişim reformu kapsamında işletmelerinin ve yönetim Bakanlığı (S), Strateji ve | KİT'lerin faaliyetleri, ticari olan ve kurullarının hesap Bütçe Başkanlığı, İlgili ticari olmayan ayrımına göre yeniden verebilirliğinin artırılması Kamu Kurum ve sınıflandırılacaktır. amacıyla KİTlerin statü ve | Kuruluşları konumları yeniden belirlenecektir. KİT'lerde istihdam politikası insan kaynağı kalitesini ve kurumsal kapasiteyi gulanacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 414.2. KİT'lerde nitelikli personel istihdamı sağlanacaktır. Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili KİTler 1. Nitelikli personel istihdamı konusunda özel sektörle rekabet halinde olan, ileri teknoloji, Ar-Ge ve bilgi birikimi gerektiren faaliyet alanlarında çalışan KİMlerde nitelikli personel istihdamını kolaylaştırmaya yönelik esnek ve rekabet edici ücret düzenlemeleri ile istihdam süreçlerine ilişkin düzenlemeler hayata geçirilecektir. Kamu mali disiplinini güçlendirmek amacıyla farklı statülerde yer alan kamu işletmeleri izlenecek, KİT'lerin muhasebe sistemlerinin etkinliği artırılacak ve mali yapıları güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.416) Tedbir 416.1. 233 sayılı KHK haricinde faaliyet gösteren kamu işletmelerinde mali disiplinin sağlanması ve mali riskin takip edilmesi amacıyla kuruluşların finansal ve finansal olmayan bilgilerinin takibi için çerçeve düzenleme yapılacaktır. Tedbir 416.2. KİT'lerin kamusal ve ticari faaliyetlerinin ayrıştırılmasını sağlayacak etkin bir maliyet muhasebe sistemine geçilecektir. Tedbir 416.4. Dijital dönüşüm perspektifiyle KİT'lerin mevcut bilgi sistemi altyapısı iyileştirilecektir. Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu İşletmeleri Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TCDD Taşımacılık AŞ Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili KİT'ler 1. 233 sayılı KHK haricinde faaliyet gösteren ve kamu payı yüzde 50'den fazla olan kamu işletmelerinin iştirakleri ve bağlı ortaklıkları izlenerek çeyrekler itibarıyla mali ve mali olmayan verileri raporlanacaktır. 1. Hat ve tren bazında maliyetlerin etkin bir şekilde izlenmesine olanak sağlayacak maliyet muhasebesi sistemi geliştirilecektir. 1. 233 sayılı KHK kapsamında faaliyet gösteren KİT'ler ve bağlı ortaklıklarına ait mali ve mali olmayan verilerin sistem üzerinden daha etkin takibi sağlanacaktır. Etkin bir piyasa mekanizması oluşturma hedefi doğrultusunda özelleştirme gulamalarına devam edilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 418.1. Özelleştirme uygulamalarında uzun vadeli sektörel öncelikler çerçevesinde ve belirlenmiş bir program kapsamında halka arz dâhil olmak üzere yeni ve alternatif modeller kullanılacaktır. Tedbir 418.2. Plan döneminde özelleştirme portföyünde bulunan şirket ve varlıkların özelleştiriimesine devam edilecek özelleştirme potansiyeli olan yeni şirket ve varlıkların portföye dâhil edilmesi sağlanacaktır. Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili Kİler Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili Kİler 1. İşletme hakkı devri yöntemiyle özelleştirilmesi planlanan varlık ve tesislere ilişkin işlemler tamamlanacaktır. 1. Yedieminlik hizmetlerinin özelleştirmesinin hazırlık çalışmaları kapsamında Adalet Bakanlığı ile koordineli bir şekilde yürütülen özelleştirme sürecine temel teşkil edecek mevzuat çalışmalarının tamamlanmasını müteakip sektörel analiz ve değer tespit çalışmalarına yönelik danışmanlık faaliyeti alınacaktır. 2. Özelleştirme portföyünde bulunan kamuya ait elektrik üretim varlıklarının özelleştirme ihalesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. 3. Özelleştirme kapsam veya programında yer almayan şirket, varlık ve hizmetlerin kapsam ve programa alınmasına yönelik hazırlık çalışmaları yapılacaktır. 4, Özelleştirme portföyünde bulunan şirket ve varlıkların özelleştirme işlemlerine devam edilecektir. c) Hedefler Performans Göstergeleri Birim | 2025 | 2026(1) | 2027(2) Toplam Katma Değer (GSYH'ya Oran) Yüzde 0,68 0,71 0,78 Satış Hasılat (GSYH'ya Oran) Yüzde 3,07 2,92 2,90 Temettü ve Hasılat Payı (GSYH'ya Oran) Yüzde 0,12 0,10 0,06 Yatırım (GSYH'ya Oran) Yüzde 0,68 0,75 0,68 Borçlanma Gereği (GSYH'ya Oran) (3) Yüzde 1,39 1,45 0,86 (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Bütçe ve fon transferleri hariçtir. Toplam Bütçe ve Fon Transferleri (GSYH'ya Oran) | Yüzde 0,99 1,01 0,99 2.2. YEŞİL VE DİJİTAL DÖNÜŞÜMLE REKABETÇİ ÜRETİM 2.2.1. İmalat Sanayii a) Mevcut Durum Yeşil ve Dijital Dönüşümle Rekabetçi Üretim, On İkinci Kalkınma Planının ana eksenlerinden biri olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda imalat sanayiinde yatırımların, üretimin, istihdamın ve ihracatın artırılmasına yönelik politikalar önceliklendirilmiştir. Plan döneminde ihracat kapasitesi ile teknoloji ve katma değer düzeyi yüksek, yerli kaynakları etkin biçimde kullanan, yeşil ve dijital dönüşümü üretim süreçlerinin merkezine alan bir sanayi yapısının geliştirilmesi hedeflenmektedir. İmalat sanayii teknolojik ve yapısal dönüşüm, sermaye birikimi, verimlilik artışı ve ölçek ekonomisi yoluyla rekabet gücünün artırılmasında önemli bir rol oynamaktadır. On İkinci Kalkınma Planında bu yaklaşımla teknolojik yenilenmenin hızlandırılması ve sürdürülebilir büyümenin temel unsurlarından biri olan imalat sanayiinde yapısal dönüşümün gerçekleştirilmesi amacıyla sektörel önceliklendirme yaklaşımı benimsenmiştir. Kimya, ilaç ve tubbi cihaz, makine, elektrikli teçhizat, otomotiv, elektronik ve raylı sistem araçları öncelikli sektörler olarak Planda yer almıştır. Bu öncelikli sektörler aracılığıyla teknolojik kapasitenin güçlendirilmesi, yüksek katma değerli üretimin artırılması ve Türkiye imalat sanayiinin küresel değer zincirlerindeki konumunun güçlendirilmesi sağlanacaktır. Türk sanayii, 2026'nın ilk yedi ayında küresel krizlere ve belirsizliklere rağmen büyümesini sürdürmüştür. ABD/Israil-Iran savaşı enerji maliyetleri, lojistik süreçler, tedarik zincirleri ve dış talep kanalları üzerinden Türk sanayii için belirsizlik oluşturmuştur. Bununla birlikte, jeopolitik gelişmelerin yeni tedarik ve ihracat fırsatları da ortaya çıkarması ve küresel tedarik zincirlerindeki yeniden yapılanma ve alternatif tedarikçi arayışları Türkiye'nin yakın pazarlardaki üretim ve ihracat potansiyelini desteklemiştir. Ülkemiz sanayiinin teknoloji-yoğun ve yüksek katma değerli bir yapıya geçiş hedefi doğrultusunda yeşil ve dijital dönüşüm odaklı yatırımların desteklenmesi, yüksek teknoloji girişimlerinin güçlendirilmesi, sanayi-üniversite-kamu işbirliğinin geliştirilmesi ve planlı sanayi alanlarının genişletilmesi yaklaşımı sürdürülmüştür. Imalat sanayii üretim endeksi 2025 yılında önceki yıla göre 2,5 puan artış göstererek 110,3 olmuştur. 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde imalat sanayii üretimi, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 0,3 artmıştır. Aynı dönemde imalat sanayii alt sektörleri incelendiğinde, en yüksek üretim artışlarının ilaç, elektronik, kimyasal ürünler, petrol ürünleri, ana metal ve mobilya sektörlerinde gerçekleştiği görülmektedir. Buna karşılık, üretimdeki düşüşler özellikle giyim, deri ve makine sektörlerinde belirginleşirken tekstil ile kauçuk ve plastik sektörlerinde de üretim gerilemiştir. Gıda sektöründe üretim bir önceki yılın aynı dönemine göre yatay seyretmiştir. 2025 yılında ortalama yüzde 74,3 olarak gerçekleşen imalat sanayii kapasite kullanım oranı 2026 yılının ilk dokuz ayında ortalama yüzde 73,8 olmuştur. TÜİK Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına göre imalat sanayii istihdamı 2025 yılında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,2 azalarak 4,5 milyon olmuştur. TABLO TI: 2- İmalat Sanayii İle İlgili Temel Göstergeler Birim 2022 2023 2024 2025 2026(1) GSYH İçindeki Payı Yüzde 21,8 19,5 16,9 15,5 O 15,4(2) Üretim Artışı (Sabit Fiyatlarla) (3) Yüzde 6,1 2,1 -0,3 2,5 0,3 İhracat (4) (5) Milyar Dolar 240,3 241,0 246,5 257,5 151,6 İhracat Artışı (5) Yüzde 13,6 0,3 2,3 4,5 2,8 Toplam İhracat İçindeki Payı (5) Yüzde 94,6 94,2 94,2 94,3 94,0 İthalat (4) (5) Milyar Dolar 261,1 292,00 Oo 280,0 298,7 177,3 İthalat Artışı (5) Yüzde 27,1 11,8 41 6,7 3,3 Toplam İthalat İçindeki Payı (5) Yüzde 71,8 80,7 81,4 81,8 80,0 imalat Sanayii İstihdam Artışı Yüzde 8,8 1,2 0,5 3,2 -2,7 Kapasite Kullanım Oranı Yüzde 77,2 76,3 76,0 74,3 73,8(6) Kaynak: TÜİK, TCMB, TOBB, EUROSTAT (1) Ocak-Temmuz dönemi, (2) Ocak-Haziran dönemi, (3) NACE Rev.2'ye göre 2021100 Serisi, (4) ISIC Rev.4'e göre, (5) Genel Ticaret Sistemine göre dış ticaret istatistikleri kullanılmıştır. (6) Ocak-Eylül dönemidir. 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde imalat sanayii ihracatı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 2,8 artış göstermiştir. Bu dönemde imalat sanayii sektörlerinde en fazla ihracat yapan ilk üç sektör sırasıyla otomotiv, ana metal ve gıda sektörleridir. 2025 yılında imalat sanayii ithalatı yüzde 6,7 artarak 298,7 milyar dolar olmuştur. İmalat sanayii ithalatı 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde yüzde 3,3 artmıştır. Söz konusu dönemde ithalat içindeki payı en fazla olan sektörler ana metal, otomotiv ve kimya sektörleridir. TABLO II: 3- İmalat Sanayiinin İhracat Yapısı Teknoloji Yoğunluğu Yüksek Orta-Yüksek Orta-Düşük 3L,İ 30,8 28,7 28,2 27,4 Düşük 32,5 32,3 30,9 30,8 29,2 Toplam Kaynak: TÜİK-Dış Ticaret İstatistikleri 2025 yılında yüksek ve orta-yüksek teknolojili sektörlerin toplam imalat sanayii ihracatından aldığı pay bir önceki yıla göre artmıştır. Düşük ve orta-düşük teknolojili sektörlerin payında ise azalış görülmüştür. TABLO 11: 4- Teknoloji Yoğunluğuna Göre İmalat Sanayiinin Yapısı (2026) (Yüzde Pay) Girişim Çalışan Üretim Katma İhracat || İthalat Sayısı Sayısı Değeri Değer Yüksek Teknoloji 0,8 2,9 3,6 6,0 3,8 11,8 Orta-Yüksek Teknoloji 12,6 20,5 27,5 29,4 39,6 44,3 Orta-Düşük Teknoloji 32,2 28,7 33,4 30,7 27,4 31,6 Düşük Teknoloji 54,4 47,9 35,5 33,9 29,2 12,3 Kaynak: TÜİK-Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri TABLO II: 5- İmalat Sanayii Yapısal Dönüşüm Göstergeleri Birim 2002 2005 2010 2015 2020 2023 2024 a Birim Miktar Değeri (Dolar/kg) o 0,87 136 148 181 1,26 192 1,85 Ticari Kesim Ar-Ge N (Yüzde) (0,191) 0,29 0,35 0,55 0,722 o 0,84 0,90 Harcamaları/Ciro İhracatın Dünya İhracatı (Yüzde, İçindeki Payı SITO) 0,63 oo 0,82 0,89 1,00 1,08 1,19 1,2 Katma Değerin Dünya Katma Değeri Içindeki Payı Çalışan Başına Katma Değer (Bin TL) (o 25,8(1) 25,1 345 60,2 149,5 756,0 1091/0 İhracatı 5 Milyar Doları Aşan Sektör Sayı 1 5 9 9 12 14 4 (Yüzde) 0,69 109 1li 117 1,01 1,36 1,38 imalat Sanayi Rekabetçilik Endeksi Sıra 35 34 33 29 30 26 26 Kaynak: UNIDO, Dünya Bankası, TÜİK (1) 2003 yılı verisidir. Faaliyette olan özel sektör Ar-Ge merkezi sayısı Eylül 2026 itibarıyla 1.372'ye ulaşmıştır. 57 ilde faaliyet gösteren Ar-Ge merkezlerinin en yoğun olduğu iller İstanbul, Ankara, Kocaeli, Bursa ve İzmir'dir. 46 sektörde faaliyet gösteren bu merkezlerin en yoğun olduğu sektörlerin başında makine ve teçhizat imalatı, otomotiv yan sanayii, yazılım, bilgisayar ve iletişim teknolojileri, kimya, elektrik/elektronik ve tekstil gelmektedir. İstihdam edilen personel sayısı 93.472 kişiye ulaşmış olup bunun 2.104'ü doktora ve üstü eğitime sahiptir. Bu merkezlerde 31.328 patent başvurusu bulunmakta olup tescil edilen patent sayısı 17.864'e ulaşmıştır. Eylül 2026 itibarıyla 29 ilde faaliyet gösteren 348 özel sektör tasarım merkezi bulunmakta olup bu merkezler yoğunlukla Istanbul, Ankara, Bursa ve İzmir'de yer almaktadır. 31 sektörde faaliyet gösteren tasarım merkezlerinin faaliyet yürüttüğü sektörlerin başında tekstil, mühendislik-mimarlık, imalat sanayii, makine ve teçhizat imalatı, otomotiv yan Sanayii ile medya ve iletişim gelmektedir. Toplam 8.464 kişinin çalıştığı bu merkezlerde Eylül 2026 itibarıyla yapılan patent başvurusu 654'e, tescil edilen patent sayısı ise 397'ye ulaşmıştır. TABLO II: 6- İmalat Sanayiinde Önemli Sektörler İtibarıyla Üretimdeki ve Dış Ticaretteki Değişim Yüzde Üretim (1) İhracat (3) İthalat (3) 2025/ | 2026/ 2025/ | 2026/ 2025/ 2026/ Sektörler 2024 | 2025(2)l 2024 |2025(2)l 2024 | 2025(2) Imalat Sanayii 2,5 0,3 4,5 2,8 Toplamı Gıda 2,3 0,0 -0,5 13 Tekstil -5,8 -0,4 -1,0 -1,2 Giyim -14,4 -17,0 -6,1 -0,8 Deri -5,7 -8,7 -10,8 -8,6 Petrol Ürünleri 8,1 3,7 -9,8 -3,8 Kimyasal Ürünler 23 3,5 9,5 9,0 İlaç 5,İ 12,2 9,6 0,9 Kauçuk ve Plastik -0,8 -1,2 5,0 3,7 Taş ve Toprağa 7,6 23 44 1/0 Dayalı Sanayiler Ana Metal 4,3 3,6 4,5 9,3 Elektronik 17,4 13,3 -1,2 17,3 Elektrikli Teçhizat 3,4 2,0 6,3 6,6 Makine -0,7 -0,0 0,5 5,2 Otomotiv 3,3 0,7 12,8 2,9 Mobilya 1,7 3,6 1,8 -o0,İ Kaynak: TÜİK (1) NACE Rev.2 Sınıflamasına Göre Aylık Sanayi Üretim Endeksi (2021100) (2) Ocak-Temmuz dönemi (3) ISIC Rev.4 Sınıflamasına göre cari fiyatlarla (dolar) dış ticaret imalat sanayiinde üretim ve yatırımın sürekliliğini desteklemek, işletmelerin finansmana erişimini kolaylaştırmak ve sektörün rekabet gücünü artırmak amacıyla finansman imkânları genişletilmiştir. Bu kapsamda Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (YTAK) Programının bütçesi 750 milyar TL'ye yüksettilirken, imalat sanayii işletmelerinin işletme sermayesi ihtiyaçlarını desteklemek üzere 250 milyar TL tutarında yeni bir uygun koşullu kredi paketi devreye alınmıştır. Böylece yatırım ve işletme sermayesi finansmanı kapsamında imalat sanayiinin kullanımına sunulan uygun koşullu finansman imkânının toplam İ trilyon TL'ye ulaşması sağlanmıştır. imalat sanayiinde üretim ve istihdamın sürekliliğini desteklemek, işletmelerin finansmana erişimini kolaylaştırmak ve sektörün dayanıklılığını artırmak amacıyla yürütülen İstihdamı Koruma Destek Programının kapsamı genişletilmiştir. Yeni düzenlemeyle KOBİlerin yanı sıra büyük işletmelerin de finansman desteği almasına imkân sağlanırken, KOSGEB tarafından karşılanan finansman desteği 10 puandan 12 puana yükseltilmiştir. Kredi Garanti Fonu (KGF) kefaletleri özelinde Ağustos 2026 itibarıyla 569 bin firmaya 1,97 trilyon TL ticari kredi hacmine karşılık 1,68 trilyon TL kefalet sağlanmıştır. Sanayide belirli bir rekabet edebilirlik ve sürdürülebilirlik potansiyeli taşıyan, ulusal düzeyde önemi haiz ve ağırlıklı olarak imalat sanayiinde faaliyet gösteren kümelenme teşebbüslerini desteklemek amacıyla Kümelenme Destek Programının uygulanmasına devam edilmektedir. Program kapsamında gerçekleştirilen çağrı dönemlerinde İstanbul Sağlık Endüstrisi Kümelenmesi (İSEK), Nükleer Sanayi Kümelenmesi (NÜKSAK), OSTİM Yenilenebilir Enerji Kümelenmesi (OSTEK), Sürdürülebilir Ev Tekstili Kümelenmesi (SETEK) ve Eskişehir Bilecik Kütahya Seramik Kümelenmesi (EBK) olmak üzere toplam beş teşebbüs desteklenmiştir. Kümelenme Destek Programı 4. Çağrısı kapsamında nükleer sanayii, haberleşme teknolojileri, siber güvenlik, biyoteknoloji, gıda, sağlık, otomotiv, otonom araç teknolojileri, mobilite, raylı ulaşım sistemleri, havacılık, rüzgâr enerjisi, ileri malzeme ve oyun gibi ülkemiz ekonomisi için öncelikli sektörlerde faaliyet gösteren 19 kümelenme teşebbüsü desteklenmektedir. Teknoloji Hamlesi Programı kapsamında açılan Makine Sektörü, Mobilite, Üretimde Yapısal Dönüşüm, Sağlık ve Kimya Ürünleri, Dijital Dönüşüm ve Yükselen Yenilikçi Teknolojiler Çağrıları çerçevesinde Temmuz 2026 itibarıyla 214 proje desteklenmekte olup bu projelerin uygulama ve izleme süreçleri takip edilmektedir. Yükselen Yenilikçi Teknolojiler Çağrısı kapsamında da Türkiye'de stratejik öneme sahip kritik teknolojilerin yerli ve milli imkânlarla üretilmesi ve Türkiye'nin bu teknolojilerin üretim üssü haline getirilmesi hedeflenmekte olup bu Çağrı kapsamında 2025 yılı içerisinde değerlendirme süreçleri tamamlanmıştır. Yükselen Yenilikçi Teknolojiler Çağrısı kapsamında Temmuz 2026 itibarıyla 67 proje desteklenmektedir. Diğer taraftan, 31 Ocak 2026 tarihinde Öncelikli Ürün Listesi Tebliği ve 8 Mayıs 2026 tarihinde Teknoloji Hamlesi Programı Uygulama Usul ve Esasları Tebliği güncellenerek Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Bu doğrultuda, 20 Mayıs 2026 tarihinde Teknoloji Hamlesi Programı kapsamında İleri Malzeme Teknolojileri ve Kritik Hammaddeler Çağrısı (73 Ürün, 34 Kritik Hammadde, 86 Yenilikçi Teknoloji Alanı) ve Biyoteknoloji ve Sürdürülebilir Yaşam Teknolojileri Çağrısı (267 Ürün, 136 Yenilikçi Teknoloji Alanı) başlıklı iki yeni çağrı açılmış ve ön başvuruların alınmasına başlanmıştır. Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi çatısı altında yer alan Stratejik Hamle Programıyla katma değeri yüksek, ülkemizin kritik ihtiyaçlarını karşılayacak, arz güvenliğini sağlayacak, dışa bağımlılığını azaltacak, uluslararası rekabet gücünü artıracak, Ar-Ge içeriği yüksek imalat sektörü yatırımları ile Yeşil Dönüşüm Programı ve Dijital Dönüşüm Programı kapsamındaki yatırımlar desteklenmektedir. Bu çerçevede asgari 62,7 milyon TL tutarındaki Yeşil Dönüşüm Programı ve Dijital Dönüşüm Programı kapsamında desteklenecek yatırımlar, değerlendirme süreci olmaksızın Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi çatısında yer alan Stratejik Hamle Programı kapsamında desteklenebilmektedir. Bunun dışında, Dijital Dönüşüm Programı veya Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında desteklenmesine karar verilen yatırımlar, Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi kapsamında desteklenebilmektedir. Sanayide yeşil dönüşümün desteklenmesi amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, KOSGEB, TUBITAK ve Dünya Bankası arasında toplam 450 milyon dolar bütçeye sahip olan Türkiye Yeşil Sanayi Projesi hayata geçirilmiştir. Bu kapsamda Yeşil Dönüşüm Programı, Yeşil Dönüşüm Programı Uygulama Usul ve Esasları Tebliğinde belirtilen koşullar çerçevesinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. Program ile Türkiye'de döngüsel ekonomi yaklaşımıyla uyumlu, doğal kaynakları koruyan, iklim ve sürdürülebilirlik hedeflerine katkı sağlayan, kaynak verimli ve düşük karbonlu üretimi amaçlayan yatırımların desteklenmesi hedeflenmekte olup imalat sanayiinin yeşil dönüşümüne ve ülkemizin 2053 net sıfır emisyon hedefine ulaşılmasına katkı sağlanacağı değerlendirilmektedir. 8 Mayıs 2026 tarihinde Yeşil Dönüşüm Programı Uygulama Usul ve Esasları Tebliği güncellenerek Resmi Gazete'de yayımlanmış olup bu doğrultuda 21 Mayıs 2026 tarihinde çağrı duyurusu güncellenerek yayımlanmıştır. Eylül 2026 itibarıyla Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında 139'u büyük ölçekli, 47'si KOBI olmak üzere toplam 186 aktif başvuru bulunmakta olup öngörülen toplam yatırım büyüklüğü yaklaşık 165,5 milyar TL'dir. KOSGEB tarafından, KOBİ'lerin güneş enerjisi yatırımları ile kaynak verimliliğini artırmaya, atık üretimini azaltmaya, suyun korunması ve sürdürülebilir üretim yöntemlerini uygulamaya yönelik projeleri desteklenmektedir. Bu kapsamda ilan edilen proje teklif çağrılarına 3.456 işletme başvuru yapmış olup projesi kabul edilen 1.987 işletmeye 6,9 milyar TL destek ödemesi yapılmıştır. TÜBİTAK tarafından ise firmaların yeşil dönüşüm odaklı Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin geliştirilmesi amacıyla yeşil teknolojilerin, ürünlerin veya süreçlerin geliştirilmesi ve yeşil inovasyon faaliyetleri desteklenmektedir. Teknoloji tabanlı başlangıç firmaları, KOBİ'ler ve büyük firmaların yanı sıra üniversiteler, araştırma altyapıları ve kamu araştırma merkezleri de bu desteklerden faydalanabilmektedir. Destekler, 1831-Yeşil İnovasyon Teknoloji Yönderlik Desteği, 1832-Sanayide Yeşil Dönüşüm Desteği, 1833-Sanayiye Yönelik Ar-Ge ve Yenilik Ağları (SAYEM) Yeşil Dönüşüm Desteği olmak üzere üç farklı bileşen altında açılmış olan çağrılar kapsamında yürütülmektedir. Bu çerçevede 28 Eylül 2026 tarihi itibarıyla 1831 Programına 1.912 proje başvurusu arasından 1.482 proje için destek kararı verilmiştir. Desteklenen projeler için çözüm ortaklarına yaklaşık 231,7 milyon TL tutarında ödeme yapılmıştır. 1832 Programına 1.113 proje başvurusu arasından 372 proje için destek kararı verilmiştir. Kabul edilen projeler için kuruluşlara yaklaşık 1,6 milyar TL tutarında ödeme yapılmıştır. 1833 Programına ise 37 platform başvurusu arasından 10 platform için destek kararı verilmiştir. Kabul edilen projeler için kuruluşlara yaklaşık 203 milyon TL tutarında ödeme yapılmıştır. Sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik politika geliştirme ve uygulama kapasitesinin güçlendirilmesi amacıyla ulusal ve uluslararası işbirliği projeleri geliştirilmiştir. Bu kapsamda, Entegre İklim ve Biyoçeşitlilik Eylemi İçin Türk-Alman İşbirliği: Politika Etkileşim Projesi ile NDC uygulama kapasitesinin güçlendirilmesi ve İDAŞEP'in güncellenmesine yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Ayrıca Türkiye'nin Çimento Sektöründe Karbonsuzlaştırılmasının Geliştirilmesi Projesi, Karbon Yakalama ve Depolama Direktifinin Aktarılmasına Yönelik Teknik Yardım Projesi, Türkiye Çimento Sektöründe CCUS Kullanımı için Çerçeve Oluşturulmasına Yönelik Teknik Destek Projesi ile Türkiye Demir-Çelik Sektöründe Hidrojen Projesi geliştirilerek sanayinin karbonsuzlaştırılması, karbon yakalama ve depolama teknolojilerinin yaygınlaştırılması, temiz hidrojen kullanımının desteklenmesi ve ilgili kurumsal ve teknik kapasitenin güçlendirilmesine yönelik uluslararası işbirliği mekanizmaları oluşturulmuştur. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Uluslararası imar ve Kalkınma Bankası (IBRD) ve Uluslararası Finans Kurumu (IFC) işbirliğinde hayata geçirilen Türkiye Sanayi Karbonsuzlaşma Yatırım Platformu (TIDIP) kapsamında, sanayinin yeşil dönüşümü ve karbonsuzlaşmasına yönelik finansman, teknik destek ve kapasite geliştirme çalışmaları yürütülmektedir. İlk aşamada çelik, çimento, alüminyum ve gübre sektörlerine odaklanan Platform ile düşük karbonlu yatırımların geliştirilmesi ve uygun finansman kaynaklarıyla buluşturulması yoluyla 2030 yılına kadar 5 milyar dolar yatırımın harekete geçirilmesi hedeflenmektedir. Ülkemizde dijital dönüşüme yönelik yapılacak yatırımların desteklenmesini amaçlayan Dijital Dönüşüm Programı, 29 Mayıs 2025 tarihli Cumhurbaşkanı Kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla birlikte Stratejik Hamle Programı ve Öncelikli Yatırımlar kapsamına alınmıştır. Birinci ve ikinci bölgelerde asgari 15,11 milyon TL, diğer bölgelerde (3,4,5,6) asgari 7,56 milyon TL yatırım yapılması ile işletme öncelikli yatırımlar kapsamına alınmaktadır. 50 milyon TL ve üstü yatırım yapan işletmeler ise Stratejik Hamle Programı kapsamında değerlendirilmektedir. Böylece katma değeri yüksek teknolojik ürün ve çözümlerin mevcut işletme süreçlerine entegre edilmesiyle maliyet azaltımı, kalite artışı, müşteri memnuniyeti ve aynı zamanda küresel pazarda rekabet edilebilir seviyelere ulaşabilmeyi hedefleyen işletmelerin yatırımlarının desteklenmesi amaçlanmaktadır. Eylül 2026 itibarıyla programa makine, otomotiv, tekstil, kimya, gıda, elektronik sektörlerinden toplam 85 işletme başvurmuş olup gelen başvuruların toplam yatırım tutarı yaklaşık 21 milyar TL'dir. KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı ile küçük ve orta ölçekli işletmelerin iş süreçlerinin geliştirilmesi, verimli hale getirilmesi, rekabet güçlerinin yükseltilmesi ve ekonomideki paylarının artırılması amacıyla dijitalleşme adımlarının desteklenmesi hedeflenmektedir. Program kapsamında 284 başvurunun 3,5 milyar TL değerindeki projesi onaylanmış olup 139 işletme tarafından 1,4 milyar TL tutarında kredi kullanımı gerçekleştirilmiştir. TÜBİTAK TÜSSİDE, ülkemiz imalat sanayii KOBİ'lerinin dijital dönüşüm alanındaki yetkinliklerini güçlendirmek, dijital olgunluk seviyelerini yükseltmek ve rekabet güçlerini sürdürülebilir şekilde geliştirmek amacıyla DDX Dijital Dönüşüm Değerlendirme Modeli'ni hayata geçirmiştir. Model kapsamında KOBİ'lerin dijital dönüşüm olgunluk seviyeleri tespit edilmekte ve yol haritaları oluşturulmaktadır. Böylece işletmelerin, sağlanan destekler aracılığıyla dijital dönüşüm yolculuklarında verimlilik, esneklik ve kârlılık gibi kazanımlar elde etmeleri hedeflenmektedir. DDX Modeli, işletmelerin dijital dönüşüm yetkinliklerini süreç bazlı izlemeye ve mevcut durumlarını bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirmeye odaklanmaktadır. Bu sayede işletmeler, dijital dönüşüm kapasitelerini stratejik hedefleriyle uyumlu biçimde geliştirebilmekte ve sürdürülebilir rekabet avantajı elde edebilmektedir. Bugüne kadar Türkiye genelinde 1.036 işletmenin dijital dönüşüm olgunluk seviyesi DDX Modeli ile ölçülmüştür. Diğer yandan bu kapsamda sunulan dijital dönüşüm hizmetlerinin imalat ve hizmet sektörlerinde faaliyette bulunan farklı ölçeklerdeki tüm işletmeleri kapsayacak şekilde genişletilmesi ihtiyacı, daha gelişmiş bir yaklaşıma geçilmesini gerekli kılmıştır. Bu doğrultuda TÜBİTAK TÜSSİDE, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (Milli Teknoloji ve Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü) ile işbirliği içinde DDX uygulamalarından elde edilen üç yıllık deneyimden de yararlanarak hem imalat hem hizmet sektörü işletmeleri için, işletme büyüklüğünden bağımsız biçimde dijital dönüşüm olgunluğunu ölçebilen DDX* Dijital Dönüşüm Modelini geliştirmiştir. Helal Akreditasyon Kurumunun (HAK) kurumsal altyapısının geliştirilmesine yönelik çalışmalara devam edilmekte ve akreditasyon faaliyetleri sürdürülmektedir. Son yıllarda yürütülen geliştirme çalışmalarıyla sadece gıda ürünleriyle sınırlı kalmayan bir akreditasyon yapısına geçen HAK, özellikle son iki yılda geliştirilen yeni akreditasyon programları sayesinde yemek sunumu, gıda ambalajı, kozmetik ürünleri, turizm, lojistik ve konaklama gibi önemli sektörleri de hizmet kapsamına dahil etmiştir. HAK'a bugüne kadar toplam 243 akreditasyon talebi gelmiştir. Toplam 141 akreditasyon kararı alınmış olup 75 farklı başvuru dosyası ise ilgili kuruluşların asgari kriterleri sağlayamamalarından dolayı olumsuz olarak neticelendirilmiştir. Türkiye'de ve dünyada ilk olma özelliği taşıyan Helal Uygunluk Alanında Deneyler Yapan Laboratuvarların Akreditasyonu Programı kapsamında yapılan başvurulara istinaden HAK, ilgili mevzuatı ve uluslararası standartları esas alarak gerçekleştirdiği denetimler sonucunda 17 laboratuvar için helal akreditasyon kararı almıştır. Bu faaliyetler sonucunda ülkemizde toplam 2.500'ün üzerinde helal belgeli üretim tesisi akreditasyon güvencesine kavuşmuştur. TSE'nin stratejik öncelikleri, kritik sektörlerde yerli ve milli kapasiteyi güçlendirmek, mevcut altyapıyı geliştirmek ve Ankara Kalite Kampüsü aracılığıyla teknolojik bilgi transferi ve insan kaynağı yetkinliklerini artırmaktır. Kalite Kampüsü Laboratuvarlar Projesi tamamlanma aşamasına yaklaşmış olup kalite kampüsü ana hizmet binası 2027 yılında faaliyete geçecektir. Ayrıca uluslararası standardizasyon süreçlerinde Türkiye'nin etkinliğini artırmayı, KOBİ'ler ile sanayicilerin sürece daha aktif katılımını sağlamayı ve uygunluk değerlendirme ile standardizasyon çalışmalarındaki etkinliği güçlendirerek ülkenin küresel rekabet gücü ve standart belirleme kapasitesini yükseltmeyi hedeflemektedir. b) Amaç İmalat sanayiinde başta öncelikli sektörler olmak üzere tüm sektörlerde yeşil ve dijital dönüşüm ekseninde rekabet gücünün ve verimliliğin artırılması suretiyle yüksek katma değerli üretim yapısına geçişi sağlamak temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika /Tedbir Sorumlu / Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler İmalat sanayiinde yeşil dönüşüm desteklenecek, döngüsel ve sürdürülebilir üretim uygulamalarının artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.427) Tedbir 427.1. Sürdürülebilir Sanayi ve Teknoloji 1. 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet üretim ve yeşil dönüşüm Bakanlığı (S) Yardımları Hakkında Karar teknolojilerinin benimsenmesi, kapsamında Yeşil ve Dijital Dönüşüm geliştirilmesi ve Programları çerçevesinde yaygınlaştırılması için Ar-Ge desteklenmesine karar verilen faaliyetleri ve teknoloji yatırımlar, yatırım tutarına göre transferi desteklenecektir. öncelikli yatırımlar ya da Stratejik Hamle Programı kapsamında yüksek yoğunluklu şekilde desteklenecektir. 2. 1832-Sanayide Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında desteklenen projelerin izleme süreçleri yürütülecektir. 3. Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında Sanayide Yeşil Dönüşüm Çağrısı ve SAYEM Yeşil Dönüşüm Çağrısı ile bu alandaki faaliyetlerin desteklenmesine devam edilecektir. Tedbir 427.11. Sifir kirlilik Çevre, Şehircilik ve 1. Sanayide yeşil dönüşümün hedefine yönelik emisyonlarını | İklim Değişikliği belgelendirilmesine yönelik kullanılan azaltarak enerji ve kaynak Bakanlığı (S), Sanayi sistemin yapay zekâ ile geliştirilmesi verimli üretim yaptığını ve Teknoloji Bakanlığı (o | çalışmaları yürütülecektir. raporlayan tesislerin temiz üretim yaptıklarını gösterecek şekilde sertifikalandırılmaları sağlanacaktır. Imalat sanayiinde dijital dönüşümün gelişimi desteklenecektir. (Kalkınma Planı Tedbir 428.1. Imalat sanayiinde sektörel analizler yapılarak, yapay zekâ, büyük veri analitiği, ileri otomasyon vb. gibi dijital teknolojilerin imalat süreçlerine entegre edilmesi ve imalat sanayinde dijital dönüşüm teşvik edilecektir. Tedbir 428.2. imalat sanayiinde yer alan KOBİ'lerin dijital teknolojileri daha etkin kullanması amacıyla bilgilendirilmesi ve desteklenmesi sağlanacaktır. Tedbir 428.3. KOBİ'lerde yaygın olarak ihtiyaç duyulan dijitalleşme uygulamaları merkezi bir altyapı ve destekleyici yazılım araçlarıyla karşılanacaktır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (5), KOSGEB, Avrupa Dijital Inovasyon Merkezleri (ADİM) Tedbir 428.4. Verimlilik artışı amacıyla kurulan “model fabrikaların bölgesel bazda ve dijital dönüşüme yönelik yeni hizmetler verecek şekilde tasarlanması sağlanacak ve etkinliği artırılacaktır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) 1. Dijital Dönüşüm Programı kapsamında işletmelerin dijital dönüşüm yatırımlarının desteklenmesine devam edilecektir. 1. Başta KOBİ'ler olmak üzere işletmelerin dijital olgunluk değerlendirme süreçleriyle ilgili danışmanlık sağlanacak ve dijital dönüşüm yatırımları desteklenecektir. 1. Dijital Avrupa Programı kapsamında desteklenen ADİM'erin KOBİ'lere altyapı sağlaması, finansmana erişim, iş geliştirme danışmanlığı ve dijitalleşme alanlarında eğitimler vermesi sağlanacaktır. 2. GO Dijital Cüzdan tarafından sağlanacak KOSGEB Yapay Zekâ Kredi Programıyla Teknogirişim Rozetine sahip olan işletmelerin yüksek performanslı işlem kaynağı, güvenli veri saklama ve yapay zekâ araçlarına erişimi desteklenecektir. 1. Model fabrikaların dijital dönüşüme yönelik fiziki ve beşeri altyapısı geliştirilecektir. Imalat sanayiine uygun yatırım yerlerinin yaşam alanlarına erişilebilirlik, beşeri ve sosyal imkânlar gözetilerek geliştirilmesi, artırılması ve tahsis süreçlerinin kolaylaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.430) Tedbir 430.4. Deprem başta olmak üzere afetlere karşı dirençli sanayi bölge ve tesisleri oluşturulacak, mevcut bölge ve tesislerde dirençliliğin artırılmasına yönelik faaliyetler yürütülecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) 1. Deprem bölgelerinde yer alan sanayi sitesi projeleri tamamlanacaktır. İmalat sanayiinin ihtiyaçları doğrultusunda etkin desteklerin sağlanması için devlet geçirilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 431.2. Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı kritik ürün ve teknolojilerin yerli imkânlarla geliştirilmesi ve üretilmesi için etkin şekilde kullanılacaktır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, TUBITAK 1. Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı kapsamında yeni çağrılarla destekleme süreçlerine devam edilecektir. Tedbir 431.3. Farklı kurumlar tarafından verilen benzer devlet yardımları birleştirilerek sadeleştirilmesi sağlanacaktır. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Uygulayıcı kurumlarla işbirliği içerisinde yürütülen çalışmaların sonuçlarını içeren bir rapor hazırlanacaktır. İmalat sanayiinin ikiz dönüşüm çerçevesinde ihtiyaç duyduğu nitelikli beşeri sermayenin geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.432) Tedbir 432.1. Mesleki eğitimde kamu-özel sektör işbirliğinin artırılması, meslek liseleri ve meslek yüksekokullarının yönetiminde özel sektörün daha etkin rol alması sağlanacaktır. Tedbir 432.3. Mevcut işgücünün becerilerinin geliştirilmesi desteklenecek, işgücünde yer almayanların sanayinin ihtiyaç duyduğu becerilerle donatılması kamu- özel işbirliğiyle sağlanacaktır. Tedbir 432.4. Sanayinin yeşil dönüşümü konusunda kamu ve özel sektörün kurumsal kapasitesi geliştirilerek farkındalık artırılacaktır. Milli Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (5), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı 1. İhtiyaç duyulan alanlarda özel sektör ile işbirliği protokolleri hazırlanacak ve uygulanacaktır. 1. İşveren örgütleri ve meslek kuruluşlarıyla işbirliği içinde nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesine yönelik aktif işgücü programları hayata geçirilecektir. 1. Karbon ayak izi doğrulama, çevresel beyan ve sürdürülebilirlik alanlarında test, doğrulama ve eğitim hizmetleri yaygınlaştırılacaktır. 2. COP31 kapsamında sürdürülebilirlik ve iklim standartlarına yönelik teknik etkinlikler gerçekleştirilecektir. İmalat sanayiinin uluslararası rekabet gücünün geliştirilmesine yönelik altyapı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.433) Tedbir 433.4. Firmalarımızın tabi olacağı uluslararası standartlar ve teknik düzenlemelerin belirlenme aşamasında etkin şekilde yer alınarak firsat ve tehditleri dikkate alan bir perspektifle gerekli çalışmaların yapılması sağlanacak, buna yönelik insan kaynağı ve kurumsal ite güçlendirilecektir. zincirinin karbonsuzlaşması ve yeşil dönüşüm için farkındalık ve danışmanlık destekleri artırılacaktır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) 1. Dijital standardizasyon uygulamaları geliştirilecek ve yaygınlaştırılacaktır. 2. Üniversiteler ve sanayi kuruluşlarına yönelik ulusal standardizasyon eğitim programı uygulanacaktır. 1. TUROUALITYS Programı kapsamında sağlanan sürdürülebilirliğe yönelik destek kalemleri gözden geçirilecektir. Haksız rekabeti önlemek, kaliteyi artırmak için ihtiyaca uygun etkili piyasa gözetimi yapılacak ve standart oluşturma altyapısı iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.435) Tedbir 435.3. Uluslararası standardizasyon komitelerine sanayi temsilcilerinin katılımları sektör kuruluşları vasıtasıyla desteklenecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) 1. Öncelikli sektörlerde uluslararası standardizasyon çalışmalarına katılımı artırmak amacıyla yeni ayna komiteler oluşturulacaktır. Tedbir 435.4. Standart çalışma gruplarının ve ayna komitelerinin etkin çalışması sağlanacaktır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) Tedbir 435.5. Sertifikasyon ve belgeleme hizmetlerine uygun fiyatlarla erişim kolaylaştırılacaktır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) Tedbir 435.6. Türk Standardları Enstitüsü tarafından verilen sertifika ve belgelerin diğer ülkeler ve bölgelerde de geçerli olabilmesini sağlayacak girişimlere ve çalışmalara devam edilecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) d) Hedefler imalat Sanayii İhracatı Öncelikli Sektörlerin İmalat Sanayii İhracatı İçerisindeki Payı Orta-Yüksek Teknolojili Sanayilerin imalat Sanayii İhracatındaki Payı Sanayii İhracatındaki Payı Toplam Kredilerde Orta-Yüksek ve Yüzde Yüksek Teknolojili Sektörlerin Payı KOSGEB Destekleri İçinde İmalat Yüzde Sanayiinin Payı (3) Türk Eximbank Kredi Hacminde Yüksek ve Orta Yüksek Teknolojili İhracatın Payı imalat Sanayiinde Çalışılan Saat Başına Üretim Endeksi 2021-100 109,2 110,5 112,7 (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) TÜİK, Küçük ve Orta Büyüklükteki Girişim İstatistikleri 1. Ayna komite üyelerine uluslararası standartlara katılım sürecinin teknik yönlerini ve sektöre olacak faydasını içeren eğitimler düzenlenecektir. 2. 1SO 2027 İstanbul Genel Kurulu kapsamında Türkiye'nin uluslararası standardizasyon ekosistemindeki etkinliğini artırmaya yönelik organizasyon, teknik işbirliği ve kapasite geliştirme faaliyetleri yürütülecektir. 1. Sertifikasyon ve belgelendirme hizmetlerine ilişkin ücret tarifelerinin belirlenmesinde ilgili tüm tarafların uygun fiyatlarla hizmetlere erişimini kolaylaştıracak çalışmalar gerçekleştirilecektir. 1. İhracatçı sektörlerin ihtiyaçları doğrultusunda TSE belge ve uygunluk değerlendirme hizmetlerinin uluslararası tanınırlığını artırmaya yönelik işbirlikleri geliştirilecektir. 2. Dijital Ürün Pasaportu uygulamalarına yönelik uygunluk değerlendirme kapasitesi geliştirilecektir. 3. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ülkeleriyle standardizasyon alanındaki teknik işbirliği güçlendirilecektir. Performans Göstergeleri © Birim 2025 2026(1) |(2027(2) İmalat Sanayii/GSYH (Cari) 15,5 15,5 Milyar Dolar 257,6 266,2 276,0 MEME o, EEE ENE 2.2.1.1. Öncelikli Sektörler 2.2.1.1.1. Kimya a) Mevcut Durum Kimya sanayiinde üretim 2025 yılında yüzde 2,3, 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,5 artmıştır. Kimya sanayiinde 2025 yılında ithalat bir önceki yıla göre yüzde 0,5 azalarak 38 milyar dolar, ihracat ise yüzde 9,5 artarak 18,5 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2026 yılının Ocak-Temmuz dönemi itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracat yüzde 9, ithalat ise yüzde 8 artmıştır. 2025 yılı itibarıyla imalat sanayii ithalatı içerisinde yüzde 12,6 paya sahip olan kimya sanayiinde büyük ölçekli entegre petrokimya yatırımı ihtiyacı devam etmektedir. Özellikle kauçuk ve plastik ürünleri imalatında kullanılan kimya sanayii ürünleri sektör ithalatının yaklaşık yüzde 32'sini oluşturmaktadır. Sektörde lojistiği uygun yer tahsisi yapılarak petrokimya, plastik, kompozit ve ileri malzeme gibi alanları da içerecek şekilde kimya kümelenmelerinin oluşturulması sektörün daha yüksek katma değerli bir yapıya dönüştürülmesine imkân verecek ve firmaların rekabet gücü ile yeni yatırımların artırılması konularında sektöre avantaj sağlayacaktır. o (o Petrokimya sektöründe önemli bir üretim merkezi olması planlanan Ceyhan Enerji Ihtisas Endüstri Bölgesinde yönetici şirkete ham madde depolama ve sıvı dökme yük iskelesi, yatırımcıların ihtiyacı olacak kuru yük, proje kargosu, konteyner elleçlemek için gerekli olan liman ve yardımcı tesisler yatırımlarını, Ceyhan Polipropilen Üretim Anonim Şirketine ise propan ham maddesinden polipropilen üretimi yatırımını gerçekleştirmek üzere yer tahsisleri yapılmış olup bu yatırımlara ilişkin inşaat faaliyetleri devam etmektedir. Bu tesislerin 2027 yılı sonunda devreye alınması ve faaliyete geçmesi planlanmaktadır. Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü (Eti Maden) tarafından savunma sanayii, nükleer, çelik sanayi gibi kritik sektörlere yönelik bor ürünlerinin ülkemizde üretilmesine yönelik somut adımlar atılmıştır. Bu kapsamda bor karbür ve ferrobor üretim tesislerinin kurulumu tamamlanmıştır. Balıkesir/Bandırma'da 150 ton/yıl kapasiteli bor nitrür üretim tesisi kurulumuna yönelik teknoloji transferini de içeren yatırım modelinin belirlenmesi ve sonrasında tesis yatırımının gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Özellikle elektrikli arabaların bataryalarında kullanılan lityum karbonatın yerli imkânlarla üretilmesi için Eskişehir/Kırka'da 600 ton/yıl kapasiteli lityum karbonat üretim tesisi kurulmasına yönelik ihale süreci tamamlanarak tesisin yapım çalışmalarına başlanmıştır. Ayrıca nadir toprak elementleri alanında Eskişehir/Beylikova'da Nadir Toprak Oksitleri (NTO)'nin kazanılmasına yönelik ilk etapta yıllık 1.200 ton cevher işleyecek pilot üretim tesisinin kurulumu tamamlanmıştır. Pilot tesisin endüstriyel tesise dönüştürülmesine ilişkin çalışmalar saflaştırma teknolojisi çalışmaları ile birlikte devam etmektedir. b) Amaç Katma değeri yüksek rekabetçi ve sürdürülebilir ürünlerin üretilmesi, yeşil ve dijital dönüşüme uyumlu entegre yatırımların yapılmasıyla ülkemizin dünya üretim ve ihracatındaki payının artırılarak ithalat bağımlılığının azaltılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler m , Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/ Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Sektörün yeşil ve dijital dönüşümü desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.438) Tedbir 438.2. Başta hidrojen | Sanayi ve Teknoloji 1. HIT-30 Yüksek Teknoloji Programı ve amonyak olmak üzere yakıt | Bakanlığı (S) kapsamında HIT-Kimya Çağrısı ve kimyasalların yeşil açılacak olup yakıt ve kimyasalların teknolojilerle üretimine yönelik yeşil teknolojilerle üretimine yönelik atırımlar desteklenecektir. atırım projeleri desteklenecektir. Tedbir 438.5. Uçucu organik | Sanayi ve Teknoloji 1. Uçucu organik bileşik ölçüm bileşik ölçümü yapabilecek Bakanlığı (5), Çevre, laboratuvarının TSE Ankara Kalite akredite laboratuvar Şehircilik ve İklim Kampüsüne taşınması ve kurulacaktır. Değişikliği Bakanlığı, akreditasyon çalışmaları İlgili STK'lar tamamlanacaktır. Kimya sanayinde yerli hammadde kullanımı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.439) Tedbir 439.3. Kömür ve Enerji ve Tabii 1. Kömür ve türevlerinden leonardit biyokütleden değerli Kaynaklar Bakanlığı (5), | hammaddeli tarımsal gübre üretimi kimyasalların üretilmesi TKİ için Granül Organomineral Gübre sağlanacaktır. Üretim Tesisi kurulumu tamamlanacaktır. Tedbir 439.5. Katma değeri Enerji ve Tabii 1. 2,5 milyon ton bor ürünleri satışı yüksek, bor ve bor türevi Kaynaklar Bakanlığı (S), | yapılacaktır. ürünlerin üretim ve ihracat Eti Maden, TENMAK 2. TENMAK tarafından miktarı artırılacak, Ar-Ge desteklenen/yürütülen bor temelli Ar- kapasitesi ve yetkinliği Ge faaliyetleri kapsamında üç adet güçlendirilecektir. proje tamamlanacaktır. 3. Bor ve türevlerine yönelik Ar-Ge çalışmalarının etkin bir şekilde yürütülmesini teminen ilgili personelin beş adet uygulamalı eğitim alması sağlanacaktır. 4. Yeni bor ürün ve teknolojilerinin geliştirilmesi, mevcutların iyileştirilmesi ve kullanım alanlarının yaygınlaştırılmasına yönelik en az üç yeni proje başlatılacaktır. 5. Sodyum bor hidrür üretim tesisi kurulumunun yüzde 85'i tamamlanacaktır. 6. Bor nitrür üretimine yönelik teknoloji transferi de içeren farklı yatırım modelleri çalışmalarının yapılarak yatırım modeli belirlenecektir. 7. Eskişehir/Kırka'da 600 ton/yıl kapasiteli lityum karbonat üretim tesisinin kurulumunun yüzde 20'si tamamlanacaktır. 8. Eskişehir/Beylikova Nadir Toprak Elementleri Endüstriyel Üretim Tesisi yapım ihalesi tamamlanacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri 2026(1) (2027 (2) Milyar Dolar 18,5 20,0 İthalat Milyar Dolar 37,8 40,5 İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay Yüzde 7,2 7,5 Kaynak: TÜİK, TCMB (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program Üretim Endeksi 2021100 99,4 101,3 103,5 2.2.1.1.2. İlaç ve Tıbbi Cihaz a) Mevcut Durum İlaç sanayiinde üretim 2025 yılında yüzde 5,1, 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 12,2 artmıştır. İlaç sanayiinde 2025 yılında ithalat bir önceki yıla göre yüzde 18,3 artarak 6,9 milyar dolar, ihracat ise yüzde 9,6 artarak 2,5 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2026 yılının Ocak-Temmuz dönemi itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracat yüzde 0,9 ve ithalat yüzde 27,5 artmıştır. 2025 yılında Türkiye ilaç pazarı, hastane ve eczanelerde 2024 yılına göre değer bazında yüzde 34,1 büyümeyle 460 milyar TL'ye ulaşmıştır. Kutu bazında ise 2,75 milyar kutu satışı gerçekleşmiştir. 2026 yılının ilk sekiz ayında kutu bazında 1,74 milyar kutu satışı gerçekleşmişken bu rakam değer bazında 418,4 milyar TL'ye ulaşmıştır. İlaçta yerel üretim çalışmalarıyla 2022'de imal ilaç oranı kutu bazında yüzde 89,5, değer bazında yüzde 54,4 iken, bu oran 2025 yılı verilerine göre kutu bazında yüzde 92, değer bazında yüzde 55,8 olarak gerçekleşmiştir. 2026 yılının ilk yedi ayında imal ilaç oranı kutu bazında yüzde 92, değer bazında ise yüzde 52,5 olarak gerçekleşmiştir. Uygulanan politikalar sonucunda üretim tesislerinin kapasite kullanım oranı artmakta ve buna bağlı olarak istihdamda artış yaşanmaktadır. 2025 yılı itibarıyla Türkiye'nin tıbbi cihaz alanındaki dış ticaret hacmi yaklaşık 4,5 milyar dolardır. Sektör ihracatı, 2022 yılında 1,1 milyar dolar iken 2025 yılında 1,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2022 yılında tıbbi cihaz sektöründe ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 53 iken 2026 yılının ilk beş ayında bu oran yüzde 46 olarak gerçekleşmiştir. Yerli üretimi destekleyici politikalarla sektör ihracatında artış sağlanması hedeflenmektedir. b) Amaç İlaç ve tıbbi cihaz sektöründe kamu alımlarının kaldıraç etkisinden yararlanılarak küresel pazardaki rekabet gücümüzü artırmak, ithalat bağımlılığını azaltmak ve arz güvenliğini sağlamak temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler m: , Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Aşı başta olmak üzere ilaç ve tıbbi cihaz sektöründe üretim, Ar-Ge ve ihracat altyapısı desteklenecek ve arz güvenliği güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.441 Tedbir 441.1. Aşı gibi kritik önem arz eden ürünlere yönelik sektörde arz güvenliğinin etkin sağlanması için klinik araştırmalar desteklenecektir. Tedbir 441.2. Bağışıklık kazandırma programı kapsamındaki aşıların ülkemizde üretilebilmesi sağlanacaktır. Sağlık Bakanlığı (S), TUSEB Sağlık Bakanlığı (5), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜSEB Tedbir 441.3. Yeni aşıların | ve ilaçların üretilebilmesini ve kendine yeterliliğin sağlanmasını desteklemek üzere aşı ve ilaç teknolojisine özgü fiziki ve beşeri kapasite geliştirilecektir. Sağlık Bakanlığı (5), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, SAİK, SEYK, TÜSEB 1. Aşı ve alt bileşenlerine ilişkin sanayi, kamu ve özel sektör ortaklığında yeni aşı adayı projeleri desteklenecektir. 2. Geliştirilmesi planlanan aşıların preklinik ve klinik araştırmaları ile etkinlik testlerinin yürütülebileceği veya yürütülmekte olduğu merkezlere yönelik fizibilite çalışmaları tamamlanacaktır. 1. Bağışıklık kazandırma programı kapsamındaki aşıların geliştirme ve üretimine yönelik projeler, kamu, özel sektör ve Ar-Ge ekosistemi paydaşları arasında oluşturulan işbirlikleri çerçevesinde desteklenecektir. 2. Tamamı veya bir kısmı ülkemizde geliştirilen veya teknoloji transferi yapılarak üretilmesi planlanan aşıların preklinik/klinik çalışmaları, süreç geliştirme ve üretim faaliyetlerine bilimsel ve teknik destek verilerek üretim, kalite ve serbest birakma testleri tamamlanacaktır. 1. Deney hayvanları kullanımına yönelik sertifika programları düzenlenecektir. 2. Aşı ve ilaç teknolojilerine ilişkin araştırma, geliştirme ve üretim kapasitesinin artırılmasına yönelik çağrılar kapsamında projeler desteklenecektir. 3. Aşı Ar-Ge ve Ür-Ge teknolojileri alanında teknik altyapı, eğitim, teknoloji transferi ve uluslararası üreticilerle işbirliğiyle altyapı güçlendirilecektir. 4. Preklinik araştırmalarda görev yapan insan kaynağının yetkinliğini artırmaya yönelik eğitim programları düzenlenecektir. 5. Preklinik test süreçlerinde uluslararası standartlara uyumun artırılmasına yönelik İstanbul Deneysel Araştırma Geliştirme ve Eğitim Merkezinin kalite altyapısı güçlendirilecektir. Tedbir 441.5. Aşı, ilaç, ubbi cihaz, referans malzeme, tanı kiti ve yapay zekâ tabanlı sağlık teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik özel sektör ile işbirliği oluşturarak girişimcilik faaliyetleri desteklenecektir. Tedbir 441.6. Gümrük Birliği'nin güncellenmesi çerçevesinde ilaç ihracatımıza ilişkin kısıtlamaların kaldırılması ve AB ile karşılıklı tanıma anlaşmalarının hayata geçirilmesi sağlanacaktır. Sağlık Bakanlığı (5), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ilgili STK'lar Ticaret Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, TİTCK 1. TÜSEB Teknoloji Transfer Ofisi (TTO) bünyesinde üniversite, kamu ve özel sektör temsilcileri arasında işbirliği imkânlarını geliştirecek toplantı, eğitim, sempozyum vb. etkinlikler düzenlenecektir. 2. Sağlık teknolojileri alanında yüksek katma değer potansiyeline sahip ürünlerin özel sektör işbirliğiyle geliştirilmesine yönelik projeler desteklenecektir. 3. Aşı, ilaç, tbbi cihaz, tanı kiti ve yapay zekâ tabanlı sağlık teknolojileri geliştiren girişimlerin klinik araştırma süreçlerine yönelik bilimsel danışmanlık sağlanacaktır. 4. Geliştirilen yenilikçi sağlık teknolojilerinin klinik araştırmaya hazırlanmasına yönelik protokol, merkez seçimi, gönüllü katılımı, etik kurul ve düzenleyici süreçlere ilişkin rehberlik sağlanacaktır. 5. Sağlık bilim ve teknolojileri alanında yerlileştirme odaklı saha analizleri yapılacaktır. 6. Ülkemizde aşı alanında yetişmiş insan gücünün yetkinliğini ve toplumun farkındalığını artırmak amacıyla bilimsel etkinlikler düzenlenecek, ulusal ve uluslararası paydaşlarla işbirliği düzenlenecektir. 7. Odak Gelişim Alanlarında Hızlandırma Mekanizmalarının Oluşturulması Projesi kapsamında sağlık ve biyoteknoloji alanındaki teknoloji girişimlerine yönelik hızlandırma merkezi modeli tasarlanacak ve pilot hızlandırma programı uygulanacaktır. 8. Araştırmacıları, sanayicileri ve üretim altyapılarını aynı dijital platformda buluşturan Üreten Sağlık Portalı sektör ihtiyaçlarını temel alarak geliştirilecektir. 9. Yerli kanser tanı kitlerinin geliştirilmesi ve prototiplerinin üretilmesi amacıyla özel sektör ile stratejik işbirlikleri ve proje ortaklıkları kurulacaktır. 1. İlaç ihracatına ilişkin kısıtlamaların kaldırılması ve AB ile karşılıklı tanıma anlaşmaları hayata geçirilecektir. Tedbir 441.7. AB dışı ülkelerle iyi üretim uygulamaları ve uluslararası işbirlikleri çerçevesinde karşılıklı tanıma anlaşmaları apılacaktır. Tedbir 441.9. Yurt dışında ülkemiz tarafından kurulan sağlık kuruluşlarında ilaç ve ubbi cihaz tedariki yerli olarak sağlanacaktır. Tedbir 441.13. İlaç hammaddesi olarak kullanılabilecek tıbbi aromatik bitki kaynakları tespit edilecek, ilaç Sanayiinin üretim sürecinde değerlendirilmesine yönelik alışmalar yürütülecektir. Tedbir 441.14. Biyoyararlanım, biyoeşdeğerlik, klinik/biyoanalitik merkezlerin açılması ve sürdürülebilirliği teşvik edilecektir. Sağlık Bakanlığı (S), TITCK, Üniversiteler, Ilgili STK'lar Sağlık Bakanlığı (S) Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, TMO Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı 1. Geleneksel ve tamamlayıcı tıpta bölgesel merkez olma hedefiyle DSÖ ile işbirliği süreci yürütülerek DSÖ standartlarına uygun eğitim ve araştırma programları başlatılacaktır. 1. Yurt dışında ülkemiz tarafından kurulan veya desteklenen sağlık tesislerinin ihtiyaç duyduğu ilaç, tıbbi cihaz ve sarf malzemelerinin yerli üreticilerden teminine yönelik dijital tedarik ve izleme sistemi oluşturulacaktır. 1. Kültüre alınan tıbbi aromatik bitkilerden ilaç ham maddesine yönelik ürün geliştirme çalışmaları yapılacaktır. 1. TÜSEB tarafından klinik ve klinik dışı araştırmaları içeren projeler desteklenecektir. İlaç ve tıbbi cihaz sektöründe katma değeri yüksek yerli üretim ve ihracatı artırmak üzere kurumsal yapılanma Tedbir 442.2. Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumunun uluslararası alanda tanınırlığını artırmak amacıyla uluslararası üyelik ve işbirliklerinde aktif rol oynanacak, yeni işbirlikleri gerçekleştirilecektir. üçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p. Sağlık Bakanlığı (S), TİTCK 1. Ulusal kontrol laboratuvarının DSÖ tarafından listelenen ön yeterli laboratuvarlar (WHO PO Lab) arasında yer alması sağlanarak uluslararası tanınırlığı artırılacaktır. 2. DSÖ'nün Bitkisel İlaçlar için Uluslararası Düzenleyici İşbirliği (RCA) çalışmalarında aktif rol üstlenilecektir. 3. TİTCK Başkanlığına bağlı olarak ihracat kontrolörlük birimleri kurulacaktır. Tıbbi cihaz sektöründe uluslararası standartlara uygun yatırım, üretim ve ihracat kapasitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.443 Tedbir 443.6. Kamu tarafından desteklenerek geliştirilen yenilikçi tıbbi cihaz ürünlerinin ticarileşmesini kolaylaştırmak için kamu alımları etkin olarak kullanılacaktır. Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, DMO, TÜBİTAK 1. Kamu tarafından desteklenerek geliştirilen yenilikçi tbbi cihaz ürünlerinin ticarileştirilmesinin kolaylaştırılmasını teminen kamu alımlarının etkin kullanılması sağlanacaktır. Tedbir 443.7. Başta Savunma sanayii olmak üzere diğer sektörlerden tubbi cihaz sektörüne teknoloji transferi sağlayan projeler desteklenecektir. Tedbir 443.9. Belgelendirmeye esas olup ülkemizde yapılamayan test ve analiz işlemlerinin ülkemizde yapılabilmesi sağlanacaktır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Savunma Sanayii Başkanlığı, TÜBİTAK, TÜSEB Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TSE 1. 1501 Sanayi Ar-Ge Destek Programı ve 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı çağrılarına sunulan hem askeri hem de sivil amaçla kullanılabilen yenilikçi çift kullanımlı teknolojilerin geliştirilmesine yönelik projeler öncelikli olarak desteklenecektir. 1. Türkiye'nin Kalite Altyapısının Güçlendirilmesi Projesi çerçevesinde, ülkemizde ihtiyaç duyulan test ve analizlere yönelik öncelikli alanlar belirlenerek ulusal test ve analiz altyapısı geliştirilecektir. Ülkemizin biyoteknolojik ilaçların üreticisi ve ihracatçısı olma hedefine katkı sağlayacak şekilde ruhsatlandırma, fiyatlandırma ve geri ödeme ile Ar-Ge, yatırım ve ihracata yönelik devlet yardımları gözden geçirilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 444.1. İlaç, tıbbi cihaz ve biyoteknolojik ürünlere yönelik test, sertifikasyon ve ruhsatlandırma alanında uluslararası akreditasyona sahip test ve analiz altyapısı oluşturulacaktır. Tedbir 444.2. Biyoteknolojik ilaçların üretiminde kamu hastanelerinin klinik araştırma kapasitesi kullanılacaktır. Tedbir 444.3. Ülkemizde sık görülen hastalıkların tedavisi amacıyla kullanılan veya kullanılması ihtiyacı bulunan etkin maddelerin yanı sıra biyobenzer ilaçların geliştirilmesi ve üretilmesi sağlanacaktır. Sağlık Bakanlığı (5), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TSE Sağlık Bakanlığı (5), TUSEB Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, SAİK, TÜSEB 1. Aziz Sancar Araştırma Merkezi bünyesinde bulunan laboratuvarın ISO 15189, ISO 20387 ve ISO 27001 akreditasyon standartları için hazırlık süreçleri yürütülecektir. 1. Biyoteknolojik ilaçların klinik geliştirme süreçlerinde kamu hastanelerinin klinik araştırma kapasitesinin etkin kullanımına yönelik olarak uygun merkezlerin kapasite değerlendirmeleri yapılacaktır. 2. Kamu hastanelerinde görev yapan araştırmacı ve saha ekiplerinin iyi klinik uygulamaları, klinik araştırma tasarımı, gönüllü güvenliği ve veri kalitesi konularındaki yetkinliklerinin geliştirilmesine yönelik eğitim ve farkındalık faaliyetleri düzenlenecektir. 3. Yerli biyoteknolojik ilaçların klinik kanıt üretim süreçlerine yönelik çok merkezli klinik araştırmaların bilimsel, etik ve operasyonel süreçleri koordine edilecektir. 4. Kamu hastanelerinin klinik araştırma kapasitesinin kullanıldığı biyoteknolojik ilaç klinik çalışmalarının yürütülmesi desteklenecektir. 1. Biyobenzer ilaçların geliştirilmesi ve üretilmesi amacıyla C (ürün geliştirme) ve D (ticarileştirme) grubu proje çağrıları açılarak bu alandaki projelerin ürüne dönüşmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. Tedbir 444,4, Türkiye'de Sağlık Bakanlığı (S), geliştirilen biyoteknolojik TITCK ilaçlara ait ruhsat başvuruları piyasa arz süreçleri göz 1. Türkiye'de geliştirilen biyoteknolojik ilaçlara ait ruhsat başvuruları, piyasa arz süreçleri dikkate alınarak değerlendirilecektir. önünde bulundurularak öncelikli bir biçimde değerlendirilecektir. Tedbir 444,5, İlaca Sağlık Bakanlığı (5), 1. Öncelikli ilaç teknolojileri ve erişimin artırılması amacıyla | Sanayi ve Teknoloji biyoteknolojik ilaçların geliştirilmesine patent kuralları göz önünde | Bakanlığı, TÜSEB yönelik çağrılar açılarak projeler bulundurularak patent süresi desteklenecektir. yeni dolan veya yakın sürede dolacak biyoteknolojik ilaçların ülkemizde üretilmesi için mali ve altyapı destek mekanizmaları oluşturulacaktır. Ürün geliştirme ve talep planlamasında sağlık hizmet sunumu verisinden Tedbir 445.1. Sağlık Çalışma ve Sosyal 1. Yapılacak veri analizleri sonucunda hizmeti ve harcamalarına Güvenlik Bakanlığı (5), | ihtiyaçlar doğrultusunda yeni SUT yönelik anonimleşmiş veriler | Hazine ve Maliye kodlarının planlaması yapılacaktır. işlenerek uzun vadeli ihtiyaç | Bakanlığı, Sağlık planları hazırlanacaktır. Bakanlığı, DMO Sağlık Vadisi hayata geçirilerek ilaç ve tıbbi teknolojiler alanında Ar-Ge, klinik araştırmalar ve üretim hazırlık aşamalarını içeren entegre bir sağlık ekosistemi oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 446.1. Akredite test | Sağlık Bakanlığı (5), 1. Sağlık Vadisinin kurulmasına yönelik ve analiz merkezi ile büyük Sanayi ve Teknoloji metotlar belirlenerek mevzuat veri işleme merkezi Bakanlığı, TSE, TÜSEB | çalışmaları yürütülecektir. kurulacaktır. Tedbir 446,2. İlkaşama Sağlık Bakanlığı (5), 1. Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde firmalarının da faaliyet TİTCK, TÜSEB TÜSEB'in öncelikli alanları kapsamında gösterebileceği TGB faaliyet gösteren girişimci ve firmalarla kurulacaktır. yerli üretim ve ticarileştirme süreçlerine önelik işbirlikleri geliştirilecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri (1) Birim Üretim Endeksi 2021100 111,0 Milyar Dolar 27 75 0 2, İthalat Milyar Dolar Imalat Sanayii Ihracatı Içindeki Pay Yüzde 1,0 1,0 Li Kaynak: TÜİK, TCMB (1) Temel eczacılık ürünlerinin ve eczacılığa ilişkin malzemelerin imalatına ilişkin verileri yansıtmaktadır. (2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program 2.2.1.1,3. Elektronik a) Mevcut Durum Elektronik sektörü üretim endeksi 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ortalama 146,2 olarak gerçekleşmiş ve 2025 yılının aynı dönemine göre yüzde 13,3 artmıştır. Sektör kapasite kullanım oranı 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ortalama yüzde 73,0 olarak gerçekleşmiş ve bir önceki yılın aynı dönemine göre 4,2 puan artmıştır. 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde elektronik sektörü ihracatı 2,1 milyar dolar, ithalatı ise 13,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracat yüzde 17,3, ithalat ise yüzde 14,9 artmıştır. Alt sektörlerden iletişim donanımları imalatında 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ihracat, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 9,2 artarak 262,3 milyon dolara, ithalat ise yüzde 18,4 artarak 3,57 milyar dolara ulaşmıştır. Bilgisayar ve bilgisayar çevre birimleri imalatında ihracat yüzde 95,8 artarak 241,3 milyon dolara, ithalat yüzde 26,9 artarak 2,96 milyar dolara yükselmiştir. Ölçme, test, kontrol ve seyrüsefer amaçlı alet ve cihazlar ile saat imalatında ise ihracat yüzde 44,9 artarak 1,08 milyar dolara, ithalat yüzde 10,2 artarak 3,15 milyar dolara ulaşmıştır. b) Amaç Ar-Ge'ye dayalı, rekabetçi, yüksek katma değerli ve yüksek teknolojili ürünlerin üretiminin ve ihracatının artırılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Sektörde uluslararası rekabetçiliğin artırılmasına yönelik gerekli yatırımlar hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.448) Tedbir 448.1. Yüksek Ticaret Bakanlığı (S) teknoloji yoğunluklu ürünlerin ihracatını özendirecek tedbirler alınacaktır. Tedbir 448.2. Savunma elektroniğinde tasarımı ve üretimi yerli olarak gerçekleştirilen teknolojilerin sivil alandaki uygulamalara transferi ve ticarileşmesine yönelik destekler sağlanacaktır. 5G ve ötesi teknolojiler başta olmak üzere yerli elektronik haberleşme şebeke ve altyapı bileşenlerinin Ar-Ge ve üretim faaliyetleri desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.450) Politika /Tedbir 1. Sektörel ticaret ve alım heyetleri düzenlenecek, Marka ve TUROUALITY! Destek Programlarının uygulaması sürdürülecektir. 1. 1501-Sanayi Ar-Ge Destek Programı ve 1507-KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı çağrılarına sunulan hem askeri hem de sivil amaçla kullanılabilen yenilikçi çift kullanımlı teknolojilerin geliştirilmesine yönelik projeler öncelikli olarak desteklenecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) Tedbir 450.3. 6G Ulaştırma ve Altyapı 1. Yerli ve milli 6G teknolojisi teknolojilerine yönelik Ar-Ge Bakanlığı (S), Ilgili uygulamaları çalışmaları ve yatırım çalışmaları Kamu Kurum ve desteklenecektir. yapılacaktır. Kuruluşları Yarı iletkenler ve bileşenleri teknolojilerinin geliştirilmesi sağlanacak ve bu alandaki yatırımlar desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.451) Tedbir 451.1. Sanayi ve Teknoloji 1. Yeni kurulacak Yarı İletken Mikroelektronik alanında Bakanlığı (S) Enstitüsü ve çip tesisi temiz oda tasarım ve üretim altyapısının kurulum işleri yürütülecektir. güçlendirilmesi sağlanacaktır. Yapay zekâ, siber güvenlik, kuantum bilişim ve nesnelerin interneti gibi alanlardaki yeniliklere uyum sağlanacak ve bu alanlardaki yetkinlik artırılacaktır. (Kalkınma Planı Tedbir 452.1. Yapay zekâ ve nesnelerin interneti ekosistemlerinde kullanılan donanım ve yazılım ürünlerinin yerli imkânlarla üretilmesi desteklenecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Siber Güvenlik Başkanlığı, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi, YÖK, İŞKUR, TÜBİTAK, Mesleki Yeterlilik Kurumu, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Süperiletken kuantum bilgisayar çipi ölçüm düzeneği kapsamında etkinlik düzenlenecektir. 2. Süperiletken kuantum bilgisayar çipi ölçüm düzeneği kurulması faaliyetleri kapsamında ölçüm düzeneği beş kübiti kapsayacak şekilde büyütülecektir. 3. İzole tek kübit çiplerin ölçümleri tamamlanarak yaşam süreleri ve kapı süreleri hesaplanacaktır. 4. Elmas bazlı kuantum ölçüm düzeneği kurulması kapsamında elmas üretim sistemi faaliyete alınacak ve bu sistemde üretilen elmaslar Optik Olarak Algılanan Manyetik Rezonans (ODMR) manyetometre ölçüm düzeneğine yerleştirilerek manyetik alan ölçme hassasiyetleri belirlenecektir. 5. Süperiletken Kuantum Bilgisayar İşlemcisi Geliştirilmesi Projesi kapsamında beş kübitlik çip üretimi için faaliyetler yürütülecektir. 6. Hassasiyeti yüksek ve manyetik anomali tespiti ile denizaltı konumlama, mayın bulma gibi işlerde kullanılacak yerli kuantum manyetometreler geliştirilmesi çalışmaları yürütülecektir. 7. İleri Düzey Yapay Zekâ Uzmanı Hızlandırma Programı ile 3. ve 4. sınıf mühendislik bölümü öğrencileri ve çalışan genç mühendisler için modüler, projeye dayalı ve sektörlerle birlikte tasarlanmış bir hızlandırma hattı kurulacaktır. Enerji depolama ve güç elektroniğine yönelik yatırımların artırılması sağlanacaktır. Tedbir 454.1. Enerji depolama kapasitesinin artırılması ve daha ekonomik teknolojilerin geliştirilmesi için Ar-Ge faaliyetleri desteklenecektir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TENMAK 1. Kurulu Bir Güneş Enerji Santralinde Üretilen Enerjinin Redoks Akış Bataryalarında Depolanması Projesi kapsamında EÜAŞ kampüs sahasına yeni bir redoks akış bataryası temini ve kurulumu yapılacaktır. 2. EÜAŞ merkez yerleşkesinde bulunan GES'ten üretilen enerjinin bir kısmının depolanması için 10 kW Vanadyum ve Lityum Batarya Depolama Sistemi tesis edilecektir. Tedbir 454.2. Yenilenebilir Sanayi ve Teknoloji 1. Yenilenebilir enerji kaynakları için enerji kaynakları için gerekli Bakanlığı (S), Enerji ve | gerekli olan güç devreleri ve yarı olan güç devreleri ve Tabii Kaynaklar iletken üretimine yönelik yatırımlar elektronik bileşenlerin ihtiyacı | Bakanlığı teşvik edilecektir. olan yarı iletken tasarımı ve üretimine yönelik çalışmalar teşvik edilecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim 2025 2026 (1) 2027 (2) Üretim Endeksi 2021-100 153,4 166,0 170,0 İhracat Milyar Dolar 3,4 40 ,5 İthalat Milyar Dolar 21,4 22,2 İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay Yüzde 1,3 | 1,5 1,6 Kaynak: TUİK, TCMB (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.2.1.1.4, Makine a) Mevcut Durum Makine sanayiinde 2025 yılı yurt içi üretimi 36,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiş olup üretim bir önceki yıla göre yüzde 0,2 artmıştır. 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde üretim endeksi 97 olarak gerçekleşmiş olup 2025 yılının aynı dönemine göre yüzde 6 düşmüştür. Makine imalat sanayiinde kapasite kullanım oranı 2025 yılında yüzde 68 olarak gerçekleşmiştir. Makine sanayiinde ihracat 2024 yılındaki 18,5 milyar dolar düzeyinden 2025 yılında yüzde 0,5 artarak 18,6 milyar dolara yükselmiştir. Sektör ithalatı 2025 yılında yüzde 2,6 artarak 30,4 milyar dolar olmuştur. 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde sektör ihracatı yüzde 5,2, ithalatı ise yüzde 1,9 artmıştır. Bir önceki yılın aynı dönemine göre maden, taş ocağı ve inşaat makineleri, diğer özel amaçlı makineler, tarım ve ormancılık makineleri, motor ve türbin ve genel amaçlı diğer makinelerin ihracatında yüksek oranlı artışlar gerçekleşmiştir. Yurt içi talebe bağlı olarak maden, taş ocağı ve inşaat makineleri ile akışkan gücü ile çalışan donanımların ithalatında yüksek oranlı artışlar kaydedilmiştir. b) Amaç Makine sektöründe verimlilik ve dayanıklılık artırılarak rekabetçi ve teknoloji düzeyi yüksek üretim altyapısının geliştirilmesi, ikiz dönüşümün sağlanması ve ürün yerlileştirmesi ile küresel pazardan alınan payın artırılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Ne , Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Kamu alımları ve devlet yardımlarının sektörün gelişimine katkısı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.459) Tedbir 459.6. Sanayi ve Teknoloji 1. 1832-Sanayide Yeşil Dönüşüm İşletmelerin dijital ve Bakanlığı (S), İlgili Kamu Programı kapsamında üç yeni yeşil dönüşümleri yerli Kurum ve Kuruluşları çağrı açılacaktır. 2. 1831-Yeşil İnovasyon Teknoloji Mentörlük Çağrısı ve 1832- Sanayide Yeşil Dönüşüm Programı . kapsamında önceki yıllarda açılan desteklenecektir. çağrılarda desteklenen projelerin izleme süreçleri yürütülecek ve çözüm ortaklarının performans değerlendirmeleri yapılacaktır. teknoloji ve teçhizatın geliştirilmesi ve kullanılması yoluyla d) Hedefler Performans Göstergeleri 2026 (1) 2027 (2) Üretim Endeksi 2021-100 100,5 ihracat Milyar Dolar 19,2 İthalat Milyar Dolar 322 İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay Yüzde 7,3 Kaynak: TÜİK, TCMB (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.2.1.1.5. Elektrikli Teçhizat a) Mevcut Durum Elektrikli teçhizat sektörü üretim endeksi, 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ortalama 114,7 olarak gerçekleşmiş ve 2025 yılının aynı dönemine göre yüzde 2,0 artmıştır. Sektörün kapasite kullanım oranı, 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,9 puan azalarak yüzde 71,3 olarak gerçekleşmiştir. Sektörün ihracatı, 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 6,6 artarak 11,4 milyar dolara yükselmiştir. Aynı dönemde sektörün ithalatı yüzde 12,5 artarak 11,5 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Alt sektörlerden elektrik motoru, jeneratör, transformatör ile elektrik dağıtım ve kontrol cihazlarının imalatında 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ihracat, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 12,3 artarak 4,4 milyar dolara, ithalat ise yüzde 13,2 artarak 4,9 milyar dolara ulaşmıştır. Aynı dönemde kablolamada kullanılan teller ve kablolar ile gereçlerin imalatında ihracat yüzde 23,2 artarak 2,9 milyar dolar, ithalat ise yüzde 26,8 artarak yaklaşık 1 milyar dolar olmuştur. Ev aletleri imalatında ise ihracat bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 8,2 azalarak 3 milyar dolar olarak gerçekleşirken ithalat yüzde 11,2 artarak 1,7 milyar dolara ulaşmıştır. Türkiye Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği verilerine göre, 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla altı ana beyaz eşya ürününde üretim yüzde 15, iç satışlar ise yüzde 6 azalmıştır. Elektromekanik Sanayiciler Derneği (EMSAD) 2025 yılı elektromekanik sektör raporuna göre sanayiide kilogram başına ihracat değeri yaklaşık 1,9 dolar iken elektrik üretim ve dağıtım ekipmanlarında 11,3 dolar, kablolarda ise 6,8 dolar olarak gerçekleşmiştir. b) Amaç Elektrikli teçhizat sektöründe yüksek katma değerli ürünler üretilerek yerlileşmenin artırılması, sürdürülebilirliğin sağlanması, uluslararası marka oluşturulması ve uluslararası ürün standartları hazırlanmasında söz sahibi olunması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika/Tedbir Sorumlu / işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Elektrikli teçhizat üretiminde teknolojik, sektörel ve kurumsal işbirliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.461) Tedbir 461.1. Elektrik Sanayi ve Teknoloji 1. Elektrik üretim, iletim ve üretim, iletim ve dağıtımında (| Bakanlığı (S), Enerji ve | dağıtımında kullanılan, dış ticaret kullanılan, dış ticaret açığı Tabii Kaynaklar açığı verilen ürün ve ekipmanların verilen ürün ve ekipmanların (| Bakanlığı yurt içinde üretilebilmesi için sektör paydaşları ile birlikte çalışmalar yapılarak yol haritası oluşturulacaktır. yurt içinde üretilebilmesi için sektör paydaşları ile birlikte yol haritaları oluşturulacaktır. Sektöre ilişkin mevzuat ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından gözden geçirilecek ve gerekli güncelleme yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.462 Tedbir 462.1. Kamu Hazine ve Maliye 1. İlgili yasal düzenlemelere ilişkin alımlarına ilişkin mevzuat Bakanlığı (S) taslak tamamlanacaktır. sektörün ihtiyaçlarına göre verimlilik ve sürdürülebilirlik de göz önünde bulundurularak yeniden düzenlenecektir. Tedbir 462.2. Elektrik Sanayi ve Teknoloji 1. Elektrik ve elektronik teçhizatlara teçhizatlarına ilişkin teknik Bakanlığı (5), Enerji ve | yönelik ilgili AB teknik düzenlemeleri düzenlemeler, konularında Tabii Kaynaklar güncellenecektir. uzman kişilerin ve paydaş Bakanlığı kurumların katılımı ile hazırlanacak ve güncellenecektir. Sektörün ihtiyaç duyduğu nitelikli yan sanayiinin geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.464) Tedbir 464,1. Elekirikli Sanayi ve Teknoloji 1. Elektrik teçhizat yan sanayii teçhizat yan sanayii Bakanlığı (S), Enerji ve | üretimi yapan firmaların dahil olduğu kuruluşları envanteri Tabii Kaynaklar kuruluşlara yönelik bir envanter oluşturulacaktır. Bakanlığı hazırlanacaktır. Tedbir 464.3. Ana sektör ve | Sanayi ve Teknoloji 1. Başta otomotiv olmak üzere üzere yan sanayii işbirlikleri Bakanlığı (S) farklı sektörlerde ana sanayinin desteklenecektir. ihtiyaçlarına yönelik iş birlikleri artıralarak sürdürülecektir. Sektörün döngüsel ekonomiye yönelik yol haritası belirlenecektir. (Kalkınma Planı Tedbir 467.1. Elekirikli ve Sanayi ve Teknoloji 1. Yeşil Mutabakat kapsamında yeni elektronik eşya ve Bakanlığı (S), Ticaret mevzuat çalışmaları bileşenlerinde eko tasarım Bakanlığı tamamlanacaktır. gerekliliklerinin uygulanması 2. Yeni mevzuata yönelik sağlanacaktır. bilgilendirme toplantıları düzenlenecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri 2026(1) | 2027(2) 2021100 LI 123,0 Milyar Dolar 19,1 20,9 İthalat Milyar Dolar 17,7 16,4 İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay Yüzde 7,4 7,9 Kaynak: TUİK, TCMB (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.2.1.1.6. Otomotiv a) Mevcut Durum Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) verilerine göre otomotiv sanayii yaklaşık 2,2 milyon adetlik kurulu üretim kapasitesine sahip olup hafif araç üretiminde dünyada 13'üncü, AB ülkeleri arasında ise 5'inci sırada yer almaktadır. 2025 yılında toplam otomotiv üretimi bir önceki yıla göre yüzde 4 artarak 1,42 milyon adede ulaşırken, otomobil üretimi yüzde 3,5 azalarak 872,5 bin adet olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde ticari araç grubu üretimi yüzde 19 artmıştır. Toplam otomotiv pazarı ise yüzde 10 artarak 1,41 milyon adede, otomobil pazarı ise yüzde 11 artarak 1,08 milyon adede yükselmiştir. 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde otomotiv sanayiinde üretim bir önceki yılın aynı dönemine göre gerilemiştir. Bu dönemde toplam otomotiv üretimi yüzde 8,1 azalarak 767,2 bin adet, otomobil üretimi ise yüzde 18,6 azalarak 424,6 bin adet olarak gerçekleşmiştir. Buna karşılık ticari araç üretimi yüzde 9,3 artarak 342,5 bin adede ulaşmıştır. 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde toplam otomotiv pazarı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 10,6 daralarak 661,2 bin adet olarak gerçekleşmiştir. Bu dönemde ithal araçların toplam pazardaki payı yüzde 71,2'den yüzde 66,1'e gerilerken yerli araçların payı yüzde 28,8'den yüzde 33,9'a yükselmiştir. Otomobil pazarı ise aynı dönemde yüzde 12 daralarak 502,7 bin adet olmuştur. İthal otomobillerin otomobil pazarındaki payı yüzde 70,4'ten yüzde 64,9'a düşerken yerli otomobillerin payı yüzde 29,6'dan yüzde 35,1'e yükselmiştir. TÜİK verilerine göre sektörde ihracat 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre, yüzde 2,9 artarak 22,9 milyar dolara yükselirken ithalat yüzde 13,0 azalarak 20,8 milyar dolara gerilemiştir. Uretim endeksi ise aynı dönemde ortalama 125,7 olarak gerçekleşerek yüzde 0,7 artmıştır. TCMB verilerine göre sektör kapasite kullanım oranı ise 2026 yılı Ocak-Temmuz döneminde ortalama yüzde 70,3 olarak gerçekleşmiş ve bir önceki yılın aynı dönemine göre 3,0 puan azalmıştır. b) Amaç Gelişen küresel mobilite vizyonu çerçevesinde yeşil ve dijital dönüşüm sürecine uyum sağlanarak tasarımdan üretime tüm aşamalarda yerli tedarik ve teknolojik gelişmenin gerçekleştirilmesi, katma değerin artırılması ve markalaşmanın sağlanmasıyla sektörün uluslararası piyasalardan aldığı payın yükseltilmesi temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika /Tedbir Sorumlu / İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Otomotiv ana ve tedarik sanayiinde rekabet gücünü etkileyen yeni nesil üretim teknolojilerinin geliştirilmesi sağ Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK 1. Mobilite Araç ve Teknolojileri Yol Haritası kapsamındaki eylem ve kritik Tedbir 469.1. Mobilite Araç ve Teknolojileri Yol Haritası çalışması tüm araç grupları ve gelişmeler doğrultusunda güncellenecektir. Tedbir 469.2. Hidrojen yakıt hücresi ve bileşenleri ile hidrojen temelli motorlara yönelik yatırım ve teknolojilerin geliştirilmesi çalışmaları yürütülecektir. Tedbir 469,4, Araç şarj istasyonu teknolojisinin asgari şartları AB uygulamalarına uyumlu olarak belirlenecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TÜBİTAK, İlgili Özel Sektör Kuruluşları Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TENMAK, TÜBİTAK, İlgili Özel Sektör Kuruluşları Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, EPDK, TÜBİTAK projelerin gerçekleşmeleri ile nicel hedeflere ulaşma düzeyleri izlenecek ve gerekli güncellemeler yapılacaktır. 2. Otonom sürüş fonksiyonlarının güvenilirlik, tepki süresi ve operasyonel kararlılık açısından olgunlaştırılması çalışmaları yürütülecektir. 3. Kamera ve LiDAR sensör verilerinin düşük gecikmeli aktarımına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 1. Hidrojen Temelli Karbon-Nötr İçten Yanmalı Motor Geliştirilmesi Projesi kapsamında jeneratör fazındaki çalışmalar devam edecektir. 2. Hidrojen treni geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. 3. Hidrojen yakıt hücresi ve bileşen teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik üç adet yakıt hücresi testi yürütülecektir. 1. Elektrikli araçların doğru akım (DC) ve alternatif akım (AC) ile şarjı esnasında şarj istasyonlarının performans testlerini gerçekleştirecek doğrulama cihazlarının tüm şarj istasyonu tiplerinde denenmesi ve ülkenin AC ve DC şarj istasyonu kabiliyetlerine uygun muayene kriterlerinin belirlenerek raporlanması gerçekleştirilecektir. 2. AC ve DC şarj istasyonlarının saha muayeneleri için geliştirilen taşınabilir cihaza, yazılımla kontrol edilebilen değişken yük cihazının entegre edilmesi sağlanacaktır. Tedbir 469.5. Tüm araç gruplarını kapsayacak şekilde şarj altyapısı kurulumu için yol haritası belirlenecek ve devlet ardımları oluşturulacaktır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, EPDK 1. Şarj istasyonu yatırımı yapacak firmalar desteklenerek şebeke yaygınlığı artırılacaktır. Otomotiv sanayii tedarik zincirinde tasarımdan üretime tüm aşamalarda yerli tedarikin ve katma değerin artırılması desteklenecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 471.2. Batarya, algılayıcı, elektronik kontrol üniteleri, elektronik gösterge, elektrikli motor sistemleri ve otomotiv yazılımı gibi alanlarda teknoloji ve üretim kabiliyetleri geliştirilecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK 1. AB destekli SAFELOOP ve STREAMS projeleri kapsamında kese tipi hücreler üretilecek ve testleri gerçekleştirilecektir. Otomotiv sanayiine yönelik işgücü niteliğinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Tedbir 473.1. Müfredatın ve eğitim yöntemlerinin günümüz teknolojik gerekliliklerine uygun şekilde güncellenmesi sağlanacak, özel sektörün ülke rekabetçiliğine destek olacak şekilde yürüteceği programlar desteklenecektir. Milli Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, TSE, İlgili Özel Sektör Kuruluşları 1. Eğitim teknolojileri alanında projeleri olan girişimcilere çeşitli program ve etkinliklerle destek verilecektir. 2. Türk eğitim teknolojileri standartlarının belirlenerek uluslararası standartlarla uyumlaştırılması için TSE ile işbirliği yapılacaktır. 3. Eğitim teknolojilerinin kullanımına yönelik geliştirilen ürün ve hizmetlerin test süreçleri yürütülecek ve bu kapsamda atölye çalışmaları gerçekleştirilecektir. 4. Yapay zekâ destekli öğretmen asistanı platformu geliştirilerek öğretmenlerin kullanımına sunulacaktır. 5. Mesleki eğitim merkezleri çerçeve öğretim programları günümüz teknolojik gerekliliklerine uygun ekilde güncellenecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri 2026 (1) 2027 (2) Milyar Dolar İthalat Milyar Dolar İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay Kaynak: TÜİK, TCMB (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.2.1.1.7. Raylı Sistem Araçları a) Mevcut Durum Raylı sistem araçlarının güvenli ve konforlu bir yolculuk imkânı sağlaması ve yük taşımacılığında ekonomik, verimli ve çevre odaklı fırsatlar sunması sebebiyle hem şehir içi hem şehirler arası ulaşımda raylı sistem araçları yaygın olarak tercih edilmekte ve bu nedenle küresel ölçekte raylı sistem araçlarına yapılan yatırımlar hızla artmaktadır. Türkiye'de de demiryolu ve kentiçi ulaşım sektörlerinde artan kamu yatırımlarına paralel olarak önemli ölçüde çeken ve çekilen araç ihtiyacı bulunmaktadır. Bu doğrultuda, yerli raylı sistem araç Sanayiinin geliştirilmesi ve üretilen araçlar ile demiryolu araç bileşenlerinin ihracatının artırılmasıyla ülke ekonomisine katkı sağlanması önem arz etmektedir. Türkiye'de raylı sistem araç bileşenlerinin yerli üretiminde önemli bir kapasite oluşmakla birlikte söz konusu üretim kabiliyetleri farklı firmalara dağılmış durumdadır. Raylı sistem araçlarının talep tarafında ise belediyelerin, ilgili kamu kurumlarının ve demiryolu tren işletmecilerinin faydalanması amacıyla ortak raylı sistem araç standardı oluşturulması ihtiyacı bulunmaktadır. Raylı sistem araçlarının yerli ve milli şekilde ulusal ve uluslararası standartlara uygun olarak üretilmesi amacıyla kurulan Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayi AŞ (TÜRASAŞ)'nin milli demiryolu sanayisini hızlı bir şekilde geliştirmesi ve demiryolu araçları imalat sanayiinde küresel ölçekte bir marka konumuna gelmesi hedeflenmektedir. Bu doğrultuda TÜRASAŞ bünyesinde sekiz adet Milli Banliyö Tren Seti imalatı tamamlanarak Gaziantep Büyükşehir Belediyesine teslim edilmiş olup seri üretime devam edilmektedir. 13 adet 160 km/sa hıza uygun Milli Elektrikli Tren Seti imalatı tamamlanarak TCDD Taşımacılık AŞ'ye teslim edilmiş olup seri üretime devam edilmektedir. Bu projeden kazanılan tecrübeyle başlanan 225 km/sa hıza uygun Milli Hızlı Tren Seti Projesinin prototip üretimi tamamlanmış olup hat testleri ve sertifikasyon süreçleri devam etmektedir. Milli Hızlı Tren Seti seri üretimine 2027 yılında başlanacaktır. Yük taşımacılığı alanında ise 34 adet Milli Elektrikli Anahat Lokomotifi imalatı tamamlanarak TCDD Taşımacılık AŞ'ye teslim edilmiş olup seri üretime devam edilmektedir. Yerli ve milli imkânlarla üretilen tren setleri mevcut hatlar ve hizmete alınacak olan Ankara-İzmir, Bandırma-Bursa-Osmaneli, Mersin-Gaziantep ile Halkalı-Kapıkule hatlarında kullanılacaktır. Ayrıca TÜRASAŞ'ın hâlihazırda üretmekte olduğu ve tasarım çalışmaları devam etmekte olan çeken ve çekilen raylı sistem araç üretimlerinin artırılması için kapasite artışı sağlayacak tesis, makine ve teçhizat yatırımları devam etmektedir. Bu kapsamda Türkiye'nin ilk hızlı tren fabrikası tamamlanmak üzere olup 2027 yılında üretime başlayacaktır. b) Amaç Demiryolu ulaştırması ve kentiçi ulaşımda ihtiyaç duyulan raylı sistem araçlarının yerli imkânlarla tasarımı ve üretimi ile kritik bileşenlerindeki yerlilik oranının artırılması, yerli sanayinin Ar-Ge, tasarım ve üretim kabiliyetlerinin geliştirilmesi, her türlü raylı sistem araçlarının ve alt bileşenlerinin imalatı ile bakım ve onarımının yapılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika/Tedbir Sorumlu /Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Kamu alımlarının raylı sistemlerde yerli üretimi daha etkin destekleyecek şekilde kullanılması sağlanacak, tasarım ve Ar-Ge faaliyetleri teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.476) Tedbir 476.7. TÜRASAŞ Ulaştırma ve Altyapı 1. Alt Akslı (Coco) Milli Lokomotif bünyesinde devam eden yerli Bakanlığı (S) Platformu Projesinde tasarım tasarım ve prototip çalışmaları çalışmaları tamamlanarak prototip tamamlanarak demiryolu üretimine başlanacaktır. sektörünün raylı sistem araç 2. Demiryolu Bakım Aracı Projesinde ihtiyacı karşılanacaktır. prototip üretimine başlanacaktır. 3. Manevra Lokomotifi Platformu Projesinde prototip üretimine başlanacaktır. Ülkemizde üretilen raylı sistem araç ve bileşenlerinin sertifikalandırılabilmesi için dışa bağımlılığı ortadan kaldıracak çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.477) Tedbir 477.2. Ülkemizde Ulaştırma ve Altyapı 1. Yurt içi demiryolu taşımacılığında Karşılıklı İşletilebilirlik Teknik Bakanlığı (S), Sanayi ihtiyaç duyulan demiryolu aracı tipleri Şartnamesinin geçerli olmadığı | ve Teknoloji Bakanlığı için yerli ve milli endüstrinin üretim yurt içi hatlarda işletilecek şartlarına ve emniyet gerekliliklerine araçlar için ulusal kurallar uygun tip onay değerlendirme belirlenecektir. kriterlerine dair tebliğler hazırlanacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri |<|(0(0( Göstergeleri Performans Göstergeleri |—|o0O0O0(Â| Birim | 2025 2026 (1) | 2027(2) Hizmete Alınan TÜRASAŞ Marka Çeken Adet Lokomotif ve Tren Seti Sayısı Elektrikli Çeken (Anahat Lokomotifi - Tren Seti) Araç Sayısının Toplam Çeken Araç Yüzde 34,8 38,9 410 Sayısına Oranı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.2.2. Öncelikli Gelişme Alanları 2.2.2.1. Tarım ve Gıda a) Mevcut Durum Küresel tarım ve gıda piyasaları jeopolitik gerilimler ve çatışmalar, ticaret politikalarındaki belirsizlikler, enerji ve gübre piyasalarında yaşanan dalgalanmalar, iklim değişikliği ve aşırı hava olayları ile lojistik ve tedarik zincirlerinde ortaya çıkan aksaklıkların etkisi altında şekillenmektedir. 2026 yılında özellikle Orta Doğu'da artan jeopolitik risklerin enerji ve gübre arzı ile uluslararası taşımacılık maliyetleri üzerindeki etkileri tarımsal üretim maliyetleri ve gıda fiyatlarına ilişkin riskleri artırmaktadır. Küresel ölçekte tarımsal üretimin orta vadede artmaya devam etmesi beklenmekle birlikte, üretim artışının büyük ölçüde verimlilik artışına dayanacağı, uluslararası ticaretin arz ve talep dengesizliklerinin giderilmesindeki önemini koruyacağı ve gıda piyasalarının jeopolitik, iklimsel ve ekonomik şoklara karşı dayanıklılığının güçlendirilmesi ihtiyacının devam edeceği öngörülmektedir. Bu çerçevede tarımsal üretimde kaynak kullanım etkinliği ve verimliliğin artırılması, kritik girdilerde tedarik güvenliğinin sağlanması, üretim ve ticaretin çeşitlendirilmesi, iklim değişikliğine uyumun güçlendirilmesi ve teknolojik dönüşümün hızlandırılması küresel tarım ve gıda politikalarının temel öncelikleri arasında yer almaktadır. 2025 yılında yüzde 8,5 oranında daralan tarımsal üretimin 2026 yılında yüzde 9,3 oranında artacağı tahmin edilmektedir. Tarımsal katma değerin GSYH içindeki ağırlığı 2025 yılında yüzde 5,2 seviyesinde gerçekleşmiş olup bu oranın 2026 yılında 5,3 seviyesine yükselmesi beklenmektedir. Tarım sektöründe çalışanların toplam istihdam içindeki payı 2025 yılında yüzde 14 iken 2026 yılının ilk yarısında ortalama yüzde 13,4 olarak gerçekleşmiştir. Bu oranın 2026 yılı genelinde yüzde 13,7 olması beklenmektedir. 2025 yılında tarım ve gıda ürünleri ihracatı önceki yıla göre yaklaşık aynı seviyede kalarak 32,4 milyar dolar, ithalatı ise yüzde 19,0 oranında artarak 27,2 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Tarım ve gıda ürünlerinde net ihracat 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 45,5 oranında azalarak 5,2 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Tarım ve gıda ürünleri ithalatında 2025 yılı itibarıyla yüzde 47,0 oranındaki payla Rusya, Brezilya, Ukrayna ve ABD ilk dört sırada yer almaktadır. İhracatta ise bitkisel ürünlerde Irak, Rusya ve Almanya, hayvansal ürünlerde Irak, Rusya ve Suriye, orman ürünlerinde Irak ve Hollanda, balık ve su ürünlerinde Rusya ve Japonya, işlenmiş gıda ürünlerinde ise Irak ve ABD önde gelen ülkeler arasında yer almaktadır. TABLO 11: 7- Tarım Sektöründe Büyüme, İstihdam ve Dış Ticaret Göstergeleri Yüzde Değişim Gösterge 2023 2024 2025 >. 5 2020 Katma Değer (2) Tarım (3) 121324 o127546 116666 32060 Katma Değer (4) Tarim (3) 1731103 2595331 3309161 874625 Tarımsal GSYH (Yüzde) 6,4 5,8 5,2 3,2 İstihdam (5) Tarım İstihdamı (3) 4 695 4827 4 560 4390 Tarım İstihdamı (Yüzde) 14,8 14,8 14,0 13,5 İthalat (6) Bitkisel Üretim 12431 10 095 12534 8 660 Hayvancılık 1 255 807 1322 879 Ormancılık 48 34 32 23 Balıkçılık 67 72 92 50 Gida Ürünleri ve İçecek 11 624 11843 13207 8541 Toplam 25425 22851 27187 18153 İhracat (6) Bitkisel Üretim 8139 5000 Hayvancılık 485 293 Ormancılık 16 8 Balıkçılık 927 591 Gida Ürünleri ve İçecek 22824 14732 32391 20624 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK (1) Katma değer verileri ilk iki çeyrek toplamını, istihdam verileri ilk iki çeyrek ortalamasını, ithalat ve ihracat verileri ise Ocak-AĞuStos dönemini kapsamaktadır. (2) Zincirlenmiş Hacim, Milyon TL, (3) Katma değer ve istihdam verileri Ocak-Haziran 2026 dönemine ait olup 2025 yılı karşılaştırması da aynı bazda yapılmıştır. (4) Cari Fiyatlarla, Milyon TL, (5) Bin Kişi, (6) Milyon Dolar Not: Dış ticaret verilerinde ISIC Rev.4 esas alınmıştır. Orman Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair 7442 sayılı Kanun ile oluşturulan yasal çerçeve ve Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik doğrultusunda 1 Eylül 2024 tarihi itibarıyla planlı üretim dönemine geçilmiş olup üretim kararlarının ülke ve bölge ihtiyaçları, üretim potansiyeli ve kaynak kısıtları dikkate alınarak şekillendirilmesine yönelik uygulamalar sürdürülmektedir. Tarımsal üretim planlamasının sağlıklı ve güncel verilerle desteklenmesi amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı ile TÜİK işbirliğinde Genel Tarım Sayımı çalışmaları yürütülmüştür. Saha çalışmaları kapsamında 973 mahalde sayım bürosu oluşturulmuş, Bakanlık sistemlerinde kayıtlı olmayan yaklaşık 3,4 milyon hektar tarım arazisi Tarımsal Üretim Kayıt Sistemine re'sen kaydedilmiştir. Sayım sonuçlarının analiz edilerek 2026 yılı sonu itibarıyla kamuoyuyla paylaşılması öngörülmektedir. Tarım arazilerinin korunması, planlı kullanılması ve sürdürülebilir yönetimine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla 4 Nisan 2026 tarihinde Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik ile Arazi Kullanım Planlaması Uygulama Yönetmeliği yürürlüğe konulmuştur. Düzenlemelerle toprak ve arazi varlığının bilimsel esaslara göre belirlenmesi ve sınıflandırılması, tarımsal üretim potansiyeli yüksek alanların korunması ve arazilerin nitelik ve yeteneklerine uygun şekilde kullanılmasının o sağlanması amaçlanmaktadır. Bununla birlikte tarım arazilerinin tarım dışı kullanımına ilişkin izin ve değerlendirme süreçleri ile toprak koruma uygulamaları yeniden düzenlenmiştir. Tarım arazilerinin etkin kullanımına yönelik olarak üst üste iki yıl işlenmeyen arazilerin re'sen kiralanması uygulamasına başlanmıştır. Bu kapsamda 2026 üretim yılında 14 ilde yaklaşık 1.380 dekar arazi kiraya verilmiştir. Uygulamanın da etkisiyle 2024 yılında işlenmediği tespit edilen 29,5 bin hektar alanın 16,1 bin hektarında arazi sahipleri tarafından yeniden tarımsal üretime başlanmıştır. 20 Haziran 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7584 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun hayvan hastalık tazminatına ilişkin hükümlerinde değişiklik yapılmıştır. Değişiklikle tazminat kapsamına, hastalık nedeniyle mecburi kesime tabi tutulan veya itlaf edilen hayvanların yanı sıra hayvansal ürün, yem, madde ve malzemelerin imhası ile nakliye ve dezenfeksiyona ilişkin giderler de eklenmiştir. 16 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle, nakil sırasında tespit edilen tanımlanmamış sığır, koyun ve keçiler için zorunlu kesim uygulaması kaldırılarak hayvanların küpelenip kayıt altına alınması, 30 gün süreyle karantinaya alınması ve programlı aşılamalarının tamamlanması uygulamasına geçilmiştir. 28 Şubat 2026 tarihinde İran'a yönelik saldırıların başlamasının ardından Hürmüz Boğazı'nın kapanması ve bölgedeki üretim tesislerinin zarar görmesi, küresel gübre arzında aksamalara ve özellikle üre fiyatlarında artışa yol açmıştır. Küresel gübre piyasalarında yaşanan arz sorunlarına karşı yurt içi girdi arz güvenliğinin sağlanması amacıyla üre ve diğer temel gübrelerde yüzde 6,5 olan gümrük vergisi sıfırlanmış, bazı gübreler ile gübre ham maddelerinin ihracatı kısıtlanmış ve alternatif tedarik kaynaklarına yönelik çalışmalara ivedilikle başlanmıştır. Ayrıca 8 Eylül 2026 tarihinde Rusya Federasyonu ile imzalanan Mineral Gübre Sevkiyatı Alanında Mutabakat Zaptı ile azotlu ve fosforlu gübreler ile amonyak tedarik imkânları artırılmıştır. Gübre piyasasında arz güvenliğine yönelik tedbirlerin yanı sıra ürün güvenliği ve piyasa denetiminde risk esaslı yaklaşıma geçilmiştir. Piyasaya arz edilen gübrelerin teknik mevzuata uygunluğunun daha etkin kontrol edilmesi amacıyla Akıllı Piyasa Gözetimi ve Denetimi uygulaması hayata geçirilmiştir. Sistemle firma ve ürünlere ilişkin farklı göstergeler üzerinden risk skorları oluşturularak yüksek riskli ürün ve firmaların denetimlerde önceliklendirilmesi sağlanmıştır. Bitki koruma ürünlerinin hatalı ve gereğinden fazla kullanımının önlenmesi amacıyla reçetelendirme, satış, uygulama ve kayıt süreçlerini üretici kayıt sistemleriyle elektronik ortamda bütünleştiren B-Reçete Sistemi kurulmuş ve İ Temmuz 2026 itibarıyla 81 ilde uygulanmaya başlanmıştır. İklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki etkilerinin izlenmesi ve erken uyarı kapasitesinin geliştirilmesi amacıyla Tarımsal Kuraklık İzleme Sistemi (TAKİS) oluşturulmuştur. Sistem aracılığıyla tarımsal kuraklığın ülke genelinde uydu verileri kullanılarak yedi günlük periyotlarla izlenmesi sağlanmaktadır. Sistemin tahmin kapasitesinin geliştirilmesi amacıyla 2027 yılında yapay zekâ yöntemlerinden yararlanılarak kuraklık koşullarının 1-4 hafta önceden tahmin edilmesine yönelik çalışmaların başlatılması planlanmaktadır. Bitki sağlığı ve karantina uygulamalarının etkinliğinin artırılması amacıyla 6 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Bitki Karantinası Yönetmeliğiyle bitki, bitkisel ürün ve diğer maddelerin ülkeye giriş ve çıkışlarında uygulanacak bitki sağlığı kontrolleri ve karantina tedbirleri yeniden düzenlenmiştir. Yönetmelik kapsamında giriş ve çıkış işlemlerinin Bitki Karantinası Kayıt ve Takip Sistemi üzerinden elektronik ortamda yürütülmesi, resmi kontrollerin belge, beyan ve bitki sağlığı kontrolü aşamalarında gerçekleştirilmesi ve gerekli durumlarda elektronik bitki sağlık sertifikalarının kullanılması hüküm altına alınmıştır. Zirai mücadele uygulamalarında kullanılan alet ve makinelerin etkinliğinin artırılması amacıyla Adana, Antalya ve Manisa'da söz konusu alet ve makinelerin kontrol ve kalibrasyonlarının yapılacağı üç pilot test istasyonu kurulmuştur. Bu istasyonlarla pestisitlerin doğru ve etkin kullanımının sağlanması, kalıntı ve üretim maliyetlerinin azaltılması, çevre ve insan sağlığının korunması ve AB uygulamalarına uyumun güçlendirilmesi hedeflenmiştir. Zararlı organizmalarla mücadelede kimyasal mücadeleye alternatif biyolojik ve biyoteknik yöntemlerin kullanımının yaygınlaştırılmasına devam edilmektedir. Kahverengi kokarcayla biyolojik mücadele kapsamında 2025 yılında yaklaşık 1,2 milyon adet samuray arısı üretilerek 40 ilde doğaya salınmış, 2026 yılında üretim 1,8 milyon adede yükselmiş ve yaklaşık 1,7 milyon adet parazitoitin salımı gerçekleştirilmiştir. Akdeniz meyve sineğiyle mücadelede pestisit kullanımının azaltılması amacıyla kısır böcek salım tekniği uygulanmaktadır. Bu kapsamda 2025 yılında 16,5 milyon steril böcek üretilerek salınmış ve 45 ilde zararlı popülasyonu takip edilmiştir. 2026 yılında üretim kapasitesi artırılarak 68,1 milyon steril erkek birey üretilmiş ve 29,5 milyon bireyin saha salımı gerçekleştirilmiştir. Uygulamanın daha geniş alanlara yaygınlaştırılması amacıyla yeni bir üretim merkezinin kurulmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Patates siğil hastalığı nedeniyle üretimi kısıtlanan alanlarda karantina süresinin tamamlanmasının ardından yeniden patates üretimi yapılabilmesi amacıyla hastalığa dayanıklı çeşitlerle kontrollü üretim gerçekleştirilmektedir. Bu kapsamda 2025 ve 2026 yıllarında toplam 38,1 bin dekar güvenlik kuşağında kontrollü üretime başlanmış olup üretime açılan alanlarda sürvey, kontrol ve izleme faaliyetleri sürdürülmektedir. Kenevirin oOkontrollü Oüretiminin geliştirilmesi ve katma değerli (ürünlere dönüştürülmesinin sağlanması amacıyla 31 Ocak 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik ile Kenevirden Elde Edilen Ürünlere Dair Yönetmelik kapsamında lif, tohum ve sap üretiminin yanı sıra tıbbi ve sağlık ürünleri ile uyuşturucu etkisi olmayacak oranda kişisel bakım ve destek ürünlerinde kullanılmak üzere çiçek ve yaprak üretimine ilişkin esaslar belirlenmiştir. Söz konusu Yönetmeliklerle üretimin ekim ve dikimden hasada kadar kontrol altında yürütülmesi ile elde edilen ürünlerin işlenmesi, ihracatı, ruhsatlandırılması, takip sistemlerine kaydı, izin ve satışına ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Gıda alanında yeni teknolojiler ve ürünlerin piyasaya arzına yönelik mevzuat çerçevesinin geliştirilmesi kapsamında 20 Mayıs 2026 tarihinde Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği yayımlanmıştır. Yönetmelikle Türkiye'de daha önce önemli ölçüde tüketim geçmişi bulunmayan veya yeni üretim süreçleri, teknolojiler ya da yeni kaynaklar kullanılarak elde edilen gıda ve gıda bileşenlerinin piyasaya arzına ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir. Sözleşmeli üretimde üretici ve alıcıların karşı karşıya kaldığı üretim ve piyasa risklerinin azaltılması amacıyla sözleşmeli üretim kapsamındaki ürünlerde tarım sigortası zorunlu hale getirilmiş ve sigorta primlerinde farklı ürünler için ilave yüzde 10-15 oranında indirim sağlanmıştır. Tarım ürünleri fiyatlarının sağlıklı oluşumunun sağlanması ve gıda arz zincirinin etkinliğinin artırılması amacıyla kayıt sistemlerinin güçlendirilmesi, lisanslı depoculuğun yaygınlaştırılması ve yaş meyve-sebze tedarik zincirindeki lojistik altyapının geliştirilmesi çalışmalarına devam edilecektir. Paketleme, nakliye, depolama ve perakende satış süreçlerinde standartların geliştirilmesi ile toptancı hallerinin modernizasyonu ve daha etkin çalıştırılmasına yönelik faaliyetlerin sürdürülmesi planlanmaktadır. Tarım Arazileri ve Sulama 2025 yılı itibarıyla 24 milyon hektar tarım arazisinin 16,5 milyon hektarını ekilen, 2,9 milyon hektarını nadasa bırakılan, 754 bin hektarını sebze yetiştirilen ve 3,8 milyon hektarını meyvecilik, bağcılık ve zeytin ağaçları için ayrılan alanlar oluşturmaktadır. İklim değişikliği, kuraklık ve su kıtlığının etkilerinin belirginleşmesi, toprak bozunumu, erozyon risklerinin artması ve kentleşme ile sanayi ve enerji yatırımlarının arazi talebini artırması, tarım arazilerinin korunmasını ve sürdürülebilir kullanımını gıda arz güvenliği bakımından daha önemli hale getirmektedir. Bu çerçevede tarım arazilerinin amaç dışı kullanımının önlenmesi, toprak ve su kaynaklarının birlikte değerlendirilerek arazi kullanım planlarının tamamlanması, toprakların üretim kapasitesinin korunması ve geliştirilmesi ile atıl ve nadas alanlarının üretime kazandırılması önem taşımaktadır. Bunun yanı sıra iklim değişikliğinin etkilerine karşı toprakların organik madde ve su tutma kapasitesini artıran uygulamaların (o yaygınlaştırılması, erozyon ve arazi bozulumuyla mücadelenin güçlendirilmesi ve tarımsal üretimin toprak kabiliyeti ile kullanılabilir su varlığını gözeten havza bazlı bir yaklaşımla planlanması önceliğini korumaktadır. Tarım sektöründe işletmelerin küçük ölçekli, parçalı ve dağınık arazi yapısı üretim maliyetlerini artırmakta, tarımsal mekanizasyonun ve modern üretim tekniklerinin etkin kullanımını güçleştirmekte ve sulama yatırımlarından sağlanan faydayı sınırlandırmaktadır. Bu kapsamda yürütülen arazi toplulaştırma çalışmalarında, toplulaştırması tamamlanan alanın 2026 yılı sonunda 9,9 milyon hektara, tescili tamamlanmış toplulaştırma alanının ise 8,2 milyon hektara ulaşması beklenmektedir. 2027 yılında 180 bin hektar alanda toplulaştırma çalışmasının başlatılması ve 603 bin hektar alanda tescil işlemlerinin tamamlanması planlanmaktadır. Toplulaştırma çalışmalarının sulama yatırımları ve tarla içi geliştirme hizmetleriyle eş zamanlı yürütülmesi, tarım arazilerinin etkin kullanımının sağlanması ve işletme ölçeğinden kaynaklanan verimlilik kayıplarının azaltılması açısından önem taşımaktadır. Tarım arazilerinin korunmasının yanı sıra toprak özelliklerinin belirlenmesi ve arazi kullanım kararlarının güncel ve güvenilir verilere dayandırılması önemini korumaktadır. Bu doğrultuda detaylı toprak etüt ve haritalama çalışmalarının sürdürülmesi, toprak veri tabanının geliştirilmesi ve arazi kullanım planlarının tamamlanması, tarım arazilerinin mevcut durumunun, kullanımındaki değişimlerin ve arazi bozulumunun düzenli olarak izlenmesine yönelik bilgi altyapısının güçlendirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, arazi kullanım planlarının hazırlanmasına yönelik olarak 2024 yılında 755 bin hektar alanda detaylı toprak etütleri ve haritalandırma çalışmaları tamamlanmıştır. 2026 yılı sonu itibarıyla ise ilave 2,4 milyon hektar alandaki çalışmaların tamamlanması öngörülmektedir. Çalışmaların devam ettiği 6,8 milyon hektarlık proje sahasının 3,5 milyon hektarlık bölümünün 2027 yılında, kalan 3,3 milyon hektarlık bölümünün ise 2028 yılında tamamlanması öngörülmektedir. Sınırlı olan su kaynaklarının büyük bir kısmının tarımda kullanıldığı ve gıda ihtiyacının arttığı göz önüne alındığında, son yıllarda gıda üretiminin artırılmasında sulu tarımın yaygınlaştırılmasıyla verimli sulama sistem ve tekniklerinin rolü daha da önem kazanmıştır. Bu kapsamda bir yandan sulamaya açılan alanların genişletilmesine yönelik çalışmalar yürütülürken diğer yandan eski kanal ve kanaletli sulama sistemleri yenilenerek kapalı sistem borulu sulama sistemlerine dönüştürülmekte ve tarımda suyun verimli kullanılmasına yönelik tedbirler alınmaktadır. 2025 yıl sonu itibarıyla toplam hacmi 183.819 hm? olan depolama tesislerinin sayısı 1.831'e ulaşmıştır. 2026 yılında 21 baraj ve 10 gölet ve bent inşaatının tamamlanmasıyla toplam su depolama kapasitesinin 184.085 hm? olacağı tahmin edilmektedir. Türkiye'de 2025 yıl sonu itibarıyla 7,28 milyon hektar alan sulamaya açılmış olup bunun 3,73 milyon hektarı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) tarafından inşa edilip işletmeye alınmıştır. Kalan kısım ise mülga Topraksu Genel Müdürlüğü, mülga Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve mahalli idareler tarafından gerçekleştirilen yatırımlardan oluşmaktadır. 2026 yılında 65.779 hektarın sulamaya açılmasıyla toplam sulama alanının 7,34 milyon hektara ulaşacağı öngörülmektedir. 2027 yılında ise 61.159 hektar alanın sulamaya açılması ile toplam sulama alanının 7,40 milyon hektara ulaşması beklenmektedir. DSİ tarafından işletmeye açılan 3,73 milyon hektar alanın dağılımı incelendiğinde, 170 bin hektarlık kısmın (yüzde 4,6) DSİ tarafından işletildiği, 3,05 milyon hektarlık bölümün (yüzde 81,8) su kullanıcı teşkilatları ve mahalli idarelerin sorumluluğuna devredildiği görülmektedir. Ayrıca 491 bin hektar (yüzde 13,2) yeraltı suyu sulama kooperatiflerince, 17 bin hektar (yüzde 0,5) ise bedeli karşılığında çeşitli kurumlarca işletilmektedir. Bu dağılım katılımcı sulama yönetimi politikalarının somut bir yansımasıdır. Söz konusu yaklaşım çerçevesinde, sulama tesislerinin işletme, bakım ve yönetim sorumluluğu faydalanıcılara aktarılmış böylece yerinden yönetimle sulama işletmeciliğinde hızlı ve etkili karar alınması, bakım-onarım faaliyetlerinin zamanında yapılması ve suyun daha adil dağıtımı hedeflenmiştir. TABLO II: 8- DSİ Tarafından İnşa Edilen Sulama Tesislerinin İşletme Sahipliği (2025) İşletmeden Sorumlu Kuruluş Sulama Alanı (ha) DSİ 170 258 Su Kullanıcı Teşkilatları ve Mahalli İdareler 3 052 157 Bedeli Karşılığında DSİ Tarafından İnşa Edilip Çeşitli Kurumlarca milli 17 013 işletilen Sulamalar Yeraltı Suyu (YAS) Sulama Kooperatifleri 491 230 TOPLAM 3 730 658 2025 yılında yenilemesi yapılan brüt sulama alanı 92,1 bin hektara ulaşmış olup Yatırım Programında toplam 247 bin hektar sulama alanında yenileme çalışmaları, yaklaşık 714 bin hektar alanda ise yenileme projelerinin planlama ve proje aşamaları halen devam etmektedir. 2026 yılında 19 bin hektar alanda yenileme inşaatının tamamlanacağı tahmin edilmektedir. 2027 yılında ise 16 bin hektar ilave alanda yenileme inşaatının tamamlanması hedeflenmektedir. DSİ tarafından geliştirilen sulama sistemlerinin 2025 yıl sonu itibarıyla yüzde 31'i klasik sistemlerden, yüzde 31'i kanaletli sulama sistemlerinden, yüzde 38'i ise borulu sistemlerden oluşmaktadır. DSİ tarafından yeni yapılacak projelerin borulu sistemle inşa edilmesi ve eski sulama sistemlerinin modernizasyonuyla birlikte gelecekte borulu sulama sistemlerinin oranının o artırılarak tarımda önemli miktarlarda su tasarrufunun sağlanması öngörülmektedir. Tarımda suyun kullanım miktarını esas alan yöntemlere göre fiyatlandırılmasıyla kullanılan su miktarına göre ücretlendirme yapılarak etkin su kullanımının sağlanması ve aşırı su kullanımının önlenmesi amaçlanmaktadır. Bu çerçevede işletmedeki mevcut sulama şebekelerine sayaç takılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir. 2025 yıl sonu itibarıyla 457 sulama tesisine sayaç takılmış olup 2026 yılında ise 100 sulama tesisinde daha sayaç takma işlemlerinin tamamlanması planlanmaktadır. Atıksu arıtma tesisi çıkış sularının geri kazanım üniteleri yardımıyla tarımsal sulamada kullanılmasına yönelik proje çalışmaları devam etmektedir. Bu çalışmaların sulama suyundan elde edilecek tasarruf miktarını artırarak tarımda suyun etkin ve verimli kullanılmasına katkıda bulunacağı öngörülmektedir. Ayrıca yağmur suyu hasadı ve bu suyun sulamada kullanımıyla ilgili yeni araştırma ve geliştirme faaliyetlerine başlanmış olup bu çalışmaların önümüzdeki dönemde genişletilerek sürdürülmesi planlanmaktadır. Alternatif su kaynaklarının sulamada kullanılmasının su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimine önemli katkılar sunması beklenmektedir. 14 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Ulusal Su Planı'nda (2026-2035) tarımsal sulamada su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi ve su kullanım verimliliğinin artırılması öncelikli alanlar arasında yer almaktadır. Bu kapsamda, sulama altyapısının modernizasyonu, modern sulama yöntemlerinin yaygınlaştırılması, ölçüm ve izleme sistemlerinin güçlendirilmesi ve tarımsal üretimin havzaların su varlığına uygun şekilde planlanması öne çıkmaktadır. Ayrıca sulama yönetiminde kurumsal etkinliğin artırılması ve yatırımların iklim değişikliği ile kuraklık riskleri dikkate alınarak yönlendirilmesi suretiyle su kaynaklarının korunması ve tarımsal üretimin sürdürülebilirliğinin o desteklenmesi amaçlanmaktadır. Bitkisel Üretim İklim değişikliğinin üretim koşulları üzerindeki etkilerinin belirginleşmesi, jeopolitik gelişmelerin enerji, gübre ve diğer tarımsal girdilerin maliyet ve tedarik koşullarında oluşturduğu belirsizlikler ile küresel tarım piyasalarında devam eden dalgalanmalar, bitkisel üretimde verimlilik ve dayanıklılığın artırılmasını daha önemli hale getirmektedir. 2026 yılında yaşanan jeopolitik gelişmelerin enerji ve gübre piyasaları üzerindeki etkileri, özellikle tahıl üretimi bakımından girdi tedarikinin sürekliliğinin ve maliyetlerin yönetilmesinin önemini artırmaktadır. Bu çerçevede ülkemizde bitkisel üretimin doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı, arz-talep dengesi, yeterlilik düzeyi ve dış ticaret gelişmeleri gözetilerek planlanması, stratejik ürünlerde üretim kapasitesinin korunması ve verimlilik artışının hızlandırılması önem taşımaktadır. Üretimde iklim ve piyasa kaynaklı dalgalanmaların azaltılması amacıyla üretim planlamasının etkinliğinin artırılması, su kısıtı ve değişen iklim koşullarına uygun bitki tür ve çeşitlerinin yaygınlaştırılması, hassas tarım ve dijital teknolojilerin kullanılması ile gübre, tohum ve diğer girdilerin etkin kullanımının sağlanması öncelikli konular arasında yer almaktadır. Kuraklık ve zirai don nedeniyle 2024-2025 üretim sezonunda önemli seviyede üretim kayıpları yaşanmıştır. Yağışlardaki artış ve uygun iklim koşullarının etkisiyle 2025-2026 üretim sezonunda yüksek oranlı üretim artışları beklenmektedir. TÜİK tarafından açıklanan 2026 yılı bitkisel üretim ikinci tahminine göre, bitkisel üretimin 2025 yılına kıyasla yüzde 19,3 artarak 143,1 milyon tona ulaşması öngörülmektedir. Tahıl ve diğer bitkisel ürünler üretiminin yüzde 17,3 artarak 78,6 milyon tona, meyve, içecek ve baharat bitkileri üretiminin yüzde 60,8 artarak 31,5 milyon tona yükselmesi, sebze üretiminin ise yüzde 0,8 azalarak 33,0 milyon ton seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. İklim koşullarından kaynaklanan üretim ve fiyat dalgalanmalarını azaltılması ve yıl boyunca düzenli ürün arzının sağlanması bakımından kontrollü örtü altı üretimin geliştirilmesi önem taşımaktadır. Bu kapsamda jeotermal ve diğer yenilenebilir enerji kaynaklarının etkin kullanıldığı modern sera yatırımlarının ve organize tarım bölgelerinin geliştirilmesine devam edilmesi, söz konusu yatırımların uygun üretim bölgeleri, enerji ve su kaynakları, lojistik imkânları ve pazara erişim koşulları birlikte değerlendirilerek planlanması gerekmektedir. Kontrollü üretim altyapısının geliştirilmesinin sebze ve diğer yüksek katma değerli ürünlerde üretim döneminin uzatılmasına, arz sürekliliğinin sağlanmasına ve mevsimsel fiyat dalgalanmalarının azaltılmasına katkı sağlaması beklenmektedir. İklim değişikliğine uyumun ve bitkisel üretimde verimlilik artışının sağlanmasında bitki ıslahı ve genetik kaynakların korunması stratejik önem taşımaktadır. Yerel çeşitlerin ve bitki gen kaynaklarının korunması, kuraklık, yüksek sıcaklık, hastalık ve zararlılara dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi, biyoteknoloji ve modern ıslah yöntemlerinin kullanım kapasitesinin artırılması ile sertifikalı tohumluk üretimi ve kullanımının yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmaların sürdürülmesi gerekmektedir. Bu alanlarda araştırma altyapısının ve kamu-özel sektör işbirliğinin geliştirilmesi, ülkemizin değişen üretim koşullarına uyum düzeyinin ve bitkisel üretimde rekabet gücünün artırılması açısından önem arz etmektedir. İklim değişikliği, uluslararası ticaret ve artan insan ve ürün hareketliliği, bitki hastalık ve zararlılarının yeni bölgelere yayılma riskini artırmaktadır. Bu nedenle bitki sağlığına yönelik izleme kapasitesinin güçlendirilmesi, karantina uygulamalarının etkinliğinin artırılması, tahmin ve erken uyarı sistemlerinin yaygınlaştırılması ile biyolojik ve biyoteknik mücadele yöntemlerinin kullanımının geliştirilmesi önem taşımaktadır. Kimyasal mücadeleye bağımlılığın azaltılması, pestisitlerin etkin ve kontrollü kullanılması ve kalıntı denetimlerinin güçlendirilmesi yoluyla ürün kayıplarının azaltılması, gıda güvenilirliğinin geliştirilmesi ve ihracat pazarlarına erişimin korunması hedeflenmektedir. Bitkisel üretimde çevresel sürdürülebilirliğin, izlenebilirliğin ve katma değerin artırılması amacıyla organik tarım ve iyi tarım uygulamalarının geliştirilmesi, tıbbi ve aromatik bitkiler ile diğer katma değeri yüksek ürünlerin üretiminin uygun bölgelerde yaygınlaştırılması ve üretim ile pazar arasındaki bağlantının güçlendirilmesi önemini korumaktadır. Yöresel ve coğrafi işaretli ürünlerin üretim, sertifikasyon ve pazarlama altyapısının geliştirilmesiyle üretici gelirlerinin artırılması ve söz konusu ürünlerin iç ve dış pazarlardaki katma değerinin yükseltilmesine yönelik çalışmalara devam edilmektedir. Hayvancılık Türkiye'de hayvancılık işletmelerinin önemli bir bölümü küçük ölçekli aile işletmesi niteliğini korumaktadır. Son dönemde hayvancılık desteklerinin uygulanmasında hayvan sağlığı ve verimlilik kriterleri ile üretim bölgelerinin özellikleri dikkate alınmakta, aile işletmeleri ile kadın ve genç yetiştiriciler öncelikli olarak desteklenmektedir. 2025 yılı itibarıyla yaklaşık 17,5 milyon baş olan sığır mevcudunun yüzde 46,2'si kültür melezi, yüzde 48,8'i ise saf kültür ırklarından oluşmaktadır. 46,7 milyon baş olan koyun mevcudunun içerisinde yerli koyun ırklarının oranı yüzde 90,3 seviyesindedir. 2024 yılında 2,1 milyon ton olan et üretimi yüzde 10,5 oranında azalarak 2025 yılında yaklaşık 1,9 milyon tona düşmüştür. 2024 yılında 559 bin baş olan toplam canlı sığır ithalatı 2025 yılında yüzde 3,2 artarak 577 bin başa yükselmiştir. 2024 yılında 22,5 milyon ton olan süt üretimi yüzde 4,9 azalarak 2025 yılında yaklaşık 21,4 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Et ve süt arzının yurt içi kaynaklarla sürdürülebilir biçimde karşılanması amacıyla hayvan varlığının artırılması, genetik kapasitenin geliştirilmesine yönelik suni tohumlama uygulamalarının yaygınlaştırılması ve hayvancılık işletmelerinin ekonomik ölçeğe ulaşmasının desteklenmesine devam edilmektedir. Et ve süt üretiminin dengeli biçimde geliştirilmesi için büyükbaş hayvan yetiştiriciliğinde uygun ırkların tercih edilmesi önem taşımaktadır. Türkiye'nin iklim koşulları ve mera varlığı dikkate alındığında uygun maliyetle kırmızı et üretiminin artırılabilmesi için küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinin öncelikli olarak desteklenmesi gerekmektedir. Tavuk eti üretimi 2024 yılında 2,5 milyon ton seviyesinde iken yüzde 11,3 artışla 2025 yılında 2,8 milyon tona yükselmiştir. 2024 yılında 371 bin ton olan tavuk eti ihracatı yüzde 32,6 oranında artarak 2025 yılında 492 bin tona yükselmiştir. TABLO TI: 9- Başlıca Hayvancılık Göstergeleri (1) 2020 2021 2022 Sığır Varlığı (Bin Baş) 17965 17851 16852 Kültür 8838 8825 8296 Melez 7594 o7641 7325 Yerli 1533 i 385 1231 Koyun Varlığı (Bin Baş) 42127 45178 44688 Yerli 38580 41183 40729 Merinos 3547 3 995 3 959 Keçi Varlığı (Bin Baş) 11986 12342 11578 Manda Varlığı (Bin Baş) 192 186 172 Süt Üretimi (Bin Ton) 23504 23200 21563 Et Üretimi (Bin Ton) 1786 1952 2192 Yumurta Üretimi (Milyon Adet) 19 788 19298 19809 Tavuk Eti Üretimi (Bin Ton) 2136 2246 2418 Bal Üretimi (Bin Ton) 104 96 118 Canlı Sığır İthalatı (Bin Baş) 401 262 117 Damızlık Sığır 17 24 23 Besilik Sığır 384 238 94 Kasaplık Sığır 0 0 0 Tavuk Eti İhracatı (Bin Ton) Kaynak: TÜİK, ESK (1) Tarımsal istatistiklerin doğruluğunun artırılmasına katkı sağlayacak olan 2025 yılı genel Tarım Sayımı sonuçlarının 2026 yılı sonunda açıklanması planlanmaktadır. Hayvancılıkta kaliteli kaba yem ihtiyacının karşılanması ve meraların sürdürülebilir kullanımının sağlanması açısından mera ıslah çalışmaları büyük önem arz etmektedir. Bu kapsamda mera tespit ve tahdit çalışmalarının tamamlanmasının ardından meraların ot verimi ve kalitesinin geliştirilmesine yönelik ıslah uygulamaları sürdürülmektedir. Bununla birlikte otlatmaya yardımcı yapıların inşasının da ıslah projelerine dâhil edilerek mera ıslah çalışmalarının bütüncül bir çerçevede yürütülmesine önem verilmektedir. Kamunun veteriner aşıları üretim kapasitesinin artırılması amacıyla Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü bünyesinde yeni bir aşı üretim tesisi kurulmasına yönelik çalışmalara devam edilmektedir. Su Ürünleri Dünya genelinde su ürünleri üretimi geçmişte daha çok avcılık yoluyla yapılırken üretim teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte birim alanda daha fazla üretime imkân sağlayan yetiştiriciliğin üretim içerisindeki payı giderek artmaktadır. Türkiye'nin bulunduğu coğrafi konum, ülkemizi çevreleyen denizler ve iç Su kaynaklarımız, su ürünleri avcılığı ve yetiştiriciliği bakımından önemli bir potansiyel sunmaktadır. Sulama ve enerji amacıyla yapılan gölet ve barajlara bağlı olarak su ürünleri yetiştiriciliği yapılabilecek alan artmaktadır. Su ürünleri sektörü Türkiye'nin gıda arzı, ihracatı ve kıyı ekonomileri açısından giderek daha önemli bir faaliyet alanı haline gelmiştir. 2025 yılında su ürünleri üretimi 1,04 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Bu üretimin yüzde 60,4'ü yetiştiricilik yoluyla elde edilmiştir. Avcılık ve yetiştiricilik dâhil toplam su ürünleri üretiminin yüzde 21'i iç sularda gerçekleştirilmiştir. Biyolojik ve ekolojik çeşitli faktörlerin etkisiyle avcılık üretimi yıllar itibarıyla dalgalanma gösterirken yetiştiricilik üretiminde istikrarlı bir artış eğilimi görülmektedir. 2024 yılında 577 bin ton olan su ürünleri yetiştiriciliği yüzde 8,6 artışla 2025 yılında 627 bin tona yükselmiştir. İç sularda alabalık, denizlerde ise çipura, levrek ve özellikle son dönemde Türk somonu yetiştiriciliğinde kaydedilen gelişmeler sayesinde su ürünleri yetiştiriciliği, son yıllarda gerçekleşen üretim artışının itici gücü olmuş ve Türkiye'nin Avrupa'nın önde gelen su ürünleri yetiştiricisi ülkelerinden biri olma konumu güçlendirilmiştir. 2025 yılı itibarıyla 590 bin ton/yıl kapasiteli 567 deniz balıkları yetiştiriciliği tesisi, 335 bin ton/yıl kapasiteli 1.935 iç su balıkları yetiştiriciliği tesisi olmak üzere toplam 925 bin ton/yıl kapasiteli 2.502 su ürünleri yetiştiriciliği tesisi faaliyet göstermektedir. Yetiştiricilik üretiminin ve işleme teknolojilerinin gelişimi, su ürünleri dış ticaretinin de gelişmesine katkı sağlamıştır. 2024 yılında 882,9 milyon dolar olan balıkçılık ihracat tutarı yüzde 5 artışla 2025 yılında 926,7 milyon dolara yükselmiş, dönem sonunda su ürünlerinin toplam tarımsal ihracattaki payı da yüzde 9,7 olarak gerçekleşmiştir. En önemli ihracat kalemlerini yetiştiricilik yoluyla elde edilen alabalık, çipura ve levrek balıkları ile yakalandıktan sonra kafeslerde büyütülen mavi yüzgeçli orkinos balığı oluşturmaktadır. Su kaynaklarının korunması ve sürdürülebilir işletilmesi ile yasadışı avcılıkla mücadele edilmesi kapsamında deniz ve iç sulardaki av sahalarında, karaya çıkış noktalarında, nakil güzergahlarında, balık hallerinde, perakende satış noktalarında, işleme tesislerinde ve soğuk hava depolarında çapraz denetimler yapılmaktadır. Mevcut stokların artırılması amacıyla 2025 yılında 80 milyon yavru balık su kaynaklarına bırakılmıştır. Bunun yanı sıra 2025 yılında 7.500 ton/yıl kapasiteli su ürünleri yetiştiricilik alanı yatırıma açılmıştır. Türk karasularında yayılım gösteren istilacı balık türlerinin mevcut popülasyonlarının ve stoka katılım oranlarının düşürülmesi, sucul biyolojik çeşitliliğin ve stokların korunması, kaynakların sürdürülebilir ve rasyonel kullanımının sağlanmasına yönelik çalışmalara devam edilmektedir. Bununla birlikte sucul biyoçeşitliliğin korunması ve sürdürülebilir kullanımının sağlanması amacıyla iç sular ve denizlerde bozulmuş ya da hasar görmüş habitatların rehabilitasyonuna ilişkin çalışmalar yürütülmekte, yapay resif alanları oluşturulmakta ve terkedilmiş av araçları temizlenmektedir. Tarımsal Üretimin Planlanması Yönetmeliği kapsamında 2026 yılı itibarıyla avcılıkta on iki tür (hamsi, mavi yüzgeçli orkinos, beyaz kum midyesi, deniz patlıcanı, inci kefali, yılan balığı, tıbbi sülük, kalkan, kılıç, albakor, kerevit ve istavrit), yetiştiricilikte ise beş tür (çipura, levrek, midye, Türk somonu, alabalık) olmak üzere toplam 17 tür üretim planlamasına dâhil edilmiştir. Böylece ülkemizdeki su ürünleri üretiminin yüzde 80'i planlı üretim kapsamına alınmıştır. Su ürünleri sektörünün gelişiminin sürdürülebilirliğini temin etmek üzere avcılık ve yetiştiricilikte üretim faaliyetleri ve yeni türlerin desteklenmesi amacıyla Ar-Ge çalışmalarına, su ürünleri araştırma enstitülerinin altyapılarının güçlendirilmesine, mevcut balıkçı barınaklarının rehabilitasyonuna ve yeni balıkçı barınaklarının inşasına yönelik çalışmalara devam edilmektedir. Ormancılık Ormanlarımız, sürdürülebilir orman yönetimi kriterleriyle (e birlikte (koruma, rehabilitasyon, yeni yutak alanları oluşturma ve karbon depolama kapasitesini artırma yaklaşımı çerçevesinde modern ormancılık tekniklerine uygun olarak yönetilmektedir. Ormanların iklim değişikliğine karşı dayanıklılığının artırılması, ekosistem hizmetlerinin korunması ve karbon tutma kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Bu kapsamda ormanların nitelik ve verimliliğinin artırılması, bozuk orman alanlarının rehabilitasyonu, yeni orman alanlarının tesisi ile erozyon, sel ve taşkın risklerinin azaltılmasına yönelik uygulamalara devam edilmektedir. Bu kapsamda 2026 yılında 31,5 bin hektar alanda bozuk orman rehabilitasyonu, 38 bin hektar alanda ağaçlandırma çalışması, 13,6 bin hektar alanda erozyon kontrolü, 17,3 bin hektar alanda sel kontrolü faaliyetinin tamamlanması beklenmektedir. İklim değişikliğinin ormanlar ve diğer doğal kaynaklar üzerindeki etkilerinin belirginleşmesi kuraklık, orman yangınları, erozyon, sel ve taşkın risklerinin bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Özellikle kuraklık ve düzensiz yağış rejiminin etkisiyle toprak ve su kaynakları üzerindeki baskının artması, arazi tahribatının önlenmesi ve ekosistemlerin iklim değişikliğine karşı direncinin güçlendirilmesine yönelik çalışmaların önemini artırmaktadır. Bu çerçevede çölleşme ve erozyonla mücadele, kuraklık risklerinin izlenmesi, bozulan alanların rehabilitasyonu ve doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. TABLO 11: 10- Türkiye ve Seçilmiş Ülkelerde Orman Yangınları İspanya Yunanistan Türkiye Yangın Yanan Yangın Yanan Yangın Yanan Sayısı Sayısı 2020 66 783 2021 87 880 1 250 108 418 139 503 2022 10 507 267 947 962 18 807 12 799 2023 7 748 89 068 941 136 499 15 520 2024 6134 47 711 981 28 288 27 485 On Yıl Toplamı (1) 93801 1015 7/65 9 014 372 958 27 332 257 022 Bir Yangında Yanan 10,83 41,38 9,43 Kaynak: OGM, Avrupa Orman Yangını Bilgi Sistemi (EFFIS) (1) 2015-2024 dönemini kapsamaktadır. Türkiye ile benzer iklim özelliklerine sahip İspanya ve Yunanistan'da 2015-2024 yılları arasında yangın vakası başına sırasıyla ortalama 10,83 ve 41,38 hektar orman alanı yanarken Türkiye'de 9,43 hektar orman alanı yanmıştır. Ülkemizde 2025 yılında 3.224 yangında 81.473 hektar ve 2026 yılının ilk dokuz ayında 2.009 orman yangınında 24.451 hektar orman alanı yanmıştır. Ayrıca aynı dönemde orman alanı dışında da 3.697 yangın çıkmış ve bunlara müdahale edilmiştir. Diğer yandan Orman Genel Müdürlüğü (OGM) tarafından yangın verilerine ilişkin resmi istatistiklerin verildiği 1988 yılından 2025 yılına kadar geçen 38 yılda toplam 634.575 hektar alanın yandığı, söz konusu alanın yüzde 43,6'sının ise son beş yıl içerisinde yandığı görülmektedir. Ülkemizde son 10 yıllık dönemde çıkan orman yangınlarının adet olarak yaklaşık yüzde 40,6'sı inmal-kaza (yanan alan olarak yüzde 45,4), yüzde 4,3'ü kasıt (yanan alan olarak yüzde 17,2), yüzde 14'ü doğal nedenler (yanan alan olarak yüzde 1) ve yüzde 41,1'i ise nedeni tespit edilemeyen yangınlardır (yanan alan olarak yüzde 36,4). Son yıllarda anız yangını gibi tarım alanlarından çıkıp orman alanlarına sıçrayan yangınlarda ve sigara izmariti, ateş yakma vb. ihmaller nedeniyle çıkan yangın sayılarında artış görülmektedir. Orman yangınlarıyla mücadele kapasitesinin artırılması kapsamında ülkemiz kara ve hava araç filosunun güçlendirilmesine, yangınlara müdahale süresinin kısaltılarak zararların en aza indirilmesine, yangınlarda görev alan personelin eğitilmesine yönelik tedbirler alınmaktadır. Bu kapsamda yangınlarla mücadelede kullanılan kara araçlarından arazöz, ilk müdahale ve su ikmal araçları, su tankeri ile diğer iş makinelerinin sayısının artırılmasına ve yangın söndürme uçak ve helikopterlerinin alımına yönelik çalışmalara devam edilecektir. 2026 yılında 119 helikopter, 28 uçak ve 14 insansız hava aracı (İHA) ile yangınlara havadan müdahale edilmiştir. Diğer taraftan orman yangınlarıyla mücadele kapsamında 1.953 arazöz, 2.766 ilk müdahale aracı, 878 iş makinası olmak üzere toplam 5.597 müdahale aracı OGM envanterinde yer almaktadır. İnsan kaynağı olarak yangın işçisi, teknik eleman ve memurdan oluşan yaklaşık 28 bin personel ve 142 bini aşan gönüllü ile orman yangınlarına müdahale edilmektedir. İklim değişikliğinin orman ekosistemleri üzerindeki etkilerinin azaltılması amacıyla yangın öncesi risk azaltma çalışmalarından yangın sonrası rehabilitasyona kadar bütüncül bir yönetim yaklaşımının geliştirilmesine devam edilmektedir. Bu kapsamda yangına dirençli orman yapılarının oluşturulması, orman-yerleşim ve orman-tarım arayüzlerinde yangın riskinin azaltılması, zarar gören ekosistemlerin rehabilitasyonu ve iklim değişikliğine uyum kapasitesinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Bunun yanı sıra kuraklık, erozyon, sel ve taşkın risklerinin birlikte ele alındığı entegre havza rehabilitasyon uygulamalarına devam edilmektedir. Ormanların rekreasyon ve ekoturizm hizmetlerinden sürdürülebilir o şekilde yararlanılmasına yönelik çalışmalar kapsamında ekoturizm alanı ve rotalarının sayısı 2025 yılı sonu itibarıyla 140'a ulaşmış olup bu sayının 2026 yılı sonunda 160'a çıkarılması öngörülmektedir. Yeni alanların oluşturulmasında doğal ve kültürel değerlerin korunması, taşıma kapasitesinin gözetilmesi, ziyaretçi yönetiminin geliştirilmesi ve faaliyetlerin yöre halkının kırsal kalkınmasına katkı sağlayacak şekilde yürütülmesi önem taşımaktadır. Ayrıca toplumun ormanların rekreasyon hizmetlerinden yararlanmasına imkân sağlayan orman parklarının nitelik ve hizmet standartlarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Arıcılık faaliyetlerinin desteklenmesi, bal ve diğer arı ürünlerinin üretiminin geliştirilmesi ve orman köylülerine alternatif gelir imkânlarının oluşturulması amacıyla 2010 yılından itibaren bal ormanları kurulmakta olup 2026 yılı itibarıyla toplam 101.577 hektar ormanlık alanda 916 bal ormanı kuruluşu gerçekleştirilmiştir. Bal ormanlarının etkinliğinin artırılması amacıyla uygun tür kompozisyonunun geliştirilmesi, mevcut alanların bakımının yapılması ve arıcılık faaliyetleriyle entegrasyonun güçlendirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. 2026 yılında ormancılık sektörünün hukuki ve kurumsal altyapısının geliştirilmesine yönelik önemli mevzuat düzenlemeleri gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda 13 Ocak 2026 tarihinde Orman Kadastrosu ve 2/B Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yayımlanarak orman alanlarının ve orman sınırları dışına çıkarılan yerlerin geometrik ve hukuki durumlarının belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar güncellenmiştir. Diğer taraftan iklim değişikliği ile mücadele kapsamında karbon piyasaları, iklim finansmanı mekanizmaları ve karbon yutaklarının artırılmasına yönelik uygulamalar dünya genelinde hızla gelişmektedir. Bu gelişmeler, ormancılık sektörünü yalnızca doğal kaynak yönetimi açısından değil aynı zamanda iklim politikaları, karbon ekonomisi ve yeşil finansman alanlarında da stratejik bir konuma taşımaktadır. Bu kapsamda iklim değişikliğiyle mücadeleye katkı sağlamak ve ormanların sera gazı tutum kapasitesini artırmak amacıyla, 6831 sayılı Orman Kanununa eklenen Ek Madde 21 ile karbon yutak ormanlarının kurulmasına yönelik hukuki altyapı oluşturulmuştur. Ayrıca iklim değişikliğinin etkileriyle birlikte sıklığı ve şiddeti artan orman yangınlarına karşı önleme, hazırlık, müdahale ve yangın sonrası iyileştirme kapasitesinin geliştirilmesine yönelik mevzuat altyapısı da yenilenmiştir. Bu kapsamda 5 Eylül 2026 tarihinde Orman Yangınlarıyla Mücadele Çalışmaları Hakkında Yönetmelik yayımlanmıştır. Yönetmelikle orman yangınlarının önlenmesi ve risklerinin azaltılmasından yangınlara hazırlık ve müdahaleye, kurumlar arası koordinasyondan yangın sonrası rehabilitasyon ve iyileştirme çalışmalarına kadar sürecin bütüncül biçimde yürütülmesine ilişkin esaslar belirlenmiştir. Tarım Destekleri ve Piyasa Düzenlemeleri Bitkisel üretimde desteklemeler, tarımsal üretim planlamasıyla uyumlu olarak havza ürün deseni, stratejik ürünler ve su kısıtı dikkate alınarak uygulanmaktadır. Hayvancılıkta verimliliğin ve üretim kalitesinin artırılması, hayvan sağlığının korunması, üretici örgütlülüğünün güçlendirilmesi, küçük işletmelerin sürdürülebilirliğinin sağlanması ile genç ve kadın yetiştiricilerin desteklenmesine yönelik uygulamalar sürdürülmektedir. Su ürünlerinde ise arz-talep ve koruma-kullanma dengesi gözetilerek yetiştiricilik ve avcılık faaliyetlerine yönelik desteklemelere devam edilmektedir. 2026 yılında tarımsal destekleme bütçesinin 167,6 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Destekleme bütçesi 2027 yılında, 2026 yılı başlangıç ödeneğine kıyasla yüzde 40,2 oranında artırılarak 235,0 milyar TL'ye çıkarılmıştır. TABLO 11: 11- Tarımsal Destekleme Bütçesinin Dağılımı Destekleme Bütçesindeki Payı Destekleme Bütçesi (1) Artış Destekleme Konusu (Cari Fiyatlarla, Milyon TL) (Yüzde) 2025 Oo 2026(2) Oo 2027(3)) 2026 (o 2027 Alan Bazlı Tarımsal Destek 32175,3 Ödemeleri Alan Bazlı Ek Ödeme (4) 210,0 Mazot 19 724,6 Gübre 8 281,0 Sertifikalı Tohum ve Fidan 2 358,7 Kullanımı Fındık N 901,0 - Telafi Edici Odemeler 2 307,5 2 584,0 Bitki Karantina Tazminatı - - Patates Siğili Desteği 28,0 44,0 Çay Budama Tazminat ve 2 279,5 2 540,0 32420 Masrafları Fark Ödemesi 41301,8 - - Hububat ve Bakliyat 31 349,2 - - Çay 2614,8 - - Arz Açığı Olan Ürünler (5) 7337,8 - - Hayvancılık Destek 27 950,5 36 615,9 52 504,0 Ödemeleri Bitkisel Üretim Destekleri (6 90 889,8 o132 730,5 Kırsal Kalkınma Amaçlı 14 200,0 16 000,0 Tarımsal Destekleme (7) Tarım Sigortası Destekleme 23 000,0 30 000,0 Hizmetleri Diğer Tarımsal Amaçlı 345,0 523,5 Destekler (8 TOPLAM 158 550,0 167634,7 235000,0 Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı (1) 2025 yılında ilgili kurum bütçesi kesin hesap verileridir. (2) Gerçekleşme Tahmini, (3) Program, (4) Organik Tarım, İyi Tarım, Toprak Analizi, Beş Dekar Altındaki Küçük İşletme, Geleneksel Zeytin Bahçelerinin Rehabilitasyonu, Organik Organomineral Gübre desteğini kapsamaktadır. (5) Kütlü pamuk, zeytinyağı, dane zeytin, ayçiçeği, soya fasulyesi, kanola, aspir ve dane mısıra verilmektedir. (6) İlgili ürünler için Bitkisel Üretim Temel Desteği, Planlı Üretim Desteği ve Üretimi Geliştirme Destekleri ile Lisanslı Depolarda Ürün Depolama Kira Desteği, Patates Siğili Desteği, Biyolojik-Biyoteknik Mücadele Desteğini içermektedir. (7) Bütçe tutarının 2025 yılında 3.000 milyon TUsi, 2026 yılında 5 milyar TL'si ve 2027 yılında 2.500 milyon TL'si Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu IPARD Ulusal Eş Finansman desteği kapsamında hibe karşılığıdır. (8) Sertifikalı tohum üretim, sertifikalı fidan üretim, tarımsal yayım danışmanlık Çiftlik Muhasebe Veri Ağı (ÇMVA), Ar-Ge, lisanslı depoculuk, tarımsal sulama elektrik desteği ve zirai don desteğini kapsamaktadır. 2024 yılında yayımlanan 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararıyla bitkisel üretimde ilk kez üç yıllık ve üretim öncesinde açıklanan destekleme modeli hayata geçirilmiştir. Tarımsal üretim planlaması kapsamında hayvansal üretim ve su ürünleri üretim planlamaları 1 Ocak 2024 tarihinde, bitkisel üretim planlaması ise 1 Eylül 2024 tarihinde uygulamaya konulmuştur. Planlamalar üç yıllık dönemler halinde hazırlanmakta ve her yıl güncellenmektedir. Bu kapsamda 2027-2029 Bitkisel Üretim Planlaması ile 2026-2028 Hayvansal Üretim ve Su Ürünleri Üretim Planlamaları uygulama sürecindedir. Yeni destekleme modelinde tüm destek konuları temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme desteği olmak üzere üç ana başlık altında toplanmış, Çiftçi Kayıt Sistemine kayıtlı tüm üreticiler kapsama alınmıştır. Planlı üretim desteği kapsamında stratejik ürünlerde kendine yeterliliğin temin edilmesi amacıyla bu ürünlerin uygun tarım havzalarında Tarımsal Üretimin Planlanması Kurulu tarafından belirlenen üretim planları çerçevesinde yetiştirilmesi teşvik edilmektedir. Su kısıtı olan 11 ilin 52 ilçesinde, su tüketimi az olan bazı ürünlere ilave destek verilerek yer altı su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımının sağlanması hedeflenmektedir. Söz konusu Kararla sertifikalı tohum ve fidan kullanımı ile organik ve iyi tarım uygulamalarını yaygınlaştırmak amacıyla üretimi geliştirme desteği verilmesi hükme bağlanmıştır. Bunun yanı sıra öncelikle arz açığı veya planlama kapsamındaki ürünler başta olmak üzere ilgili üretim yılındaki üretim maliyetleri ile iç ve dış fiyatlar dikkate alınarak çiftçilere, tarım politikaları amaç ve ilkelerine uyumu kolaylaştırmak, üretimde sürdürülebilirliği sağlamak ve gelir kayıplarını telafi edebilmek amacıyla fark ödemesi desteği verilmesi planlanmaktadır. Bitkisel üretim planlaması kapsamında buğday, arpa, dane mısır, yağlık ayçiçeği, aspir, kanola, soya, kütlü pamuk, nohut, kuru fasulye, mercimek, patates ve kuru soğan olmak üzere 13 ürün ile yem bitkileri ürün grubu planlama kapsamına alınmıştır. Planlama kapsamındaki ürünlerin ülkesel asgari ve azami üretim miktarları belirlenmiş ve ürünlerin havzalara tanımlaması yapılmıştır. Ayrıca tarımsal yer altı su kısıtı bulunan 52 ilçede, su kaynaklarının etkin ve sürdürülebilir kullanımını sağlayacak üretim desenlerinin oluşturulmasına yönelik uygulamalar sürdürülmektedir. 8 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararıyla, 2027 yılı için destek katsayı değerleri ve Kararın ekinde yer alan havza ürün deseni listesi güncellenmiştir. Hayvancılık desteklemeleri kapsamında ise yeni modele geçiş 26 Temmuz 2024 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararıyla gerçekleşmiştir. Böylece tarımsal desteklerin planlı üretime uygun olarak verilmesi ve destekleme politikasının uzun dönemli bir çerçevede oluşturulmasına yönelik önemli bir adım atılmıştır. Yeni destek modeliyle hayvancılıkta verimin artırılması, hayvan sağlığının korunması, planlı üretim kapsamında belirlenen havzalar bazında üretimin artırılması, üretici örgütlülüğünün güçlendirilmesi, küçük işletmelerin sürdürülebilirliklerinin sağlanması ile genç ve kadın yetiştiricilerin sektörde faaliyet göstermelerinin teşvik edilmesi amacıyla hayvancılık desteklerinin daha etkin uygulanması hedeflenmektedir. 2024 yılında yayımlanan 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 7 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Kararla değiştirilmiştir. Söz konusu değişiklikle embriyo transferi ve cinsiyeti belirli sperma uygulamalarından doğan buzağı/malaklar, genomik test yaptırılan damızlık dişi buzağılar, göçer sevk kontrol noktasında ve hastalıktan ari işletmelerde doğan kuzu/oğlaklar ile mesleki yeterlilik belgeli toplayıcılar aracılığıyla satılan çiğ süt için ilave katsayılar getirilmiştir. Yeni modelde su ürünleri desteklemeleri su ürünleri yetiştiriciliği ve su ürünleri avcılığı destekleri olmak üzere iki başlık altında toplanmıştır. Su ürünleri yetiştiriciliğine verilen destekler dört temel destekleme programı ve dört teknik kriteri dikkate alacak şekilde daha etkin ve sade bir yapıya dönüştürülmüştür. Su ürünleri avcılığı kapsamında ise uzunluğu 12 metrenin altında olan gemilerin sahiplerine verilen destek küçük ölçekli balıkçılık desteği olarak değerlendirmeye alınmış olup boy gruplarına göre verilecek destek tutarları bir önceki yıla göre artırılmıştır. Ayrıca kadın gemi sahiplerine/ortaklarına yüzde 35 daha fazla destekleme ödemesi yapılması öngörülmektedir. Bunun yanında su ürünleri avcılığı desteği kapsamında balon balığı avcılığının desteklenmesine devam edilmektedir. Kırsal kalkınma destekleri, tarımsal üretim planlaması ve illerin sektörel öncelikleriyle uyumu güçlendirecek şekilde yeniden düzenlenmiştir. 31 Aralık 2025 tarihli Kırsal Kalkınma Desteklerine İlişkin Karar ile 3 Nisan 2026 tarihli Kırsal Kalkınma Yatırım Programı Çerçevesinde Yapılacak Desteklemeler Hakkında Tebliğ kapsamında âile işletmeleri, kadın ve genç girişimciler ile tarımsal amaçlı örgütlere öncelik verilmiş, dijitalleşme, yapay zekâ, akıllı tarım, robotik ve otomasyon teknolojilerinin yaygınlaştırılması hedeflenmiştir. Yatırımın niteliğine göre hibeye esas proje tutarının yüzde 50-70'i oranında destek sağlanması, program bütçesinin en az yüzde 20'sinin kadın ve genç girişimcilerin, yüzde 30'unun ise aile işletmelerinin yatırımlarına ayrılması öngörülmüştür. 2025 yılında meydana gelen zirai don nedeniyle zarar gören üreticilerin kayıplarının telafisine yönelik destekleme ve tarım sigortası ödemeleri gerçekleştirilmiştir. Devlet destekli tarım sigortası bulunan üreticilere 23,1 milyar TL hasar tazminatı, 2025 Yılında Meydana Gelen Zirai Don Nedeniyle Ürünleri Hasar Gören Çiftçilere Destekleme Ödemesi Yapılmasına İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında ise 23,86 milyar TL destekleme ödemesi yapılmıştır. Böylece zirai don kapsamında üreticilere sigorta ve destekleme mekanizmaları yoluyla toplamda yaklaşık 47 milyar TL kaynak aktarılmıştır. Tarım sigortalarında 2026 yılında yapılan düzenlemelerle bitkisel ürünlerde don teminatına ilişkin devlet prim desteği yüzde 70'e çıkarılmıştır. Ayrıca kayısı, şeftali, nektarin, erik, elma, armut, ayva, kiraz ve vişnede kış donu riski genişletilmiş şekilde teminat kapsamına alınmış ve söz konusu ürünlerde belirli verim kayıplarının karşılanmasına yönelik Temel Sigorta Paketi uygulamaya konulmuştur. 3 Ekim 2026 itibarıyla TARSİM kapsamında 2,25 milyon poliçe düzenlenmiş, 23,6 milyar TL devlet prim desteği sağlanmış ve 11,6 milyar TL tazminat ödenmiştir. Tarımsal desteklemelerde etkinliğin sağlanması için desteklerin havza, ürün ve su kısıtı temelinde farklılaştırılarak bunların idare ve kontrolünün alan bazlı yapılmasına, çeşitli kurumlar tarafından uygulanan farklı destek programları arasında tamamlayıcılığın sağlanmasına, üretici veya işletmelerin gelir seviyelerinin desteklerde dikkate alınmasına öncelik verilmektedir. Gıda Bölgesel çatışmalar ve jeopolitik gerilimler, enerji ve tarımsal girdi fiyatlarındaki dalgalanmalar, küresel talepteki artış, iklim değişikliğinin olumsuz etkileri ile ulusal ve uluslararası gıda tedarik zincirlerinde yaşanan aksaklıklar, dünya tarım ve gıda ürünleri fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturmaktadır. Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Gıda Fiyat Endeksi, Ağustos 2026'da bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 2,5 artarken tarihi zirvesine ulaştığı Mart 2022 seviyesinin yüzde 16,8 altında gerçekleşmiştir. Gıda tedarik zincirindeki bozulmalar, iklim değişikliği, doğal afetler, salgın hastalıklar, korumacı politikaların yaygınlaşması ve başta gübre olmak üzere tarımsal girdilere erişimde yaşanan aksaklıklar, üretim ve ihracat açısından önemli sorunlar olarak görülmektedir. Gıda güvenliği ve güvenilirliği perspektifinde sürdürülebilir üretime ve erişilebilir gıdaya yönelik politikalar izlenmeye devam edilmektedir. Birincil üretimden tüketime kadar gıda zincirinin her aşamasında gıda kayıplarını ve israfını azaltmak, gıda üretim ve ambalaj teknolojilerini geliştirmek ve gıda işleme süreçlerini iyileştirmek önem taşımaktadır. Gıda güvenliğinin en önemli unsurlarından biri olan hayvan hastalıklarıyla mücadele kapsamında aşılamaya önem verilmektedir. Bitkisel üretimde ilaç kullanımının azaltılması amacıyla bütüncül mücadele yöntemlerinin yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yürütülmektedir. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu kapsamında yürütülen denetimlere ek olarak gıda işletmelerinin teknik ve hijyenik gerekliliklere uygunluğunu doğrulamak amacıyla 81 ilde eş zamanlı sektörel gıda denetim programları uygulanmaktadır. 2025 yılında Türkiye genelinde toplam 1,4 milyon resmi gıda kontrolü gerçekleştirilmiş ve kuralları ihlal eden işletmelere 33,7 bin adet cezai işlem uygulanmıştır. Ayrıca gıda taklit ve tağşişiyle mücadele amacıyla gıda kontrol laboratuvar altyapılarının güçlendirilmesine ilişkin çalışmalar devam etmektedir. b) Amaç Üretimin ekonomik, sosyal ve çevresel boyutlarını bütüncül olarak ele alan, teknoloji kullanım düzeyi ve verimliliği yüksek, örgütlü, rekabetçi, arz-talep dengesi çerçevesinde planlı üretim yapılan, doğal kaynakları etkin ve sürdürülebilir kullanan, toplumun yeterli ve dengeli beslenmesini sağlayan bir tarım sektörünün oluşturulması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler m , Sorumlu/Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/ Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Tarım istatistikleri uluslararası standartlara uygun olarak geliştirilecek, tarım bilgi sistemleri tarımsal üretimin tüm süreçlerinin sağlıklı şekilde kayıt altına alınması ve izlenmesini temin edecek şekilde etkin işler hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.488 Tedbir 488.3. Tarım Hazine ve Maliye 1. 2025 yılında gerçekleştirilen istatistiklerinin derlenmesi, Bakanlığı (S), Tarım ve | Genel Tarım Sayımı'nda elde edilen işlenmesi, analizi ve Orman Bakanlığı veriler kullanılarak tüm tarım kontrolünün etkin bir Şekilde işletmelerinin kayıt altına alındığı, yapılması amacıyla kayıtların mekânsal verilerle entegre düzenlemeler yapılacaktır. bir şekilde gerçek zamanlı olarak güncelleneceği Tarımsal İşletme Kayıt Sistemi oluşturulacaktır. Tedbir 488.4. Kayıt ve bilgi Tarım ve Orman 1. Tarım bilgi sistemlerinin sistemleri erken uyarı, piyasa Bakanlığı (5), Hazine iyileştirilmesi amacıyla veri merkezi kontrolleri, üretim planlaması ve | ve Maliye Bakanlığı kurulumu tamamlanacak ve stok yönetimini sağlayacak yazılımların güncellenmesine yönelik şekilde bütüncül bir yaklaşımla çalışmalara hız verilecektir. tasarlanacak, yazılım ve donanım altyapısı iyileştirilecektir. Dijitalleşme, yapay zekâ ve veriye dayalı iş modelleriyle akıllı tarım uygulamaları yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.489) Tedbir 489.1. Tarım Tarım ve Orman 1. Birinci derece tarımsal örgüt işletmeleri ve üretici Bakanlığı (S) belgesine sahip 14 tarımsal üretici örgütlerinin akıllı tarım örgütü bünyesinde ortak makine uygulamaları konusundaki parkı kurulmasına destek beşeri ve teknik altyapılarının sağlanacaktır. geliştirilmesi desteklenecektir Tedbir 489.2. Akıllı tarım Tarım ve Orman 1. Yerli imkânlarla geliştirilen uygulamalarına yönelik yazılım (| Bakanlığı (S) Güvenli Elektronik Küpe ve Izleme ve ekipmanın yerli üretimi Sistemi uygulamaya konulacaktır. desteklenecektir. Tarım arazilerinin korunması, sürdürülebilir kullanımı ve etkin yönetimi sağlanacaktır. Tedbir 490.1. Tarımsal arazi Tarım ve Orman 1. 15 ilde 3,5 milyon hektar tarım kullanım planlarının Bakanlığı (5), Çevre, arazisinin detaylı toprak etütleri ve hazırlanması tamamlanacaktır. (| Şehircilik ve Iklim haritalandırılması çalışmalarına Değişikliği Bakanlığı devam edilecektir. Tedbir 490.5. Arazi Tarım ve Orman 1. 180 bin hektar alanda arazi toplulaştırma çalışmalarına Bakanlığı (S), Çevre, toplulaştırma çalışmaları sulama yatırımlarıyla entegre Şehircilik ve Iklim başlatılacaktır. bir şekilde devam edilecekür. Değişikliği Bakanlığı 2. 603 bin hektar alanda tescil işlemleri tamamlanacaktır. Bitkisel üretimde planlı üretime geçilecek, nitelikli genetik materyal kullanılarak verimin yükseltilmesi ve başta nüfusu yüksek büyükşehirlerde olmak üzere örtü altı etiştiriciliğinin geliştirilmesi yoluyla üretim artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.491 Tedbir 491.4. Örtü altı Tarım ve Orman 1. Enerji ihtiyacı jeotermal kaynakla yetiştiriciliğine yönelik mevcut Bakanlığı (S), Hazine karşılanan 5 sera organize tarım seraların modernize edilmesine | ve Maliye Bakanlığı bölgesinin altyapısı tamamlanarak ve modern seraların yatırımcıların hizmetine kurulmasına yatırım ve işletme sunulacaktır. finansman desteği sağlanacak, jeotermal sera organize tarım bölgesi sayısı artırılacaktır. Hayvansal üretimde verim ve kalite yükseltilecek, en önemli hayvansal üretim girdisi olan yem maliyetlerinin azaltılmasına yönelik mera ıslah çalışmalarına hız verilecek, e pazar çeşitliliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.492 Tedbir 492.3. Mera ıslah Tarım ve Orman 1. 200 bin hektar çayır mera çalışmaları otlatmaya yardımcı Bakanlığı (S), Hazine alanında ıslah ve amenajman yapıların da kurulmasını ve Maliye Bakanlığı, projesi uygulanacaktır. içerecek şekilde bütüncül bir Yerel Yönetimler yaklaşımla sürdürülecek, yönetim (amenajman) planlarının etkin uygulanması sağlanacaktır. Su ürünleri üretiminde sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla denetimler etkinleştirilecek, yetiştiricilik üretiminde doğal kaynaklar ve biyoçeşitlilik korunarak apılacak yeni yatırımlar ile üretim ve ihracat artırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 493.1. Su ürünleri Tarım ve Orman 1. Denizlerde ve iç su kaynaklarında kaynaklarının korunması, Bakanlığı (S), İçişleri 55 milyon yavru balık ile geliştirilmesi ve yasadışı Bakanlığı balıklandırma yapılacaktır. avcılığın önlenmesi ile istilacı ve 2. Yasadışı su ürünleri avcılığının yabancı türlerin yayılımının önlenmesine yönelik 158 bin önlenmesine yönelik kontrol, denetim yapılacaktır. denetim ve izleme faaliyetleri 3. Su kaynaklarından 200 bin m? etkin şekilde yürütülecektir. terkedilmiş av aracı temizlenecektir. Tedbir 493.3. Küçük ölçekli Tarım ve Orman 1. Küçük ölçekli 15 bin balıkçılık balıkçılık işletmeleri, ekonomik Bakanlığı (5), Hazine işletmesi desteklenecektir. sürdürülebilirliklerinin ve Maliye Bakanlığı sağlanması ve çevreye olan olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi amacıyla desteklenecektir. Tedbir 493.4. Yeni su ürünleri | Tarım ve Orman 1. 25.000 ton/yıl kapasiteli yeni su yetiştiricilik bölgeleri Bakanlığı (S), Çevre, ürünleri yetiştiricilik alanı üretime planlanacak, yetiştiricilik Şehircilik ve İklim açılacaktır. tesislerinin kapasite kullanım Değişikliği Bakanlığı, oranları ve üretim verimliliği Hazine ve Maliye yükseltilecektir. Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığ Gıda güvenilirliğini teminen altyapının iyileştirilmesine yönelik yatırımlar sürdürülecek, gıda denetimi, bitki ve hayvan hastalık ve zararlılarıyla mücadele hizmetleri etkinleştirilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 494.6. Gıda kontrol Tarım ve Orman 1. İhtiyaç analizleri kapsamında hizmetlerinin etkin bir şekilde Bakanlığı (S) gıda kontrol laboratuvar altyapısının yürütülebilmesi amacıyla güçlendirilmesine yönelik yapılacak ihtiyaç analizi çalışmalara devam edilecektir. kapsamında laboratuvar altyapısı güçlendirilecektir. Çevrenin korunması ve iklim değişikliği ile mücadele kapsamında tarım sektöründe sera gazı salımının azaltılması için çevre dostu tarımsal uygulamalar desteklenerek yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.497 Tedbir 497.6. Hayvancılık Tarım ve Orman 1. Hayvancılık kaynaklı metan kaynaklı metan emisyonlarının Bakanlığı (S) emisyonlarının azaltılması amacıyla azaltılması amacıyla hayvan yem ve hayvan besleme konusunda ıslah çalışmalarının yanında bir Ar-Ge projesi tamamlanacaktır. metan üretimini baskılayıcı alternatif yem kaynaklarının tespiti ve yem rasyonlarına uygun katkı maddelerinin ilavesi konularında Ar-Ge çalışmaları apılacaktır. Tarımsal araştırmalar ile eğitim ve yayım çalışmalarında kurumlar arası koordinasyon sağlanarak etkinlik artırılacak, tarımsal Ar-Ge ve yayımın bağı güçlendirilecektir. Tedbir 498.1. Tarımsal Tarım ve Orman 1. Tarımsal araştırma projeleri araştırma projelerinin seçilmesi o| Bakanlığı (S) seçim kurullarında ilgili kurumların ve sonuçlandırılmasında mevcut dengeli temsilinin sağlanması kurulların üye sayıları ilgili amacıyla Tarımsal Araştırma kesimlerin yeterli sayıda ve Yönetimi Yönergesi hazırlanarak dengeli temsilini temin edecek uygulamaya konulacaktır. ekilde genişletilecektir. Çiftçilerin risklerden korunması ve gelirlerinin garanti altına alınmasına yönelik gulamaların kapsamı genişletilerek etkinleştirilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 499.1. Tarım Tarım ve Orman 1. Üretici talepleri, Ar-Ge çalışmaları sigortacılığında ürün ve risk Bakanlığı (S), Hazine ve aktüeryal hesaplar sonucunda bazında kapsamın ve Maliye Bakanlığı belirlenen riskler ve ürünler tarım genişletilmesine devam sigortaları teminatına dâhil edilecek, edilecektir. farklı sigorta ürünleri uygulamaya konulacaktır. Tedbir 499.2. Gelir koruma Tarım ve Orman 1. Gelir koruma sigortası kapsamına sigortası ülke genelinde Bakanlığı (S), Hazine tritikale dâhil edilecektir. aygınlaştırılacaktır. ve Maliye Bakanlığı SKA'lar, BM Küresel Orman Hedefleri ve Rio Sözleşmeleri dâhil ilgili uluslararası sözleşmeler ve ulusal taahhütlerimiz dikkate alınarak ormanlarımız sürdürülebilir orman yönetimi kriter ve göstergelerine uygun şekilde yönetilecek ve orman alanları Tedbir 500.1. Iklim Tarım ve Orman 1. Yangına hassas orman değişikliğine dayanıklı ormanlar | Bakanlığı (S), İlgili alanlarında orman içi ve yol kenarı kurulacak ve ormanların yutak Kamu Kurum ve örtü altı temizliğinin orman köylüsü alan fonksiyonlarını artıracak Kuruluşları ve özel sektör işbirliği ile şekilde yönetim planları yapılmasına yönelik planlama geliştirilecektir. yapılacaktır. 2. Orman ekosistemlerinin üretim kapasitesinin artırılması amacıyla restorasyon ve rehabilitasyon alışmaları yürütülecektir. Tedbir 500.2. Ormanların Tarım ve Orman 1 Ulusal arazi örtüsü haritası yıllık afetler, kuraklık ve çölleşmeyle | Bakanlığı (S), Çevre, olarak üretilecek ve arazi üstünde mücadele edilmesi, Şehircilik ve İklim meydana gelen değişimler biyoçeşitliliğin ve su Değişikliği Bakanlığı raporlanacaktır. kaynaklarının korunması, 2. Odun dışı orman ürünlerinin ekosistem hizmetlerinin sürdürülebilir üretimi ve katma geliştirilmesi ve arazi değerinin artırılması yoluyla tahribatının dengelenmesi ormanların gıda, sağlık ve kırsal konuları ile sağlık, gıda, turizm kalkınmaya katkısının ve enerji sektörlerine katkısı geliştirilmesine yönelik faydalanma artırılacaktır. ve eylem planları hazırlanacaktır. Tedbir 500.3. Toprağın korunması ve erozyonla mücadele için yukarı havzalarda heyelan, sel ve çığ kontrol projeleri yürütülecektir. Tedbir 500.6. Ülkemiz firmalarının ormancılık sektöründe uluslararası alanda faaliyet göstermesi desteklenecektir. Tedbir 500.7. Ormancılık istatistiklerinin uluslararası standartlara uyumu sağlanacaktır. Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı (5), Türkiye İstatistik Kurumu 1. Sel, çığ ve heyelan kontrolü alanında yedi adet etüt projesi yapılacaktır. 2. Iklim projeksiyonlarına dayalı su erozyonu ve sediment verimi analizlerine yönelik veri altyapısı ve metodolojinin geliştirilmesi çalışmaları yürütülecektir. 3. Toprak kaybının azaltılmasına yönelik 40 bin hektar alanda erozyonla mücadele ve yukarı havza sel ve çiğ kontrolü çalışması apılacaktır. 1. Afrika ve Balkan ülkeleri ile Türk devletleri başta olmak üzere ilgili ülkelerle ormancılık işbirliği çalışmaları geliştirilecektir. 1. Resmi İstatistik Programı kapsamında yer alan ormancılık istatistiklerinin veri toplama, analiz ve raporlama altyapısı uluslararası standartlara uygun şekilde geliştirilecektir. Orman kaynaklı ürün ve hizmetler sürdürülebilir orman yönetimi ilkeleri çerçevesinde ihracat odaklı çeşitlendirilecek, sektörün ekonomideki payı artırılacaktır. (Kalkınma Tedbir 501.1. Orman varlığının yoğun olduğu bölgelerde orman ürünleri ihtisas OSB'leri kurulacak, sektörde kümelenme sağlanacaktır. Tedbir 501.3. Konut ve iş yerlerinde ahşap kullanımı yaygınlaştırılacaktır. Tarım ve Orman Bakanlığı (S) Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 1. Orman ürünleri sanayisinin üretim, kapasite kullanımı, ham madde tüketimi, dış ticaret ve katma değer göstergelerinin düzenli olarak izlenmesine yönelik sektörel izleme ve raporlama sistemi geliştirilecektir. 1. Mimar, mühendis ve müteahhitlere yönelik Ahşap Yapı Teknolojileri Eğitim Programları düzenlenecektir. 2. Ahşabın çevre dostu, sağlıklı ve estetik yönlerini vurgulayan ulusal iletişim çalışmaları yürütülecektir. 3. Türkiye Deprem Yönetmeliğinde ahşap yapılar ile ilgili revize çalışmalar yapılacaktır. 4. Yapısal ahşap üreticilerinin ürün kalitesi, standardizasyon ve belgelendirme kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. 5. Konut ve iş yerlerinde ahşap ve hibrit ahşap yapı sistemlerinin kullanımını kolaylaştıracak tip proje ve teknik uygulama rehberleri hazırlanacaktır. 6. Yapraklı iki ağaç türünün yapısal ahşap olarak kullanımına yönelik alışmalar sürdürülecektir. Tedbir 501.4. Genetiği iyileştirilmiş ve hızlı gelişen türler kullanılarak özel sektör tarafından yapılan endüstriyel ağaçlandırma uygulamaları desteklenecektir. Tedbir 501.5. Toplumsal refahın artırılması ve orman köylerinden göçün önlenmesi amacıyla orman köylüleri yerinde istihdam edilecek ve kalkındırılacaktır. Tedbir 501.6. Orman ürünlerinde başta girdi maliyetlerine yönelik olmak üzere gerekli düzenlemeler yapılarak fiyat istikrarı sağlanacaktır. Tedbir 501.7. Orman ürünlerinin daha fazla istihdam ve katma değer sağlayan sektörlerde kullanımı artırılacaktır. Tedbir 501.8. Orman ekosistem hizmetlerine erişim kolaylaştırılarak çevreye duyarlı bir yaklaşımla ekolojik turizm alanları artırılacaktır. Tarım ve Orman Bakanlığı (S) Tarım ve Orman Bakanlığı (5), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Tarım ve Orman Bakanlığı (S) Tarım ve Orman Bakanlığı (S) Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı 1. 4bin 500 hektar alanda endüstriyel ağaçlandırma, 30 bin hektar alanda bakım çalışması yapılacaktır. 2. Endüstriyel ağaçlandırma yatırımlarının ekonomik uygulanabilirliğinin artırılması amacıyla tür, yetişme ortamı, idare süresi, verimlilik ve ham madde talebini dikkate alan üretim modelleri geliştirilecektr. 3. Ozel sektör tarafından tesis edilecek endüstriyel ağaçlandırmalara yönelik teknik danışmanlık, eğitim ve demonstrasyon çalışmaları ürütülecektir. 1. Orman köylülerinin faaliyetleri yerinde desteklenerek 39.600 adam/ay istihdam sağlanacaktır. 1. Odun ham maddesi fiyatlarının oluşumunda üretim, kesme, sürütme, taşıma ve depolama maliyetlerinin etkileri analiz edilerek maliyet etkin üretim ve satış modelleri geliştirilecektir. 2. Odun ham maddesinde arz, talep, stok, satış miktarı ve fiyat gelişmelerinin düzenli olarak izlenmesine yönelik piyasa izleme ve raporlama sistemi geliştirilecektir. 1. Yerli odun ham maddesinin CLT, giulam ve benzeri mühendislik ürünü ahşap yapı malzemelerinde kullanımının geliştirilmesine yönelik ham madde uygunluğu, üretim kapasitesi ve yatırım ihtiyacı analiz edilecektir. 2. Odun dışı orman ürünlerinin işlenmiş ve katma değeri yüksek ürünlere dönüştürülmesine yönelik üretim ve değer zincirleri geliştirilecektir. 1. 20 ekoturizm alanı oluşturularak hizmete alınacaktır. 2. Orman ekosistem hizmetlerine toplumun erişiminin artırılması amacıyla kentlere yakın orman alanlarında doğa temelli rekreasyon ve ekoturizm imkânları geliştirilecektir. Orman yangınlarını önleyici tedbirler artırılacak, yangınlara müdahale kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.502 Tedbir 502.1. Orman Tarım ve Orman 1. Yangına hassas orman yangınları ile etkin mücadele, Bakanlığı (S) alanlarında yanıcı madde yükünün biyoçeşitliliğin geliştirilmesi ve azaltılması ve meşcerelerin yangına karbon depolamanın karşı dirençliliğinin artırılmasına sağlanması için başta genç yönelik silvikültürel bakım meşcereler olmak üzere tüm tedbirlerinin güçlendirilmesi ve bakım müdahalelerine öncelik karbon odaklı bakım tedbirlerinin verilecektir. geliştirilmesi çalışmaları ürütülecektir. Tedbir 502.2. Yangınlarla Tarım ve Orman 1. TUSAŞ tarafından geliştirilen mücadele kapasitesini artırmak | Bakanlığı (S) Yangın Söndürme Helikopteri amacıyla yerli imkânlarla Projesi'nde ilk prototip test uçuşları üretilecek yangın söndürme gerçekleştirilecek ve sistem helikopterleri kullanılacaktır. entegrasyonu yapılacaktır. Tedbir 502.3. Orman alanları o| Tarım ve Orman 1. 20 bin hektar alanda Yangına ile yerleşim yerleri ve tarım Bakanlığı (S) Dirençli Orman Tesisi (YARDOP) alanları arasında yangına çalışması yapılacak ve yangına dirençli türler kullanılarak hassas orman alanı çevresinde yer tampon bölgeler alan arazilerde üretim sezonu oluşturulacaktır. sonunda yangın önleme şeritlerinin oluşturulmasına yönelik faaliyet yürütülecektir. Sulama alanlarının genişletilmesine yönelik yatırımlar önceliklendirilecek ve finansman imkânları yeni modellerle artırılacaktır (Kalkınma Planı p.503) Tedbir 503.1. Kamu sulama Tarım ve Orman 1. Öncelik seti çerçevesinde 61 bin yatırımları, mevcut proje Bakanlığı (5), DSİ hektar alan sulamaya açılacaktır. stokunun sürdürülebilirliği, ilerleme yüzdesi, depolama tesisi durumu, cazibeli sulama sistemine sahip olması, emsal sulama oranları yüksekliği, ekonomiye en kısa sürede kazandırılabilme imkânı ve diğer projeler ile eş zamanlı yürütülme gerekliliği kriterleri dikkate alınarak önceliklendirilecektir. Tedbir 503.2. Sulama Tarım ve Orman 1. Sulama yatırımlarının yatırımlarının finansmanında Bakanlığı (S), DSİ finasmanında alternatif modellere özel sektör katılımını teşvik yönelik karşılaştırmalı analiz eden yeni iç ve dış finansman çalışmaları yapılacaktır. modelleri geliştirilecektir. Mevcut sulama sistemlerinin rehabilitasyonuna devam edilecek, suyun kalite ve miktar olarak korunması ve etkin kullanımının sağlanmasına yönelik uygulamalara öncelik verilecektir. (Kalkınma Planı p.504) Tedbir 504.1. Sulama Tarım ve Orman 1. 16 bin hektar alanda mevcut açık sistemlerinin rehabilitasyonu ve | Bakanlığı (S), DSİ kanal sulama şebekelerinin kapalı modernizasyonuna yönelik borulu sisteme dönüştürülmesi yatırımlarda sulama oranı, çalışmaları tamamlanacaktır. sulanmama sebepleri, projeli durumda öngörülen zirai gelir artışı ve rantabilite katsayısı kriterleri dikkate alınacaktır. Tedbir 504.2. Tarımda suyun verimli kullanılmasına yönelik su tasarrufu sağlayan yağmurlama ve damla sulama gibi modern sulama sistemleri gınlaştırılacaktır. Tedbir 504.3. Suyun kullanım miktarını esas alan yöntemlere göre fiyatlandırılması sağlanacaktır. Tedbir 504.4. Tarımsal kaynaklı su kirliliğini önlemeye yönelik uygulamalar yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 504.5. Tarımsal sulamada alternatif su kaynakları kullanımının artırılması için yağmur sularının hasadı, arıtılmış atık suların sulama suyu kalitesine getirilmesi ve deniz suyunun tuzdan arındırılarak sulamada kullanımına yönelik Ar-Ge faaliyetleri yürütülecektir. Tarım ve Orman Bakanlığı (S) Tarım ve Orman Bakanlığı (S) Tarım ve Orman Bakanlığı (S) Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 1. 30 bin hektar alanda yağmurlama ve damla sulama gibi tarla içi modern sulama sistemlerinin kurulumuna yönelik hibe desteği verilecektir. 1. 100 tesise elektronik ölçüm sistemi takılacaktır. 1. Çiftçilerin hayvansal gübre yönetimi konusunda bilinç düzeylerinin artırılması amacıyla belirlenen pilot illerde örnek altyapı kurulumu ve ekipman teminine yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir. 1. Ulusal Su Kurulu ve alt kurul çalışmaları çerçevesinde alternatif su kaynaklarının değerlendirilmesi ve deniz suyunun arıtılarak kullanımına yönelik mevzuat hazırlıkları yürütülecektir. 2. Tarımsal sulamada alternatif su kaynaklarının kullanılmasına yönelik Ar-Ge faaliyetleri yürütülecektir. Sulama yönetiminde bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımı yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.505) Tedbir 505.1. Uzaktan algılama teknolojisi ile coğrafi bilgi sistemi tabanlı tekniklerin sulama programlarının oluşturulmasında kullanımına yönelik Ar-Ge faaliyetleri ürütülecektir. Tedbir 505.2. Sulama suyunun verimli kullanılması amacıyla işletmedeki mevcut sulama tesislerinde otomasyon ve karar destek sistemleri faaliyete geçirilecektir. Tarım ve Orman Bakanlığı (S) Tarım ve Orman Bakanlığı (5) 1. Dijital Sulama Yönetim Sisteminin Geliştirilmesi Projesi (DISU) tamamlanacaktır. 1. Su kullanıcı teşkilatlarının faaliyetlerinde etkinliğin ve verimliliğin artırılması amacıyla sulama yönetiminde karar destek sistemlerinin kullanımı ve uygulamayı destekleyici mevzuat çalışmaları sürdürülecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim ka 2026 © 2027 (2) Arazi Toplulaştırma Faaliyet Alanı (Kümülatif) (3) | Milyon Hektar | | 96| 10,3 Tescil İşlemleri Tamamlanan Arazi Toplulaştırma EE İNEİMEİME Alanı (Kümülatif) (4) (5) Milyon Hektar 8,2 8,8 Merkezi Yönetim Bütçesinden Yapılan Toplam Tarımsal Desteklerin Tarımsal Katma Değere Yüzde Oranı (6 Yağlı Tohum Üretimi Milyon Ton , , Hububat Ekiliş Alanı Milyon Hektar 115 | 116 Sığır Varlığı İçinde Kültür Irkı Oranı Mera Islah ve Amenajman Alanı (Bin Hektar, Bin Hektar 2 460 (1) Gerçekleşme Tahmini, (2) Program, (3) Tarım ve Orman Bakanlığı faaliyetleri esas alınmıştır. (4) DSİ tarafından inşa edilen alanları kapsamaktadır. (5) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Toprak ve Su Kaynaklarının Kullanımı ve Yönetimi Programının performans göstergelerinden biridir. (6) Merkezi yönetim bütçesinde yer alan tarımsal yatırım ödenekleri ve KİTlere yapılan transferler dâhil edilmiştir. 2.2.2.2. Enerji a) Mevcut Durum Ekonomik büyüme, nüfus artışı, iklim değişikliği ve dijitalleşmeye bağlı olarak artan enerji talebinin yanı sıra, son dönemde enerji kaynakları ile kritik enerji güzergâhları üzerinde yoğunlaşan jeopolitik gerilimler ve küresel rekabet, enerji arz güvenliğini ülkelerin ekonomik ve stratejik güvenliğinin temel unsurlarından biri hâline getirmiştir. Özellikle son yıllarda yakın coğrafyamızda yaşanan gerilimlerin enerji üretimi ve taşıma altyapıları ile uluslararası petrol ve doğal gaz ticaretini etkilemesi, küresel enerji piyasalarının jeopolitik gelişmelere karşı kırılganlığını bir kez daha ortaya koymuştur. Bu gelişmeler, enerji kaynaklarının, tedarikçilerinin ve güzergâhlarının çeşitlendirilmesi, yerli kaynakların daha etkin kullanılması ve enerjide dışa bağımlılığın azaltılmasına yönelik politikaların önemini artırmıştır. Bu çerçevede, enerji arz güvenliğinin sürdürülebilir biçimde sağlanması ile yeşil dönüşüm hedeflerinin birlikte ele alınması, yenilenebilir ve nükleer enerji üretim kapasitesinin artırılması, enerji verimliliğinin geliştirilmesi, enerji depolama ve şebeke altyapılarının güçlendirilmesi öncelikli politika alanları hâline gelmiştir. Türkiye'nin enerji sektörü politikaları da küresel eğilimler ve ülkemizin öncelikleri doğrultusunda belirlenmekte olup bu politikalarda enerji arz güvenliğinin artırılması, dışa bağımlılığın azaltılması ve net sıfır emisyon hedefi önceliklendirilmektedir. Enerji arz güvenliğinin artırılması ve net sıfır emisyon hedeflerine ulaşılması kapsamında teknolojik gelişmelerin de etkisiyle son yıllarda temiz enerji yatırımlarının, enerji sektöründe yapılan toplam yatırımların yaklaşık üçte ikisine karşılık geldiği görülmektedir. Temiz enerji yatırımlarının büyük çoğunluğunu yenilenebilir enerji, düşük emisyonlu yakıt üretimi, nükleer enerji, enerji verimliliği ile şebeke ve depolama yatırımları oluşturmakta olup söz konusu yatırımların 2026 yılında 2,2 trilyon dolara ulaşacağı tahmin edilmektedir. 2019 yılından bu yana yapay zekâ ve veri merkezleri, elektrikli araçlar, iklimlendirme ve sanayi elektrifikasyonun da etkisiyle küresel elektrik talebi toplam enerji talebinin artış hızından iki kat fazla artış göstermiş olup elektrik çağına doğru hızlı bir ilerleme kaydedilmektedir. Bu kapsamda 2026 yılında küresel enerji yatırımlarının yaklaşık yüzde 60'ının elektrik sektöründe gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu sektöre yönelik yatırımların şebeke ve depolama sistemlerine yöneldiği görülmekte olup 2026 yılında şebekeye yönelik küresel yatırımların bir önceki seneye göre yaklaşık yüzde 20 seviyesinde artacağı tahmin edilmektedir. 2023 yılında yaklaşık 15,2 milyar ton eşdeğer petrol (TEP) olan küresel birincil enerji talebi 2024 yılında yüzde 2,3 artarak yaklaşık 15,5 milyar TEP'e ulaşmıştır. Bu talebin yüzde 30'u petrolden, yüzde 27,6'sı kömürden, yüzde 22,9'u doğal gazdan, yüzde 4,7'si nükleerden, yüzde 14,8'i ise yenilenebilir ve diğer kaynaklardan karşılanmıştır. Türkiye'nin 2024 yılında birincil enerji talebi 165,2 milyon TEP olarak gerçekleşmiş olup birincil enerji kaynaklarında petrolün payı yüzde 29,2, doğal gazın payı yüzde 26,6, kömürün payı yüzde 25,6, yenilenebilir ve diğer kaynakların payı yüzde 18,6 olmuştur. Birincil enerji kaynaklarında ithalat yüzde 67 seviyesindedir. Ekonomiye kazandırılmasına devam edilen linyit, petrol, doğal gaz rezervleri ile yenilenebilir enerji kapasitesi, elektrifikasyon ve düşük emisyonlu yakıt kullanımının artırılmasıyla birlikte ülkemizin enerjide dışa bağımlılığının kademeli olarak azaltılması hedeflenmektedir. 2000-2025 yılları arasında yıllık ortalama elektrik enerjisi talep artışı dünyada yüzde 3 iken ülkemizde bu oran büyüyen ekonomisine paralel olarak yüzde 4,3 olarak gerçekleşmiştir. Hızla artan enerji ihtiyacı göz önüne alındığında arz güvenliği tehlikeye atılmadan yerli enerji kaynaklarının kullanımının ve enerji verimliliğinin artırılması ile nükleer dâhil yeni teknolojilerin üretim portföyüne dâhil edilmesi öncelik arz etmektedir. Dünyada toplam elektrik üretiminde doğal gazın payı 2001 yılında yüzde 18 iken 2024 yılında yüzde 22 seviyesine çıkmıştır. Ülkemizde büyük ölçüde hidrolik kaynaklı elektrik üretimindeki dalgalanmalara bağlı olarak değişen doğal gazın elektrik üretimindeki payı 2000'li yıllarda ortalama yüzde 45 düzeyinde seyrederken bu oran 2024 yılında yüzde 19, 2025 yılında ise yüzde 22,3 olarak gerçekleşmiştir. Diğer yandan 2024 yılında 53,2 milyar m3 olan doğal gaz tüketimi, 2025 yılında yüzde 11 artarak 59 milyar m3 olarak gerçekleşmiştir. 2025 yılında tüketilen doğal gazın yüzde 27,6'sı elektrik üretiminde, yüzde 23,4'ü Sanayide ve yüzde 49'u bina ve diğer alanlarda ağırlıklı olarak ısınma amaçlı kullanılmıştır. Sakarya Doğal Gaz Sahasına yönelik yatırımlarla üretimin artarak devam etmesi ve denizlerimizde bulunması muhtemel yeni rezervlerin ekonomiye kazandırılmasıyla birlikte enerjide dışa bağımlılığın, cari işlemler ile dış ticaret açıklarının ve enerji maliyetlerinin azalması beklenmektedir. Arz güvenliğinin geliştirilmesi ve mevsimsel talep dalgalanmaları doğal gaz depolama kapasitesinin artırılmasını ve kaynak çeşitliliğini zorunlu kılmıştır. AB ülkelerinin doğal gaz depolama kapasitelerinin yıllık tüketimi karşılama oranı yaklaşık ortalama yüzde 25-30 düzeyindeyken, ülkemizde bu oran yaklaşık yüzde 11 seviyesindedir. Hâlihazırda işletmede olan 4,6 milyar mi depolama ve 75 milyon mö/gün geri üretim kapasiteli Kuzey Marmara Doğal Gaz Yer Altı Depolama Tesisi ile 2,2 milyar mi depolama ve 80 milyon m3/gün geri üretim kapasiteli Tuz Gölü Doğal Gaz Yer Altı Depolama Tesisiyle ülkemizin yer altı doğal gaz depolama kapasitesi 6,8 milyar m”'e ulaşmıştır. Tuz Gölü Doğal Gaz Yer Altı Depolama Projesi kapsamında genişletme çalışmalarına devam edilmektedir. Ayrıca kaynak çeşitliliğinin artırılması amacıyla son yıllarda çeşitli ülkelerle farklı süre ve miktara sahip sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) anlaşmaları yapılmıştır. TABLO 11: 12- Elektrik Kurulu Gücü, Üretimi, Tüketimi ve Dış Ticareti Birim 2010 2015 2020 2025 (2026(1) KURULU GÜÇ MW 49 524 73 147 95891 123303 131112 140047 TERMİK MW 32 182 41541 46 309 46 168 48 253 49 488 Yerli Kömür MW 9 161 10 085 11336 11 550 11 565 11 600 İthal Kömür MW 3281 6 064 8 987 10 456 10 456 10 456 Doğal Gaz MW 18 213 24 945 25 675 23931 24 800 24 800 Nükleer MW 0 0 0 0 1200 2 400 Diğer (3) MW 1 526 446 312 231 232 232 YENİLENEBİLİR (—OMW 17 342 31 606 49 582 77 135 82 859 90 559 Hidrolik MW 15831 25 868 30 984 32 299 32 394 32 544 Rüzgâr MW 1320 4 503 8 832 14 792 16 010 18 010 Güneş MW 0 249 6 667 25 927 30 205 35 705 Diğer (4) MW 191 986 3 098 4117 4 250 4300 ÜRETİM 211208 (261783 306703 (366920 395 495 TERMİK 155370 177608 177066 (204329 189 756 Yerli Kömür 40 515 36 180 43 306 45 373 50 731 İthal Kömür 14 532 39 986 62 506 76 633 72361 Doğal Gaz 98 144 99 219 70931 81 910 63 002 Nükleer 0 0 0 0 3154 Diğer (3) 2 180 2224 323 413 508 YENİLENEBİLİR 55 838 84 175 129637 (162591 205 739 Hidrolik 51 795 67 146 78 094 57 441 76 796 Rüzgâr 2916 11 652 24 828 39 765 50 663 Güneş 0 194 10 950 43 520 56 294 Diğer (4) 1 126 5 183 15 764 21 865 21 987 İTHALAT 1144 7 136 1890 2013 4 440 İHRACAT 1918 3194 2 484 4 103 4 440 TÜKETİM 210434 265724 306109 364830 395 495 Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Fuel-Oil, Motorin, LPG, Nafta vb. (4) Biyokütle, Jeotermal, Atık Isı Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) modeli kapsamında bugüne kadar 3.820 MW” güneş enerjisine dayalı ve 4.000 MW rüzgâr enerjisine dayalı olmak üzere toplam 7.820 MW kurulu güce sahip tesis için kapasite tahsisi yapılmıştır. Ayrıca 11 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete'de toplam 900 MW kurulu güce sahip güneş enerjisine dayalı ve toplam 1.500 MW kurulu güce sahip rüzgâr enerjisine dayalı yarışmaların yapılacağı ilan edilmiştir. Diğer yandan 1.000 MW kapasiteli deniz üstü rüzgâr enerji santrali kurulumuna ilişkin YEKA DÜRES-2026 yarışması için şartname hazırlıklarına devam edilmekte olup 2027 yılının ilk çeyreğinde yarışmanın yapılması planlanmaktadır. Ana kaynağı rüzgâr veya güneş enerjisi olan depolamalı elektrik üretim tesisleri kapsamında yaklaşık 33 GW kapasitenin tahsisi gerçekleştirilmiş olup bu projelerden 3,5 GW'ı lisanslandırılarak yatırım aşamasına geçmiştir. Lisanslandırılan tesislerden yaklaşık 400 MWh batarya kapasitesine sahip olan kısmı devreye alınmıştır. Elektrik iletim şebekesinin geliştirilmesi, şebeke kısıtlarının bertaraf edilmesi ve yenilenebilir enerji santrallerinin şebekeye entegrasyonunun artırılması amacıyla elektrik iletim sistemi planlama ve yatırım çalışmalarına devam edilmiştir. Bu kapsamda transformatör merkezi ve iletim hatlarındaki kapasite artışları neticesinde 2026 yılı Ağustos ayı sonu itibarıyla transformatör merkezi adedi 826'ya ve toplam kurulu gücü 241.762 MVA'ya, toplam enerji iletim hattı uzunluğu ise 77.525 km'ye ulaşmıştır. 2053 yılı net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda enerji verimliliği çalışmalarına devam edilmektedir. 2024-2030 dönemini kapsayan Enerji Verimliliği 2030 Stratejisi ve 11. Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı kapsamında 2025 yılında kamu ve özel sektör tarafından toplam 4,3 milyar dolar yatırım yapılmış olup bunun karşılığında yaklaşık 1,5 milyon TEP enerji tasarrufu ve 4,7 milyon ton COz eşdeğeri emisyon azaltımı sağlandığı hesaplanmıştır. Elde edilen enerji tasarrufunun yüzde 40,5'inin bina ve hizmetler, yüzde 25,4'ünün sanayi, yüzde 13,8'inin enerji, yüzde 17,8'inin ulaştırma ve yüzde 2,1'inin tarım sektöründen sağlandığı ve geriye kalan yüzde 0,4'lük kısmının ise tüm sektörleri yatay kesen faaliyetlerden kaynaklandığı görülmüştür. Verimlilik artırıcı projelere (VAP) yönelik destekleme programı kapsamında 2009 yılından bu yana 742 projeye 295 milyon TL tutarında destek sağlanmıştır. Verilen destekler sonucunda yıllık 1,6 milyar TL mali karşılığı olan 166.169 TEP enerji tasarrufu sağlanmıştır. Projelerin ekonomik ömrü boyunca sağlanacak kümülatif enerji tasarrufunun 1,38 milyon TEP olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Haziran 2026 sonu itibarıyla 7 projeye 37 milyon TL tutarında destek verilmiştir. Kamu binalarında enerji verimliliğinin artırılması amacıyla 2030 yılına kadar yüzde 30 enerji tasarruf hedefi doğrultusunda çalışmalara devam edilmektedir. Ayrıca kamu kurumlarının yapacakları enerji verimliliği iyileştirmeleri için uzun vadeli sözleşme yapabilmelerine imkân sağlayan enerji performans sözleşmelerinin kamu sektöründe uygulanabilmesi için gerekli mevzuat altyapısı oluşturulmuştur. Türkiye'nin ilk nükleer santrali olan Akkuyu Nükleer Güç Santralinin tamamlanmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir. Tamamlandığında Türkiye'nin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 10'unu karşılayacak olan ve 4.800 MW toplam kurulu güce sahip santralin ilk ünitesinin 2026 yılının sonunda devreye alınması planlanmaktadır. Diğer yandan Sinop ve Trakya'da her biri yaklaşık 5.000 MW kurulu güce sahip iki büyük ölçekli nükleer santral kurulumu için teknoloji sahibi ülkeler ile görüşmeler sürdürülmektedir. 2053 yılı net sıfır emisyon hedefi kapsamında hidrojen değer zincirinin geliştirilmesi amacıyla temiz hidrojen üretimi için yerli elektrolizör geliştirilmesine yönelik çalışmalara devam edilmektedir. Ülkemizde elektrikli araçların gelişimine paralel olarak şarj istasyonu sayısı da artış göstermektedir. Temmuz 2026 itibarıyla toplam 16.299 şarj istasyonu bulunmakta olup bu istasyonlarda 25.815'i alternatif akımlı (AC), 20.026'sı doğru akımlı (DC) ve 30'u mobil olmak üzere toplam 45.871 şarj noktasına ulaşılmıştır. Ayrıca hâlihazırda ülkemizde kurulu olan şarj istasyonlarının 7.471'i yeşil şarj istasyonu niteliğine sahiptir. b) Amaç Enerjinin sürekli, kaliteli, sürdürülebilir, güvenli ve karşılanabilir maliyetlerle arzını, enerji temininde kaynak çeşitlendirmesini ve 2053 yılı net sıfır emisyon hedefini esas alarak yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarını değerlendirerek enerjide kendine yeterliliğini en üst seviyeye yükselten, nükleer teknolojiyi elektrik üretiminde kullanan, enerji verimliliğini artıran, enerji teknolojilerinde yerlileşmeyi önceleyen, yeni teknolojileri entegre eden, uluslararası enerji ticaretinde stratejik konumumuzu güçlendiren rekabetçi bir yapıya ulaşılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler : , Sorumlu/Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Enerji sektöründe rekabete dayalı yatırım ortamı geliştirilecek ve mali açıdan güçlü, istikrarlı, şeffaf, öngörülebilir, tüketicinin korunduğu ve sürdürülebilirliği de dikkate . alan bir enerji piyasasının sürekliliği gözetilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 507.1. Elektrik ve Hazine ve Maliye 1. Enerji tüketimi belirli bir seviyenin doğal gaz piyasalarında Bakanlığı (5), Aile ve üzerinde olan kullanıcı grupları için maliyet bazlı fiyatlandırma Sosyal Hizmetler elektrik ve doğal gazın maliyet bazlı uygulamaları benimsenecek, Bakanlığı, Enerji ve fiyatlandırılmasına yönelik çalışmalar belirli gelir seviyesinin Tabii Kaynaklar tamamlanacaktır. altındaki tüketici gruplarının Bakanlığı, Strateji ve desteklenmesi uygulamasına Bütçe Başkanlığı, geçilecektir. EPDK, TCMB Enerjinin her alanda verimli kullanımına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. (Kalkınma Planı p.508) Tedbir 508.1. Kamu Enerji ve Tabii 1. Kamu binalarında 2030 yılı için binalarının daha verimli hale Kaynaklar Bakanlığı (S) getirilmesine yönelik uygulamalara devam edilecektir. Tedbir 508.4, Isı piyasası Enerji ve Tabii 1. Ulusal Isıtma ve Soğutma Strateji mevzuatına ilişkin çalışmalar Kaynaklar Bakanlığı (S) | Belgesi hazırlanacaktır. tamamlanacak, teknik ve ekonomik olarak uygun yerlerde bölgesel ısıtma/soğutma sistemlerinin ve Isı pompalarının kullanımı yaygınlaştırılacak ve jeotermal kaynaklı ısıtmanın artırılmasına yönelik çalışmalar ürütülecektir. Tedbir 508.6. Toplumdaki Enerji ve Tabii 1. 26 ilde yaklaşık 3.000 hane ve enerji verimliliği farkındalığının | Kaynaklar Bakanlığı 1.000 işletmeyi kapsayan Enerji geliştirilmesi amacıyla (S), Milli Eğitim Verimliliği Bilinç Endeksi saha bilinçlendirme, tanıtım ve Bakanlığı, Sanayi ve araştırması gerçekleştirilecek, elde eğitim gibi faaliyetler Teknoloji Bakanlığı, edilen veriler doğrultusunda iletişim yürütülecektir. YOK ve davranış değişikliği strateji belgesi hazırlanacaktır. tanımlanan yüzde 30 tasarruf hedefi kapsamında 2.700 binada izleme faaliyeti yürütülecektir. Tedbir 508.7. Enerji Enerji ve Tabii 1. Kamu kurum ve kuruluşlarında verimliliği alanındaki kurumsal | Kaynaklar Bakanlığı (5) | kurumsal kapasitenin artırılması yapı ve insan kaynağı amacıyla en az 500 kişiye enerji güçlendirilecektir. verimliliği eğitimi verilecektir. Enerji arz güvenliğinin sağlanması kapsamında çevresel etkiler azami ölçüde göz önünde bulundurularak yerli kömürün kullanımına devam edilecektir. (Kalkınma Planı Tedbir 509.2. Kömürün hidrojen, metanol ve amonyak üretimi gibi daha çevreci şekilde kullanılabilmesine yönelik Ar-Ge faaliyetleri ve rezervlerimizin temiz kömür teknolojileriyle değerlendirilmesine yönelik alışmalar yürütülecektir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S) 1. Kömür ve türevlerinden leonardit ham maddeli tarımsal gübre üretimi için organomineral gübre üretim tesisinin kurulumu tamamlanacaktır. 2. Kömürden hidrojen üretilmesine yönelik Ar-Ge çalışmaları yürütülecektir. Nükleer enerji, elektrik üretim portföyüne dâhil edilecek, nükleer teknolojilerin kurulumu ve yerlileştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.510) Tedbir 510.1. Akkuyu Nükleer Güç Santrali (NGS) bütün üniteleri ile elektrik üretimine başlayacaktır. Tedbir 510.2. Nükleer santral kurulu gücünün artırılmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir. Tedbir 510.3. Küçük modüler reaktörler, füzyon teknolojileri ve ileri nesil reaktörler gibi yeni teknolojilere yönelik çalışmalar yapılacaktır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), NDK Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), NDK Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S) 1. Akkuyu NGS'nin birinci ünitesi işletmeye alınacaktır. 2. Akkuyu NGS'nin ikinci ünitesinin inşaat çalışmaları tamamlanacaktır. 1. Sinop ve Trakya NGS Projelerine yönelik teknoloji sağlayıcı ülke veya şirketlerle yapılacak anlaşmaya esas taslak temel prensipler belirlenecektir. 1. Yeni nesil nükleer reaktör, küçük modüler reaktör, mikro reaktör ve araştırma reaktörü tasarım teknolojilerine yönelik yürütülen iki proje tamamlanacaktır. 2. Nükleer füzyon teknolojilerine yönelik yürütülen proje yüzde 80 oranında tamamlanacaktır. 2053 yılı net sıfır emisyon hedefi kapsamında artan elektrifikasyonun daha temiz kaynaklarla karşılanması amacıyla yenilenebilir enerji kaynaklı elektrik üretimi artırılacak ve şebekeye entegrasyonu sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.511) Tedbir 511.1. Yerli aksam yükümlülüğü olan yeni Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) ihaleleri yapılacak, deniz üstü YEKA projeleri geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 511.3. Elektrik şebekelerinin, potansiyel yenilenebilir kaynak alanları ile yenilenebilir enerji ve elektrikli araçların gelişim hızı da dikkate alınarak geliştirilmesine yönelik planlama ve yatırım çalışmaları yürütülecektir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S) 1. Güneş ve rüzgar enerjisine dayalı toplam 2.000 MW bağlantı kapasitesinin tahsisine ilişkin YEKA yarışması yapılacaktır. 2. Deniz üstü rüzgar enerjisine dayalı 1.000 MW bağlantı kapasitesinin tahsisine ilişkin YEKA DÜRES yarışması yapılacaktır. 1. Toplam 1.585 MVA kurulu güce sahip 12 adet 154 kV ve üzeri transformatör merkezinin yapımı tamamlanacaktır. 2. 1.300 km uzunluğunda enerji iletim hattının yapımı tamamlanacaktır. 3. Yüksek Gerilimli Doğru Akım (High Voltage Direct Current-HVDC) hatlara yönelik hazırlık çalışmaları ürütülecektir. Kesintili yenilenebilir enerji kaynaklarından sağlanan üretimin şebeke üzerinde oluşturduğu olumsuz etkilerin azaltılması amacıyla elektrik şebekelerinin esnekliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 512.1. Pompaj depolamalı HES'ler de dâhil olmak üzere enerji depolama sistemleri tesis edilecektir. Tedbir 512.2. Uluslararası elektrik enterkoneksiyon kapasitesi artırılacaktır. Tedbir 512.3. Akıllı şebeke altyapısının güçlendirilmesini teminen akıllı sayaçlar yaygınlaştırılacak, SCADA sistemleri geliştirilecektir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S9), Tarım ve Orman Bakanlığı, DSİ, EPDK, EÜAŞ, TEİAŞ Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (5) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S) 1. Pompaj depolamalı hidroelektrik santrallerinin mevzuat altyapısının oluşturulmasına yönelik çalışma yapılacaktır. 2. Pompaj depolamalı hidroelektrik santrallerinin kurulumuna yönelik etüt alışması yürütülecektir. 1. Tortum-Ahıska enterkoneksiyon hattının tesisine yönelik çalışmalar yüzde 60 oranında tamamlanacaktır. 2. Vize Havza-Maritsa East 2 enterkoneksiyon hattının tesisi anlaşmasının imzalanmasına yönelik çalışmalar tamamlanacaktır. 1. Milli SCADA Sistemi Projesinde yüzde 60 oranında ilerleme sağlanacaktır. Doğal gaz arz güvenliği güçlendirilecek, yerli doğal gazın ekonomiye kazandırılmasına önelik çalışmalara devam edilecektir. (Kalkınma Pl Tedbir 513.1. Karadeniz'deki Sakarya Gaz Sahasında keşfedilen doğal gaz rezervinin ekonomiye kazandırılması amacıyla sahanın geliştirilmesi ve üretim kapasitesinin artırılmasına yönelik faaliyetler sürdürülecektir. Tedbir 513.2. Tuz Gölü Doğal Gaz Yer Altı Depolama projesinde depolama kapasitesi 8,8 milyar m'e, geri üretim kapasitesi ise 80 milyon m#/gün'e çıkarılacaktır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (5) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S) 1. Sakarya Doğal Gaz Sahasında 8 kuyuda sondaj, 12 kuyuda alt tamamlama, 17 kuyuda üst tamamlama faaliyetleri tamamlanacaktır. 1. Tuz Gölü Doğal Gaz Yer Altı Depolama Projesinde 1 milyar mlük depolama kapasitesi devreye alınacaktır. Ülkemizin, enerjide üretici ve tüketici bölgeler arasında bulunan jeostratejik konumu etkin bir biçimde kullanılarak enerji ticaret merkezi olması için faaliyetler sürdürülecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 514.1. Ülkemizin enerji üretici ve tüketici ülkelerin buluştuğu bir ticaret merkezi olması amacıyla yakın coğrafyamızdaki enerji kaynaklarının pazara ulaştırılmasını sağlayacak şekilde piyasanın ve teknik altyapının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı 1. Başta yakın coğrafyamızdaki ülkelerle olmak üzere ülkemizin doğal gaz ticaret hacmi artırılacaktır. Başta yeşil hidrojen olmak üzere hidrojen teknolojilerinin ve altyapısının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacak ve ihtiyaç duyulan alanlarda uluslararası işbirlikleri desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.516) Tedbir 516.1. Hidrojenin Enerji ve Tabii 1. Hidrojenin sanayi, ulaştırma ve teknik ve ekonomik açıdan Kaynaklar Bakanlığı enerji sektörleri başta olmak üzere kullanılabilirliğine ilişkin (S), Çevre, Şehircilik ve | teknik ve ekonomik açıdan sektörel analizler yapılacaktır. | İklim Değişikliği kullanılabilirliğine ilişkin analizler Bakanlığı, Sanayi ve yapılabilmesi amacıyla veri Teknoloji Bakanlığı, toplanacaktır. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, EPDK, BOTAŞ, Üniversiteler Tedbir 516.2. Yeşil hidrojen Enerji ve Tabii 1. Yeşil hidrojen üretimine yönelik üretiminin sağlanabilmesi için (| Kaynaklar Bakanlığı 250 kW PEM Elektrolizör Geliştirilmesi yerli elektrolizör (S), Sanayi ve projesinde tek hücre elektrolizör geliştirilmesine yönelik Teknoloji Bakanlığı testleri yürütülecektir. çalışmalar yapılacaktır. Sanayi ve Teknoloji 2. Yüksek güç kapasiteli (megawatt Bakanlığı (5), Enerji ve | ölçeğinde) yüksek aktif alanlı yerli Tabii Kaynaklar elektrolizör modülünün test süreçleri Bakanlığı, Üniversiteler | tamamlanacaktır. Enerji sektöründe ihtiyaç duyulan nitelikli personel sayısının artırılmasına yönelik alışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.518) Tedbir 518.2. Enerji YÖK (S), Enerji ve 1. Enerji alanındaki eğitim öğretim ile alanındaki eğitim ve öğretim Tabii Kaynaklar stajların niteliğinin artırılmasına ile stajların niteliği Bakanlığı yönelik kapsamlı çalışmalar artırılacaktır. yürütülecek ve yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarıyla işbirlikleri geliştirilecektir. d) Hedefler msm) | O 1307 TEP/Kişi 2,02 Th 380,4 Elektrik Kurulu Gücü Rüzgâr Kurulu Gücü 25927 | 30205, o 35705 123 303 131 112 140 047 Yerli Kaynaklardan Uretilen Elektrik TWwh 208,0 251,0 256,5 Enerjisi Miktarı Yenilenebilir Kaynakların Elektrik Yüzde Üretimindeki Payı Doğal Gazın Elektrik Üretimindeki Payı Yer Altı Doğal Gaz Depolama Kapasitesi Milyar m? Enerji Verimliliğinden Sağlanan Tasarruf BTEP Miktarı Batarya Depolama Kapasitesi Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Not: TEP: Ton Eşdeğer Petrol, BTEP: Bin TEP, kWh: Kilowatt-saat, TWh: Milyar Kilowatt-saat, MW: Megawatt. (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.2.2.3. Savunma Sanayii a) Mevcut Durum Savunma Sanayii Başkanlığı verilerine göre, savunma ve havacılık sektörü cirosu son 23 yılda 25 kat artarak 25 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiş, sektör ihracatı ise 40 kat artış göstererek 10,1 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Bununla birlikte savunma sanayiinde yerlileştirme çalışmaları aralıksız devam etmiş olup 2002 yılında yüzde 20 düzeyinde olan savunma sanayii yerlilik oranı 2025 yılı itibarıyla yüzde 82,3 düzeyine ulaşmıştır. Ar-Ge çalışmalarına ayrılan kaynak ise son dönemde 3 milyar doların üzerine çıkmış, sektör Ar-Ge'nin ve inovasyonun lokomotifi olmuştur. İstihdam boyutunda bakıldığında, savunma sanayii sektöründeki toplam çalışan sayısı 100 binin üzerine çıkmıştır. Savunma Sanayii Başkanlığı tarafından yürütülen proje sayısı hâlihazırda 1.500'e yaklaşmıştır. 2025 yılında ihale süreci devam eden projelerle birlikte proje hacmi 100 milyar doları geçmiştir. Söz konusu projeler yürütülürken, ülkemiz savunma sanayiini Türkiye'nin küresel güç vizyonu doğrultusunda inşa etmek üzere savunma sanayii ekosisteminin dışa bağımlılığı asgari seviyeye indirecek şekilde güçlendirmek gayesiyle hareket edilmektedir. Bu hedef doğrultusunda üstün teknik özellikleri haiz ürünleri içeren, farklı harekât ihtiyaçlarına ve görev alanlarına hitap edebilecek projelerin hayata geçirilmesine yönelik çalışmalara öncelik verilmekte, sektörel yetkinlikleri artırmak ve sürdürülebilirliği sağlamak üzere muhtelif destek mekanizmaları uygulanmaktadır. Savunma Sanayii, son yıllarda sergilediği küresel ihracat performansı ile Stokholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) gibi bağımsız otoritelerin raporlarında dünyanın en büyük 11'inci savunma ihracatçısı olmuştur. 185'ten fazla ülkeye ihraç edilen yerli kara araçları, deniz platformları, mühimmatlar ve insansız sistemler, Türkiye'yi sadece bir alıcı olmaktan çıkarıp küresel savunma pazarının kurallarını ve dengelerini şekillendiren ana aktörlerden biri haline getirmiştir. Dünya savunma sanayii ekosisteminin en prestijli referans listelerinden biri kabul edilen DefenseNews Top 100 endeksinde, savunma sanayimiz istikrarlı ve güçlü bir temsiliyetle yer almaktadır. ASELSAN, TUSAŞ, ROKETSAN, MKE ve ASFAT gibi milli savunma kuruluşları ciro büyüklükleri, Ar-Ge yatırımları ve teknolojik yetkinlikleri ile bu küresel sıralamada yer edinerek Türkiye'yi listede en fazla şirkete sahip lider ülkelerden biri konumuna yükseltmiştir. Savunma Sanayii teknolojilerinde dönüşümü sağlama çalışmalarına hız kesmeden devam edilmekte, geleceğin teknolojilerine yönelik yatırımlar günden güne artmaktadır. Dünyanın hızla dönüşüm geçirdiği, pek çok alanda teknolojik olarak sıçrama kaydedilen bir dönemin içinden geçerken çığır açan teknolojilerde yol haritaları oluşturulmaktadır. Bu çerçevede kuantum teknolojileri, yapay zekâ, otonom sistemler, hipersonik teknolojiler gibi derin ve çığır açan teknolojilerde proje faaliyetleri yürütülmüş olup ayrıca Geleceğin Harekât Ortamını Şekillendirecek Teknolojiler (GHOST) Çalıştayı, Kompozit Odak Teknoloji Ağı (OTAĞ) çalışmaları, Kuantum Teknoloji Paylaşım Günü, Savunma Sanayii Yapay Zekâ Zirvesi gerçekleştirilmiştir. Milli Teknoloji Hamlesine hız kazandırmak, aynı zamanda savunma sanayii alanında geliştirilen teknolojinin sivil sahada kendine yer bulmasını sağlamak ve geliştirilen kabiliyetlerin uygulama alanlarını genişletmek amacıyla hayata geçirilen Yetenek Envanteri Projesinde (YETEN) sistem e-Devlet üzerinden tüm paydaşların kullanımına açılmış ve halihazırda 4.000'i aşkın firma tarafından kullanılır hale getirilmiştir. Milli Yetkinlik Hamlesi, Türkiye'nin savunma sanayii ve kritik teknoloji alanlarında ihtiyaç duyduğu nitelikli insan kaynağını, erken yaşlardan profesyonel çalışma hayatına kadar uzanan bütüncül ve sürdürülebilir bir gelişim modeliyle yetiştirmeyi amaçlayan stratejik bir insan kaynağı ve yetkinlik dönüşüm yaklaşımıdır. Savunma sanayiinde, yeni nesil akıllı fabrikaların ve hassas üretim hatlarının devreye girmesiyle nitelikli personel istihdamı daha önemli hale gelmiştir. Milli Yetkinlik Hamlesi, bu ihtiyacı karşılamak adına lise, meslek yüksekokulu ve üniversite mezunlarını doğrudan savunma sanayii standartlarında yetkinleştirmeyi hedeflemektedir. Milli Yetkinlik Hamlesinin önemli bir bileşeni olan Program, öğrencilere sadece teknik içerik değil okul-sanayi iş birlikleri, sektörle uyumlu atölye çalışmaları, yönderlik desteği, sektör seminerleri, teknik geziler ve kariyer odaklı markalaşma faaliyetleri ile çok yönlü bir gelişim ortamı sunmaktadır. Yükseköğretim boyutunda, üniversite öğrencilerinin savunma sanayii ekosistemini ve sektörün teknolojik çalışma alanlarını yakından tanımalarına yönelik programların yanı sıra, sektörün ihtiyaç duyduğu uzmanlaşmış insan kaynağının yetiştirilmesine yönelik eğitim modelleri geliştirilmektedir. Bu kapsamda Enerjetik Malzemeler MYO Programı, uygulama odaklı teknik uzmanlık ihtiyacına cevap vermeyi hedeflerken Savunma Sanayiinde İşletme (MBA) ve Sistem Mühendisliği Programları sektör profesyonellerinin teknik, sistemsel ve yönetsel yetkinliklerinin ileri seviyeye taşınmasını desteklemektedir. TABLO II: 13- Savunma Sanayiine İlişkin Temel Büyüklükler Ciro İhracat İstihdam Yerlilik Oranı Mil yarda Dolar Mil ara. Dolar Bin Kişi Yüzde 22, |, cc 202) 7, şi 2025 Kaynak: Savunma Sanayii Başkanlığı b) Amaç Ülkemizin savunma ve güvenlik ihtiyaçlarını, milli teknolojilerin ve yeteneklerin azami ölçüde kullanımını temin ederek karşılamak, savunma ve havacılık sanayiinin rekabetçiliğini küresel ölçekte artırmak, savunma sanayiinde edinilen becerilerin sivil sektöre yayılımını da sağlayarak ülkemiz için önemli ekonomik değer üreten bir seviyeye taşımak temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler . N Sorumlu / Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/ Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Türk savunma sanayii gerek yurt içi savunma ve güvenlik ihtiyaçlarını gerekse dost ve müttefik ülkelerin bu alandaki taleplerini yurt içi imkânlarla karşılayabilecek yetkinliğe ulaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.520) Tedbir 520.1. Ülkemiz Savunma Sanayii Ti, Savunma, anayurt güvenliği, savunma ve güvenlik Başkanlığı (S) havacılık ve uzay sanayii ihtiyaçlarında dışa bağımlılığı alanlarındaki yerli sanayi azami ölçüde ortadan kuruluşlarının yatırımları ve nitelikli kaldırmak amacıyla başta alt personel istihdamı desteklenecektir. bileşenler olmak üzere yerli üretim yetkinlikleri eliştirilecektir. Tedbir 520.2. Kuantum teknolojileri, yapay zekâ, otonom sistemler, hipersonik teknolojiler gibi derin ve çığır açan teknolojilerde askeri ve sivil kullanıma yönelik Ar-Ge ve Ür-Ge faaliyetleri desteklenecektir. Savunma Sanayii Başkanlığı (S) Tedbir 520.3. Sektörün artan | Savunma Sanayii nitelikli insan kaynağı ihtiyacını | Başkanlığı (S) karşılamak amacıyla eğitim altyapısı güçlendirilecek, teknoloji yarışma ve programları yoluyla savunma sanayiine yönelik ilgi artırılacaktır. Tedbir 520.4. Savunma sanayiinde yüksek teknoloji geliştiren yenilik tabanlı girişimci firmaların sayısının artırılması ve büyük ölçekli savunma sanayii firmalarının yerli tedarik ekosistemlerini geliştirmesi ve girişimciliği desteklemesi sağlanacaktır. Savunma Sanayii Başkanlığı (S) 1. Kuantum Teknoloji Yol Haritası doğrultusunda Ar-Ge Projeleri yürütülecektir. 2. Yapay Zekâ'nın yatay teknoloji olarak kullanıldığı sekiz Ar-Ge projesinin yürütme faaliyetlerine devam edilecek, iki Ar-Ge projesi başlatılacaktır. 3. Kuantum Teknolojileri Geliştirme Platformu Çerçeve Sözleşmesi kapsamında faaliyetler yürütülecektir. 4. Biyoteknoloji alanında proje ve OTAĞ faaliyetleri yürütülecektir. 5. Otonom sistem teknolojileri alanında üç Ar-Ge projesine devam edilecektir. 1. Yetkinlik Analiz ve Yönetim Programı ile Yetkinlik Etkileşim Programları yürütülecektir. 2. Ortaöğretim ve üniversite öğrencileri ile profesyonellere yönelik Yetkinlik Geliştirme Programları yürütülecektir. 3. Kurumsal Akademiler Birliği Platformu toplantı ve çalıştayları yapılacaktır. 4. Savunma Sanayii İstihdam Portalı (Savunma Kariyer), Dijital Tecrübe Aktarım Programının (Mentorus) ve Dijital Öğrenme Yönetim Programının (Savunma Gelişim, Kariyer Gelişim) güçlendirilmesi için çalışmalar yapılacaktır. 5. Uluslararası danışmanlık ve eğitim faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 6. TEKNOFEST, IDEF 2027, Verimlilik ve Teknoloji Fuarı vb. fuar ve çalıştaylara katılım sağlanarak savunma sanayii hakkında bilgilendirme ve tanıtım yapılacaktır. 1. YETEN 2.0 Projesi ile koordineli olarak yerli ekosistemin geliştirilmesine yönelik alt yüklenici yönetimi çalışmaları sanayileşme süreçleri ile desteklenecektir. Savunma sanayii ihracatı artırılacak, uluslararası işbirliği güçlendirilecek, yüksek teknolojili alanlarda yetenek kazanımı ve kullanımı çerçevesinde sivil pazarla etkileşimi desteklenerek ülkemizin sanayileşme hedefleri ve dış ticaret dengesi ile sektörün sürdürülebilirliğine katkı sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.521) Tedbir 521.1. Türk savunma | Savunma Sanayii 1.21 ülke ile Savunma Sanayii İş sanayiini küresel ölçekte Başkanlığı (S) Birliği toplantısı icra edilecektir. rekabetçi bir konuma 2. NATO Kara Silahlanma Ana ulaştırmak amacıyla çalışmalar Grubu (NAAG) 130. Toplantısı yürütülecektir. ülkemiz ev sahipliğinde gerçekleştirilecektir. 3. 15 uluslararası savunma ve güvenlik fuarına katılım sağlanacaktır. Tedbir 521.3. Sektör Savunma Sanayii 1. Savunma sanayii il buluşmaları paydaşları arasında işbirliğini Başkanlığı (S) ile teknopark, kümelenme ve 0SB güçlendirmeye yönelik buluşmaları düzenlenecektir. platformlar oluşturulacaktır. Tedbir 521.4, Gerek Savunma Sanayii 1. Savunma alanı projelerinde yerli savunma ve güvenlik gerekse | Başkanlığı (S), Siber ürünlerin kullanımı ve geliştirilmesi sivil alanda siber güvenlik Güvenlik Başkanlığı desteklenerek siber güvenliğin yerli ihtiyaçları, azami ölçüde yerli unsurlar üzerinden sağlanmasına ve yetkin çözümlerle yönelik çalışmalar yürütülecektir. karşılanacaktır. 2. Siber güvenlik firmalarının yetkinliğinin artırılması için Siber Alan Yetkinlik Geliştirme ve Entegrasyon Platformu (SAYGEP) Projesi hayata geçirilecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri rim 2025 2026(1) | 2027(2) Savunma Sanayii Yerlilik Oranı 82,3 83,0 84,0 Savunma ve Havacılık İhracatı (3) Milyar Dolar 10,1 10,5 11,5 Savunma ve Havacılık Sanayii Cirosu | Milyar Dolar 25 26 28 Savunma ve Havacılık Sanayii an İstihdamı 39,9 119,8 137,8 (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program Hedefi , (3) Mal ve Hizmet Dâhil Ihracat 2.2.2.4. Turizm a) Mevcut Durum Uluslararası turizm talebindeki artış eğilimi 2025 yılında devam etmiş, uluslararası turist varışları yüzde 4,7 oranında artarak 1,54 milyar kişiye, uluslararası turizm gelirleri ise reel olarak yüzde 3,8 oranında artarak 1,9 trilyon dolara ulaşmıştır. 2026 yılının ilk çeyreğinde uluslararası turist varışları bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 2,0 oranında artarken ABD/İsrail-İran Savaşının etkisinin belirginleştiği ikinci çeyrekte yüzde 0,8 oranında gerilemiştir. Böylece yılın ilk yarısında uluslararası turist varışları 690 milyon seviyesinde gerçekleşmiş ve bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 0,4 oranında artmıştır. Söz konusu dönemde turist varışları Afrika'da yüzde 4, Avrupa'da yüzde 3 ve Amerika kıtasında yüzde 2 oranında artarken, Orta Doğu'da yüzde 22 oranında azalmıştır. Bu gelişmeler doğrultusunda BM Turizm (UN Tourism), 2026 yılı uluslararası turist varışlarındaki artış beklentisini 2 puan düşürerek yüzde 1-2 aralığına revize etmiştir. Küresel turizm görünümünde jeopolitik gelişmeler ve artan seyahat maliyetlerinden kaynaklanan riskler önemini korumaktadır. Orta Doğu'daki çatışmaların hava ulaşımı bağlantıları ve yakıt maliyetleri üzerindeki etkileri ile seyahat güvenliğine ilişkin belirsizlikler, özellikle bölgesel turizm hareketlerini olumsuz etkilemektedir. Bunun yanı sıra küresel ekonomik büyümedeki yavaşlama ve seyahat maliyetlerinin yüksek seyretmesi turizm talebi üzerinde baskı oluşturmaktadır. Böylece yakın mesafeli, bölgesel ve kısa süreli seyahatlere yönelim güçlenmektedir. Küresel turizm talebindeki güçlü seyir Türkiye turizmine de yansımış ve 2025 yılında ülkemize gelen toplam ziyaretçi sayısı bir önceki yıla göre yüzde 2,7 oranında artarak 63,9 milyona, turizm gelirleri ise yüzde 6,8 oranında artarak 65,2 milyar dolara ulaşmıştır. Böylece, toplam ziyaretçi sayısı ve turizm geliri bakımından en yüksek seviyelere ulaşılmıştır. Türkiye, 2025 yılında uluslararası turist sayısı bakımından dünyada dördüncü sıradaki yerini korumuş olup turizm gelirlerinde ise yedinci sırada yer almıştır. Aynı dönemde ülkemizin turist sayısı bakımından küresel turizm pazarındaki payı yüzde 4,0 ve Avrupa turizm pazarındaki payı yüzde 7,7 olarak gerçekleşmiştir. Turizm gelirleri açısından söz konusu paylar ise sırasıyla yüzde 3,3 ve yüzde 7,8'dir. 2025 yılında ülkemize gelen 52,8 milyon yabancı ziyaretçinin yüzde 45,2'si OECD ülkelerinden, yüzde 24,1'i ise Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkelerinden gelmiştir. Ülkemize en çok ziyaretçi gönderen ülkeler sıralamasında Rusya birinci (yüzde 13,1), Almanya ikinci (yüzde 12,8), İngiltere (Birleşik Krallık) ise üçüncü (yüzde 8,1) sırada yer almıştır. Ziyaretçi başına ortalama harcama, 2024 yılında 972 dolar iken 2025 yılında yüzde 3,7 oranında artarak 1.008 dolara yükselmiştir. TABLO TI: 14- Dünyada ve Türkiye'de Turizm Hareketleri ve Turizm Gelirleri 2023 2024 2025 O(2026(2) Turist Sayısı (Milyon Kişi) Yıllık Değişim (Yüzde) Turizm Geliri (Milyar Dolar) Yıllık Değişim (Yüzde) TÜRKİYE Turist Sayısı (Milyon Kişi) (1) Yıllık Değişim (Yüzde) Yabancı Ziyaretçi Sayısı (Milyon Kişi) (1) Yıllık Değişim (Yüzde) Turizm Geliri (Milyar Dolar) (3) Yıllık Değişim (Yüzde) Kişi Başı Ortalama Harcama (Dolar) Kaynak: Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü (UN Tourism), Kültür ve Turizm Bakanlığı, TÜİK (1) Yabancı ziyaretçi sayısı, Türkiye Cumhuriyeti pasaportu taşımayan, sınır kapılarından ülkemize giriş yapan ve yurt dışında ikamet eden ziyaretçileri yansıtmaktadır. Turist sayısı ise, yabancı ziyaretçi sayısı ile yurt dışında ikamet eden Türkiye Cumhuriyeti pasaportu ziyaretçi sayısı toplamından günübirlikçilerin (Türkiye'de 24 saatten az kalan) çıkarılmasıyla elde edilmektedir. (2) Gerçekleşme Tahmini (3) 2020 yılı verisi 1., 3. ve 4. çeyrekleri kapsamaktadır. Covid-19 küresel salgını nedeniyle sınır kapılarında anket yapılamadığından 2020 yılı 2. çeyreğe ilişkin veri yayınlanamamıştır. Türkiye turizminde 2026 yılının ilk çeyreğinde büyüme eğilimi devam ederken ikinci çeyrekte Orta Doğu'daki çatışmaların etkisiyle gerileme kaydedilmiştir. İlk çeyrekte turizm geliri, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 4,2 artışla 9,9 milyar dolara ulaşmıştır. İkinci çeyrekte ise ziyaretçi sayısı yüzde 5,1, turizm geliri ise yüzde 2,6 oranında azalmıştır. Bununla birlikte ziyaretçi başına ortalama harcama yüzde 2,5 artışla 1.005 dolara, gecelik ortalama harcama ise yüzde 2,8 artışla 113 dolara yükselmiş, kişi başına harcamadaki bu artış turizm gelirindeki düşüşü sınırlamıştır. 2026 yılının tamamında turizm gelirlerinin bir önceki yıla göre yüzde 0,4 gerileyerek 65 milyar dolar seviyesinde gerçekleşeceği öngörülmektedir. Turizm Uydu Hesabı verileri, turizm faaliyetlerinin Türkiye ekonomisine sağladığı doğrudan katma değer ve istihdam katkısını ortaya koymaktadır. TÜİK verilerine göre, 2024 yılında ülkemizdeki turizm amaçlı toplam tüketim 3,8 trilyon TL olarak gerçekleşmiş ve toplam yurt içi arz içindeki payı yüzde 3,8 olmuştur. Aynı yıl doğrudan turizm amaçlı gayrisafi katma değer 2,2 trilyon TL düzeyine ulaşmış ve toplam gayrisafi katma değerin yüzde 5,1'ini oluşturmuştur. 2024 yılında turizm sektörlerinde doğrudan turizm amaçlı istihdam edilen kişi sayısı, bir önceki yıla göre yüzde 9,8 artarak 1,2 milyon kişiye yükselmiş ve toplam istihdam içindeki payı yüzde 3,7'ye ulaşmıştır. Bu göstergeler, turizmin döviz gelirinin yanı sıra Türkiye ekonomisinde önemli bir katma değer ve istihdam alanı oluşturduğuna işaret etmektedir. Sürdürülebilir turizmin geliştirilmesi amacıyla Küresel Sürdürülebilir Turizm Konseyi (Global Sustainable Tourism Council-GSTC) ile 2022 yılında başlatılan işbirliği anlaşması çerçevesinde çalışmalar sürdürülmektedir. Bu alandaki ilk ulusal program olma özelliği taşıyan Çevresel ve Kültürel Sürdürülebilirlik Programı ile uluslararası standartlara uyum sağlanması ve Türkiye'nin sürdürülebilirlik konusunda yaptığı çalışmaların dijital ortamda görünürlüğünün artırılması amaçlanmaktadır. Programın konaklama tesisleri, tur operatörleri ve varış noktalarını kapsayacak şekilde üç aşamalı bir geçiş süreciyle hayata geçirilmesi planlanmaktadır. Bu kapsamda, öncelikli olarak konaklama tesisleri için hazırlanan sürdürülebilir turizm kriterleri GSTC standartları doğrultusunda uygulanmaktadır. 25 Temmuz 2024 tarihli ve 2024/5 sayılı Genelge ile konaklama tesislerine 31 Aralık 2025 tarihine kadar en az 2. Aşama Belgesi alma zorunluluğu getirilmiş olup 2030 yılı itibarıyla konaklama tesislerinin tüm standartları karşılaması hedeflenmektedir. Ağustos 2026 itibarıyla 45 tesis 1. Aşama Belgesi, 17.189 tesis 2. Aşama Belgesi, 2.574 tesis ise 3. Aşama Sertifikası almış olup belgeli ve sertifikalı konaklama tesisi sayısı 19.808'e ulaşmıştır. Ağustos 2026 itibarıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından belgelendirilen 8.768 işletme belgeli tesiste 1.255.744 yatak, 12.385 basit konaklama belgeli tesiste 561.163 yatak bulunmakta olup yatırım aşamasındaki 122.218 yatakla birlikte Bakanlık belgeli konaklama kapasitesi toplam 1.939.125 yatağa ulaşmıştır. Deniz turizmi alanında Temmuz 2026 itibarıyla 4'ü kruvaziyer gemi limanı olmak üzere turizm işletme ve yatırım belgeli toplam 53 deniz turizmi tesisi hizmet vermekte olup 13.883'ü denizde, 4.742'si karada olmak üzere toplam 18.625 yat bağlama kapasitesi bulunmaktadır. Temmuz 2026 itibarıyla sektörde faaliyet gösteren seyahat acentesi sayısı 17.121'dir. Konutların gerçek ve tüzel kişilere turizm amaçlı kiralanmasına ilişkin usul ve esasları belirleyen 7464 sayılı Konutların Turizm Amaçlı Kiralanmasına ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 1 Ocak 2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu amaçla Temmuz 2026 itibarıyla 149.280 konut için başvuru yapılmış olup başvuruların 49.425'i için turizm amaçlı kiralanan konut izin belgesi düzenlenmiştir. Ülkemizde turizm potansiyelinin korunması ve geliştirilmesi amacıyla çeşitli alanlar Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi (KTKGB) veya Turizm Merkezi (TM) olarak ilan edilmektedir. Bu kapsamda 2025 ve 2026 yıllarında Hakkari Cilo Dağları, Hakkari Mergabütan, Şanlıurfa Haliliye, Ordu Göndeliç Dağı ile Gümüşhane Kürtün Kazıkbeli ve Güvende Yaylası KTKGB olarak ilan edilmiştir. Ayrıca İzmir Dikili Termal, Bolu Köroğlu Dağı ve Erzurum Palandöken KTKGB'leri ile İzmir Seferihisar Doğanbey Termal ve Çanakkale Ayvacık Tuzla Termal TM'lerinin sınırları yeniden belirlenmiştir. Bu düzenlemelerle söz konusu alanlarda turizm yatırımlarının planlı ve sürdürülebilir biçimde geliştirilmesi hedeflenmektedir. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, 28 Aralık 2024 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 175 sayılı Cumhurbaşkanı Kararnamesi ile Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı, kamu tüzel kişiliğini haiz ve özel bütçeli bir kuruluş olarak yeniden teşkilatlandırılmıştır. 7553 sayılı Kanun ile 4857 sayılı İş Kanunu'nda yapılan düzenlemeyle, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından turizm işletmesi belgesi verilen konaklama tesislerinde çalışan işçilerin hafta tatilinin, işçinin yazılı talebi veya onayıyla hak kazanılan günü takip eden dört gün içinde kullandırılabilmesine imkân sağlanmıştır. Kıyıların korunması, çevre bilincinin geliştirilmesi ve turizmde uluslararası kalite standartlarının yaygınlaştırılması açısından önem taşıyan Mavi Bayrak Programı kapsamında Türkiye, 2026 yılında 580 ödüllü plajla dünyada üçüncü sırada, 30 ödüllü marina ile yedinci sırada yer almıştır. Ayrıca 26 bireysel yat ve 18 turizm teknesi Mavi Bayrak almaya hak kazanmıştır. Turizmin yoğun olduğu bölgelerde yerel halkın ve ziyaretçilerin kullanımına yönelik ücretsiz, güvenli ve nitelikli halk plajlarının yapımına devam edilmiştir. 2025 yılında Antalya Manavgat Sorgun ve Muğla Bodrum Yalıkavak halk plajları hizmete açılmıştır. Böylece Antalya, Muğla ve İzmir illerinde halkın kullanımına sunulan plaj sayısı 19'a yükselmiştir. Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı (TGA) koordinasyonunda yürütülen reklam ve tanıtım faaliyetleri çerçevesinde, hedef pazar ülkelerde algı ve imaj çalışmaları ile pazar araştırmaları yürütülmüş, ülke bazında talebe yönelik ve üst gelir grubunu hedefleyen özelleştirilmiş tanıtım çalışmaları sürdürülmüştür. Türkiye'nin dijital küresel tanıtım platformu GoTürkiye.com yenilenmiş yapısıyla turizm potansiyelini, varış noktası ve deneyim odaklı bir bakış açısıyla hedef pazarlardaki kullanıcılara sunmaktadır. Değişen eğilimler çerçevesinde çeşitli kullanıcı profilleri ve dijital tüketim alışkanlıklarına uygun içerikte hazırlanan, turizm ürün çeşitliliğini vurgulayan platformda, Temmuz 2026 itibarıyla 105 varış noktası, 64 deneyim tanıtımı yapılmış ve 10 dilde içerik sunularak 58,5 milyon tekil ziyaretçiye ulaşılmıştır. Turizm faaliyetlerinin ülke geneline yayılması, marka bütünlüğünün sağlanması ve etkin tanıtımın yapılması amacıyla TGA tarafından il bazlı markalaşma ve tanıtım çalışmalarına devam edilmekte olup 81 il için turizm yol haritaları hazırlanmıştır. Bu kapsamda sosyal medyada etkili kişiler, basın mensupları, kanaat önderleri, tur operatörleri ve seyahat acentelerine yönelik yurt içinde ve yurt dışında çeşitli tanıtım çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Gezsen (Go) marka çatısı altında açılan 167 sosyal medya hesabında illere ait turizm ürünlerinin tanıtımına devam edilmektedir. Gastronomi turizmi alanında ülkemizin sahip olduğu değerlerin yurt içi ve yurt dışında etkin biçimde tanıtılması ve Türk mutfağına yönelik tanıtım faaliyetlerinin eş güdüm içerisinde yürütülmesi amacıyla Türk Mutfağı Haftasının beşincisi, Bir Sofrada Miras temasıyla 21-27 Mayıs 2026 tarihleri arasında kutlanmıştır. Turizm tanıtımında ürün çeşitliliğini artırma ve turizm sezonunu tüm yıla yayma hedefi doğrultusunda sağlık turizmine özel önem verilmektedir. Hem sağlık hizmeti almak amacıyla gelen ziyaretçilerin hem de tatil için gelen turistlerin sağlık hizmetlerine erişiminin güvence altına alınması ziyaretçi memnuniyetini artırarak ülkeye yönelik tercihleri güçlendirmektedir. 14 Şubat 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Uluslararası Sağlık Hizmetlerinde İş Birliği Yönetmeliği ile Sağlık Bakanlığı ve devlet üniversitelerine ait uluslararası sağlık turizmi yetki belgeli sağlık tesisleri arasında uluslararası sağlık hizmetlerinin sunumuna yönelik işbirliğinin usul ve esasları belirlenmiştir. Ayrıca kamu hastanelerinde sağlık turizmi hizmetlerinin daha etkin yürütülmesi amacıyla Sağlık Bakanlığı ile Uluslararası Sağlık Hizmetleri Anonim Şirketi (USHAŞ) arasında işbirliği protokolü imzalanmış, uluslararası sağlık turizminin tanıtımı ve kurumlar arası koordinasyonun geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmüştür. Turizm sektöründe dijitalleşme, büyük veri ve yapay zekâ uygulamalarının kullanımı yaygınlaşmaktadır. Bu kapsamda ziyaretçi ve konaklama istatistikleri ile uçuş arama, kapasite ve biletleme verilerinin günlük analiz edilmesine imkân sağlayan dijital veri altyapısı oluşturulmuştur. GoTürkiye ve diğer turizm platformlarının kullanım istatistikleri ile etkinlik ve ağırlama faaliyetlerinden elde edilen veriler TGA veri tabanında bir araya getirilmektedir. Elde edilen verilerin tanıtım, ürün geliştirme, kaynak pazar ve varış noktası bazlı karar süreçlerinde kullanılmasına yönelik ortak bir veri paneli geliştirilmiştir. Turizm sektörünün nitelikli işgücü ihtiyacının karşılanması ve turizm eğitiminin sektörle işbirliği içerisinde geliştirilmesi amacıyla Yükseköğretim Kurulu ile Kültür ve Turizm Bakanlığı arasında işbirliği protokolü imzalanmıştır. Bu kapsamda pilot olarak belirlenen dokuz üniversitede açılan Turizm ve Gastronomi bölümlerinde 2025-2026 akademik yılında eğitime başlanmış, yabancı dil ağırlıklı eğitim ile öğrencilerin ikinci sınıftan itibaren turizm işletmelerinde ücretli mesleki uygulamalı eğitim almalarını öngören model hayata geçirilmiştir. Protokol çerçevesinde üniversiteler ile 21 turizm tesisi arasında işbirliği sağlanmıştır. Konaklama ve yeme-içme işletmelerinde çalışan personelin mesleki bilgi ve becerilerinin geliştirilmesi ve hizmet kalitesinin artırılması amacıyla İşbaşı Eğitimi Kursları ve Kişisel Gelişim Seminerleri düzenlenmektedir. Ayrıca uluslararası seyahat acenteleri, tur operatörleri ve sektör çalışanlarının Türkiye'deki varış noktaları ve turizm ürünlerine ilişkin bilgi düzeylerinin artırılması amacıyla TGA tarafından geliştirilen All in Türkiye çevrimiçi eğitim platformunda düzenlenen 30 kursa 139 farklı ülkeden 5.966 kişi kaydolmuş ve 13.288 sertifika verilmiştir. Uludağ Alan Başkanlığı tarafından bölgenin doğal ve turistik değerlerinin korunması ve dört mevsim sürdürülebilir turizmin geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Bu kapsamda 2026 yılında kayak pistlerinin güvenliği ve kullanılabilirliğinin artırılmasına yönelik düzenlemeler yapılmış, bisiklet ve yürüyüş parkurları belirlenmiştir. Ayrıca 1/50.000 ölçekli Uludağ Alanı Çevre Düzeni Planı onaylanmış olup imar planları ve yönetim planına yönelik çalışmalar devam etmektedir. Turizmin ekonomik katkısının güçlendirilmesi, ziyaretçi sayısındaki artışın yanı sıra ziyaretçi başına harcamanın yükseltilmesini ve turizm faaliyetlerinin dönemsel ve mekânsal olarak dengeli bir yapıya kavuşturulmasını gerekli kılmaktadır. Bu doğrultuda kültür, doğa, sağlık, gastronomi ve spor turizmi gibi alanlarda ürün çeşitliliğinin geliştirilmesi, yüksek harcama potansiyeline sahip pazarlardan Türkiye'ye yönelik talebin güçlendirilmesi, sezon ve varış noktası yoğunlaşmasının azaltılması önem taşımaktadır. Uluslararası alanda turizm istatistiklerinin idari kayıtlar ve alternatif veri kaynaklarıyla bütünleştirilmesi, daha güncel ve ayrıntılı verilerin varış noktası ölçeğinde kullanılması ve yapay zekâ destekli analizlerin karar alma süreçlerine dâhil edilmesi öne çıkmaktadır. Bu doğrultuda, ziyaretçi hareketlerinin ve varış noktalarındaki yoğunluğun izlenmesi ile yatırım ve tanıtım kararlarının güçlü bir veri altyapısına dayandırılması önem kazanmaktadır. İklim değişikliği ve aşırı hava olayları turizm sektörünün sürdürülebilirliği açısından giderek daha belirleyici hale gelmektedir. Artan sıcaklık, orman yangınları, kuraklık, taşkınlar ve diğer iklim riskleri turizm talebinin mekânsal ve mevsimsel dağılımını etkilemektedir. Bu çerçevede turizm planlamasında iklim risklerinin dikkate alınması, varış noktalarının etkilenebilirliklerinin değerlendirilmesi ve turizm altyapısının iklim değişikliğine karşı dayanıklılığının artırılması önem kazanmaktadır. Ziyaretçi sayısındaki artışın yanı sıra turizmin varış noktalarında yarattığı ekonomik, sosyal ve çevresel etkileri birlikte değerlendiren dengeli ve dayanıklı büyüme yaklaşımları öne çıkmaktadır. Ziyaretçi akımlarının mekânsal ve dönemsel olarak dengeli dağıtılması, yerel işletmelerin turizm değer zincirine katılımının güçlendirilmesi ve turizm yoğunluğunun altyapı, çevre, kamu hizmetleri ve yerel yaşam kalitesi üzerindeki etkilerinin yönetilmesi önem kazanmaktadır. Bu gelişmeler varış noktası yönetiminin turizm politikalarının uygulanmasındaki önemini artırmaktadır. b) Amaç Değişen tüketici eğilimleri doğrultusunda turizmin çeşitlendirilmesi ve geliştirilmesi, sezon süresinin uzatılması, hizmet kalitesinin yükseltilmesi ve daha fazla harcama eğilimi olan ziyaretçinin ülkemize çekilmesiyle ziyaretçi başına turizm gelirinin artırılması, varış noktası yönetimi yaklaşımıyla sektörde yeşil ve dijital dönüşümün gerçekleştirilerek rekabetçiliğin geliştirilmesi ve koruma/kullanma dengesi gözetilerek ekonomik ve sosyal kalkınmaya katkı sağlanması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika/Tedbir Sorumlu /İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Turizm sektörünün sürdürülebilirlik ilkeleri çerçevesinde doğal, tarihi ve sosyal çevreyi koruyucu ve geliştirici bir yaklaşım içinde olması sağlanacak ve sektörde yeşil dönüşüm hızlandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.523) Tedbir 523.3. Kültür ve Turizm 1. Konaklama tesislerinde 3. Aşama “Sürdürülebilir Turizm Bakanlığı (S), TGA Sürdürülebilir Turizm Sertifikası alan Programı” kapsamında tesis sayısı artırılacaktır. turizmde yeşil dönüşümün sağlanması için çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 523.5. Ekosistemin | Tarım ve Orman 1. Korunan alanlarda etüt, araştırma korunmasını ve Bakanlığı (S), Çevre, ve planlama çalışmaları sürdürülebilir kullanımını Şehircilik ve İklim yürütülecektir. sağlamaya yönelik planlama | Değişikliği Bakanlığı, 2. Korunan alanların sürdürülebilir ve uygulamalarla korunan Kültür ve Turizm yönetiminin sağlanmasına yönelik alanların etkin yönetimi Bakanlığı yönetim ve gelişme planları gerçekleştirilecektir. hazırlanacaktır. Çevre, Şehircilik ve İklim | 3. Özel Çevre Koruma Bölgeleri ve Değişikliği Bakanlığı (5), | Doğal Sit Alanlarında çevre kirliliğinin Kültür ve Turizm önlenmesi ve giderilmesi ile altyapı Bakanlığı, Tarım ve ihtiyaçlarının sürdürülebilir şekilde Orman Bakanlığı, Yerel karşılanmasına yönelik projeler yapılacaktır. Yönetimler, İlgili STK'lar Turizm sektörünün hızlı değişen talebi karşılayabilen rekabetçi bir yapıya kavuşması için dijital dönüşüme uyum sağlaması desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.524) Tedbir 524.3. Ziyaretçilere doğru kanallardan uygun içeriklerin ulaştırılmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirilecek ve yenilikçi çözümlerle kullanıcı deneyimi iyileştirilecektir. Kültür ve Turizm Bakanlığı (5), TGA i. Hedef pazarlarda çevrimiçi seyahat acenteleri, tur operatörleri ve havayolu şirketleriyle birlikte reklam çalışmaları yapılacaktır. Rekabetçi ve hızla değişen talebi karşılayabilen bir turizm sektörü için hizmet kalitesi iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.525) Tedbir 525.1. Hizmet kalitesini iyileştirerek daha rekabetçi bir turizm sektörü oluşturmak üzere personelin mevcut becerilerini geliştirmesi ve yeni beceriler edinmesi sağlanacaktır. Tedbir 525.3. Mesleki eğitim müfredatı sektörün ihtiyaçları doğrultusunda yeniden düzenlenecektir. Tedbir 525.5. Hizmet kalitesinin ve turist memnuniyetinin artırılması amacıyla turizm tesislerinde fiziki şartların iyileştirilmesine yönelik mevzuat düzenlemesi yapılacak ve denetim faaliyetleri artırılacaktır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (5), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler Milli Eğitim Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Üniversiteler, İlgili STK'lar Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Uludağ Alan Başkanlığı, İlgili STK'lar Kültür ve Turizm 1. 1.500 kişi mesleki işbaşı Bakanlığı (S) eğitimlerinden yararlanacaktır. 2. GAP Bölgesinde turizm sektöründe insan kaynaklarının geliştirilmesine yönelik sektör-üniversite işbirliği güçlendirilecektir. 1. Mesleki eğitim merkezlerinde uygulanan meslek alanlarındaki çerçeve öğretim programları, sektörün ihtiyaçları, ilgili meslek standartları ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda güncellenecektir. 1. Uludağ Alan Başkanlığı Turizm Amaçlı Sportif Faaliyetler Yönetmeliği kapsamında Kayak Odaları Ekipman ve Hijyen Kriterlerine İlişkin Denetim Yönergesi hazırlanacaktır. 2. Uludağ Alan Komisyonunca belirlenen İlan, Reklam ve Tabelalara İlişkin Usul ve Esaslar doğrultusunda görüntü kirliliğinin önlenmesine yönelik denetimler gerçekleştirilecektir. 3. Hizmet kalitesini artırmak amacıyla 7.000 turizm işletme belgeli tesis denetlenecektir. Ziyaretçi başına turizm gelirinin artırılması amacıyla daha fazla gelir bırakan turizm çeşitleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.527) Tedbir 527.2. Turizm çeşitlerinin planlı gelişimini sağlamak üzere ana plan ve strateji çalışmaları yürütülecektir. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (5), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar 1. Kıyı Yapıları Turizm Master Planı tamamlanacaktır. Tedbir 527.4. Turizm yatırımlarının sürdürülebilir bir anlayışla gerçekleştirilmesine yönelik planlama ve arazi tahsis çalışmalarına devam edilecek, turizm altyapı yatırımları gerçekleştirilecektir. 1. Ücretsiz girişli dört adet halk plajı yapılacaktır. 2. Uludağ Alanında otopark kapasitesi artırılacak ve günübirlik ziyaretçilere yönelik kullanım alanları iyileştirilecektir. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Uludağ Alan Başkanlığı, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar Turizm gelirinin artırılması, mevcut pazarlarımızın güçlendirilmesi, yeni pazarların oluşturulması ve harcama eğilimi yüksek ziyaretçilere ulaşılması amacıyla tanıtım faaliyetleri yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.528) Tedbir 528.1. Türkiye markası altında ve odaklı bir biçimde yapılan etkin tanıtım faaliyetlerine devam edilecektir. Tedbir 528.2. Değişen tüketici eğilimleri ile teknolojik gelişmeler doğrultusunda yeni tanıtım stratejileri belirlenecektir. Tedbir 528.3. Yeni pazarlar oluşturulması amacıyla başta Amerika ve Uzak Doğu ülkeleri olmak üzere turist potansiyeli yüksek ülkelerde tanıtım çalışmaları yürütülecektir. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), RTÜK, TGA i. Golürkiye çatı markası altında yeni temalar ve varış noktaları geliştirilecek ve dijital mecralarda tanıtımı gerçekleştirilecektir. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), RTÜK, TGA 1. Gelişen eğilimlere uygun olarak yeni mecralar belirlenecek ve hitap ettiği ülkelere göre tanıtım faaliyetleri gerçekleştirilecektir. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), RTÜK, TGA 1. Amerika ve Uzak Doğu pazarı için tur operatörleri ve hava yolu şirketleriyle birlikte reklam ve ortak bütçeli tanıtım projeleri yapılacaktır. 2. Hedef pazarlarda yüksek gelir gruplarını hedef alan tanıtım faaliyetleri gerçekleştirilecektir. Turizm sektörünün daha etkin analiz edilebilmesi için gerekli veri altyapısı oluşturulacak ve mevcut turizm istatistikleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.529) Tedbir 529.2. Turizmin sürdürülebilirliğini ölçmek için oluşturulan uluslararası istatistiki çerçeveye uygun ölçüm araçları geliştirilecek ve yeni veri setleri oluşturulacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, TÜİK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Turizmin çevresel etkilerinin ölçülmesine yönelik metodoloji geliştirilecek ve karşılaştırılabilir bir gösterge seti oluşturulacaktır. 025 7 zere a) | 2037 03) | Birim | Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı, TÜİK (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.2.3. Sektörel Politikalar 2.2.3.1. Kamu Yatırım Politikaları a) Mevcut Durum 2026 yılı kamu yatırım uygulamalarında sektörel, bölgesel ve proje bazındaki öncelikler dikkate alınarak ekonomik ve sosyal altyapıyı geliştirecek yatırımlara ağırlık verilmiştir. 2026 Yılı Kamu Yatırım Programı sene başı değerleri dikkate alındığında, mahalli idare yatırımları ve yatırım işçilik giderleri hariç olmak üzere toplam tutarı 13.999,1 milyar TL, 2025 yılı sonu kümülatif harcaması 4.665,3 milyar TL ve 2026 yılı başlangıç ödeneği 1.920,8 milyar TL olan 3.857 kamu yatırım projesi yürütülmektedir. 2026 Yılı Kamu Yatırım Programı kapsamında yatırım ödeneğinden en yüksek payı yüzde 26,5 ile ulaştırma sektörü alırken, madencilik sektörünün payı yüzde 17,9, eğitim sektörünün payı yüzde 13,1, tarım sektörünün payı yüzde 10, sağlık sektörünün payı yüzde 9 ve enerji sektörünün payı yüzde 7,9'dur. İmalat, turizm, konut, içmesuyu ve kanalizasyon, teknolojik araştırma, güvenlik, adalet, çevre gibi diğer sektörlerin toplam payı ise yüzde 15,6'dır. Orta Vadeli Programda (2027-2029) ilan edilen kuruluşların yatırım teklif tavanları dikkate alındığında 2027 yılında yatırım projelerine ayrılan kaynağın önemli ölçüde artırılması hedeflenmiştir. 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Kanun Teklifinde 2026 yılı sene başında 1.554 milyar TL olan merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki yatırımlar için ayrılan ödeneklerin 2026 yılında yüzde 41,6 oranında artarak 2.200 milyar TL'ye ulaşması öngörülmüştür. Benzer şekilde, 12 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2026/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi eki 2027-2029 Dönemi Kamu Yatırım Programı Hazırlama Rehberinde yer alan 2027 yılı KİT yatırım teklif tavanları da 2026 yılında 679,3 milyar TL seviyesinden 754,1 milyar TL seviyesine çıkarılmıştır. Ülkemizde Yap-İşlet-Devret (YİD), Yap-İşlet (Yİ), Yap-Kirala-Devret (YKD) ve İşletme Hakkı Devri (İHD) olmak üzere dört temel Kamu Özel İşbirliği (KÖİ) modeli uygulanmaktadır. Söz konusu modellerle 1986 yılından itibaren Eylül 2026 itibarıyla 277 KÖİ projesi için uygulama sözleşmesi imzalanmıştır. Uygulama sözleşmesi imzalanan projelerin toplam yatırım büyüklüğü Eylül 2026 fiyatlarıyla 115,51 milyar dolara ulaşmaktadır. Bu tutar içinde ulaştırma sektörü 72,7 milyar dolar yatırımla ilk sırada yer almakta olup bunu 23,70 milyar dolarla enerji, 14,27 milyar dolarla sağlık sektörü takip etmektedir. Mevcut durumda 264 proje işletmeye alınmış olup 13 projenin yapımına devam edilmektedir. TABLO 11: 15- Genel Devlet Sabit Sermaye Yatırımlarının GSYH İçindeki Payı (Yüzde) ülkeler o ( Şeoirzozi 2022 2025 2024 202500) 2026(1)| Avro Bölgesi Ortalaması Belçika Bulgaristan Almanya Estonya İrlanda Yunanistan İspanya Fransa Hırvatistan İtalya Letonya Litvanya Lüksemburg Malta Hollanda Avusturya Portekiz Slovakya Slovenya Finlandiya Avro Bölgesi Dışı AB Ortalaması Çekya Danimarka Macaristan Polonya Romanya İsveç AB Ortalaması Birleşik Krallık Japonya ABD Türkiye Kaynak: Avrupa Komisyonu Ekonomik Tahminler Raporu, İlkbahar 2026; Strateji ve Bütçe Başkanlığı (1) Gerçekleşme Tahmini b) Amaç Kamu yatırımlarıyla ekonominin rekabetçiliğinin ve verimliliğinin artırılması, kamu hizmetlerinin daha etkin sunulması yoluyla toplumun tüm kesimlerinin yaşam standartlarının iyileştirilmesi ve refahının yükseltilmesi, çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması, dijital dönüşümün desteklenmesi, bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılması, özel sektör yatırımlarının ihtiyaç duyduğu altyapının temin edilmesi ile afetlere ve küresel risklere karşı dayanıklılığın artırılması, kamu özel işbirliği (KÖİ) uygulamalarının makroekonomik politikalar, sektörel öncelikler, sosyoekonomik yapılabilirlik ve bütçe prensipleriyle uyumlu olarak, ayrıca dengeli bir risk paylaşımı ve maliyet etkinliği çerçevesinde yürütülmesi temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler pe , Sorumlu / Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Kamu yatırımlarına ayrılan kaynak artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.531) Tedbir 531.1. Bütçe Strateji ve Bütçe 1. 2027 yılı içinde tamamlanarak imkânları çerçevesinde Başkanlığı (S) hizmete girebilecek öncelikli ekonomik olarak yapılabilir projelere ve önemli ölçüde fiziki projelere ayrılan kamu gerçekleşme sağlanmış projelere kaynakları artırılacak, ağırlık verilecektir. ortalama tamamlanma süresinin kısaltılması sağlanacaktır. Tedbir 531.3. Gelir Strateji ve Bütçe 1. Mevzuat, kurumsal yapı ve getiren kamu altyapı Başkanlığı (S), proje alternatifleri incelenerek bir yatırımlarının Hazine ve Maliye değerlendirme raporu finansmanının risk Bakanlığı hazırlanacaktır. paylaşımına dayalı kira sertifikası ihracı üzerinden sağlanması için yeni bir finansal ürün modeli geliştirilecektir. Tedbir 531.4. Afetlere ve Strateji ve Bütçe 1. Yatırım Programı kapsamında olası risklere karşı Başkanlığı (S) söz konusu sektörlere öncelik dayanıklılığın artırılmasını verilecek şekilde ödenek tahsisi sağlayacak yatırımlar, planlı yapılacaktır. sanayi alanlarına ilişkin yatırımlar ile çevre, teknolojik araştırma, BİT ile demiryolu ve denizyolu ulaştırma sektörlerindeki yatırımlara öncelik verilecektir. sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.532) Tedbir 532.2. KÖİ projeleri, (| | Strateji ve Bütçe 1. Projelerin finansal ve makroekonomik politikalar, Başkanlığı (S) sosyoekonomik sektörel öncelikler, kamu yapılabilirliğinin analizine yükümlülükleri ve bütçe yönelik çalışma dengeleri dikkate alınarak tamamlanacaktır. sosyoekonomik yapılabilirlik, maliyet etkinlik, bütçe prensipleriyle uyum ve dengeli bir risk paylaşımı gözetilerek planlanacak ve yürütülecektir. Tedbir 532.3. Yatırımların Strateji ve Bütçe 1. Kamu yatırımları bilgi izlenmesi ve Başkanlığı (S) sisteminde izleme ve değerlendirilmesine ilişkin değerlendirmeye yönelik sistem faaliyetlere ağırlık verilecek, geliştirmeleri yapılacaktır. bu faaliyetler sonucu elde edilen bilgiler proje hazırlık sürecinde kullanılacaktır. Tedbir 532.4. Kamu yatırım planlamasını güçlendirmek üzere yerel yönetimleri de kapsayacak şekilde tüm kurumlarda KÖİ dâhil tüm yatırım projelerinin hazırlanması, finansmanı, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi süreçlerinin uluslararası standartlara uygun şekilde gerçekleştirilmesi için kurumsal yapı güçlendirilecek, beşeri kapasite artırılacaktır. Tedbir 532.5. Kamu yatırım programında rasyonelleştirme çalışmaları yapılmak suretiyle kısa sürede tamamlanarak ekonomik ve sosyal fayda üretecek yatırımlar önceliklendirilecektir. Tedbir 532.6. Kamu yatırım programına yeni proje tekliflerinde proje stokunu da dikkate alacak şekilde ilave kriterler belirlenecek, öngörülebilirlik ve şeffaflık güçlendirilecek, teklif edilen projelerin fizibilite raporlarının niteliği daha da artırılacaktır. Tedbir 532.7. Kamu yatırım programında yer alan projelerde ek ödenek kullanımı zorunlu hallerle sınırlı tutulacak, kuruluşlar tarafından sene başı ödenekleri çerçevesinde yıllık iş programları hazırlanacaktır. Tedbir 532.8. Kamu yatırımları için proje hazırlık, uygulama, izleme ve değerlendirme konularında standart rehberler hazırlanacak, eğitim programları düzenlenecektir. Tedbir 532.9. İhale ve denetim süreçlerinin yatırım planlamasıyla bağlantısı güçlendirilecektir. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Yerel Yönetimler Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S) Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S) Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S) Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S) Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S) 1. Proje hazırlık, izleme ve değerlendirme konularında eğitimler verilecektir. 1. Beşeri ve fiziki altyapıyı güçlendirecek ve kısa sürede ekonomiye kazandırılacak projelere ağırlık verilecektir. 1. Mevcut politika belgeleri ve rehberlerde belirtilen kriterler çerçevesinde yeni proje teklifleri değerlendirilecektir. 1. Yatırım Programı kapsamında öncelikli ve yıl içinde tamamlanacak projelere gerekli ödenek tahsis edilecektir. 1. Kamu yatırımları için proje hazırlık, uygulama, izleme ve değerlendirme konularında standart rehberler hazırlanacak, eğitim programları düzenlenecektir. 1. İhale ve denetim süreçlerinin yatırım planlamasıyla bağlantısı sistem entegrasyonları vasıtasıyla güçlendirilecektir. Kamu yatırımları ile özel sektör yatırımları arasında etkin tamamlayıcılık sağlanarak üretken kapasite artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.533) Tedbir 533.1. Kamu Strateji ve Bütçe 1. Yatırım Programı kapsamında yatırımları, cari açığın Başkanlığı (S) öncelikli ve yüksek katma değer azaltılmasına yönelik yüksek sağlayacak projelere gerekli katma değer yaratan ve ödenek tahsis edilecektir. istihdam artıran özel sektör yatırımları ile eşgüdüm içerisinde, yapılabilirliği dikkate alınarak planlanacaktır. Tedbir 533.2, Öncelikli Strateji ve Bütçe 1. Yatırım Programı kapsamında sektörlerin kamu yatırımları Başkanlığı (S) öncelikli ve sektörel açıdan kritik bağlamındaki ihtiyaçları projeler değerlendirilecektir. değerlendirilecektir. Tedbir 533.3. Kamu Strateji ve Bütçe 1. Yatırım Programı kapsamında yatırımlarında yerli ürün ve Başkanlığı (S) binek araç, kentiçi raylı sistem teknolojilerin kullanımına aracı ve elekirikli otobüs alımı öncelik vermek amacıyla ürün projeleri başta olmak üzere tüm ve teknoloji bazında yerlilik yatırımlarda azami yerlilik oranı oranı takip edilecek, yaygın sağlanması koşulu gözetilecektir. olan ürün ve teknolojilerden başlanarak yerlileşmeye yönelik adımlar atılacaktır. uygulanması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.534) Tedbir 534,1. Bölgesel Strateji ve Bütçe 1. Yatırım Programı kapsamında gelişme potansiyelini Başkanlığı (S) öncelikli ve bölgesel açıdan kritik harekete geçirecek yatırımlar nitelikteki projelere gerekli ödenek ile sürdürülebilir kentsel tahsis edilecektir. gelişme odaklı projelere öncelik verilecektir. Tedbir 534,2. Merkezi Strateji ve Bütçe 1. Merkezi yönetim ile yerel yönetim ile yerel yönetimler Başkanlığı (S), Yerel yönetimler arasında eş güdümlü arasındaki işbirliği ve Yönetimler çalışmalar yapılarak proje üretme koordinasyon geliştirilecek, kapasitesi güçlendirilecektir. yerel aktörlerin kamu yatırım planlamasında daha aktif rol almasını sağlamak üzere katılımcılığı artıracak mekanizmalar kullanılacak ve proje üretme kapasitesi güçlendirilecektir. 2.2.3.2. İş ve Yatırım Ortamı a) Mevcut Durum 2026 yılında özel kesim yatırımlarının artırılması ve üretken alanlara yönlendirilmesi amacıyla yatırım ortamının iyileştirilmesine, yabancı sermayenin teşvik edilmesine ve yatırım desteklerine yönelik faaliyetlere devam edilmiştir. Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Koordinasyon Kurulu (YOİKK) kamu ve özel sektör kuruluşlarının temsilcileriyle düzenli toplantılar gerçekleştirmektedir. İlgili kurum ve kuruluşların işbirliğiyle hazırlanan 2025 Yılı Eylem Planı, 10 Temmuz 2025 tarihinde Kurulun internet sitesinde (www.yoikk.gov.tr) yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Eylem Planında yargı süreçlerinin iyileştirilmesi, yeni yatırım alanlarının oluşturulması, girişimcilik ekosisteminin Oo geliştirilmesi, (o yüksek (o teknolojili (oo yatırımların (oOteşviki, (o—oyeşil dönüşüm/sürdürülebilirlik politikalarının yürütülmesi, lojistik ve teknolojik altyapının geliştirilmesi, finansmana erişim imkânlarının artırılması gibi başlıklar öne çıkmaktadır. Temmuz 2026 itibarıyla 39 eylemin 11'i tamamlanmış olup dört eylemde gerçekleşme oranı yüzde 90 seviyesinin üzerine ulaşmıştır. 29 Aralık 2025 tarihinde yayımlanan Dünya Bankası Business Ready (B-Ready) 2025 Raporunda Türkiye, 101 ülke arasında Kamu Hizmetleri alanında 11'inci, Operasyonel Verimlilik alanında 44'üncü, Düzenleyici Çerçeve alanında ise 56'ncı sırada yer almıştır. Raporda ülkemizin puan alamadığı veya gelişime açık olduğu göstergeler yeniden incelenmiş, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi (CBYFO) başkanlığında ilgili kurumların katılımıyla yapılan çalışmalar sonucunda 355 gösterge bazında toplam 15 yeni eylem önerisi oluşturulmuştur. Yatırım ortamına ilişkin reform gündeminin, yalnızca mevcut süreçlerin gözden geçirilmesiyle sınırlı kalmayıp uluslararası karşılaştırmalar ve veri temelli analizler ışığında şekillendirilmesi amacıyla CBYFO tarafından mevcut B-Ready Eylem Planı'nın bu doğrultuda güncellenmesine yönelik çalışmalara devam edilmektedir. Yatırım ortamını güçlendirmeye yönelik reformları içeren 7582 sayılı Kanun 4 Haziran 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Kanun'la Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu'na bir madde eklenerek “nitelikli hizmet merkezi” adında sermaye şirketlerinin kurulması ve bu merkezlerde istihdam edilecek nitelikli hizmet personelinin ücretleri için gelir vergisi indirimi sağlanmıştır. Ayrıca bu merkezlerin münhasıran söz konusu faaliyetleri kapsamında yurt dışından elde ettikleri kazançlarının yüzde 95'inin kurumlar vergisi matrahından indirileceği ile katılımcı belgesi alarak İFM bünyesinde faaliyet gösteren nitelikli hizmet merkezleri için bu indirim oranının yüzde 100 olarak uygulanacağı düzenlenmişir. TCMB Kanunu'nun 45'inci maddesi çerçevesinde, bankalar aracılığıyla azami ilk iki yılı anapara ödemesiz ve azami 10 yıl vadeli olarak TL cinsinden düzenlenmiş senetlerin avansa kabulü karşılığında büyük ölçekli, yüksek teknolojili ve stratejik yatırımların finansmanı için yatırımcı firmalara Yatırım Taahhütlü Avans Kredileri (YTAK) kullandırılmaktadır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Yatırım Projelerinin Stratejik Öncelik ve Teknik Değerlendirmesine Dair Tebliğine uygun olarak Bakanlıkça yapılan değerlendirme sonucunda gerekli şartları sağlayan firmalar bankalar aracılığıyla TCMB'ye kredi başvurusu yapabilmektedir. 2026 yılının ilk yedi ayında YTAK kapsamında toplam 45,6 milyar TL kredi tahsisi yapılmıştır. Katılım Finans Kefalet AŞ aracılığıyla kullandırılan ve daha önce istisna tanınan destek paketlerinin kefalet limitleri artırılmıştır. Bu kapsamda Katılım Finans Kefalet AŞ aracılığıyla kullandırılmak üzere yürürlüğe alınan ve daha önce sırasıyla 5 milyar TL ve 4 milyar TL kefalet limitleri sırasıyla 15 milyar TL ve 21 milyar TL'ye yükseltilerek kefalet limiti kapsamında kullandırılacak krediler de Türk lirası cinsinden kredi büyümesi uygulamasından istisna tutulmuştur. Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi gözetiminde belirli niteliklere sahip yatırımlar için e-Devlet entegrasyonu bulunan yatırım süreçlerinin yeni kurulacak bir dijital altyapı üzerinden izlenmesi planlanmakta olup Yatırım Takip Sistemi (YTS) oluşturulmasına yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Bu doğrultuda, ÇED Kararı, Çevre İzin ve Lisans, Sanayi Sicil Belgesi, OSB'lerde Yer Tahsisi, Yatırım Teşvik Belgesi, Maden Ruhsatı Müracaatı Sorgulama, Elektrik Üretim Ön Lisans ve Lisans süreçlerinin dijital ortamda takip edilmesi amacıyla ilgili kurumlarla veri paylaşım protokolleri imzalanmıştır. İmzalanan protokoller doğrultusunda OSB e-Tahsis, Yatırım Teşvik OSB e-Tahsis, Sanayi Sicil Belgesi, MERSİS, Maden Ruhsatı, ÇED kararları ile Çevre İzin ve Lisans süreçlerinin Yatırım Takip Mekanizması üzerinden görüntülenmesine yönelik yazılım çalışmaları tamamlanmıştır. Diğer taraftan, Tarım ve Orman Bakanlığı ile yürütülen çalışmalar kapsamında tarım arazilerinin vasıf değişikliği, tarım dışı kullanım ve kiralanmasına ilişkin işlemlerin yürütüldüğü TAD-Portal ile orman arazilerinde planlanan yatırımlara ilişkin ön ve kesin izin süreçlerinin takip edildiği ORBİS sistemlerinin Yatırım Takip Mekanizmasına entegre edilmesine yönelik protokol çalışmaları devam etmektedir. İstanbul Finans Merkezi (İFM) bünyesinde finansal katılımcılara hizmet sunacak Tek Durak Büro 22 Mayıs 2026 tarihinde faaliyete geçirilmiştir. Bu kapsamda şirket kuruluşu ve tescili, vergi, banka hesabı açılışı, sosyal güvenlik, çalışma ve ikamet izinleri ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı işlemleri başta olmak üzere yatırım süreçlerine ilişkin temel kamu hizmetleri tek noktadan sunulmaya başlanmıştır. Türkiye Yüzyılında Yatırımlar İçin Güçlü Merkez Programı kapsamında Tek Durak Büronun, büyük ölçekli ve nitelikli uluslararası doğrudan yatırımlara da hizmet verecek şekilde Tek Durak Ofis modeline dönüştürülmesine yönelik mevzuat hazırlıkları sürdürülmektedir. Türkiye'de faaliyet gösteren uluslararası sermayeli firmaların ülke ekonomisine katkılarını ölçmeye yönelik analiz çalışması tamamlanmıştır. Çalışma kapsamında, CBYFO tarafından Ticaret Bakanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı kaynaklarından temin edilen veriler kullanılarak uluslararası sermayeli firmalara ilişkin kapsamlı bir firma listesi oluşturulmuştur. Söz konusu liste Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bünyesindeki Girişimci Bilgi Sistemi (GBS) verileriyle eşleştirilerek firmaların satışlar, dış ticaret, istihdam ve inovasyon göstergeleri bakımından Türkiye ekonomisindeki ağırlığı yıllar, sektörler, ölçekler ve menşe ülkeler itibarıyla analiz edilmiştir. Elde edilen bulgularla uluslararası sermayeli firmaların ekonomik faaliyetler, ihracat, istihdam ve Ar-Ge kapasitesi üzerindeki katkılarının bütüncül bir şekilde ortaya konulması amaçlanmış olup çalışma sonucunda hazırlanan raporun 2026 yılı sonuna kadar kamuoyuyla paylaşılması planlanmaktadır. 2026 yılında Adalet Bakanlığınca 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun, Avrupa Birliği Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) ile uyumlaştırılması çalışmalarına devam edilmiştir. Yargıda ihtisaslaşma çalışmaları kapsamında 2026 yılında 55 yeni ihtisas mahkemesi kurulmuştur. 2026 yılı Temmuz ayı itibarıyla kurulu ihtisas mahkemesi sayısı 2.978, faal ihtisas mahkemesi sayısı ise 2.372'dir. 2026 yılında ticaret davalarındaki süreçlerin uzamasının önlenmesi, uygulamada yeknesaklığın sağlanması ve yargı hizmetlerinin daha etkin sunulması amacıyla Bakırköy, Anadolu ve Küçükçekmece Asliye Ticaret Mahkemeleri, İstanbul Asliye Ticaret Mahkemeleri ile birleştirilerek İstanbul Asliye Ticaret Mahkemelerinin yargı çevresi İstanbul ilinin mülki sınırları olarak yeniden belirlenmiştir. Böylece ticari davaların daha kısa sürede sonuçlandırılması, yargısal süreçlerde etkinliğin artırılması ve ticari güven ortamının güçlendirilmesi hedeflenmiştir. Tahkim müessesesine ülke genelinde standart kazandırılması, kurumsal tahkim faaliyetlerinin izlenmesi, ulusal ve uluslararası gelişmelerin takip edilerek uygulamada karşılaşılan sorunların tespiti ile çözüm önerilerinin geliştirilmesi, kurumlar arası koordinasyonun sağlanması ve tahkime ilişkin istatistiki verilerin derlenmesi amacıyla 30 Nisan 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı bünyesinde Tahkim Daire Başkanlığı kurulmuştur. TCMB verilerine göre ülkemize 2002-2025 döneminde yaklaşık 289 milyar dolar tutarında uluslararası doğrudan yatırım girişi olmuştur. Uluslararası doğrudan yatırım girişi 2025 yılında 13 milyar dolar, 2026 yılının ilk sekiz ayında ise 6,8 milyar dolar olmuştur. Uluslararası yatırımların imalat sanayii gibi verimlilik artışı imkânı daha yüksek alanlara çekilebilmesi ve ekonominin ihtiyaç duyduğu kaynak girişinin artırılması amacıyla uluslararası doğrudan yatırımlara ilişkin çalışmalar sürdürülmektedir. Bu amaçla hazırlanan 2024-2028 dönemini kapsayan Uluslararası Doğrudan Yatırım Stratejisi, 29 Temmuz 2024 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2024/9 nolu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe girmiştir. Ana hedefi ülkemizin küresel uluslararası doğrudan yatırım pastasından aldığı payı nitelikli uluslararası doğrudan yatırım projeleriyle 2028 yılında yüzde 1,5'e çıkarmak olan Strateji ile Yatırım Ortamı Rekabetçiliği, Yeşil Dönüşüm, Dijital Dönüşüm, Küresel Tedarik Zinciri, Nitelikli İnsan Kaynağı ile İletişim ve Tanıtma olmak üzere toplam altı temayı içeren bir politika çerçevesi oluşturulmuştur. Strateji kapsamında yürütülecek proje ve faaliyetler ise yıllık eylem planları çerçevesinde icra edilmekte olup 2026 yılı eylem planında 13 kurum sorumluluğunda 61 eyleme yer verilmiştir. b) Amaç İş ve yatırım ortamında işlemlerin en az evrak sayısı, en kısa süre ve en düşük maliyetle yapılması suretiyle ekonominin daha rekabetçi bir yapıya kavuşturulması, bürokratik ve hukuki öngörülebilirliğin daha da güçlendirilmesi, nitelikli uluslararası doğrudan yatırımlardan daha fazla yararlanılması yoluyla yatırım, üretim, istihdam ve ihracat artırılarak yurt içi ve uluslararası piyasalar için bir tedarik ve üretim merkezi olması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler pe N Sorumlu / İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Bürokratik süreçlerin kolaylaştırılması ve maliyetlerin azaltılması yoluyla yatırımlara ivme kazandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.536) Tedbir 536.2. Yatırımlara Cumhurbaşkanlığı ilişkin izin, onay, ruhsat, belge | Yatırım ve Finans Ofisi güncellemesi gibi süreçlerin (S) çevrimiçi platforma taşınması 1. Yatırımcıların kamu kurumları nezdinde yürüttükleri izin, onay, ruhsat ve benzeri süreçlerin tek elden izlenmesine imkân sağlanacaktır. sağlayacak dijital yatırım takip mekanizması geliştirilecek ve uygulamaya alınacaktır. | Tedbir 536,3. İş ve yatırım Cumhurbaşkanlığı 1. Büyük ölçekli ve nitelikli süreçleri, kurulacak sektörel Yatırım ve Finans Ofisi uluslararası doğrudan yatırımlara tek durak ofisler aracılığıyla en | (5), İlgili Kamu Kurum ve | yönelik Tek Durak Ofis aza indirilecektir. Kuruluşları mekanizması uygulamaya alınacaktır. Yatırımlara ayrılan hazine arazisi miktarı artırılacak, arazi tahsis süreçleri kurumlar arası koordinasyon artırılarak iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.537) Tedbir 537.1. Yatırımlar için ayrılabilecek hazine arazileri ülkemizin uzun dönemli yatırım ihtiyaçları çerçevesinde çevresel ve sosyal etkiler ile lojistik gereksinimler dikkate alınarak bölgesel ve sektörel bazda belirlenecektir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı 1. 10 milyon metrekare yüzölçümlü Hazine taşınmazı yatırımcılara arz edilmek üzere ilana çıkarılacaktır. İş ve yatırım ortamında düzenleyici çerçeve iyileştirilerek yatırımcı güveni, öngörülebilirlik ve istikrar artırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 538.2. Yatırımcı ile kamu kurumları arasında çıkan yatırım uyuşmazlıklarının tarafların uzlaşması yoluyla en hızlı ve en az maliyetle sonuçlandırılmasını sağlamak üzere alternatif çözüm usulleri geliştirilecektir. Tedbir 538.5. AB'de uygulanan veya uygulanması planlanan dijital düzenlemelerin iş ve yatırım ortamı ile ihracatımıza etkileri incelenerek bu alanda ülkemizce atılacak adımların tespit edilmesi amacıyla bir yol haritası hazırlanacaktır. Tedbir 538.10. Dünya Bankasınca hazırlanan Business Ready (B-Ready) bulguları doğrultusunda yatırım süreçlerinin sadeleştirilmesine ve etkinliğinin artırılmasına yönelik reform çalışmaları ürütülecektir. Adalet Bakanlığı (S) Ticaret Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi (5) 1. İdarenin taraf olduğu tam yargı davalarında sulh müessesesine başvurunun zorunlu kılınmasına ilişkin çalışmalar tamamlanacaktır. 1. AB dijital mevzuatındaki güncel gelişmeler takip edilerek ilgili düzenlemelerin mal ve hizmet ticaretimiz, Gümrük Birliği'nin işleyişi ve ihracatçılarımız üzerindeki etkileri analiz edilecek, AB Dijital Düzenlemelerinin Ticaretimize Etkisi Raporu tamamlanacaktır. i. B-Ready raporunda tespit edilen öncelikli iyileştirme alanlarına yönelik eylemler hazırlanacak ve uygulanması izlenecektir. Yabancı ülkelerde yaşayan araştırmacı ve girişimcilerin ülkemizde faaliyet göstermesini cazip kılacak düzenlemeler yap Tedbir 539.1. Yurt dışından dönüşü özendiren uygulamalar değerlendirilerek karşılaşılan güçlükleri aşmaya yönelik yapısal tedbirler alınacak, yurt dışından ülkeye geri dönen bilim insanları ve alanında deneyimli kişiler için teşvik edici unsurlar belirlenerek çalışma ortamı ve koşullarının geliştirilmesi sağlanacaktır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) ılacaktır. (Kalkınma Planı p.539) i. Uluslararası araştırmacılara yönelik burs ve destek programlarının çağrı metinleri (ikincil mevzuat) söz konusu araştırmacıların ülkemize gelmelerini teşvik edecek şekilde revize edilecektir. 2. Uluslararası araştırmacılara yönderlik desteği verilecek ve Türkiye'de görev yapacakları kurumlarla ikili görüşmeler gerçekleştirilerek çalışma ortamlarının iyileştirilmesine yönelik koordinasyon sağlanacaktır. Tedbir 539.2. İlkaşama girişimcileri için vize modelinin oluşturulması sağlanarak yurt dışındaki girişimcilerin Türkiye'ye gelmesini cazip kılacak destek ve düzenlemeler yapılacaktır. Türkiye'nin güçlü jeopolitik konumundan faydalanarak talep değişimlerine hızlı cevap verebilecek, yurt içi ve yurt dışı talepleri zamanında karşılayabilecek, olası sorunlar karşısında esnek ve dirençli yapıya sahip bir tedarik zinciri oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.541) Tedbir 541.1. Ülkemizin coğrafi konumuna uygun olarak küresel tedarik zincirinde daha etkin rol üstlenmesi sağlanacak, tedarik zinciri stratejisi hazırlanacaktır. Dışişleri Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı 1. Türkiye Tech Visa Programının yurt dışında tanıtılması sağlanacaktır. Ticaret Bakanlığı (5), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi 1. Tedarik zinciri alanındaki kamu ve özel sektör paydaşlarıyla görüşmeler ve toplantılar devam ettirilecek, lojistik ve taşımacılık sektörü küresel arenadaki payının artırılması amacıyla desteklenecektir. İş ve yatırım ortamında yönetişim ve risk yönetiminin etkinliği artırılacaktır. Kalkınma Planı p.542 Tedbir 542.5. Finansal risklerin arttığı dönemlerde, firmaların finansman yönetiminin ve finansmana erişiminin kolaylaştırılmasına yönelik mekanizmalar oluşturulacaktır. Hazine ve Maliye Bakanlığı (5), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı 1. Yatırım ve ihracat faaliyetleri önceliklendirilerek KOBİ'ler başta olmak üzere firmaların finansmana erişim imkânlarının kolaylaştırılması için Hazine Destekli Kefalet Sistemi kapsamında destek sağlanacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri 2026(1) | 2027(2) Uluslararası Doğrudan Yatırım İçinde Türkiye'nin Payı Planlı Sanayi Alanlarının (EB, OSB, KSS) Ülke Yüzölçümüne Oranı (3) (4) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Ulusal Sanayi Alanları Master Planı kapsamında yatırım alanı olarak ilan edilen bölgeler dahildir. 2.2.3.3. Bilim, Teknoloji ve Yenilik 0,29 a) Mevcut Durum Son dönemde çevresel ve teknolojik risklere karşı dayanıklılık, sürdürülebilirlik, toplumsal kapsayıcılık, ulusal güvenlik, stratejik özerklik ve rekabetçilik gibi konuların ülkelerin bilim, teknoloji ve yenilik politikalarına yön verdiği görülmektedir. Özellikle yeşil ve dijital dönüşümü odağa alarak katma değeri yüksek ürün ve hizmet geliştirme kapasitesini artıran, toplumsal zorluklara çözüm üreten, insan odaklı ve işbirliğine dayalı politika ve faaliyetlerin önemi artmıştır. Türkiye'nin sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda bilimsel araştırma ve teknolojik gelişim kapasitesini yeşil ve dijital dönüşümle entegre ederek rekabet gücünü artırması kritik önemi haizdir. Bu doğrultuda yeşil ve dijital dönüşüme uyum sağlanması için öncelikli sektör ve alanlarda nitelikli Ar-Ge insan kaynağının geliştirilmesi, özel sektörün bu dönüşüme yönelik organizasyon ve yenilik kabiliyetlerinin artırılması, Ar-Ge ve yeniliğin finansmanına yönelik etkin mekanizmaların, alternatif finansman kaynaklarının oluşturulması ve araştırma altyapısı kapasitesinin artırılması için çalışmalar sürdürülmektedir. Son yıllarda Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri artış göstermiş ve gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması 2024 yılında 651 milyar 822 milyon TL olarak gerçekleşmiş, Ar-Ge harcamalarının GSYH'ya oranı ise yüzde 1,46 olmuştur. Benzer şekilde Ar-Ge ve yenilik ekosisteminin önemli unsurlarından olan araştırmacı insan gücü bağlamında 2024 yılı itibarıyla Tam Zaman Eşdeğer (TZE) araştırmacı ve TZE Ar-Ge personeli sayıları sırasıyla 250.453 ve 310.473 olarak gerçekleşmiştir. Toplam TZE Ar-Ge personelinin yüzde 21,2'si doktora veya eşdeğeri dereceye sahiptir. Bununla birlikte Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin küresel gelişmeler ve ülkemiz öncelikleri doğrultusunda artırılması ve geliştirilmesi, hem kamu hem de özel kesim tarafından Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine daha fazla kaynak ayrılması, Ar-Ge insan gücünün sayı ve nitelik bakımından güçlendirilmesi ile temel araştırma çıktılarının ticari inovasyona dönüşümünün artırılması ihtiyacı devam etmektedir. 2022 yılında başlatılan Araştırma Üniversiteleri Destek Programı kapsamında 20 devlet araştırma üniversitesine ilave bilimsel araştırma proje bütçesi yıllar itibarıyla artan oranda tahsis edilmektedir. Söz konusu Program kapsamında yıllar itibarıyla desteklenen proje sayısı artış göstermiş, 2022 yılında 188 proje, 2023 yılında 351, 2024 yılında 325, 2025 yılında 480 ve 2026 yılında 552 adet olmak üzere toplam 1.896 proje desteklenmiştir. Bu Program kapsamında, sağlık, biyoteknoloji, yapay zeka, dijitalleşme, kimya, ileri malzeme, enerji depolama ve sosyal ve beşeri bilimler gibi çok çeşitli alanlarda projeler desteklenmiştir. Ayrıca 2026 yılında Stratejik Teknoloji İnsan Kaynağı Programı başlatılmış olup yapay zekâ, siber güvenlik, bilişim teknolojileri gibi stratejik alanlarda ihtiyaç duyulan nitelikli insan kaynağını yetiştirmek amacıyla bu alanda doktora çalışmasını yürüten 550 araştırmacının araştırma üniversitelerinde istihdam edilmesi sağlanacaktır. Araştırma altyapılarının Ar-Ge ve yenilik ekosistemindeki etkinliklerinin artırılması yönündeki ihtiyaç devam etmektedir. Bu kapsamda, araştırma altyapılarının Ar-Ge kapasitelerinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalardan olan 6550 sayılı Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun çerçevesinde 12 araştırma altyapısı desteklenmekte ve bu altyapıların performanslarının izlenmesine yönelik süreç devam etmektedir. Ayrıca mevzuatın iyileştirilmesi çalışmaları ile Türkiye'de faaliyet gösteren öncü araştırma altyapılarına yönelik yol haritası çalışmasının tamamlanması önemini korumaktadır. Araştırma altyapılarının ulusal Ar-Ge ekosistemindeki etkinliğinin artırılmasını teminen altyapılara sağlanan desteklerin performans bazlı olarak artırılmasına yönelik ihtiyaç devam etmektedir. TABLO II: 16- Bilim ve Teknoloji Alanındaki Temel Göstergeler 2018 (2019 2020 2021 2022 2023 2024 Ar-Ge Harcamalarının : N 1,26 1,29 1,34 1,37 1,30 1,39 1,46 GSYH İçindeki Payı (Yüzde) ' ' ' ' ' ' ' Gayri Safi Yurt İçi Ar-Ge Harcaması (Milyon TL - 47 802 56 978 69038 101738 198670 377542 651822 Cari Fiyatlarla) Ar-Ge Harcamalarının Sektörel Dağılımı (Yüzde) Yükseköğretim 39,6 38,6 38,8 34,2 33,8 30,0 30,9 Özel Sektör 53,0 56,1 55,8 61,3 61,4 65,1 64,8 Kamu 74 5,3 5,4 4,5 4,8 4,9 43 TZE Ar-Ge Personeli Sayısı 178820 194952 218127 243905 272638 290850 310473 TZE Araştırmacı Sayısı 132949 147620 168486 190973 215515 230534 250453 TZE Doktora veya Eşdeğeri Eğitim Seviyesine Sahip Ar- 34 282 38 600 41 444 44 634 58 344 63 696 65 820 Ge Personeli Sayısı Hakemli Dergilerdeki Yayın Sayısı 47 077 53 638 60 279 69 669 74 033 76 627 81141 Kaynak: TÜİK, SCimago (Erişim Tarihi: 23.09.2026) 2021-2027 dönemini kapsayan ve yaklaşık 100 milyar avro bütçesi olan Ufuk Avrupa Programına yönelik çalışmalar ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinasyon içerisinde yürütülmektedir. Bu çerçevede yürütülen bilgilendirme çalışmaları ve özellikle Ufuk 2020'de elde edilen deneyim ile artan işbirliği kapasitesi neticesinde Türkiye'nin söz konusu Programdan aldığı katkı payı tutarı yaklaşık 458 milyon avroya yükselmiştir. Ayrıca 2014- 2020 yılları arasında yürütülen Ufuk 2020 Programı döneminde ülkemizde 29 çok ortaklı projenin koordinatörlük görevi yürütülmüşken Ufuk Avrupa Programının ilk beş yılında bu sayı 67'ye yükselmiştir. Sağlık bilimleri ve teknolojileri alanında Türkiye'nin bilimsel birikimini, Ar-Ge kapasitesini ve üretim gücünü aynı ekosistem içerisinde buluşturmak amacıyla 2025 yılında Üreten Sağlık Modeli hayata geçirilmiştir. Model ile kamu, üniversite ve özel sektörün bilgi, yetkinlik ve üretim kapasitesinin bir araya getirilerek fikirden ürüne uzanan sürecin bütüncül biçimde desteklenmesi ve sağlık alanında yenilikçi, sürdürülebilir ve yüksek katma değerli ürün ve teknolojilerin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Bu doğrultuda ilaç, aşı, biyoteknoloji, tanı kitleri, tıbbi cihaz ve sağlık yazılımları başta olmak üzere, ürüne dönüşme ve ülkemizin stratejik sağlık ihtiyaçlarına katkı sağlama potansiyeli yüksek Ar-Ge ve Ür-Ge projeleri desteklenmekte, yerli üretim kapasitesinin güçlendirilmesi ve kritik sağlık teknolojilerinde dışa bağımlılığın azaltılması amaçlanmaktadır. 2026 yılında hayata geçirilen Üreten Sağlık Portalı ile bilimsel bilginin teknolojiye, teknolojinin ürüne ve ürünün toplumsal faydaya dönüşmesi sağlanarak sürdürülebilir bir sağlık inovasyonu ekosistemi oluşturulmasına katkı sunulmaktadır. 2019 yılından itibaren Arktik ve Antarktika'ya ulusal bilim seferleri düzenlenmekte ve uluslararası platformlarda Türkiye'nin görünürlüğü adına çalışmalar yapılmaktadır. Eylül 2026 itibarıyla 10 Ulusal Antarktika (TAE), altı Ulusal Arktik (TASE) Bilim Seferi gerçekleştirilmiş ve çevre, meteoroloji ve oşinografi gibi konularda projeler yürütülmüştür. Ülkemizin kutup bölgelerine yönelik stratejilerini belirlemek, kutup bölgelerinde gerçekleştirilen ulusal çalışmaları yönlendirmek ve bu alanda gerekli koordinasyonu sağlamak amacıyla 2025 yılında kurulan Kutup Bölgeleri Koordinasyon Kurulu, çalışmalarına devam etmektedir. Küresel uzay ekonomisi büyümeye hızla devam etmekte olup ülkemizde de bu alandaki çalışmalar önem kazanmıştır. Özellikle yer gözlem ve haberleşme uydusu geliştirme alanında önemli aşamalar kaydedilmiştir. 2026 yılı itibarıyla Yüksek Çözünürlüklü Takım Uydu Geliştirilmesi projesi kapsamında İMECE-2 ve İMECE-3 uydularının geliştirme faaliyetleri devam etmektedir. Ayrıca Ay Araştırma Programının ilk aşaması olan AYAP-1 Projesinde Ay'a ulaşması planlanan uzay aracının geliştirme ve kritik uzay teknolojilerine yönelik doğrulama, entegrasyon ve test faaliyetleri planlanan takvim doğrultusunda sürdürülmektedir. Uzay aracının 2027 yılında fırlatılması planlanmaktadır. Dünyanın en saygın uzay etkinliklerinden biri olan Uluslararası Uzay Kongresi (IAC) 2026 yılında ülkemiz ev sahipliğinde düzenlenmiştir. Son yıllardaki bu gelişmelere ek olarak, önümüzdeki dönemde ülkemizin uzay ekosisteminin daha da güçlendirilmesi, küresel uzay pazarından giderek daha fazla pay alınması, uzay girişimleri için odaklı finansman araçları geliştirilmesi, uzaya erişim ve uzayın kullanımında bağımsızlığın artırılması, uzay alanında uluslararası işbirliklerinin ve uzayın toplum yararına kullanılması imkânlarının geliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir. b) Amaç Bilgi üretmeye yönelik sorgulama, araştırma, öğrenme, geliştirme istek ve düşünce sistematiğini tüm düzeylerde yaygınlaştıran, katma değeri yüksek ürün ve hizmet geliştirme kapasitesini artıran, toplumsal zorluklara çözüm üreten, ikiz dönüşümü destekleyen, insan odaklı, çevik, işbirliğine dayalı, etkin işleyen bir bilim, teknoloji ve yenilik ekosistemi oluşturmak temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika / Tedbir Sorumlu / Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Ar-Ge insan kaynağı kapasitesi ve niteliği güçlendirilecek, araştırma kariyerlerinin ekiciliği ve sürdürülebilirliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.544 Tedbir 544.1. Doktora ve Sanayi ve Teknoloji 1. Araştırma imkânlarının doktora sonrası araştırmacılar | Bakanlığı (S), YÖK, geliştirilmesi kapsamında yurt dışı için çalışma ve araştırma Üniversiteler doktora sırası ve sonrası araştırma imkânları iyileştirilecektir. burs programlarına yönelik en az bir çağrıya çıkılacaktır. Tedbir 544,2. Araştırma Sanayi ve Teknoloji 1. Doktora öğrencilerinin Ar-Ge deneyimine sahip nitelikli Bakanlığı (5), YÖK, projelerinde yer almasının teşvik insan kaynağının artırılmasını Üniversiteler edilmesi amacıyla Lisansüstü Bursları teminen kamu destekli Ar-Ge Performans Programı çağrıya açılarak projelerinde daha fazla lisans, başvuru ve destek süreçleri yüksek lisans ve doktora yürütülecektir. bursiyerinin yer alması 2. Stajyer Araştırmacı Burs Programı sağlanacaktır. kapsamında yıl içerisinde çağrıya çıkılacak ve program kapsamında desteklenen bursiyerlerin projelerde er alması sağlanacaktır. Tedbir 544.3. Üst seviye bilimsel ve teknolojik çalışmalar yürüten nitelikli araştırmacıların özel programlarla desteklenmesine devam edilecektir. Tedbir 544.4. Sanayide ihtiyaç duyulan doktora derecesine sahip nitelikli insan kaynağının üniversite sanayi işbirliğiyle yetiştirilmesi sağlanacak ve doktoralı araştırmacı istühdamı teşvik edilecektir. Tedbir 544,5, Özel sektör Ar-Ge merkezlerine sağlanan devlet yardımlarında farklılaşan oranlarda doktoralı araştırmacı istihdam Sayısı şartı getirilecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (5), YOK, Universiteler Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YOK, Üniversiteler Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (5), YOK, Üniversiteler 1. Uluslararası Lider/Genç Araştırmacılar Programları çağrıya açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir. 2. Ulusal Lider Araştırmacılar Programı ve Ulusal Genç Liderler Programları çağrıya açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir. 1. Sanayi Doktora Programı kapsamında doktora öğrencileri desteklenecek ve sanayide doktoralı araştırmacı istihdamının artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 1. Ar-Ge merkezlerinde doktora mezunu personel istihdamının artırılmasına yönelik çalışma yapılacaktır. Tedbir 544.6. Yurt dışındaki yetkin akademisyen ve araştırmacılara yönelik ülkemizde tam veya kısmi zamanlı çalışma imkânlarının çeşitlendirilmesi, işbirlikleri ile ortak projeler geliştirilmesi sağlanacaktır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YOK, Üniversiteler 1. Konuk veya Akademik İzinli Bilim İnsanı Destekleme Programları yılda alu defa başvuruya açılmak üzere çağrıya çıkılacak olup başvuru ve destek süreçleri yürütülecektir. 2. Yurt Dışı Bilim İnsanı Davet Programı ile yurt dışında bulunan akademisyenlerin ülkemizdeki çalıştay, sempozyum vb. etkinliklere katılımları sağlanacaktır. 3. Uluslararası bilim diplomasisi faaliyetleri kapsamında ortak burs programları yürütülecek, bu programlarla lisansüstü ve doktora sonrası araştırmacıların Türkiye'de akademik çalışmalar yapmaları sağlanacaktır. 4. Yurt dışında görev yapan Türk bilim insanlarının Türkiye'deki araştırmacı ve kuruluşlarla ortak proje geliştirmelerini desteklemeye yönelik bilim diasporası çağrısı açılacaktır. Üniversitelerin bilimsel araştırma kapasitesi artırılacak, Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerindeki rolleri güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.545) Tedbir 545.1. Yüksek katma | YÖK (S), Strateji ve 1. Araştırma Üniversitesi Destek değerli üretimi destekleyecek Bütçe Başkanlığı, Programı çerçevesinde araştırma nitelikte Ar-Ge ve yenilik Üniversiteler üniversitelerinin Ar-Ge kapasiteleri ve faaliyetlerinin niteliklerinin artırılmasına yönelik gerçekleştirebilmesi için performans odaklı desteklere devam araştırma üniversitesi edilecektir. programı güçlendirilecek, bu programa dâhil üniversitelerin özel desteklerle kapasiteleri artırılacaktır. Tedbir 545.5. Bilimsel YÖK (S), Üniversiteler | 1. Bilimsel araştırma projeleri araştırma projelerinin kapsamında üniversiteler arasında etkinliğinin artırılmasına koordinasyon güçlendirilecektir. yönelik çalışmalar yürütülecektir. Temel bilimlerde nitelikli araştırmacı insan gücü kapasitesi ve araştırma faaliyetleri, öncelikli sektörler ve teknoloji alanlarındaki ihtiyaçlara yönelik artırılacaktır. Sanayi ve Teknoloji 1. Avrupa Araştırma Konseyi Projeleri uygulamalı alanlarda katma Bakanlığı (S), YÖK, Güçlendirme Desteği Programı yıl değer açısından yüksek etki Üniversiteler boyunca başvuruya açık olacak yaratması muhtemel öncül şekilde çağrıya açılarak başvuru, araştırma projeleri destek ve izleme süreçleri desteklenecektir. ürütülecektir. Tedbir 546.3. Bilim Sanayi ve Teknoloji 1. Araştırmacılar arasında bilimsel alanlarında nitelikli çalışmalar (| Bakanlığı (S), YÖK, işbirliği ağlarının kurulması, öncelikli ile öncü ve çığır açıcı Üniversiteler Ar-Ge ve yenilik konularında kritik araştırmaları desteklemek ve kitlenin oluşturulması, bilgi ve araştırmacı insan gücü deneyim paylaşımının artırılması, kapasitesini artırmak için genç genç araştırmacıların yetiştirilmesi araştırmacılara yönderlik için ağ programı yürütülecektir. desteği sağlanacak, ulusal ve uluslararası eğitim ve araştırma temalı bilimsel etkinlikler gerçekleştirilecektir. Toplum genelinde bilim, teknoloji, yenilik kültürünün yaygınlaştırılması, farkındalığın artırılması, bilim ve teknolojiye olan merakın teşvik edilmesi ve nitelikli insan kaynağının erken yaşlardan itibaren geliştirilmesi teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.547) Tedbir 547.1. Bilim ve Sanayi ve Teknoloji 1. Deneyap Teknoloji Atölyelerinde teknolojiye ilgili ve yetenekli Bakanlığı (S), Gençlik teknoloji üretme yetkinliği yüksek gençlere teknoloji ve Spor Bakanlığı, Milli | genç bireyler yetiştirilmesi amacıyla atölyelerinde ücretsiz eğitimler | Eğitim Bakanlığı, verilen teknoloji eğitimlerine devam ve etkinlikler sağlanacaktır. TÜBİTAK, STK'lar edilecektir. Tedbir 547.2. Bilim ve Sanayi ve Teknoloji 1. TÜBİTAK Bilim ve Toplum teknoloji alanında fuarlar, Bakanlığı (5), Gençlik Başkanlığınca yürütülmekte olan yarışmalar, festivaller, ve Spor Bakanlığı, teknoloji yarışmaları ve etkinlikleri, sergiler, etkinlikler ve atölyeler | TÜBİTAK, Üniversiteler | bilim merkezleri, atölyeler gibi desteklenmeye devam desteklere devam edilecektir. edilerek teknoloji farkındalığının artırılması sağlanacaktır. Araştırma altyapılarının öncül araştırmalar yapan, nitelikli insan gücü istihdam eden ve özel sektörle işbirliği içinde çalışan bir yapıyla Ar-Ge ve yenilik ekosistemindeki etkinliklerinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.548) Tedbir 548.1. Araştırma Strateji ve Bütçe 1. Kritik teknoloji alanlarında altyapılarının başta öncelikli Başkanlığı (5), Sanayi araştırma altyapısı projelerinin sektörler ve kritik teknolojiler (| ve Teknoloji Bakanlığı, | kurulumuna ve geliştirilmesine devam olmak üzere Ar-Ge TÜBİTAK, edilecektir. kapasitelerinin Üniversiteler, İlgili güçlendirilmesine yönelik Kamu Kurum ve çalışmalar sürdürülecektir. Kuruluşları Tedbir 548.2. 6550 sayılı Sanayi ve Teknoloji 1. Araştırma Altyapılarının Araştırma Altyapılarının Bakanlığı (S), YÖK, Desteklenmesine Dair Kanun Desteklenmesine Dair Kanun TÜBİTAK kapsamındaki mevcut altyapıların kapsamında sağlanan destek ve izleme süreçlerine devam destekler altyapıların edilecek ve raporlanacaktır. performansları dikkate alınarak artırılacaktır. Tedbir 548.5. Araştırma Sanayi ve Teknoloji 1. Araştırma altyapılarının altyapılarının erişilebilirliğinin Bakanlığı (S), Enerji ve | erişilebilirliğinin artırılması artırılması amacıyla hazırlanan | Tabii Kaynaklar kapsamında hazırlanan veri tabanının veri tabanı gözden geçirilerek | Bakanlığı, Sağlık ihtiyaçlar doğrultusunda etkinliği ve faydasının Bakanlığı, YÖK, iyileşürilmesine yönelik çalışmalar artırılmasına ve araştırma TENMAK, TÜBİTAK, yapılacaktır. altyapılarının ulusal ihtiyaçları || TÜSEB, Üniversiteler, karşılamasına yönelik İlgili Kamu Kurum ve çalışmalar yürütülecektir. Kuruluşları Kamunun yönlendirici ve kolaylaştırıcı etkin rolüyle, ikiz dönüşümü destekleyen ve toplumsal zorluklara yönelik çözümler üreten ürün ve teknoloji platformlarının aygınlaştırılması ve etkisinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.550 Tedbir 550.1. Başta yeşil Sanayi ve Teknoloji 1. Sanayi Yenilik Ağ Mekanizması, dönüşüm olmak üzere ihtiyaç Bakanlığı (S), Mükemmeliyet Merkezi Destek duyulan teknolojilerin yerli TÜBİTAK, Üniversiteler | Programı gibi açılacak çağrılar ile imkânlarla geliştirilmesi ihtiyaç duyulan kritik bileşenleri, amacıyla hedef odaklı, cihazları, malzeme ve modelleri platform bazlı teknoloji tabanlı geliştirmek üzere araştırma ulusal girişimler başlatılacaktır. altyapılarının, özel sektör Ar-Ge merkezleri ve kamu Ar-Ge birimleri ile işbirliği içinde oluşturduğu teknoloji platformları desteklenecektir. Tedbir 550.2. Üniversite, Sanayi ve Teknoloji 1. Türkiye Yeşil Sanayi Projesi özel sektör ve kamu Bakanlığı (5), Çevre, kapsamında özel sektör öncülüğünde, işbirliğinde geliştirilen Şehircilik ve İklim üniversite ve kamu işbirliğiyle platformlara yönelik temel Değişikliği Bakanlığı, ihtisaslaşmış Ar-Ge ve Yenilik araştırmadan nihai ürüne TÜBİTAK, Üniversiteler | Platformları oluşturulacak, bu kadar olan süreci kapsayan platformlar aracılığıyla Ürünleştirme destek modelleri Yol Haritaları (ÜYH) hazırlanarak yeşil geliştirilecektir. dönüşüme yönelik ürün veya ürün grubu geliştirilmesine yönelik Ürünleştirme Programları (ÜPG) desteklenecektir. Üniversiteler, araştırma altyapıları ve özel sektör arasındaki işbirlikleri yoluyla bilgi ve teknoloji transferinin artırılmasına yönelik destek mekanizmaları uygulanacak ve arayüz yapılarının kurumsal kapasiteleri geliştirilerek etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.551) Tedbir 551.3. Teknoloji Transfer Ofislerinin (TTO) kurumsal yapıları analiz edilerek etkinliğinin, verimliliğinin ve insan kaynağı kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacak ve performans bazlı destekler sağlanacaktır. Tedbir 551.7. Akademik teşvik sistemi, bilgi ve teknoloji transfer faaliyetlerini önceliklendirecek şekilde gözden geçirilecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler YÖK (S), Üniversiteler 1. Teknoloji Transfer Ofisleri Destekleme Programı çerçevesinde TTO'lar hedef ve performans odaklı olarak desteklenecektir. 1. Akademik teşvik sistemi bilgi ve teknoloji transferini, araştırma çıktılarının ticarileştirilmesini ve üniversite-sanayi işbirliklerini önceliklendirecek şekilde güncellenecektir. Yeni ve derin teknolojik ürünlerin geliştirilmesi ve ticarileştirilmesine hız kazandırmaya yönelik destek miktarı ve çeşitliliği artırılacak, mevzuat iyileştirmesi Tedbir 552.1. Öncelikli sektörler başta olmak üzere firma iş ortaklıkları yüksek teknolojili Ür-Ge ve ticarileştirmesinin desteklendiği Sanayi Yenilik Ağ Mekanizması Programı yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 552.3. Ar-Ge ve yenilik projeleri sonucunda ortaya çıkan ve patenile korunan teknolojilerin lisanslama veya devir yoluyla Türkiye'de yerleşik firmalara aktarılmasına yönelik sağlanan destekler yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 552.5. Öncelikli sektörlerde ihtiyaç duyulan kritik bileşenlerin, cihazların ve malzemelerin ihtiyaç makamı kamu kurumlarının eş finansmanıyla geliştirilmesi ve kamu alımlarının etkin bir araç olarak kullanılması sağlanacaktır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S),TÜBİTAK, TÜSEB, TÜRKPATENT, Üniversiteler Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler i. Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında açılacak Sanayi Yenilik Ağ Mekanizması (SAYEM) Yeşil Dönüşüm Çağrısı ile bu alandaki faaliyetler desteklenecektir. 1. Patent Tabanlı Teknoloji Transferi Destekleme Programının özel sektör tarafından etkin kullanılabilmesi için eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 2. Yeni teknolojilerin geliştirilmesi adına Ar-Ge merkezlerine patent veri tabanlarının kullanımı ve patent araştırmasına ilişkin eğitimler verilecektir. 3. Sağlık teknolojileri alanında girişimci adaylarına yönelik iş modeli ve prototip geliştirme, fikri mülkiyet ve regülasyon süreçlerine ilişkin eğitim ve yönderlik faaliyetleri yürütülecektir. 4. TÜSEB Teknoloji Transfer Ofisi bünyesinde fikri ürünlerin başvuru, değerlendirme ve patentleme süreçleri desteklenecektir. 1. Kamu kurumlarında ihtiyaç duyulan kritik bileşenlerin, cihaz ve malzemelerin ihtiyaç makamı kamu kurumlarının eş finansmanıyla geliştirilmesine yönelik projeler desteklenecektir. Yenilikçi girişimcilik desteklenecek, büyük işletmeler ile girişimciler arasındaki Ar-Ge işbirlikleri artırılacak ve büyük firmaların sektörlerindeki yeni girişimlerin kurulma ve büyüme aşamalarında destek olması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.553) Tedbir 553.1. Yenilikçi, Sanayi ve Teknoloji 1. Yatırım Tabanlı Girişimcilik Destek teknoloji düzeyi yüksek ürün ve Bakanlığı (5S), Hazine | Programı kapsamında çağrılar hizmetleri geliştirebilen ilk aşama | ve Maliye Bakanlığı, | açılarak başvuru, destek ve izleme firmalarının kurulumu ve TÜBİTAK, süreçleri yürütülecektir. ölçeklenmesine yönelik destekler | Üniversiteler sağlanacak ve girişim sermayesi fon kaynakları eşitlendirilecektir. Tedbir 553.2. Bir milyar dolar Sanayi ve Teknoloji i. Teknoloji ve yenilik odaklı ve üzeri değerlemeye sahip Bakanlığı (5), ölçeklenebilir iş modeline sahip firma olma adayı ve uluslararası | TÜBİTAK girişimlere yönelik Dijital Şirket rekabet gücü yüksek teknoloji Platformu hayata geçirilecektir. girişimlerinin kurulması ve gelişmesi özendirilecektir. Yüksek katma değerli üretimi destekleyecek nitelikte öncül araştırma ve teknolojiler teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.554 Tedbir 554.1. Alanında öncül Sanayi ve Teknoloji 1. Öncül Ar-Ge Laboratuvarları bilimsel ve teknolojik bilgi üreten | Bakanlığı (S), Destekleme Programı çerçevesinde ulusal veya uluslararası TÜBİTAK THS 1-4 aralığındaki Ar-Ge faaliyetleri firmaların Türkiye'de kuracağı desteklenecektir. Ar-Ge laboratuvarları desteklenecektir. Başta AB ülkeleriyle olmak üzere Ar-Ge faaliyetleri, araştırma altyapıları ve araştırmacı insan gücü bakımından ikili, bölgesel ve çok taraflı işbirlikleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.555) Tedbir 555.1. Bilim, teknoloji Sanayi ve Teknoloji 1. Küresel ve bölgesel nitelikte olan ve yenilik alanında küresel ve Bakanlığı (5), çok taraflı işbirliği platformlarına ve bölgesel ortak araştırma Dışişleri Bakanlığı, ortak araştırma çağrılarına dâhil programlarından etkin bir şekilde | TÜBİTAK olunacak, uluslararası kuruluşların faydalanılacak ve uluslararası karar alma organlarında temsiliyet karar alma mekanizmalarında sağlanacaktır. ülkemizin güçlü temsili 2. Türk Devletleri Teşkilatı üye ve sağlanacaktır. gözlemci ülkeleri arasında ortak araştırma ve yenilik projelerinin desteklenmesine yönelik çok taraflı işbirliği mekanizması geliştirilecektir. Tedbir 555.2. AB Araştırma ve | Sanayi ve Teknoloji 1. Ülkemizin Ufuk Avrupa Yenilik Çerçeve Programlarına Bakanlığı (5), Programından yararlanma nitelikli projeler yoluyla katılımın | Dışişleri Bakanlığı, kapasitesinin artırılmasına yönelik sağlanması ve programların geri | TÜBİTAK, çeşitli bilgi günü, konferans ve dönüş oranının artırılmasına Üniversiteler, İlgili çalıştay gibi faaliyetler yönelik tanıtım, bilgilendirme ve | Kamu Kurum ve düzenlenecektir. kapasite geliştirme çalışmaları ile | Kuruluşları destek ve ödül programları gerçekleştirilecektir. Tedbir 555.3. Uluslararası Sanayi ve Teknoloji 1. Araştırma Altyapıları İçin Avrupa araştırma altyapı iş ortaklıklarına | Bakanlığı (S), Strateji Forumu (ESFRI) ve Avrupa katılım konusundaki mevzuat ve | TÜBİTAK, Araştırma Altyapısı Konsorsiyumları mevcut uygulamalar Üniversiteler (ERIC) faaliyetlerine katılım iyileştirilerek söz konusu iş sağlanacak, ülkemiz altyapılarının bu ortaklıklarına katılım işbirliği ağlarına entegre olması için artırılacaktır. girişimler artırılacaktır. Tedbir 555.4. Stratejik Sanayi ve Teknoloji 1. Ulusal öncelikler ve kritik teknoloji ülkelerle ikili ve çoklu Ar-Ge ve Bakanlığı (S), alanları doğrultusunda, stratejik yenilik işbirlikleri TÜBİTAK, İlgili Kamu | ülkelerin ulusal fonlama kuruluşlarıyla desteklenecektir. Kurum ve Kuruluşları | ortak Ar-Ge ve yenilik projelerinin desteklenmesine yönelik çalışmalar yapılarak ikili ve çok taraflı çağrılar açılacaktır. 2. BM Teknoloji Bankası ile işbirliğinde, en az gelişmiş ülkelerin öncelikli teknoloji ihtiyaçlarının Türkiye'nin Ar-Ge ve yenilik ekosistemi aracılığıyla karşılanmasına yönelik uluslararası ortak Ar-Ge ve enilik mekanizması geliştirilecektir. Sağlık teknolojileri, uzay teknolojileri, yarı iletken teknolojileri, nadir toprak elementleri ve kutup araştırmaları gibi stratejik alanlarda Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri geliştirilerek sürdürülecektir. (Kalkınma Planı p.556) Tedbir 556.1. Aşı, ilaç, tıbbi Sağlık Bakanlığı (5), | 1. Ulusal sağlık sisteminin ihtiyaç cihaz, tanı kiti gibi sağlık Sanayi ve Teknoloji duyduğu öncelikli ubbi ürün ve teknolojilerinde Ar-Ge projeleri Bakanlığı, TÜBİTAK, | teknolojilere yönelik fizibilite ve ile katma değer yaratabilecek TÜSEB, Üniversiteler | tarama çalışmaları yapılarak aşı, ilaç, ürünlerin geliştirilmesi ubbi cihaz, tanı kiti gibi ürün odaklı sağlanacaktır. projeler desteklenecektir. 2. Aşı, ilaç, tıbbi cihaz, tanı kiti ve yazılım teknolojilerine yönelik açılacak çağrılar kapsamında özel sektör ile katma değeri yüksek ürün adaylarının ticarileşme süreçleri desteklenecektir. 3. Tanı ve klinik karar desteğine yönelik yapay zekâ tabanlı sistemlerin geliştirilmesi ile bu sistemlerin klinik doğrulama ve performans değerlendirme çalışmalarına yönelik ulusal kurum ve kuruluşlarla ortak çalışmalar yürütülecektir. 4. İstanbul Deneysel Araştırma Geliştirme ve Eğitim Merkezi (İDEA) nin fiziki ve insan kaynağı kapasitesi artırılacak ve ülkemizde büyük hayvan testlerinin yapılabildiği uluslararası referans merkezine dönüştürülmesi sağlanacaktır. Tedbir 556.2. Başta Ay Sanayi ve Teknoloji 1. Ay Görevi Projesi kapsamında Araştırma Projesi ile yerli ve milli | Bakanlığı (S), TUA, geliştirilen uzay aracı fırlatılacaktır. uydu geliştirme projeleri olmak Oo| TÜBİTAK, 2. TÜBİTAK Uzay Teknolojileri üzere ülkemizin uzay alanında Üniversiteler Araştırma Enstitüsü bünyesindeki yer teknoloji üretme kabiliyeti istasyonu ve elektrikli itki artırılacaktır. altyapılarının geliştirilmesine devam edilecektir. 3. Yüksek Çözünürlüklü Takım Uydu Geliştirilmesi Projesi kapsamında İMECE-2 Uydusu entegrasyon, çevresel test ve fırlatma hazırlıkları tamamlanacaktır. ii. Tedbir 556.3. Çip endüstrisinde Ar-Ge, tasarım, üretim ve ticarileştirme kabiliyetleri geliştirilecektir. Tedbir 556.4. 2023-2035 yıllarını kapsayan Ulusal Kutup Bilim Stratejisi hedefleri doğrultusunda, her yıl Ulusal Kutup Bilim Seferleri (TAE ve TASE) ile birlikte kutup bilimleri alanında bilimsel etkinlikler ile eğitim ve farkındalık faaliyetleri düzenlenerek, kutup araştırmaları özelinde insan kaynağını artırma çalışmaları gerçekleştirilecek ve kurumsal altyapı geliştirilerek ülkemizin her iki kutup bölgesinde de uluslararası konumu güçlendirilecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TUBITAK Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, TÜBİTAK 4. İMECE-3 Uydusu sistem entegrasyon faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 5. Uzay Havası Uygulama Merkezi (UHUM)'nin kurulması için gerekli ön alışmalar başlatılacaktır. 1. TÜBİTAK BİLGEM bünyesindeki mevcut altyapı geliştirilerek ülkemizin bu alandaki kapasitesi artırılacaktır. 2. Entegre devre tasarımına yönelik Rekabet Öncesi İşbirliği projeleri desteklenecektir. 1. On Birinci Ulusal Antarktika Bilim Seferi (TAE-XI) düzenlenecek ve bilimsel projeler yürütülecektir. 2. Yedinci Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi (TASE-VTI) gerçekleştrilecek ve bilimsel projeler yürütülecektir. Ülkemizde Milli Teknoloji Hamlesinin gerçekleştirilmesine yönelik yapay zekâ, nesnelerin interneti, artırılmış gerçeklik, büyük veri, siber güvenlik, ileri malzeme, robotik, mikro/nano/opto-elektronik, biyoteknoloji, hidrojen teknolojileri, yenilenebilir enerji teknolojileri, batarya teknolojileri, genom düzenleme, karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojileri, yeni nesil nükleer reaktörler, füzyon, kuantum, algılayıcı teknolojileri ve katmanlı imalat teknolojilerine ilişkin gerekli Ar- Ge altyapısının tesis edilmesi ve ihtiyaç duyulan nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.557) Tedbir 557.1. Kritik teknoloji alanlarında ülkemizin teknoloji üretme kapasitesi geliştirilmesi için projeler desteklenecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TENMAK, TÜBİTAK, Üniversiteler 1. Nükleer Reaktör Geliştirilmesi Çağrısı ile 111-4 ve IV. nesil reaktör teknolojilerini içeren yenilikçi reaktörler olmak üzere mikro reaktör, küçük modüler reaktör veya farklı güç aralığındaki reaktörlere yönelik ve yeni nesil akıllı robot teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik rekabet öncesi işbirliği projeleri desteklenecektir. 2. Mükemmeliyet Merkezi Destek Programı kapsamında açılacak çağrılar ile araştırma altyapılarının, özel sektör Ar-Ge merkezleri ve kamu Ar-Ge birimleri ile işbirliği içinde oluşturduğu yüksek teknoloji platformları desteklenecektir. Tedbir 557.3. Kritik teknoloji alanlarında yenilik faaliyetinde bulunan araştırmacı ve girişimcilerin yenilikçi ürün ve teknolojilerini düzenleyici otoriteler ile işbirliğinde test etmelerine imkân tanıyacak düzenleyici test ortamlarının oluşturulması sağlanacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim | 2025 (1) | 2026(2) | 2027(3) Ar-Ge Harcamalarının GSYH'ya Oranı (4) Ar-Ge Harcamalarında Özel Sektörün Payı Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Ar-Ge Personeli Kisi 310473 369 691 403 409 Sayısı (4) ş Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Araştırmacı asi 250 453 289 658 311 505 Sayısı Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Doktora İNİ NN Eşdeğeri Eğitim Seviyesine Sahip Ar-Ge Kişi 65 820 74 798 79 736 Personeli Sayısı Hakemli Dergilerdeki Yayın Sayısı Adet 99 588(5) 102 944 106 414 Kaynak: TÜİK, Scimago Journal and Country Rank (Erişim Tarihi: 30.09.2026) (1) 2024 verisidir. (2) Gerçekleşme Tahmini, (3) Program, (4) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Araştırma, Geliştirme ve Yenilik Programının performans göstergelerinden biridir. (5) 2025 yılı Scimago Journal and Country Rank verisidir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler 1. Yenilikçi ürün ve teknolojiler için deney alanları oluşturulacaktır. 2.2.3.4. Girişimcilik ve KOBİ'ler a) Mevcut Durum Esnaf ve sanatkârların çoğunluğunu oluşturduğu KOBİ'ler, 2024 yılı sonu itibarıyla toplam girişimlerin yüzde 99,6'sını, istihdamın yüzde 68,5'ini, ihracatın yüzde 29,6'sını oluşturmaktadır. Ar-Ge harcamaları içinde KOBİ'lerin payı 2024 yılında yüzde 28,8'dır. KOBİ'lerin rekabet gücünün geliştirilmesi, yetkin insan kaynağına ve finansmana erişimlerinin kolaylaştırılması, yenilikçilik becerilerinin artırılması, ortak iş ve proje geliştirme yeteneklerinin güçlendirilmesi gerekmektedir. Ortak iş yapma kültürüne, sermaye birikimine ve gelir dağılımına olumlu katkılar sağlayan kooperatifçiliğin geliştirilmesi de önem arz etmektedir. TABLO TI: 17- Kurulan ve Kapanan İşletme Sayısı 2022 2025 2026(1) Faaliyete Geçen Esnaf ve Sanatkâr Sayısı 333 235 210 521 287 624 323 480 193 222 Faaliyeti Sona Eren Esnaf ve Sanatkâr Sayısı 125 598 88 7/31 120 005 120 423 82 669 Kurulan Şirket Sayısı 141324 128 982 116 028 113 779 75 814 Kapanan Şirket Sayısı 23 719 26 153 31 300 33 2/0 18 284 Kurulan Gerçek Kişi Ticari İşletme Sayısı 26 082 18 962 15612 17 972 11542 Kapanan Gerçek Kişi Ticari İşletme Sayısı 25 154 33 439 18 893 16 286 11307 Kurulan Kooperatif Sayısı i 983 3174 2674 1848 979 i 165 1 069 1207 1276 Kapanan Kooperatif Sayısı Kaynak: Ticaret Bakanlığı, TOBB (1) Ağustos ayı itibarıyladır. Ağustos 2026 itibarıyla bankacılık sistemi içinde kullandırılan KOBİ kredi miktarı 7.498 milyar TL olup toplam krediler içindeki payı 2009 yılındaki yüzde 21 seviyesinden yüzde 26,64'e yükselmiştir. TABLO II: 18- Esnaf ve Sanâtkarlar Kredi Kefalet Kooperatifleri Kefalet Kredileri 2022 2023 2024 2025 (2026(1) Kefalet Alan ve Kredi Kullanan İşletme 1 056 406 850 593 801 600 774 389 756 603 Sayısı Verilen Kefalet ve Yaratılan Kredi Hacmi 90 530 131 699 248 394 297 213 756 603 (Milyon TL) Kaynak: Ticaret Bakanlığı (1) Ağustos ayı itibarıyladır. 17 Ocak 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 9436 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı doğrultusunda esnaf ve sanatkârlara kredi ve kefalet kooperatiflerinin kefaletiyle veya doğrudan 2025-2027 döneminde sağlanacak faiz indirimli kredilerin kıstasları belirlenmiştir. 31 Ağustos 2026 itibarıyla kredi bakiyesi mevcut olan esnaf ve sanatkâr sayısı 756.603, kredi bakiyesi ise 310,8 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Kredi üst limitleri 2026 yılı Temmuz ayı itibarıyla işletme kredilerinde 1,5 milyon TL, yatırım kredilerinde ise 3,5 milyon TL olarak belirlenmiştir. Kredilere ilişkin son düzenlemelerle makine ve teçhizat alımları ile ikinci el araç alımları yatırım kredileri kapsamına alınmıştır. Kredi ve kefalet kooperatiflerinin çalışma bölgeleri genişletilmiştir. 2026 yılı başından itibaren yürürlüğe girmesi öngörülen kredilere ait yüzde 33'lük faturalandırma zorunluluğu bir yıl süreyle ertelenmiştir. Vergi ve sosyal güvenlik borcu bulunan esnaf ve sanatkârların kredilerden faydalanabilmelerine yönelik düzenleme yapılmıştır. Danışmanlık ve yönderlik programını bitiren esnaf ve sanatkarlara yüzde 60 faiz sübvansiyonu ile kredi kullandırılmaya başlanmıştır. Kooperatiflerin Desteklenmesi Programı (KOOP-DES) kapsamında 2020 yılından itibaren kadın kooperatiflerine hibe destekleri sağlanmaktadır. Söz konusu Program çerçevesinde, 2020-2025 döneminde 848 kooperatifin 907 projesi için toplam 151,5 milyon TL tutarında destek kararı alınmıştır. 2026 yılı KOOP-DES Programı kapsamında nitelikli personel istihdamı desteği üst limitlerinde de önemli artışlar kaydedilmiştir. Hazine destekli kefalet uygulaması kapsamında Ağustos 2026 döneminde kefalet kullandırımı 13,6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde özkaynaktan sağlanan kefaletlerle 59.316 KOBİ'nin, 70.374 kredi talebi değerlendirilerek 184,8 milyar TL krediye karşılık 148,5 milyar TL kefalet desteği verilmiştir. Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremler nedeniyle Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elazığ, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye, Şanlıurfa illerinde faaliyet gösteren işletmelerde hasar ve gelir kaybı meydana gelmiştir. Deprem bölgesinde faaliyet gösteren KOBİ/lerin faaliyetlerini sürdürebilmeleri için Dünya Bankası ve Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansından (JICA) kredi temin edilmiş ve Deprem Sonrası Mikro, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Canlanması Destek Programı kapsamında toplam 69.951 işletmeye hasar durumları dikkate alınarak 22,4 milyar TL destek ödemesi yapılmıştır. AB ve Alman Federal Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Bakanlığı (BMZ) tarafından sağlanan fon kapsamında 2023-2026 döneminde toplam 3.755 işletmeye yaklaşık 3,5 milyar TL destek sağlanmıştır. TABLO II: 19- KGF AŞ Tarafından Verilen Kefalet ve Oluşturulan Kredi Hacmi Kaynak: KGF AŞ (1) Yıl sonlarına ait TCMB döviz alış kuru kullanılmıştır. Veriler ilgili yıllara ait toplam kullandırımları ifade etmektedir. (2) Ocak-Ağustos dönemi itibarıyladır. 2022(1) 2023(1) 2024(1) 2025(1) 2026(2) KGF AŞ İşletme Sayısı 3191 6 865 10107 84602 59 316 Oz Kaynak Kefalet Sayısı 3323 7377 11799 107333 70374 Kefalet Hacmi (Milyon TL) 2370 11 014 27272 180754 (o 148 484 Kredi Hacmi (Milyon TL) 2 962 13 767 34098 225941 Oo 184 788 Hazine işletme Sayısı 36 123 59 523 2637 Oo3870 2372 ALAN Kefalet Sayısı 56958 O 95209 3481 o 4959 2911 Kefalet Hacmi (Milyon TL) 67 234 150 250 12002 19773 13 604 Kredi Hacmi (Milyon TL) 78829 o 184190 14275 o 23509 16 359 Toplam İşletme Sayısı 39314 66 388 12744 88472 6l 688 Kefalet Sayısı 60281 (o 102 586 15280 112292 73 285 Kefalet Hacmi (Milyon TL) 69604 o 161264 39274 200527 o 162088 Kredi Hacmi (Milyon TL) 81791 (o 197957 48373 249449 (201147 KOSGEB İşletme Değerlendirme Raporu 2023 yılından itibaren Findeks Platformu üzerinden erişime açılmıştır. İşletmeler yalnızca kendi raporunu değil, aynı zamanda ilgili işletme yetkilisinin onay vermesi durumunda diğer işletmelerin de raporunu temin edebilmektedir. Raporunun yeni versiyonu hazırlanarak Eylül 2026 itibarıyla erişime açılmıştır. TABLO II: 20- KOSGEB Destek Programları DESTEK PROGRAMLARI İşletme Sayısı Stratejik Ürün Destek Programı KOBİ Teknolojik Ürün Yatırım Destek Programı Girişimci Destek Programı (İş Kurma Desteği) i imci Destek Programı İş Geliştirme İ Dijital Dönüşüm Destek Programı YÖNDE - Yönderlik Ve Değerlendirme Destek Programı Kapasite Geliştirme Destek Programı Küresel Rekabetçilik Destek Programı Teknoloji Merkezi Destek Programı Destek Tutarı (Bin TL) İşletme Sayısı Destek Tutarı (Bin TL) İşletme Sayısı 20 005 1514 15 520 Destek Tutarı İşletme Sayısı (Bin TL) 10 027 185 429 473 151308 2711 412 603 1 365 716 8 023 38 966 7 953 805 189 983 1223 57 42 655 1 060 1355 23 46 878 20 562 2021-2025 dönemi verilerini içeren KOSGEB İşletme Değerlendirme 2026(1) Destek Tutarı (Bin TL) 11731 350 483 29 489 8/3 554 21 454 i 709252 1 3878 9 482 495 İstihdamı Koruma Destek Programı Kaynak: KOSGEB (1) Ocak-Ağustos dönemidir. (2) Net işletme sayısı ve destek tutarını ifade etmektedir. KOSGEB tarafından TEKMER Destek Programı ve Teknoloji Merkezi Destek Programı kapsamında kurulan TEKMER'ler, girişimcilere ve işletmelere iş kurma süreçlerinde iş geliştirme, mali kaynaklara erişim, yönetim, danışmanlık, yönderlik, ofis ve ağlara katılım gibi hizmetler sağlamakta olup Ağustos 2026 itibarıyla sayıları 45'e ulaşmıştır. Teknoloji Merkezi Destek Programı Hızlandırma Desteği kapsamında açılan COP31 çağrısına yapılan TEKMER ve TGB başvurularının dokuzu onaylanmıştır. TABLO 11: 21- KOSGEB Girişimcilik Eğitimleri ve Girişimcilik Desteği Alan işletmeler 2023 2024 2025 2026(1) Girişimcilik Eğitimi Katılımcı Sayısı 154 092 113412 94 043 95 988 50 803 Girişimcilik Desteği Alan İşletme Sayısı 33341 21 739 17 954 22 467 2 296 Kaynak: KOSGEB (1) Ocak-Ağustos dönemidir. TÜBİTAK teknoloji ve yenilik odaklı iş fikirlerinin katma değer ve nitelikli istihdam sağlama potansiyeli yüksek teşebbüslere dönüştürebilmesi amacıyla girişimcilerin fikir aşamasından pazara kadar olan faaliyetlerinin desteklenmesi doğrultusunda hibe destek şeklinde başlatılan Bireysel Genç Girişim (BiGG) Programında değişikliğe gidilerek yatırım tabanlı destek verilmeye başlanılmış ve destek üst limiti 450 bin TL'den 900 bin TL'ye çıkarılmıştır. 2023 yılında Yatırım Tabanlı Girişimcilik Destek Programı Uygulama Esasları yürürlüğe girmiş ve bu kapsamda Türkiye Kalkınma Fonu ile BiGG Fonu kurulmuştur. TABLO II: 22- TÜBİTAK Girişimcilik Destekleri 2022 2023 2025 2026(1) Başvuru Sayısı 3 437 2 885 3 685 4 496 2.844 Desteklenen Girişimci Sayısı 281 153 251(2) 210 - Destek Miktarı (Milyon TL) (3) 295,98 518,25 324,9 255,12 - Kaynak: TÜBİTAK (1) Ocak-Eylül dönemidir. (2) Desteklenen Girişimci Sayısı, 2024-1 ve 2024-2 BİGG Yatırım Çağrıları kapsamında desteklenen girişimci sayısıdır. (3) Yıl İçinde Aktarılan Destek Miktarı Toplamı (2026 sabit fiyatlarıyla) OSB'lerde Yer Alan Parsellerin Tamamen veya Kısmen Tahsislerine İlişkin 2 Haziran 2021 tarihli Cumhurbaşkanı Kararındaki düzenlemeler doğrultusunda OSB'lerde atıl kalan sanayi (o parsellerine (yatırımcıların (o yönlendirilmesi ve OSB'lerin o canlandırılması hedeflenmekte, OSB'lerde 2,7 milyon olan mevcut istihdamın 3,5 milyona çıkarılması öngörülmektedir. Yatırımcılarımıza uluslararası standartlarda yatırım ortamı sağlayan OSB'lere, küçük sanayiciye daha sağlıklı koşullarda çalışma ve kendilerini geliştirme imkânı sağlayan küçük sanayi sitelerine (KSS) ve yatırımları ülkemize yönlendirmek amacıyla endüstri bölgelerine (EB) ilişkin çalışmalara devam edilmektedir. 2026 yılında dört OSB'ye (Elazığ Kovancılar, Kastamonu Araç İhsangazi, Kırıkkale Balışeyh, Balıkesir Kepsut) tüzel kişilik kazandırılarak toplam OSB sayısı Eylül 2026 itibarıyla 373'e ulaşmıştır. Kredi desteğiyle tamamlanan OSB sayısı 256'ya çıkmış, KSS sayısı ise 511 olmuştur. Eylül 2026 itibarıyla toplamda ilan edilmiş 59 endüstri bölgesi bulunmaktadır. Planlı sanayi bölgelerinin yeşil ve dijital dönüşüme uygun yapılanması sağlanarak yatırımcıların yatırım yeri ihtiyaçlarının hızlı ve ekonomik olarak karşılanabilmesine yönelik çalışmalar yürütülmekte olup OSB ve KSS projeleri için (kamulaştırma dâhil) 2026 yılında yaklaşık 34 milyar TL olan başlangıç ödeneğinin 2027 yılında 53 milyar TL'ye çıkarılması öngörülmektedir. Eylül 2026 itibarıyla TGB sayısı 115'e, faaliyette olanların sayısı 97'ye, TGB'erde faaliyet gösteren işletme sayısı ise 13.452'ye yükselmiştir. TABLO II: 23- OSB ve TGB Bilgileri 2026 (1) Tamamlanmış OSB Sayısı 220 229 240 256 268(2) OSB'lerde Üretime Geçilen Parsel 57 397 58 305 59 227 59 931 6 266 Sayısı (3) 0SB'lere Kullandırılarn Kamu Kaynağı (Milyon TL) (4) Faal TGB Sayısı 81 81 91 93 97 TGB'lerde Faaliyet Gösteren İşletme Sayısı TGB/lere Kullandırılan Kamu Kaynağı Milyon TL) (4 Kaynak: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (1) Eylül ayı itibarıyladır. (2) Gerçekleşme Tahmini (3) Mevcut OSB'lerdeki Üretime Geçen Parsel Sayısı (4) 2026 yılı fiyatlarıyladır. 108 008 111 212 116 086 192 004 5 807 8422 10071 11316 12 065 13 452 250 541 772 790 350 IPA kapsamında yürütülen Rekabetçi Sektörler Programı ile KOBİ'lerin ve girişimcilerin rekabet gücünün artırılmasına yönelik Ar-Ge ve yenilik, dijital dönüşüm, ortak kullanım ve test altyapıları ile girişimcilik ekosisteminin geliştirilmesi desteklenmektedir. IPA TI döneminde yaklaşık 260,1 milyon avro bütçeli 43 proje ile araştırma, üretim, dijital dönüşüm ve test altyapılarının güçlendirilmesine ve KOBİ'lerin teknoloji ve yenilik kapasitesinin artırılmasına katkı sağlanmıştır. IPA 111 döneminde ise sanayinin yeşil ve dijital dönüşümü, araştırma ve yenilik kapasitesinin geliştirilmesi ve AB değer zincirleriyle entegrasyonun güçlendirilmesi odağında toplam 58,5 milyon avro bütçeli 16 proje programlanmıştır. Dijital Avrupa Programı kapsamında Türkiye'den 118 kurum ve kuruluş 14,3 milyon avro destekle 21 projede yer almıştır. Program, özellikle KOBİ'lerin dijital dönüşümünü hızlandırmakta ve Avrupa Dijital Inovasyon Merkezleri (ADIM) aracılığıyla sekiz konsorsiyuma 7,5 milyon avro hibe sağlayarak işletmelerin teknolojiye erişimini güçlendirmektedir. Türkiye teknoloji girişimciliği ekosistemine 2025 yılında 306 yatırım turunda 589 milyon dolarlık yatırım yapılmıştır. Aralık 2020'de Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından kurulan ve 475 milyon TL büyüklüğündeki Teknoloji ve İnovasyon Fonu (TİF), büyüme potansiyeli taşıyan, teknoloji ve inovasyon tabanlı faaliyetler yürüten ve finansman ihtiyacı olan firmalara girişim sermayesi desteği sağlamaya devam etmektedir. 2026 yılının başında fonun büyüklüğü 745 milyon TL'ye yükselmiştir. TİF, girişim sermayesi fonlarına “fonların fonu” olarak yatırım yapmakla birlikte girişim şirketlerine de doğrudan yatırım yapmaktadır. Fonun yatırım dönemi iki yıl daha uzatılmış olup fon yatırımlarına 2027 yılı sonuna kadar devam edecektir. TİF kapsamında Eylül 2026 itibarıyla 19 teknogirişime toplam 7,15 milyon dolar doğrudan yatırım gerçekleştirilmiş, ayrıca üç farklı girişim sermayesi fonuna toplam 4,5 milyon avro yatırım taahhüdünde bulunulmuştur. Bu taahhüdün 4,23 milyon avrodan fazlası girişim sermayesi fonlarına girişim şirketlerine aktarılmak üzere yatırılmıştır. Türkiye Tech Visa, teknoloji alanında kritik uzmanlıklara sahip yetenekler ile yenilikçi iş modelleri ve teknolojiye dayalı çalışmaları olan teknogirişimlere özel bir davet programıdır. Program, hem uluslararası yetenekleri hem de teknogirişimleri kapsayacak şekilde tasarlanmış ve Türkiye'nin teknoloji ekosistemine önemli bir katkı sağlamıştır. Bu program ile alanında başarılı yetenekler ve teknogirişimlerin Türkiye teknoloji ekosisteminin bir parçası olmasının hızlandırılması ve ülkemizde faaliyet göstermelerinin kolaylaştırılması hedeflenmektedir. 16 Eylül 2024'te lansmanı yapılan program kapsamında bugüne kadar 135 kabul verilmiş, 60 teknogirişim kurulmuş ve Eylül 2026 itibarıyla toplam 634 teknogirişim başvurusu alınmıştır. TEKNOFEST kapsamında gerçekleştirilen girişim zirvesinde her yıl küresel girişimciler, yatırımcılar, yönderler ve kurumsal firmalar bir araya getirilerek Türkiye girişimcilik ekosistemine katkı sağlanmaktadır. Yalın ve dijital dönüşüm uygulamalarını yenilikçi düşünce anlayışıyla bütüncül olarak koordine etmek, sanayi, eğitim ve danışmanlık hizmetleri alanındaki mevcut eksikliklerini gidermek amacıyla Yetkinlik ve Dijital Dönüşüm Merkezleri (Model Fabrikalar) Projesi başlatılmış ve Ankara, Bursa, Konya, Kayseri, Gaziantep, Mersin, Adana, İzmir, Samsun, Eskişehir, Denizli ve Kocaeli illerinde söz konusu merkezlerin kurulum süreci tamamlanarak başta KOBİ'ler olmak üzere işletmelere eğitim ve danışmanlık hizmeti sunulmaya başlanmıştır. Tüm Model Fabrikalarda bugüne kadar toplam 701 firmada Öğren-Dönüş çalışması, 220 firmada yalın proje uygulama çalışması tamamlanmıştır. Model Fabrikalar tarafından 819 firmaya deneyimsel eğitim verilmiş, 3.000'in üzerinde farkındalık eğitimi hizmeti sunulmuştur. Ayrıca Ankara, Bursa, Konya ve Kayseri illerinde yer alan Model Fabrikaların dijital dönüşüm altyapısı kurulum çalışmaları tamamlanmıştır. Malatya, Sakarya, Trabzon ve Tekirdağ illerinde dört yeni Model Fabrikanın kurulum işlemleri devam etmektedir. Girişimcilik ve KOBİ desteklerinin kapsam, çeşitlilik ve miktarlarındaki artışlar, esnaf ve sanatkârlara sağlanan krediler, kredi kefalet sisteminde ve bankacılık sistemindeki KOBİ kredilerindeki artış gibi hususlar birlikte değerlendirildiğinde, sektörde önemli gelişmeler sağlandığı görülmektedir. Girişimcilik ekosisteminin geliştirilmesi, sağlanan desteklerin yenilikçi ve büyüyen/büyüme potansiyeli olan girişimlere odaklanması ve izleme- değerlendirme sistemlerinin geliştirilmesiyle etki analizleri yapılması sonucunda sektörün gelişimi daha da hızlanacaktır. Kamunun teknoloji girişimcilik ekosistemindeki rolünün yalnızca finansman ve teşviklerle sınırlı kalmaması, girişimcilerin karşılaştığı kuruluş ve erken dönem faaliyet süreçlerinin de sadeleştirilmesi amacıyla Dijital Şirket Modeli geliştirilmektedir. Model kapsamında kimlik doğrulamadan şirket sözleşmesinin hazırlanması ve elektronik imzalanmasına, ticaret sicili, vergi, sosyal güvenlik ve elektronik tebligat işlemlerinden banka hesabı açılışı ve e-Fatura süreçlerine kadar farklı kurumlar nezdinde yürütülen işlemlerin tek bir dijital akışta bütünleştirilmesi öngörülmektedir. Dijital Şirket Modeline yönelik hukuki altyapının oluşturulması konusunda da önemli bir adım atılmış, 2026 yılında yürürlüğe giren 7582 sayılı Kanun ile Teknoloji Geliştirme Bölgeleri kapsamında kuluçka girişimcisi olmaya hak kazanmış girişimciler tarafından Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenecek Dijital Şirket tanımına uygun olarak kurulan ve işletilen şirketlere, kuruluş tarihinden itibaren üç yıla kadar oda ücret ve aidatlarından muafiyet sağlanmıştır. b) Amaç KOBİ ve girişimcilerin niteliklerini dikkate alan odaklı politikalar aracılığıyla finansmana erişim imkânlarının, kurumsal gelişimlerinin ve verimliliklerinin artırılması, yenilikçilik kapasitelerinin ve ölçeklerinin büyütülmesi, tedarik zincirlerinde daha güçlü bir biçimde yer almalarının sağlanması, ihracat, yenilikçilik ve rekabetçilik düzeylerinin yükseltilerek daha etkin ve verimli olarak büyümeye ve istihdama katkılarının artırılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler a . Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/ Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler KOBİ'lere yönelik beşeri sermaye güçlendirilecektir. Tedbir 559.2, Örgün Milli Eğitim Bakanlığı (S), | 1. Örgün eğitimdeki öğrencilerin eğitimdeki girişimcilik Sanayi ve Teknoloji girişimcilik becerileri geliştirilecek, müfredatı finansal Bakanlığı teknogirişim projelerine teknik destek okuryazarlık, mevzuat bilgisi, verilecektir. dijital teknolojiler, e-ticaret, pazarlama gibi konulardaki ihtiyaçlar dikkate alınarak gözden geçirilecek, uygunluk değerlendirmesine imkân sunan uygulamalı girişimcilik eğitimleri yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 559.3. Milli Eğitim Milli Eğitim Bakanlığı (S), | 1. Sektör içi okul, sektöre entegre Bakanlığı (MEB) tarafından Sanayi ve Teknoloji okul, bölge okulu ve ihtisaslaşmış yapılacak mesleki eğitim Bakanlığı meslek liselerinin yaygınlaştırılması merkezleri ve meslek sağlanacaktır. liselerinin yer seçiminde OSB'ler öncelikli olarak değerlendirilecektir. Tedbir 559.4. Teknoloji Sanayi ve Teknoloji 1. Türkiye Tech Visa Programı için alanında kritik uzmanlıklara Bakanlığı (S), Dışişleri hedef ülke ve bölgeler ile girişimci, sahip yetenekler ile yenilikçi iş | Bakanlığı, Ticaret uzaktan çalışan teknoloji profesyoneli modelleri ve yüksek Bakanlığı ve yatırımcı segmentleri dikkate teknolojiye dayalı işletmesi alınarak bütüncül uluslararası tanıtım olan yabancı girişimcilere ve entegrasyon faaliyetleri karşılıklılık ilkesi çerçevesinde yürütülecektir. vize uygulaması kolaylaştırılacaktır. Girişimcilik ekosisteminde işbirliği yapma kültürü yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.560) Tedbir 560.3. KOBİ'ler ve Sanayi ve Teknoloji 1. KOBİ'ler ve üniversitelerin ortak üniversitelerin birlikte Bakanlığı (S), YÖK, şekilde başvurabileceği programlar hazırlayacakları projelerin Üniversiteler kapsamında proje başvuruları desteklenmesi sağlanacaktır. alınacak ve kabul edilen projeler için destek sağlanacaktır. KOBİ'ler, ölçeğini büyütmesi, sürdürülebilir bir yapıya kavuşması ve küresel düzeyde daha rekabetçi bir konum kazanması amacıyla desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.561) Tedbir 561.1. KOBİ ve Sanayi ve Teknoloji 1. Teknogirişim Rozeti'ne sahip girişimciler hızlı büyüme, Bakanlığı (S), Hazine ve | firmaların kamu destekleri, teşvikler, teknoloji odaklı ihracat yapma, | Maliye Bakanlığı, Ticaret | ulusal ve uluslararası tanıtım yüksek teknoloji alanında Bakanlığı faaliyetleri ile kamu alımlarında faaliyet gösterme, verimlilik önceliklendirilmesine yönelik artırma gibi kriterler uygulama süreçleri geliştirilecektir. çerçevesinde odaklı bir 2. Kümelenme Destek Programı yaklaşımla desteklenecektir. kapsamında hayata geçirilecek kümelenme teşebbüsleri desteklenecek ve bu girişimlerin başarı kriterleri izleme-değerlendirme faaliyetleriyle yakından takip edilecektir. 3. KOBİ'lerin üretim kapasitelerini artırmalarına, ölçek büyütme yatırımlarını gerçekleştirmelerine ve küresel rekabet ortamında dayanıklılıklarını güçlendirmelerine yönelik desteklere devam edilecektir. Tedbir 561.6. Hazine ve Maliye 1. Tekno Katalog Platformu Teknogirişimciler tarafından Bakanlığı (S), Sanayi ve | girişimcilerin kamu alımları yoluyla oluşturulan ürünlerin DMO Teknoloji Bakanlığı, DMO| tücarileşmesinin sağlanması amacıyla bünyesindeki Tekno Katalog yüksek teknoloji ve yenilik, platformu gibi araçlarla ekosistem, girişimcilik odaklarında entegrasyonunu sağlayarak bu geliştirilecektir. ürünlerin ticarileşme ve 2. TGB'lerde faaliyet gösteren markalaşma süreçleri teknoloji şirketlerine yönelik tanıtım hızlandırılacaktır. ğitim faaliyetleri düzenlenecektir. Finansmana erişim kolaylaştırılacak, alternatif ve yenilikçi finansman yöntemleri gınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 562.1. Yatırım Sanayi ve Teknoloji i. Teknogirişimlerin finansmana bankacılığı, kurumsal ve Bakanlığı (S), Hazine ve | erişimini kolaylaştırmak üzere girişim bireysel girişim sermayesi, Maliye Bakanlığı, BDDK | sermayesi fon çağrıları, fonların fonu kitle fonlaması, etki mekanizmaları, eş yatırım ve yatırımcılığı, melek yatırımcılık alternatif finansman araçlarına gibi alternatif ve yenilikçi yönelik uygulama ve koordinasyon finansman imkânları çalışmaları yürütülecektir. güçlendirilecek ve kullanımları yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 562.3. Kredi garanti Hazine ve Maliye 1. Hazine destekli kefalet sistemi sistemi geliştirilecek ve Bakanlığı (S), Sanayi ve | kapsamındaki kredi garanti girişimlerin yenilikçi iş Teknoloji Bakanlığı, kuruluşlarının kapasitelerinin ve modelleri ile Ar-Ge ve yenilik Katılım Finans Kefalet işbirliklerinin geliştirilmesi yönündeki projelerinin finansmanında AŞ, Kredi Garanti Fonu | faaliyetlere ve ilgili alanlarda destek kullanımı yaygınlaştırılacaktır. e | AŞ, İhracatı Geliştirme paketi çalışmalarına devam AŞ edilecektir. Esnaf, sanatkâr ve kooperatiflerin değişen ekonomik ve sosyal şartlara uyum sağlayacak şekilde rekabetçilikleri ve kapasiteleri geliştirilecek, denetim sistemleriyle şeffaflık ve güvenilirlikleri artırılacak, işbirliği ve ortak çalışma kültürünün aygınlaşması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.563 Tedbir 563.3. Hazine destekli | Ticaret Bakanlığı (S), 1. İmalat sektörü, ihracat, kullandırılan kredilerde imalat | Sanayi ve Teknoloji markalaşma, e-ticaret alanlarında sektörüne, ihracata, Bakanlığı faaliyet gösteren esnaf ve sanatkârlar markalaşmaya, e-ticarete için mevcut durum çalışmasına yönelen esnaf ve sanatkârlara devam edilecektir. sağlanan devlet yardımlarının etkinliği artırılacaktır. Tedbir 563.7. Ticaret Bakanlığı (S) 1. Kooperatiflere sağlanan hibe Kooperatifçilikle ilgili desteklerine ilişkin etki değerlendirme kamuoyunda ve analizi yapılacaktır. üniversitelerde farkındalık sağlanacak ve kooperatifçiliğin daha etkin uygulanması yönünde çalışmalar yapılacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim 2025(1)| 2026(2)| 2027(3) KOBİ'lerin İhracatı Milyar Dolar İmalat Sanayiinde Faaliyet Gösteren KOBİ'lerin İhracatındaki Yüksek Yüzde 0, Teknolojinin Payı 8 1,5 1,7 Istihdama Göre Hızlı Büyüyen KOBİ Adet 29 088 38 000 40 000 Sayısı (4) KOBI'erin Mali ve Mali Olmayan Şirketler Yüzde 28,8 32,0 340 Ar-Ge Harcamasındaki Payı 1 Yıllık Girişim Yatırım Büyüklüğü (5) Milyar Dolar İ, 0,5 1,0 4) Milyar Dolar Değeri Aşan Firma Sayısı Adet 6 10 13 (1) TÜİK, Küçük ve Orta Büyüklükteki Girişim İstatistikleri, 2024 (2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program (4) Ücretli çalışan sayısı 10'un üzerinde olan ve üç yıllık dönemde yıllık ortalama yüzde 10'dan fazla büyüyen girişimler (5) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı 2.2.3.5. Fikri Mülkiyet Hakları a) Mevcut Durum Ocak-Haziran 2026 döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre, yerli patent başvuru sayısında yüzde 31,2, yerli faydalı model başvuru sayısında yüzde 23,4, yerli marka başvuru sayısında yüzde 0,8 artış, yerli tasarım başvuru sayısında ise yüzde 7,1 düşüş kaydedilmiştir. Tasarım başvurularında yaşanan düşüşün en önemli nedeni Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullardan gerçekleştirilen başvuru sayısındaki azalmadır. 1.875 tescilli coğrafi işaret bulunmakta olup 840 coğrafi işaret başvurusunun inceleme süreci devam etmektedir. AB'de tescilli coğrafi işaretli ürün sayısı 46'ya ulaşmış olup bunlar Antep Baklavası, Aydın İnciri, Malatya Kayısısı, Aydın Kestanesi, Milas Zeytinyağı, Taşköprü Sarımsağı, Bayramiç Beyazı, Giresun Tombul Fındığı, Antakya Künefesi, Suruç Narı, Çağlayancerit Cevizi, Gemlik Zeytini, Edremit Zeytinyağı, Milas Yağlı Zeytini, Ayaş Domatesi, Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini, Maraş Tarhanası, Ezine Peyniri, Safranbolu Safranı, Aydın Memecik Zeytinyağı, Araban Sarımsağı, Osmaniye Yer Fıstığı, Bingöl Balı, Bursa Şeftalisi, Hüyük Çileği, Bursa Siyah İnciri, Söke Pamuğu, Manisa Mesir Macunu, Gaziantep Menengiç Kahvesi, Silifke Yoğurdu, Aydın Memecik Zeytini, Erzincan Tulum Peyniri, Aydın Çam Fıstığı, Afyon Pastırması, Afyon Sucuğu, Antep Fıstık Ezmesi, Mut Zeytinyağı, Kırkağaç Kavunu, Bursa Kestane Şekeri, İpsala Pirinci, Antep Lahmacunu, Yenice Ihlamur Balı, Hatay Kaytaz Böreği, Maraş Çöreği, Kayseri Pastırması ve Adana Şalgamıdır. AB nezdinde sekizi ilanda olmak üzere işlemleri devam eden 48 coğrafi işaret başvurusu ve bir geleneksel ürün adı başvurusu bulunmaktadır. Yeni bitki çeşitlerinin korunmasını amaçlayan ıslahçı hakları kapsamında koruma altında bulunan bitki çeşidi sayısı 2025 yılı sonu itibarıyla 2.118 olmuştur. Bu sayı içerisinde yerli türlerin oranı yüzde 50'dir. 2025 yılında Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı (WIPO) tarafından yayımlanan raporda 2024 yılı verilerine göre Türkiye, dünyada yerli patent başvurularında 10'uncu, marka başvurularında altıncı, tasarım başvurularında üçüncü sırada yer almaktadır. Uluslararası başvurular açısından değerlendirildiğinde Türkiye, WIPO tarafından yayımlanan 2025 yılı verilerine göre 2.114 patent başvurusuyla 16'ncı, 1.480 marka başvurusuyla 11'inci ve 535 tasarım başvurusuyla 12'nci sıradadır. Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) 2017 yılından bu yana WIPO nezdinde 25 uluslararası araştırma ve inceleme otoritesinden biri olarak faaliyet göstermektedir. Bu kapsamda TÜRKPATENT, 2025 yılında 1.812 uluslararası araştırma raporuyla en fazla rapor düzenleyen ilk dokuz kurum arasında yer almıştır. TABLO II: 24- Sınai Mülkiyet Başvurularındaki Gelişmeler Ocak-Haziran 2022 2023 2024 2025 2025 2026 Patent Başvuru Sayısı 15 856 16 433 18 639 19 238 7 061 8 563 Yerli Patent Başvurularının Toplam içerisindeki Payı 57 53 55 57 50 54 (Yüzde) Faydalı Model Başvuru Sayısı 5 558 3 400 3118 3 999 1 668 2 060 Yerli Faydalı Model Başvurularının Toplam 99 98 98 98 98 98 içerisindeki Payı (Yüzde) Marka Başvuru Sayısı 212636 o183149 183590 177114 82 807 81 498 Yerli Marka Başvurularının Toplam içerisindeki Payı (Yüzde) 93 92 93 93 9i 94 Tasarım Başvuru Sayısı (1) 84 106 58 076 46 001 44 029 20 104 17 733 Yerli Tasarım Başvurularının Toplam içerisindeki Payı 93 90 gi gi 89 93 (Yüzde) Islahçı Hakları Başvuru Sayısı 299 291 264 276 100 109 Yerli Islahçı Hakkı Başvurularının Toplam 48 54 52 35 37 47 içerisindeki Payı (Yüzde) Coğrafi İşaret Başvuru Sayısı Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Türk Patent ve Marka Kurumu (1) Lahey başvuruları dâhildir. TÜRKPATENT Akademi Platformu üzerinden ülke genelinde sınai mülkiyet bilincini artırmak amacıyla patent, marka, tasarım ve coğrafi işaret konularında 3.000 dakikayı aşan dijital ve etkileşimli eğitim içerikleri sunulmaktadır. 2 Ocak 2025'te açılan platformda 9.750 kayıtlı kullanıcı 27.000'den fazla sertifikalı eğitimi tamamlamıştır. Temmuz 2026 itibarıyla TÜRKPATENT tarafından altı fuara katılım sağlanmış olup bu fuarlarda toplam altı buluşçuya kurumun stantlarında yer verilmiş ve buluşların ticarileştirilmesine aracılık edilmiştir. WIPO ile birlikte uygulanan IP Management Clinic Projesi ile KOBİ'ler için yenilikçi şirketlerin iş planlarına ve maddi olmayan varlık portföylerine dayalı olarak fikri mülkiyet stratejileri desteklenmiştir. Bu kapsamda seçilen şirketlere kişiselleştirilmiş yönderlik, uzman tavsiyesi ve eğitim yoluyla fikri mülkiyetlerini daha iyi yönetmeleri ve kullanmaları için destek alacakları dört aylık bir program sunulmuştur. Firma seçimi için pilot bölge olarak Ankara belirlenmiş ve bu kapsamda ODTÜ, Bilkent, Hacettepe, Ankara, OSTİM Teknik ve Başkent Üniversiteleri ile Teknopark Ankara uhdesinde yer alan firmalar ile görüşülmüş, 20 firma projeye dâhil edilmiştir. Firmaların TURKPATENT Akademi üzerinden hazırlayıcı eğitimleri tamamlanmıştır. 2026 yılının ikinci yarısında IP Management Clinic İstanbul Projesi için çalışmalar başlatılmış olup süreç işleyişi ile ilgili olarak WIPO ile toplantılar yapılmaktadır. Istanbul Teknopark temsilcileri ve KOSGEB ile firma seçimi için çalışmalar sürdürülmektedir. İlk aşama firmalarının oluşturdukları projelerin, patent ve faydalı model başvurusuna ve değerlemesine teşvik edilmesi ve sonucunda etki odaklı çıktısı olan firmanın teknoloji hazırlık seviyesinin yükseltilmesi ve teknoloji transferi işlemleri ile ticarileştirme faaliyetlerine aracılık edilmesi amacıyla TÜRKPATENT tarafından Patentle, Ticarileştir ve Kazan Projesi (PATİKA) geliştirilmiştir. Proje etapları ve paydaşları belirlendikten sonra Üniversiteler, Teknoparklar (Teknoloji Geliştirme Bölgeleri), İnkubasyon ve Girişim Merkezleri, İl Sanayi ve Teknoloji Müdürlükleri, Kalkınma Ajansları ve girişimcilerin katılımı ile Projenin açılışı yapılacaktır. Patentli teknolojilerin ekonomik değere dönüştürülmesi ve üniversite-sanayi işbirliğinin güçlendirilmesi amacıyla TÜRKPATENT RADAR Platformu oluşturulmuş ve 2026 yılı sonunda hayata geçirilmesi planlanmıştır. Bu platform üniversiteler, Teknoloji Transfer Ofisleri ve ilk aşama firmalara ait patentleri sanayi kuruluşlarının teknoloji ihtiyaçlarıyla buluşturmaktadır. Patentlerin IPC sınıfları ile şirketlerin NACE faaliyet kodlarını eşleştiren platform, firmaların ilgili teknolojilere hızlı biçimde erişmesine, patent sahiplerinin ise lisanslama, yatırım, ortak Ar-Ge ve ticarileştirme fırsatlarına ulaşmasına imkân sağlamaktadır. Şirketler, sektör, teknoloji alanı, teknoloji hazırlık seviyesi ve lisanslama modeli gibi ölçütlere göre patentleri inceleyebilmekte ve ilgilendikleri teknolojilerin hak sahipleriyle doğrudan iletişim kurabilmektedir. Sınai mülkiyet haklarının ticarileştirilmesi sürecine, özellikle sınai mülkiyet varlıklarının değer tespiti hizmeti ile katkı sağlamak üzere kurulmuş olan Türk Sınai Mülkiyet Değerleme, Mühendislik ve Danışmanlık Hizmetleri AŞ, farkındalığın oluşturulması, insan kaynağı yetiştirilmesi ve kapasitenin artırılmasına dair çalışmalar yürütmektedir. Bu kapsamda özellikle ticarileştirme ekosisteminin canlandırılması, somut değere dönüşen sınai mülkiyet sayısının artırılması amacıyla sınai mülkiyet haklarının yoğun olarak üretildiği üniversiteler, Ar-Ge merkezleri, teknoparklar ve her ölçekten firma ile ilişki ve işbirlikleri geliştirilmektedir. Buna dair yapılan değerleme çalışmalarına ek olarak düzenli şekilde farkındalığın artırılmasına yönelik etkinlikler düzenlenmektedir. KOBİ'lerin sınai mülkiyet haklarına ilişkin durumlarının tespit edilmesi amacıyla KOSGEB işbirliği ile kapsamlı bir anket çalışması yapılmıştır. Yaklaşık 5.000 KOBİ'nin katılımı ile sonuçlanan anketin değerlendirilmesi ve raporlaması süreci devam etmektedir. Raporun, KOBİ'lerin karşılaştığı temel sorunları, bu sorunların nedenlerini ve çözüm alanlarına yönelik önerileri ortaya koyması beklenmektedir. İlköğretim öğrencilerinde sınai mülkiyet haklarına yönelik farkındalık oluşturmak amacıyla, marka ve patent kavramlarını öğrencilerin yaş ve gelişim düzeylerine uygun, anlaşılır bir dille ele alan, öğrencileri buluş yapmaya ve yenilikçi fikirler geliştirmeye teşvik eden 80 sayfalık Buluş Defteri adıyla bir eğitim materyali hazırlanmıştır. Öğrencilere ilham vermek amacıyla materyalin başlangıç bölümünde Türk buluşçularını tanıtan içeriklere de yer verilmiştir. Bu kapsamda, Milli Eğitim Bakanlığı öğrencilerine yönelik eğitim materyalleri ile 10.000 Buluş Defteri basılmış olup söz konusu materyallerin TEKNOFEST ve MEB okullarında düzenlenen etkinliklerde dağıtımına başlanmıştır. AB tescilli coğrafi işaretli ürünlerimizin tanıtımına katkı sağlamak amacıyla hazırlanan “Anadolu'nun Hazineleri: Coğrafi İşaretler” adlı prestij eseri Türkçe ve İngilizce dillerinde basılmış, paydaşlara ve uluslararası etkinliklerde dağıtılmaya başlanmıştır. Ülkemizin değerleri arasında yer alan markaların tanıtımına katkı sağlamak amacıyla hazırlanan Yüzyıllık Markalar adlı prestij eserinin basım çalışmaları ise devam etmektedir. Ülkemizde toplu hak yönetim sisteminin geliştirilmesi ve fikri mülkiyet sisteminin güçlendirilmesini teminen sektörün etkin şekilde desteklenmesi amacıyla ilgili mevzuatın güncel ihtiyaç ve talepler doğrultusunda güncellenmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Konaklama tesislerinin turizm işletme belgesi işlemlerinde telif izinlerinin alındığını gösterir müzik lisans belgesinin sunulması yönündeki 2023 yılında başlatılan uygulama sayesinde, konaklama tesisleri, makul koşullarda telif lisansına kavuşmuş, telif lisansına sahip tesis sayısı 1.213 iken yaklaşık 15 kat artışla bu sayı 18.304'e ulaşmış ve konaklama tesislerinde 40 yılı aşkın süredir devam eden telif ihtilafları ve dava süreçleri sonlandırılmıştır. 2026 yılında yapılan Tebliğ değişikliği ile Müzik Lisans Belgesi uygulamasına, başta gastronomi tesisleri olmak üzere diğer Bakanlık belgeli turizm tesisleri de dâhil edilmiştir. Telif lisanslamasının yaygınlaşması amacıyla Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve ticaret odalarıyla işbirliği içerisinde çalışmalar sürdürülmektedir. Bu olumlu gelişmeler ışığında ülkemizde faaliyet gösteren 26 meslek birliği tarafından elde edilen telif geliri 2024 yılında 2,2 milyar TL den 2025 yılında 2,9 milyar TL'ye yükselmiştir. Fikri mülkiyet hakları konusunda yetişmiş personel ihtiyacının karşılanmasına katkı vermek amacıyla tüm paydaşlara yönelik eğitim, danışmanlık, araştırma ve koordinasyon faaliyetlerini yürütmek üzere kurulan Fikri Mülkiyet Akademisi çalışmalarını sürdürmektedir. 2026 Ocak-Temmuz döneminde yapılan etkinliklerde Fikri Mülkiyet Akademisi Sınai Mülkiyet Eğitim Merkezi bünyesinde gerçekleştirilen eğitim/seminerler kapsamında 1.843 kişiye sertifika verilmiştir. Aynı dönemde Telif Hakları Eğitim Merkezi bünyesinde 15 eğitim/seminer gerçekleştirilerek 78.441 kişiye eğitim verilmiştir. Ayrıca Türkiye Adalet Akademisi işbirliğiyle hâkim ve savcılara yönelik seminerler ile meslek birliği yöneticileri ve personeline yönelik eğitim programları düzenlenmektedir. Fikri mülkiyette korsanla mücadele denetimlerinde daha güçlü bir işbirliğinin tesisi amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğü arasında ortak çalışmalar yürütülmektedir. Korsanlığın kaynağında engellenmesine yönelik olarak il denetim komisyonları, 2026 yılının ilk altı ayında 270 operasyon gerçekleştirmiş olup 101.845 korsan materyal ele geçirilmiştir. Kitaplarda ve sinema-müzik eserlerinde kullanılması zorunlu olan bandrol, Türkiye'de korsanla mücadele bakımından en etkili uygulamalar arasında yer almaktadır. Haziran 2026 itibarıyla 168.370.270 kitap bandrolü, 930.837 sinema, müzik, bilgisayar oyunu bandrolü olmak üzere toplamda yaklaşık 169 milyon bandrol satılmıştır. b) Amaç Fikri mülkiyet hakları alanında yenilikçi fikir ortamının geliştirilmesi, hak sahiplerinin haklarının yurt içinde ve yurt dışında etkin şekilde korunması, uygulanacak desteklerle yenilikçiliğe ve katma değerli küresel marka oluşturulmasına imkân sağlanması ve hak ihlallerine karşı etkin mücadele edilmesi temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika/Tedbir Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Toplumda fikri mülkiyet bilincinin artırılması ve yayılması sağlanacak, hedef odaklı eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.565) Tedbir 565.1. Fikri mülkiyet Sanayi ve Teknoloji 1. İlgili kurum ve kuruluşlarla hakları alanında farkındalığın Bakanlığı (S), Kültür ve yapılacak işbirliğiyle eğitim artırılması için kamuoyuna, Turizm Bakanlığı modülleri ve içerikleri belirlenecek kullanıcılara ve hak sahiplerine ve sertifikalı eğitimler yönelik eğitim ve düzenlenecektir. bilinçlendirme çalışmaları 2. Öğrencilere yönelik ulusal yapılacaktır. düzeyde yarışmalar, sergiler ve etkinlikler düzenlenecektir. 3. Sınai mülkiyet danışma birimine yönelik fiziki ve çevrimiçi eğitimler verilecek, işbirliği faaliyetleri gerçekleştirilerek nitelikleri artırılacaktır. Tedbir 565.2. Fikri Mülkiyet Kültür ve Turizm 1. Telif Hakları Eğitim Merkezi Akademisi Sınai Mülkiyet Bakanlığı (S) tarafından çeşitli seviyelerde Hakları Eğitim Merkezi ve Telif sertifikalı eğitim programları Hakları Eğitim Merkezi hazırlanarak devreye alınacaktır. tarafından çeşitli seviyelerde sertifikalı eğitim programları hazırlanarak devreye alınacaktır. Tedbir 565.3. Fikir ve sanat Kültür ve Turizm 1. Yargı süreçleriyle ilgili paydaşlara eserlerine ilişkin davalara katkı | Bakanlığı (5S), Adalet yönelik eğitim faaliyeti sağlamak amacıyla öncelikli Bakanlığı düzenlenecektir. olarak ihtisas mahkemesinde görev yapacak hâkim ve savcılar olmak üzere yargı sürecindeki tüm paydaşlara yönelik eğitim faaliyetleri düzenlenecektir. Tedbir 565.6. Çocukların Milli Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Sürdürülebilir Yaşam İçin Eğitim erken yaşlarda yenilikçi Projesi hikâye kitapları, animasyon düşünme becerilerini ve çizgi film olarak hazırlanıp geliştirmeye yönelik çizgi film yayınlanacaktır. ve eğitici içerikli bilgisayar oyunları geliştirilecektir. Tedbir 565.8. Mühendislik ve temel bilimler alanında öğrenim gören öğrencilerin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerini artırmaya yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, TÜRKPATENT, Üniversiteler 1. Yükseköğrenim öğrencilerinin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerinin artırılmasına yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir. Tedbir 565.10. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri, Ar-Ge Merkezleri ve Tasarım Merkezlerine yönelik tematik sınai mülkiyet eğitim programları yürütülecektir. Tedbir 565.11. Telif hakları alanında akademik tez veri tabanı oluşturulacaktır. Tedbir 565.12. Bitki ıslahçı hakları korumasında yapılan iş ve işlemlerde etkinliğin artırılması ve kamuoyunda farkındalık yaratılması için paydaşlara yönelik eğitim faaliyetleri düzenlenecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT Kültür ve Turizm Bakanlığı (5), YOK Tarım ve Orman Bakanlığı (S), TÜRKTOB 1. TGB'lere ve yönetici şirketlere sınai mülkiyet eğitimleri verilecektir. 1.Telif hakları alanında yazılan yüksek lisans ve doktora tezleri belli bir sistematik dâhilinde derlenerek araştırmacıların erişimine sunulacaktır. 1. Bitki ıslahçı hakları konusunda kamuoyunda farkındalık oluşturulması ve bilinç düzeyinin yükseltilmesi amacıyla eğitim, bilgilendirme ve farkındalık artırıcı faaliyetler düzenlenecektir. Telif haklarında toplu hak yönetim sisteminin geliştirilmesi ve ülke genelinde adil ve yaygın bir lisanslama sistemi oluşturulmasıyla telif gelirlerinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.566) Tedbir 566.1. Meslek birliklerinin profesyonel yönetim ve insan kaynakları dâhil olmak üzere kurumsal kapasitelerinin artırılması amacıyla meslek birliği zorunlu organ üyeleri ile personeline yönelik periyodik eğitimler verilecektir. Tedbir 566.2. Ülke genelinde yaygın bir lisanslama sistemi kurulabilmesi için toplu hak yönetimi ve meslek birlikleri konusunda kamuoyu bilinçlendirme faaliyetleri yürütülecektir. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Meslek Birlikleri Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, TESK, TOBB, Meslek Birlikleri 1. Meslek birliklerinin yönetici ve personeline yönelik eğitim programı düzenlenecekür. i. Ticaret ve esnaf odalarıyla işbirliği içerisinde kamuoyu bilinçlendirme faaliyetleri yapılacaktır. Ülkemizin fikri mülkiyet varlıklarının ekonomik değere dönüşümü hızlandırılacak, sektörel temelde ekonomik değer ölçümü yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.567) Tedbir 567.1. Telif haklarına dayalı endüstrilerin ve alt sektörlerin ülke ekonomisine katkısının ölçümü için temel ekonomik göstergeler ve istihdama katkının ölçülmesine yönelik çalışmalar yürütülecek, düzenli aralıklarla kamuoyuyla paylaşılacaktır. Tedbir 567.6. Sanayicilerin ve yatırımcıların fikri mülkiyet sahipleriyle etkileşimi artırılacaktır. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), TÜİK Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT 1. Telif haklarına dayalı endüstrilerin ekonomik ölçüm raporu yıllık olarak hazırlanarak kamuoyu ile paylaşılacaktır. 1. Sınai mülkiyet hak sahiplerinin buluşlarını tanıtmak ve ticarileştirme faaliyetlerine aracılık yapmak üzere tanıtım etkinlikleri yapılacaktır. Tedbir 567.7. Ticarileşme potansiyeli yüksek patentlerin ulusal ve uluslararası düzeyde tanıtımına yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir. Tedbir 567.10. Ülkemizin ihracat potansiyeli yüksek coğrafi işaretli ürünleri için uluslararası markalaşma stratejileri geliştirilecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (5), Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TÜRKPATENT 1. TÜRKPATENT tarafından ulusal ve uluslararası fuarlarda açılacak stantlarda buluş sahiplerinin buluşlarını sergilemelerine imkân sağlanacaktır. 1. Coğrafi işaretli ürünlerin AB tescil başvurularını yapacak kurumlara, başvuruların hazırlanmasına ilişkin teknik destek sağlanacaktır. 2. Yerelde pilot ürünler belirlenerek markalaşmasına yönelik eğitimler verilecek ve buna ilişkin bir yol haritası hazırlanacaktır. 3. AB'ye ihracat potansiyeli en yüksek olan ürünlerin tespitine yönelik istatistiki veri toplanacaktır. Fikri mülkiyet haklarına yönelik destekleme sistemi yeniden yapılandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.571) Tedbir 571.1. Sanayi kuruluşlarının sınai mülkiyet çıktılarının artırılması için destek ve stratejilerin oluşturulması sağlanacaktır. Tedbir 571.2. Patent desteklerinin değerlendirilmesi ve güncel gereksinimlere göre enilenmesi sağlanacaktır. Tedbir 571.3. TÜBİTAK 1702 programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesi sağlanacaktır. Tedbir 571.5. Telif haklarına dayalı kültür endüstrileri ile toplu hak yönetim kuruluşlarının kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik özel destek programları oluşturulacaktır. Tedbir 571.6. Fikri mülkiyet varlıklarının değerlemesine ve ticarileştirilmesine yönelik devlet yardımları gözden geçirilecek, kullanımı yaygınlaştırılacaktır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TURKPATENT Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TURKPATENT Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (5S), TÜBITAK Kültür ve Turizm Bakanlığı (S) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (5), TURKPATENT sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.572) 1. Sanayi kuruluşlarının sınai mülkiyet çıktılarının artırılması için bilgilendirme ve danışmanlık hizmeti verilecektir. 1. Patent destek sisteminin güncellenmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. 1. TÜRKPATENT ile işbirliği çerçevesinde çalışmalar gerçekleştirilecektir. 2. Patent Tabanlı Teknoloji Transferi Destekleme Programının özel sektör tarafından etkin kullanılabilmesi için eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 1. Meslek birlikleri kurumsal kapasitelerinin ve lisanslama faaliyetlerinin geliştirilmesi amacıyla desteklenecektir. 1. İlkaşama firmalarına yönelik iş paketleri, proje takvimi, yol haritası ve eylem planı hazırlanacak ve sınai mülkiyet bilgilendirme semineri düzenlenecektir. Fikri mülkiyet alanında her düzeyde nitelikli insan kaynağının geliştirilmesi Tedbir 572.1. Fikri ve Sınai Adalet Bakanlığı (S) Haklar İhtisas Mahkemelerinin personel kapasitesi ve kalitesi geliştirilecektir. Tedbir 572.4. Sanayi ve Teknoloji Üniversitelerde ve TTO'larda Bakanlığı (S), TÜBİTAK fikri mülkiyet hakları alanında çalışanların sayısını ve niteliğini artırmaya yönelik destekler sağlanacaktır. Tedbir 572.5. Gümrük personelinin fikri mülkiyet haklarının korunmasına yönelik farkındalığı ve yetkinliği artırılacaktır. Ticaret Bakanlığı (S) 1. Fikri ve Sınai Haklar Mahkemelerinde görevli hâkimler için meslek içi eğitim çalışmaları yapılacaktır. i. Teknoloji Transferi Profesyoneli İstihdamı Destekleme Çağrısı kapsamında faydalanıcıların sayısının artırılması amacıyla üniversiteler, TTO'lar ve üniversiteler adına faaliyet gösteren TGB yönetici şirketlerine yönelik eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri düzenlenecektir. 1. Hak sahipleri ve temsilcileri ile gümrük personeline yönelik hizmet içi eğitim faaliyetleri gerçekleştirilecektir. Kurumsal kapasite geliştirilecek ve işbirliği platformları oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.573) Tedbir 573.5. Sınai mülkiyet | Sanayi ve Teknoloji tescil süreçleri, yapay zekâ Bakanlığı (S), teknolojileri kullanılarak TÜRKPATENT hızlandırılacak, karar kalitesi artırılacak ve başarılı uluslararası uygulamalar ülkemize uyarlanacaktır. 1. Tescil süreçlerinde yapay zekâ kullanımı gereksinimleri ve hedef görünümü belirlenerek çözüm planı geliştirilecektir. Yeşil ve dijital dönüşüm alanında geliştirilecek yerli ve milli teknolojilerin uluslararası düzeyde etkin korunması ve ticarileşmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.574) Tedbir 574,3. Yeşil ve dijital | Sanayi ve Teknoloji dönüşüm alanında faaliyet Bakanlığı (S), gösteren girişimlerin fikri TÜRKPATENT mülkiyet yönetim kapasiteleri artırılacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri Yeşil ve Dijital Dönüşümle İlgili Tescilli ve Geçerli Patent Sayısı Türkiye Orijinli Uluslararası Patent Başvuru Sayısı Avrupa Birliği'nde Tescilli Coğrafi İşaret Sayısı Meslek Birliği Telif Geliri Kaynak: Türk Patent ve Marka Kurumu, Telif Hakları Genel Müdürlüğü, Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 1. Yeşil ve dijital dönüşüm alanında faaliyet gösteren ilkaşama firmalara yönelik sınai mülkiyet konularını içeren bilgilendirme semineri düzenlenecek, yol haritası belirlenip eylem planları hazırlanacaktır. Milyar TL 2025 /2026(1) 16 103 17 500 2114 2 400 44 60 3,0 4,0 2027 (2) 18 500 2 600 80 5,2 2.2.3.6. Bilgi ve İletişim Teknolojileri a) Mevcut Durum Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) sektörü, GSYH'ya doğrudan katkısının yanı sıra, tüm sektörlerde yenilikçiliğin gelişmesine ve verimlilik düzeyinin artmasına önemli katkı sağlamaktadır. Elektronik Haberleşme Elektronik haberleşme sektöründe altyapıya dayalı rekabetin tesisini sağlamak üzere altyapı işletmeciliği alanında Haziran 2026 itibarıyla 206 işletmeci yetkilendirilmiştir. Bu işletmecilerin son bir yılda yapmış oldukları 82 bin km fiber altyapı yatırımı ile toplam fiber uzunluğu yüzde 12,9 oranında artış göstererek 2026 yılı ikinci çeyrek itibarıyla 720.012 km'ye ulaşmıştır. Sabit genişbant erişim pazarında, abone sayısına göre DSL hizmeti pazar payı 2025 yılı ikinci çeyrek itibarıyla yüzde 46,4 iken 2026 yılı ikinci çeyrek itibarıyla yüzde 37,8 olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde kablo internet hizmetinin pazar payı yüzde 7,1 seviyesinde yatay seyir izlemiştir. Yerleşik işletmecinin sabit genişbant pazarındaki payı ise Haziran 2026 itibarıyla yüzde 53,1 seviyesindedir. 5G mobil elektronik haberleşme altyapılarına ilişkin yetkilendirmelerin 2025 yılında tamamlanmasının ardından İ Nisan 2026 tarihi itibarıyla 81 ilde 5G hizmetleri sunulmaya başlanmıştır. Haziran 2026 itibarıyla mobil haberleşme hizmetlerini kullanan toplam abone sayısı 87 milyon olup 5G hizmeti aktif abone sayısı aynı dönemde 44,3 milyona yaklaşmıştır. Bu sayı M2M (makineler arası iletişim) dahil edildiğinde 102,2 milyona ulaşmaktadır. Haziran 2025 itibarıyla 76,6 milyon olan toplam mobil genişbant abone sayısı yüzde 4'lük artışla Haziran 2026'da 79,7 milyona yükselmiştir. Toplam genişbant abone sayısı, bir yılda yüzde 3,5 artış göstererek Haziran 2026'da 100,8 milyona ulaşmıştır. Genişbant abone yoğunluğu ise Türkiye için yüzde 117,1 iken OECD ülkelerinde Haziran 2024 itibarıyla yüzde 176,4'tür. Bilgi Teknolojileri Eylül 2026 itibarıyla Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde yer alan yaklaşık 12 bin firmanın yüzde 60'ı ve 1.368 Ar-Ge merkezinin yüzde 22'si BİT alanında faaliyet göstermektedir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan ve “Fark Et, İstifade Et, Üret ve Yönet” eksenleri üzerine kurgulanan 2026-2030 Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı 18 Ağustos 2026 tarihinde yayımlanmıştır. Söz konusu Eylem Planıyla yapay zekâ kullanımının yaygınlaştırılması, inovasyonun desteklenmesi ve güvenilir bir yapay zekâ ekosisteminin oluşturulması amaçlanmaktadır. Siber Güvenlik Kurulu ilk toplantısını 5 Mayıs 2026 tarihinde gerçekleştirmiş, dijital altyapılar, dijital hizmetler, elektronik haberleşme, enerji, finans, gıda ve tarım, imalat sanayii, kamu hizmetleri, medya ve kriz iletişimi, posta ve kargo, sağlık, savunma sanayii, su yönetimi, ulaştırma, uzay alanlarını kritik altyapı sektörü olarak belirlemiştir. BM-Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) Küresel Siber Güvenlik Endeksinin (GCI) 12 Eylül 2024 tarihinde yayımladığı rapora göre Türkiye 194 ülkenin yer aldığı değerlendirmede en üst seviye olan “Örnek Alınan Ülkeler” kategorisinde yer almıştır. TABLO 11: 25- Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörüne İlişkin Temel Göstergeler 2025 (O 2026(1) © 2027(2) Mobil Telefon Abone Sayısı (Bin) (3) 83 926 87 749 88 500 90 000 Mobil Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde) 98 102 102 103 Genişbant Abone Sayısı (Bin) 96 383 97 443 98 500 101 000 Genişbant Abone Yoğunluğu (Yüzde) 112 13 114 116 Kablo TV Abone Sayısı (Bin) 1 499 1 557 i 600 1 650 İnternet Kullanan Bireylerin Oranı (Yüzde) (4) 88,8 90,9 92,3 94,0 İnternet Erişimine Sahip Hane Oranı (Yüzde) (5) 96,4 96,2 96,9 98,0 İnternet Erişimine Sahip Girişimlerin Oranı (Yüzde) (6) 94,4 97,2 96,7 98,2 BİT Pazar Büyüklüğü (Milyar Dolar) 33,2 48,0 52,1 55,9 - Telekomünikasyon 12,4 16,1 18,6 20,5 - Bilgi Teknolojileri 20,8 31,9 33,5 35,4 Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, BTK, TÜİK, TÜBİSAD (1) Gerçekleşme Tahmini, (2) Program (3) BTK tarafından yayınlanan Pazar Verileri Raporunda yapılan metodoloji değişikliğine uygun olarak güncellenmiştir. (4) TÜİK 16-74 yaş arası nüfus verisidir. (5) TÜİK verisidir. (6) Seçilmiş sektörlerde 10 ve üzeri çalışanı olan girişimler bazında olup TÜİK verisidir. TÜİK İşgücü İstatistikleri Araştırması sonuçlarına göre 2024 yılında 346 bin kişi olan BİT sektöründeki istihdam sayısı 2025 yılında 375 bin kişiye yükselmiştir. 2026 yılı TÜİK Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması sonuçlarına göre 16-74 yaş grubundaki bireyler arasında internet kullananlar yüzde 92,3'e ulaşırken bu oran kadınlarda yüzde 89,9, erkeklerde yüzde 94,8 olarak gerçekleşmiştir. İnternete erişim imkânı olan hanelerin oranı ise 2025'te yüzde 96,2 iken 2026'da yüzde 96,9'dur. Bununla birlikte 2026 yılında internet kullanan bireylerin yüzde 62'si internet bağlantılı TV, yüzde 18,6'sı ise robot süpürgeler, buzdolapları gibi internete bağlı ev aletlerini kullandığını beyan etmiştir. Aynı ankette üretken yapay zekâ kullandığını beyan eden bireylerin oranı 2025 yılında yüzde 19,2 iken 2026 yılında yüzde 37,6'ya ulaşmıştır. Yapay zekâ kullanım oranının 2026 yılı için erkeklerde yüzde 37,2, kadınlarda ise yüzde 38,1 olduğu görülmektedir. Yapay zekâ kullanımı yaş gruplarına göre incelendiğinde yüzde 64,9 ile 16-24 yaş grubunun en fazla yapay zekâ kullanan yaş aralığı olduğu saptanmıştır. Yapay zekâ kullanım amaçlarına göre bireylerin yüzde 86,4'ü yapay zekâyı özel amaçlar için kullanırken yüzde 37,3'ü ve yüzde 32,6'sı sırasıyla mesleki ve örgün eğitim amaçları için kullanmıştır. 2026 yılı TÜİK Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması sonuçlarına göre 10 ve üzeri çalışana sahip girişimler içinde sabit genişbant internet bağlantısına ve internet erişimine sahip olan girişimlerin oranı sırasıyla yüzde 92,7 ve yüzde 96,7 olarak gerçekleşmiştir. İnternet sayfasına sahip girişimlerin oranı 2025 yılında yüzde 56,5 seviyesinde iken 2026 yılında yüzde 56,7 olmuştur. Bunun yanı sıra bilişim sistemleri ve uygulamalarının kurulması, işletilmesi ve geliştirilmesi süreçlerinde görev alan bilgi ve iletişim teknolojileri uzmanı istihdam eden girişimlerin oranı 2024 yılında yüzde 13,4 iken 2026 yılında yüzde 15,2'ye yükselmiştir. Aynı araştırmada yapay zekâ teknolojilerinden herhangi birini kullandığını belirten girişimlerin oranı ise 2025 yılında yüzde 7,5 iken 2026 yılında yüzde 14,0 olmuştur. Yapay zekâ kullanan girişimler çalışan sayısı büyüklük grubuna göre 10-49 çalışanı olan girişimlerde yüzde 12,8, 50-249 çalışanı olan girişimlerde yüzde 17,0 ve 250 ve üzeri çalışanı olan girişimlerde yüzde 37,1 olarak gerçekleşmiştir. Yapay zekâ teknolojilerinden herhangi birini kullandığını belirten girişimler arasında en fazla yüzde 63,7 ile telekomünikasyon, programlama ve bilişim faaliyeti yürüten girişimler olduğu görülürken yapay zekâ kullanma amaçları incelendiğinde ise girişimlerin en fazla yüzde 51,0 ile pazarlama veya satış amacıyla yapay zekâ yazılım veya sistemlerini kullandığı görülmüştür. Yayıncılık Ağustos 2026 itibarıyla, karasal ortamdan geçici yayın hakkına sahip televizyon yayın hizmeti sunan 142, radyo yayın hizmeti sunan 939 medya hizmet sağlayıcısı bulunmaktadır. Uydu ortamından yayın lisansına sahip 264 televizyon ve 91 radyo bulunurken, kablo ortamından 156 televizyon ve 14 radyo hizmet sunmaktadır. Radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerini internet ortamından sunmak isteyen medya hizmet sağlayıcılarının yayın lisansı, bu yayınları internet ortamından iletmek isteyen platform işletmecilerinin ise yayın iletim yetkisi alma zorunluluğu mevcuttur. Bu kapsamda internet ortamından yayın hizmeti sunan 45 kuruluşun televizyon, 25 kuruluşun radyo, 50 kuruluşun isteğe bağlı yayıncılık hizmeti lisansı, 20 platform işletmecisinin yayın iletim yetkisi bulunmaktadır. b) Amaç Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yerli katma değerin artırılması, bu teknolojilerin etkin ve yaygın kullanılması yoluyla ekonomide verimliliğin ve rekabetçiliğin sağlanması ve orta vadede teknolojide dışa bağımlılığın azaltılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Sorumlu/ İşbirliği Politika /Tedbir Yapılacak | Kuruluşlar BIT sektöründe yerli ürün ve hizmet gelişimi desteklenerek yerlilik oranları artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.579) Tedbir 579.2. Yazılım geliştirme Sanayi ve Teknoloji ve hizmet sunumu standartlarının Bakanlığı (5), Kamu mevcut durumunu analiz etmek, bilgi ve iletişim teknolojileri Ihale Kurumu, TSE, | küresel rekabet gücünü artırmak ve sektöründe yaygınlaşması | TUBITAK sürdürülebilir bir büyüme modeli i Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler 1. Türkiye yazılım ekosisteminin desteklenecektir. ortaya koymak üzere kapsamlı analiz ve raporlama faaliyetlerini içeren Yazılım Stratejisi ve Eylem Planı tamamlanacaktır. Ulusal siber güvenliğin sağlanmasına yönelik stratejik, düzenleyici ve teknolojik çalışmalar gerçekleştirilecek, kurumsal yapılanma güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.581) Tedbir 581.5. Ulusal ölçekte Siber Güvenlik 1. Kritik kamu bilgi sistemlerinin siber güvenlik teknik altyapısı Başkanlığı (5), yedeklenmesine yönelik ihtiyaç güçlendirilecek, altyapının tüm TÜBİTAK analizi ve projelendirme unsurları arasında etkileşim i yapılacaktır. artırılacaktır. | Yerli siber güvenlik ekosisteminin gelişmesi, milli çözümlerin yaygınlaşması ve uluslararası rekabet gücünün artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.582 Tedbir 582.1. Yerli ürünlerin Sanayi ve Teknoloji i. Yerli siber güvenlik ürünlerinin uluslararası pazarda rekabetçi Bakanlığı (S), Ticaret | uluslararası standartlara biçimde yer almalarını sağlayacak Bakanlığı, Siber uygunluğunun değerlendirilmesi, şekilde geliştirilmesi Güvenlik Başkanlığı gerekli test ve belgelendirme desteklenecektir. süreçlerinin yürütülmesi ve uluslararası pazarlara erişimlerinin kolaylaştırılması sağlanacaktır. Yapay zeka alanındaki temel teknolojilerin geliştirilmesi desteklenecek ve kullanımı aygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.591 Tedbir 591.1. Kamu, üniversite Sanayi ve Teknoloji (O| 1. Rekabet Öncesi İşbirliği ve özel sektörün yapay zekâ Bakanlığı (S), Programı kapsamında Sektörel alanındaki işbirlikleri KOSGEB, TÜBİTAK, | Türkçe Büyük Dil Modeli Çağrısıyla güçlendirilecektir. TİM, İlgili Kurum ve | ülkemizde yerli dil modellerinin Kuruluşlar sektörlere uyarlanması teşvik edilecektir. Kamu ve özel sektör işbirliği içerisinde, rekabetçi bir ortamda, kaliteli görsel-işitsel içerik üretimi ve ihracatını artırmaya, markalaşmayı sağlamaya, yüksek katma değer üretmeye ve sektörün ekonomiye katkısını artırmaya yönelik düzenlemeler apılacaktır. (Kalkınma Planı p.592 Tedbir 592.1. Ulusal ve Kültür ve Turizm 1. Ülkemizde sinema sektöründeki uluslararası yayıncılık Bakanlığı (S) gelişmelerin izlenmesi, ortamlarında görsel-işitsel içeriğin değerlendirilmesi ve sektörde telif telif haklarının korunmasına haklarının güçlendirilmesine yönelik yönelik kamu-özel sektör işbirliği stratejilerin belirlenmesi amacıyla içerisinde etkin mekanizmalar sinema alanında faaliyet gösteren oluşturulacaktır. meslek birlikleri, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve sektör temsilcilerinden oluşan bir istişare grubu oluşturulacaktır. Tedbir 592.3. Tüm paydaşların RTÜK (S), Kültür ve 1. Görsel-işitsel içerik alanında işbirliğiyle görsel/işitsel içerik Turizm Bakanlığı, istatistiki altyapı oluşturulacak ve alanında istatistiki altyapı Ticaret Bakanlığı, sektör raporu olarak oluşturulacak; üretim ve ihracat TCMB, TÜİK yayımlanacaktır. verileri derlenecek, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından düzenli olarak sektöre ilişkin veri üretilmesi, açıklanması ve sektörel gelişmelerin raporlanarak kamuoyuyla Daylaşılması sağlanacaktır. Tedbir 592.6. Türk Dili Konuşan RTÜK (9), Dışişleri 1. Türk Devletleri Yayıncılık Ülkeler Yayıncılık Düzenleyici Bakanlığı, İlgili Kamu | Düzenleyici Otoriteler Forumu (T- Kuruluşları Birliği oluşturulması için | Kurum ve Kuruluşları | BRAF) kurulacak ve ilk toplantıları diplomatik girişimler gerçekleştirilecektir. yürütülecektir. | Tedbir 592.7. Gelişen medya RTÜK (S), BTK 1. Yayıncılık teknolojilerine ilişkin teknolojilerine yönelik ülkemiz gelişmeler takip edilerek sektör konumlanışının belirlenmesi analiz raporu hazırlanacaktır. yönünde çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 592.8. Medya RTÜK (5), Milli Eğitim | 1. Medya okuryazarlığına ilişkin okuryazarlığının geliştirilmesine Bakanlığı, eğitimler düzenlenecektir. yönelik faaliyetler Üniversiteler gerçekleştirilecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim | 2025 | 2026(1) | 2027 (2) Mobil Genişbant Abone Yoğunluğu 96,0 Fiber Genişbant Abone Yoğunluğu 15,0 İnternet Kullanım Oranı (3) 94,0 Kadınlarda 91,5 Eler (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) 16-74 yaş aralığındaki internet kullananların oranıdır. 2.2.3.7. Madencilik a) Mevcut Durum Madencilik sektöründe 2025 yılında üretim yüzde 2,5, ithalat yüzde 1,9 artmış, ihracat ise yüzde 1,3 azalmıştır. 2026 yılı Ocak-Haziran döneminde önceki yılın aynı dönemine göre ithalatta yüzde 8,8 ve ihracatta yüzde 15,7 artış, üretimde ise yüzde 2,5 düşüş gerçekleşmiştir. İhracatta mermer, bakır, çinko, krom, feldspat, kurşun ve bor, ithalatta ise ham petrol ve doğal gaz, taşkömürü ve demir önemli ağırlığa sahiptir. TABLO II: 26- Madencilik ile İlgili Temel Göstergeler 2023 2024 2025 2026(2) GSYH İçindeki Payı (Yüzde) (Cari Fiyatlarla) 1,0 0,9 0,9 1,0(3) Üretim Artışı (Yüzde) (1) -4,4 5,5 2,5 -2,5 ihracat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) 3 788 4 497 4 437 2399 İhracat Artışı (Yüzde) -18,0 18,7 -13 15,7 Toplam İhracat İçindeki Payı (Yüzde) 1,5 1,7 1,6 1,8 İthalat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) 46 310 42717 43511 24 909 İthalat Artışı (Yüzde) -38,5 -7,8 1,9 8,8 Toplam İthalat İçindeki Payı (Yüzde) 12,8 12,4 11,9 13,2 Kurulan İşletme Sayısı 608 582 574 Kapanan İşletme Sayısı 256 202 240 Kaynak: TÜİK, TOBB (1) NACE Rev.2Sınıflamasına Göre Aylık Sanayi Üretim Endeksinden (2021100) yararlanılarak oluşturulmuştur. (2) Ocak-Haziran 2026 dönemi (3) Gerçekleşme Tahmini Başta nadir toprak elementleri ve linyit rezervlerinin alternatif kullanım alanlarına ilişkin olmak üzere maden kaynaklarının değerlendirilmesine yönelik Ar-Ge faaliyetlerine ve üretim yatırımlarına devam edilmektedir. Yerli kömürün ekonomiye kazandırılması amacıyla yer altı maden işletmelerindeki maliyet artışlarının karşılanmasına ilişkin kömür destek ödemesi mekanizması 13 Haziran 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 11416 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 31 Aralık 2028 tarihine kadar uzatılmıştır. Ham petrol üretimi 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 22 artarak 130.000 varil/gün ortalamayla 6,5 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Ham petrol ithalatı 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 6,4 artarak 32 milyon ton olmuştur. 2025 yılında yurt içi ham petrol üretiminin toplam petrol arzına oranı yüzde 17'dir. 2025 yılı doğal gaz üretimi bir önceki yıla göre yüzde 37 artarak 3,2 milyar m3 olarak gerçekleşmiştir. Doğal gaz ithalatı ise 2025 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 11,7 artarak 58,3 milyar m? olmuştur. 2025 yılında yurt içi doğal gaz üretiminin toplam doğal gaz tüketimine oranı yüzde 5,4 olarak gerçekleşmiştir. Enerjide dışa bağımlılığın azaltılması ve sanayide ham madde ihtiyacının karşılanması amacıyla MTA tarafından maden ve jeotermal kaynak arama faaliyetleri ile TPAO tarafından petrol ve doğal gaz arama faaliyetlerine devam edilmektedir. Karadeniz'de yürütülen Sakarya Doğal Gaz Sahası Geliştirme projesi kapsamında doğal gaz üretimine 2023 yılı itibarıyla başlanmış olup sahada günlük 9,5 milyon m3 doğal gaz üretim kapasitesine ulaşılmıştır. 2028 yılı itibarıyla sahadan yıllık yaklaşık 15 milyar mi doğal gaz üretilmesi hedeflenmektedir. Sahadaki üretim yatırımlarının tamamlanmasıyla birlikte ülkemizde tüketilen doğal gazın yerli kaynaklarla karşılanma oranı artacak ve enerji arz güvenliğine önemli bir katkı sağlanacaktır. 2021 yılında Şehit Esma Çevik ve Şehit Teğmen Akdeniz, 2023 yılında Şehit Aybüke Yalçın, 2024 yılında ise Mehmet İrfan Güler, Bülent Sadioğlu ve Bulmuşlar sahalarında toplam 867 milyon varil ham petrol rezervi keşfedilmiş olup söz konusu rezervlerin hızlı bir şekilde ekonomiye kazandırılabilmesi amacıyla çalışmalara devam edilmektedir. Eylül 2026 itibarıyla Gabar bölgesindeki sahalarda toplam 182 üretim kuyusu bulunmakta olup günlük yaklaşık 81.000 varil ham petrol üretimi gerçekleştirilmektedir. Madencilik sektöründe yatırım ortamının iyileştirilmesi, mevzuatın güncel ihtiyaçlar çerçevesinde yenilenmesi, madencilik ürünlerinin yurt içinde işlenerek katma değeri yüksek ara ve uç ürünlere dönüştürülmesi, enerji ve sanayi sektörlerinin ham madde ihtiyacını karşılamak üzere yurt içi ve yurt dışındaki arama faaliyetlerinin artırılması, madencilik faaliyetlerinin diğer sektörlerle eş güdüm içinde planlanması sürdürülecektir. b) Amaç Madencilik faaliyetlerinin bütünleşik bir yönetim sistemi ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde yürütülerek sektörde yatırım ortamının iyileştirilmesi, yurt içi aramaların artırılması suretiyle ülkemizin maden, jeotermal kaynak, petrol ve doğal gaz potansiyelinin tespit edilmesi, madenlerin işlenerek ara ve uç ürünlere dönüştürülmesi yoluyla katma değerin artırılması, hammadde arz güvenliğinin sağlanması ve dışa bağımlılığın azaltılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Sorumlu/ İşbirliği man , Politika /Tedbir Yapılacak Yürütülecek P aaliyetler ve Projeler Kuruluşlar Enerjide dışa bağımlılığın ve cari açığın azaltılmasını teminen başta linyit olmak üzere jeotermal ve kaya gazı gibi yüksek potansiyeli bulunan yerli kaynaklara yönelik arama, üretim ve Ar-Ge faaliyetleri artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.596) Tedbir 596.1. Kaya gazı ve Enerji ve Tabii 1. Çatlatma operasyonlarıyla metan gazı gibi konvansiyonel Kaynaklar Bakanlığı konvansiyonel olmayan kaynakların olmayan kaynaklara yönelik (S), TPAO test edilmesine yönelik 15 kuyuda araştırma faaliyetleri çalışma yürütülecektir. yürütülecek, bitümlü şeyiden sentetik petrol üretimine yönelik çalışmalara devam edilecektir. Tedbir 596.2. Jeotermal Enerji ve Tabii 1. Jeotermal kaynak aramaları kaynaklarımızın aranması ve Kaynaklar Bakanlığı kapsamında 10.000 metre sondaj işletilmesine yönelik faaliyetler (5), MTA yapılacaktır. artırılacaktır. Sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde madencilik sektörünün çevre ve iş güvenliği mevzuatına uyumu geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.597) Tedbir 597.1. Çevre ve iş Enerji ve Tabii 1. Çevre ve iş güvenliği alanında güvenliği mevzuatına uyum Kaynaklar Bakanlığı gerekli bilincin oluşturulmasına bilinci artırılacaktır. (5), MAPEG yönelik 200 kişiye eğitim verilecektir. Tedbir 597.2. Eğitim ve Enerji ve Tabii 1. 750 kişinin daimi nezaretçilik sertifikasyon çalışmalarına Kaynaklar Bakanlığı eğitim ve sertifikasyon işlemleri devam edilecek, iş sağlığı ve (S), MAPEG tamamlanacaktır. güvenliğinin etkin yönetimi 2. 1.500 yetkilendirilmiş tüzel kişinin amacıyla madenciliğe özgü eğitim ve sertifikasyon işlemleri kurumsal altyapı oluşturulacaktır. tamamlanacaktır. Tedbir 597.4. Madencilik Enerji ve Tabii i. Madencilik öncesi ve sonrasındaki faaliyetlerinin öncesinde ve Kaynaklar Bakanlığı jeojenik etkinin belirlenmesine sonrasında çevresel (9), MTA yönelik iki çalışma parametrelerin tespiti ve gerçekleştirilecektir. oluşabilecek sorunların önlenmesine yönelik bilimsel çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 597.5. Ulusal Maden Enerji ve Tabii 1. Türkiye Geneli Rehabilite Edilmiş Rehabilitasyon Bilgi Sistemi Kaynaklar Bakanlığı Maden Sahaları ile Madencilik Sosyal kurulacak, başarılı rehabilitasyon | (S), MAPEG Sorumluluk Çalışmalarının Tespiti ve sosyal sorumluluk projelerinin Projesi kapsamında 15 ilin envanteri tanıtımı yapılacak, rehabilitasyon çıkarılacaktır. uygulamalarının etkinliği artırılacaktır. Ülkemizde yer alan stratejik ve kritik hammaddelerin tespiti ve bunların yönetimi konusunda strateji oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.599) Tedbir 599.3. Yenilenebilir Enerji ve Tabii 1. Başta nadir toprak elementleri ve enerji, batarya ve elektirikli Kaynaklar Bakanlığı lityum olmak üzere stratejik ve kritik araçlar gibi alanlarda kullanılan (S) hammaddelerin arz güvenliğinin nikel, lityum, kobalt, nadir sağlanması amacıyla rezerv sahibi toprak elementleri gibi ülkelerle teknoloji transferi ve yurt hammaddelerin arz güvenliğinin dışı madencilik faaliyetlerini de sağlanması için bu madenlerde kapsayan işbirliği çalışmaları zengin rezervlere sahip olan yapılacaktır. ülkelerle işbirlikleri yapılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. Madencilikte katma değerin artırılması amacıyla madencilik ürünlerinin yurt içinde işlenmesine ve uç ürün geliştirilmesine öncelik verilecek, madencilikte kullanılan makine ve ekipmanın yerli üretimi desteklenecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 601.1. Maden ruhsat Enerji ve Tabii 1. Katma değeri yüksek ara ve uç sahalarının ihalelerinde katma Kaynaklar Bakanlığı ürün üretimi için tesis şartı bir ihale değeri yüksek ara ve uç ürün (S), MAPEG yapılacaktır. üretimine yönelik tesis kurulum şartı uygulaması ygınlaştırılacaktır. Enerji ve sanayi sektörlerinin hammadde ihtiyacını karşılamak üzere yurt içi ve yurt dışındaki arama çalışmaları artırılacak, yapılacak önceliklendirme çerçevesinde ekonomik potansiyeli yüksek, stratejik ve kritik madenlerin aranmasına öncelik verilecektir. (Kalkınma Planı p.602” Tedbir 602.1. Enerji ve sanayi Enerji ve Tabii i. Maden arama ve araştırmaları sektörlerinin hammadde Kaynaklar Bakanlığı kapsamında 700.000 metre sondaj ihtiyacını karşılamak üzere yurt (9), MTA yapılacaktır. içi ve yurt dışındaki arama 2. Arama ve araştırma faaliyetleri faaliyetleri artırılacaktır. kapsamında 31.500 km? detay etüt yapılacaktır. 3. 24.425 km havadan jeofizik araştırması yapılacaktır. Tedbir 602.2. Karada ve Enerji ve Tabii 1. Ham petrol ve doğal gaz arama KKTC'nin deniz ruhsat sahaları Kaynaklar Bakanlığı ve üretimi kapsamında kara ve deniz dahil olmak üzere denizlerde (S), TPAO alanlarında 293 kuyuda sondaj petrol ve doğal gaz arama yapılacak ve 10.775 km? üç boyutlu faaliyetleri kapsamında sismik ve sismik veri toplanacaktır. sondaj çalışmaları oğunlaştırılacaktır. Tedbir 602.3. Ülkeler ve ülke Enerji ve Tabii 1. Öncelikli madenlerin yurt dışında grupları tarafından belirlenen Kaynaklar Bakanlığı aranmasına yönelik iki proje stratejik ve kritik hammaddeler (5), MTA oluşturulacaktır. ile nadir toprak elementerinin aranması ve araştırılmasına yönelik projeler geliştirilecektir. Tedbir 602.4. Yurt dışında Enerji ve Tabii 1. Yurt dışında ham petrol ve doğal uygun yatırım ve üretim Kaynaklar Bakanlığı gaz aranması ve üretilmesi amacıyla imkânları belirlenerek maden, (5), TPAO iki yeni proje anlaşması yapılacaktır. petrol ve doğal gaz arama ve yatırım konularında diğer ülke kuruluşlarıyla işbirliği halinde projeler geliştirilecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim | 2025 2026 (1) | 2027 (2) Madencilik Katma Değerinin GSYH'ya Oranı Yüzde 10 1,5 (Cari Fiyatlarla) Madencilik İhracatı (Cari Fiyatlarla Milyar Dolar 58 59 Ara ve Uç Ürün Üretim Şartlı Maden Sahası İhale Sayısı (Kümülatif) Ham Petrol Üretimi Varil/Gün Kaynak: TÜİK, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.2.3.8. Lojistik ve Ulaştırma a) Mevcut Durum İklim değişikliği başta olmak üzere çevresel, ekonomik ve sosyal gelişmeler sürdürülebilir kalkınma hedeflerini öncelikli bir gündem maddesi haline getirmiştir. Bu bağlamda ulaştırma ve lojistik sektörü; kaynakların etkin kullanımı, yaşanabilir şehirlerin inşası, enerji verimliliği, iklim değişikliği ile mücadele ve afetlere dirençlilik gibi kritik alanları etkileyen bir sektör olarak öne çıkmaktadır. Günümüzde ulusal ve uluslararası ticaretin dinamikleri değişirken lojistik süreçlerin yenilikçilik, esneklik, güvenlik ve tedarik zinciri yönetimiyle şekillendiği gözlenmektedir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerin ekonomik ve stratejik üstünlük elde etmesi için lojistik maliyetlerini etkin bir şekilde yönetmesi büyük önem taşımaktadır. Küresel tedarik sürecinde yaşanan aksaklıklar sonucunda artan maliyetler ve jeopolitik krizlerin yarattığı belirsizlikler uluslararası ticareti ve dolayısıyla lojistik akışları olumsuz yönde etkilemiştir. Uluslararası ticaretin sağlıklı işlemesi için ulaştırma ve lojistik sistemlerinin güvenli, verimli, hızlı ve esnek olmasının kritik önemi bir kez daha görülmüştür. Uzun dönemli planlarla dengeli bir modal dağılım hedeflenmesine karşın artan ulaşım talebine yönelik geliştirilen hızlı ve kısa vadeli yaklaşımlar nedeniyle mevcut ulaştırma sistemimiz karayolu odaklı olarak büyümüştür. Bununla birlikte artan ulaşım ihtiyaçlarına uygun demiryolu ve denizyolu altyapısının verimli bir şekilde geliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir. Türkiye'nin uluslararası ticarette rekabet avantajını artırması amacıyla ulaştırma ve lojistik alanında da önemli adımlar atılmış, bu kapsamda havalimanları ve demiryolu projeleriyle ulusal taşımacılık güçlendirilmiştir. Öte yandan sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda demiryolu ve denizyolu taşımacılığı temelinde çevre dostu taşımacılığı öne çıkaran bir ulaştırma sisteminin tesisi, afete dayanıklı altyapıların oluşturulması ve dijital teknolojilerin yaygınlaştırılması önemini korumaktadır. TABLO 11: 27- Ulaştırma Alt Sektörlerinde Modal Dağılım (Yüzde) Yük (Ton-km) - ——— Karayolu Demiryolu Deniz ve iç Sular AB-27 78,1 16,7 5,2 (1) Türkiye 913 3,5 5,2 (2) Yolcu (Yolcu-km) Karayolu Demiryolu (3) Deniz ve İç Sular Havayolu AB-27 81,2 7,8 0,3 10,6 Türkiye 90,9 1,5 0,4 7,2 Kaynak: 2024 yılı AB Ulaştırma İstatistikleri, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TCDD, DHMİ (1) AB-27 ülkeleri için deniz ve kıyı taşımacılığı dâhil olmayıp yalnızca iç suyolu taşıma verisidir. (2) Türkiye için kabotaj taşıma verisidir. (3) Kentiçi ulaşım taşımaları hariçtir. 2024 yılı verilerine göre yurt içi yük taşımalarında Türkiye'nin yüzde 3,5 olan demiryolu payının, AB-27 ülkelerinin yüzde 16,7 olan payına kıyasla oldukça düşük olduğu gözlenmektedir. Benzer şekilde yurt içi demiryolu yolcu taşımalarında Türkiye'nin yüzde 1,5 olan payı, AB-27 ülkelerinin yüzde 7,8 olan payının gerisinde kalmıştır. Bu durum karayolu yük taşımacılığına olan yüksek talebin demiryoluna kaydırılarak daha dengeli ve verimli bir ulaştırma sisteminin oluşturulması ihtiyacını ortaya koymakla birlikte güçlü bir potansiyele de işaret etmektedir. TABLO II: 28- Ulaştırma Alt Sektörlerinde Yük ve Yolcu Taşımaları Yıllık Değişim (Yüzde) Birim 2024 2025 2026(1) 2025 2026 Demiryolu Ulaşımı Yolcu Taşıma (Yurt İçi) (2) ( Milyon-Yolcu-km 6352 5 653 6 585 -11,0 16,5 Yük Taşıma (Yurt İçi) (3) O Milyon-Ton-km 12348 11328 11641 -8,3 2,8 Yük Taşıma (Yurt Dışı) Milyon-Ton-km 1243 1 693 1821 36,2 7,6 Denizyolu Ulaşımı Yük Taşıma (Yurt İçi) Milyon-Ton 63,2 69,7 74,8 10,3 73 Havayolu Ulaşımı Yolcu Taşıma (Yurt İçi) Milyon-Yolcu 95,4 101,6 108,2 6,5 6,5 Yolcu Taşıma (Yurt Dışı) Milyon-Yolcu 134,9 145,2 148,5 7,6 2,3 Yük Taşıma (Yurt Dışı) Milyon-Ton 2,0 2,1 2,1 0 0 Karayolu Ulaşımı Yolcu Taşıma (Yurt İçi) (4) o Milyon-Yolcu-km (402145 423672 439 930 Yük Taşıma (Yurt İçi) (4) o Milyon-Ton-km 347809 358 880 372 947 Kaynak: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TCDD, KGM, DHMİ (1) Gerçekleşme tahmini (2) Banliyö yolcu taşımaları hariçür. (3) İdari yük taşımaları hariçtir. (4) KGM sorumluluğundaki yol ağına ait taşıma verileridir. Karayolu Bölünmüş yol yapım programı kapsamında 2026 yılı Eylül sonu itibarıyla 215 km bölünmüş yol yapılmış, otoyollar dâhil çok şeritli karayolu ağı 30.264 km'ye ulaşmış ve 587 km bitümlü sıcak karışım (BSK) kaplama yapımı tamamlanmıştır. TABLO 11: 29- Satıh Cinsine Göre Yol Ağı Yol Sınıfı BSK Sathi Parke (Stabilize (| Toprak Diğer Toplam Kaplama Yollar i Otoyollar(1) 3 796 - - - N N 3796 | Devlet Yolları 22410 o 8295 35 22 - n 3076 | il Yolları 7177 24 529 186 217 305 1514 33 928 © Toplam 33 383 32 824 221 239 305 1514 68 486 Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü (2026 Eylül dönemi verileridir.) (1) Büyükşehir Belediyelerine devredilen otoyollar dâhildir. Eurostat 2024 verilerine göre bin kişi başına düşen otomobil sayısı İsveç'te 470, İtalya'da 701, Fransa'da 577, Almanya'da 590 ve İspanya'da 543 iken Türkiye'de 189'dur. Diğer taraftan milyon otomobil başına düşen can kaybı sayısı İsveç'te 43, İtalya'da 73, Fransa'da 80, Almanya'da 56 ve Ispanya'da 67 iken Türkiye'de 391'dir. Trafik güvenliği öncelikli politikalar arasında yer almakta olup bu kapsamda eğitim ve denetim faaliyetlerine devam edilmektedir. Demiryolu Türkiye'deki mevcut demiryolu ağı 2025 yıl sonu itibarıyla 2.251 km'si hızlı tren hattı, 9.235 km'si konvansiyonel ana hat, 2.433 km'si iltisak hattı ve istasyon yolları olmak üzere toplam 13.919 km'dir. Toplam ağın yüzde 61'i sinyalli, yüzde 52'si ise elektrikli olup 2028 yılına kadar tamamlanacak projelerle elektrikli ve sinyalli hat uzunluklarının önemli ölçüde artış göstermesi beklenmektedir. TABLO TI: 30- Ülkelere Göre Demiryolu Ağı ve Verimliliğinin Karşılaştırılması Demiryolu Demiryolu Hat Demiryolu Hat Yoğunluğu Verimliliği (Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Başına Düşen Trafik-109) Tren) Ülkeler km / binkm? (km / 100 bin nüfus Fransa Çekya Almanya Belçika Avusturya AB-27 Türkiye Kaynak: 2024 yılı AB Ulaştırma İstatistikleri, TCDD, Uluslararası Demiryolları Birliği (UIC) Not: Toplam trafik yolcu-km ve ton-km büyüklüklerinin toplamını ifade etmekte olup banliyö yolcu taşımalarını da içermektedir. Yük ve yolcu taşımacılığındaki darboğazları gidermeye yönelik demiryolu ağının geliştirilmesi (amacıyla (o Ankara-Afyonkarahisar-Uşak-Manisa-İzmir, o Bandırma-Bursa- Yenişehir-Osmaneli, Mersin-Adana-Osmaniye-Gaziantep, Yerköy-Kayseri ve Kırıkkale (Delice)-Çorum demiryolu hatlarının yapım çalışmaları devam etmektedir. Halkalı-Kapıkule demiryolu hattının Çerkezköy-Kapıkule kesimi 2026 yılında hizmete açılmıştır. Yüksek hızlı tren projelerinin tamamlanmasıyla demiryolunun yolcu taşımacılığından aldığı payın artması beklenmektedir. Ayrıca uluslararası yük taşımacılığı yapılan ulaştırma koridorlarına entegrasyonu güçlendirecek demiryolu yatırımlarıyla ülkemizin küresel tedarik zincirindeki etkinliğinin artırılması hedeflenmektedir. Yerli ve milli imkânlarla üretilmekte olan Milli Elektrikli Tren Setleri ve Elektrikli Ana Hat Lokomuotiflerinin hizmete alınmasıyla yük ve yolcu taşımacılığı daha etkin ve verimli hale getirilecektir. Önemli demiryolu güzergâhlarında kapasite artışı sağlayacak elektrifikasyon ve sinyalizasyon projeleriyle ikinci hat yapımlarına devam edilmekte olup fiziki kapasite artışı için yeni yük ve yolcu vagonu imalatına hız verilmiştir. Söz konusu projelerin hayata geçirilmesi ve özel sektör tren işletmeciliğinin gelişmesiyle orta ve uzun vadede demiryolu yük taşımacılığında hedeflenen gelişmelerin sağlanması beklenmektedir. Demiryolu sektöründe önemli yük üretim merkezlerinden olan OSB'lerin demiryolu ağına iltisak hatlarıyla bağlantılarının artırılması ve kombine yük taşımacılığının geliştirilmesi ile ilgili projeler önceliklendirilecektir. Denizyolu Ülkemizde 2025 yıl sonu itibarıyla 14 milyon TEU konteyner ve toplam 553,3 milyon ton yük elleçlemesi yapılmıştır. 2026 yılında toplam konteyner elleçleme miktarının 14,1 milyon TEU, toplam yük elleçleme miktarının ise 565 milyon ton olması beklenmektedir. Limanlarda elleçlenen konteyner miktarı 2002-2012 döneminde yıllık ortalama yüzde 13,9 artış gösterirken yavaşlayan küresel ticaret ve konteyner ticaretinin doyma noktasına yaklaşmasıyla bu oran 2013-2025 yılları arasında yüzde 4,8'e gerilemiştir. TABLO 11: 31- Akdeniz ve Karadeniz'deki Önemli Limanlarda Konteyner Trafiği Limanlar (Bin TEU) Valensiya-İspanya 5 034 Algeciras-İspanya 4 767 Pire-Yunanistan 4 462 Gioia Tauro-İtalya 3 557 Barselona-İspanya 3 516 HAROPA-Fransa 3 099 Ambarlı Limanları-Türkiye 2 867 Cenova-İtalya 2 593 Kocaeli Limanları-Türkiye 2 059 Mersin-Türkiye 1989 Marsilya-Fransa 1522 İzmir Aliağa-Türkiye 1494 Trieste-İtalya 929 Köstence-Romanya 6088 İzmir Alsancak-Türkiye 390 Kaynak: 2024 yılı AB Ulaştırma İstatistikleri, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Deniz Ticareti İstatistikleri 2025 yılında 14 milyon TEU elleçleme hacminin yüzde 84'ü Ambarlı, Kocaeli, Tekirdağ, Mersin ve Aliağa Liman Başkanlıklarına bağlı limanlarda gerçekleştirilmiştir. Elleçlenen konteyner yükünün yüzde 36'sı ihracat amaçlı olup bu kapsamda elleçlenen yük miktarı bir önceki yıla göre yüzde 3,3 artış göstermiştir. Türkiye'de küçük ölçekli, verimsiz ve dağınık liman altyapısı lojistik maliyetleri yükseltmekte bununla birlikte sektörde aşırı rekabete yol açarak liman işletmecilerinin kârlılığını azaltmakta ve kaliteli liman altyapısının önüne geçmektedir. Bu çerçevede ülkemizdeki liman yatırımlarının bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesi ihtiyacı devam etmektedir. Havayolu 2025 yıl sonu itibarıyla Türkiye'de sivil hava ulaşımına açık 58 havalimanından 50'si Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (DHMİ) tarafından işletilmekte olup Zafer, Zonguldak-Çaycuma, Gazipaşa-Alanya ve Aydın-Çıldır Havalimanları DHMİ denetiminde özel şirketler tarafından; İstanbul ve Çukurova Uluslararası Havalimanları DHMİ denetimi ve gözetimi altında özel şirketler tarafından İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı Savunma Sanayii Başkanlığı denetiminde özel şirket tarafından; Eskişehir Hasan Polatkan Havalimanı ise Eskişehir Teknik Üniversitesi tarafından işletilmektedir. DHMİ bünyesinde yer alan Ankara Esenboğa, Antalya, Muğla Bodrum-Milas, Muğla Dalaman ve İzmir Adnan Menderes Havalimanlarındaki iç ve dış hat yolcu terminalleri de özel şirket tarafından işletilmektedir. Esenboğa Havalimanında 3 bin 750 metre uzunluk ve 75 metre genişliğe sahip üçüncü pist, 77 metre yüksekliğinde yeni hava trafik kontrol kulesi ve teknik blok, yeni kargo apronu ile mütemmim tesisler tamamlanarak hizmete açılmıştır. 1933 yılında Ankara ili Etimesgut ilçesinde inşa edilen ve Türk Hava Kurumu ile Türk Hava Kuvvetleri tarafından ortaklaşa kullanılan Ankara (Etimesgut) Havalimanı'nda, diplomatik ve protokol uçuşlarına da hizmet verebilmesini teminen 2026 yılında yapılan yenileme çalışmaları kapsamında şeref salonu ve devlet konukevi inşa edilerek, mevcut pistin uzunluğu 3 bin metreye, genişliği ise 60 metreye çıkarılmıştır. Hâlihazırda kuzey-güney doğrultusunda uzanan üç ana pistle 2025 yılında 84 milyondan fazla yolcuya hizmet veren İstanbul Havalimanı'nda, 2 bin 820 metre uzunluğa ve 45 metre genişliğe sahip ilk doğu-batı yönlü pist tamamlanarak devreye alınmıştır. Ayrıca bahse konu havalimanında Genel Havacılık ve yeni CIP Terminal binaları da hizmete açılmıştır. Yolcu veya kargo taşımacılığı yapan 14 havayolu şirketi bulunmaktadır. Havayolu şirketlerinin uçak sayısı 2025 yıl sonu itibarıyla bir önceki yıla kıyasla yaklaşık yüzde 10 artış ile 800'e yükselmiştir. 760'ı yolcu, 40'ı kargo uçağı olan havayolu filosunun toplam koltuk kapasitesi 157.785, kargo uçaklarının toplam yük kapasitesi ise 2.903 tondur. 2025 yılında havalimanlarındaki yolcu trafiği, bir önceki yıla göre dış hatlarda yüzde 7,6 artarak 145,2 milyon, iç hatlarda yüzde 6,5 artarak 101,6 milyon ve direkt transit dahil toplamda ise yüzde 7,1 artarak 247,2 milyon yolcu olarak gerçekleşmiştir. 2025 yılında iç hat yolcu trafiğinin önemli bir bölümü İstanbul Sabiha Gökçen (yüzde 20,9), İstanbul (yüzde 17,6), Ankara Esenboğa (yüzde 10,1), İzmir Adnan Menderes (yüzde 7,5) ve Antalya (yüzde 6,7) Havalimanlarından; dış hat yolcu trafiğinin büyük bir bölümü ise İstanbul (yüzde 45,9), Antalya (yüzde 22,1) ve İstanbul Sabiha Gökçen (yüzde 18,7) Havalimanlarından gerçekleşmiştir. Mevcut meydanlardan kapasite sınırına ulaşanların kapasitelerinin artırılmasına yönelik yatırımlar ile hizmet standartlarının yükseltilmesi, uçuş emniyetinin artırılması ve hava trafik yönetimiyle ilgili projeler sektör açısından önceliğini korumaktadır. Diğer taraftan, altyapı imalatları tamamlanan Bayburt-Gümüşhane ve Yozgat Havalimanları projelerinin üstyapı imalatları, Samsun Havalimanı yeni terminal binası ve mütemmim tesisleri, Aydın ve Trabzon Yeni Havalimanı projelerinin etüt çalışmaları ile Kahramanmaraş Hatay merkezli depremlerde zarar gören Hatay ve Malatya Havalimanlarında iyileştirme çalışmalarına devam edilmektedir. Posta Sektörü Posta sektöründe haberleşmeye yönelik gönderilerin rolü giderek azalırken, posta hizmetleri önemli bir ticaret altyapısı haline dönüşmüştür. Kurye, kargo ve lojistik sektörleri arasındaki sınırlar giderek belirsizleşirken, e-ticaretteki artış sektörün büyümesine önemli katkı sağlamıştır. 2025 yılında kabul edilen haberleşme gönderilerinin sayısı 2024 yılına göre yaklaşık yüzde 40 azalarak 224,1 milyon olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan, aynı dönemde posta kolisi/kargosu gönderileri hacmi yüzde 5 artış göstermiş ve 1,46 milyar adede ulaşmıştır. 2026 yılının ilk yarısında ise 728 milyon posta kolisi/kargosu kabul edilmiş ve bu gönderilerin yüzde 96'sını kurumsal gönderiler oluşturmuştur. Haziran 2026 itibarıyla posta işletmecileri 9.543 şubede yaklaşık 123 bin çalışanla hizmet sunmuştur. Sektörde 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu çerçevesinde Eylül 2026 itibarıyla verilen 5 yetki belgesiyle 26'sı ulusal düzeyde olmak üzere 52 işletmeci yetkilendirilmiş durumdadır. Ağustos 2026 itibarıyla, evrensel posta hizmet yükümlüsü PTT AŞ 1.084 müdürlük, 1.683 şube ve 516 acente ve 30 mobil işyeri olmak üzere toplam 3.313 işyerine sahiptir. Bu işyerlerinin 804'ü herhangi bir bankanın bulunmadığı yerleşim yerlerinde hizmet sunmaktadır. b) Amaç Modlar arası ve çok modlu taşımacılık uygulamalarının geliştirilmesi; güvenli, erişilebilir, bütüncül, çevre dostu ve düşük maliyetli bir ulaştırma sisteminin tesis edilmesi, rekabetçi üretim ve ihracatı destekleyen altyapının oluşturulması sağlanarak ulaştırma ve lojistikte bölgesel bir üs olma potansiyelimizden azami düzeyde faydalanılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika/ Tedbir Sorumlu / Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Afete dirençli ulaştırma altyapısının tesis edilmesine yönelik mevzuat düzenlemeleri ve alışmaları tamamlanacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 605.6. İklim Ulaştırma ve Altyapı 1. Emniyet ve Güvenlik Bilgi Altyapı değişikliği ve doğal afetlerin Bakanlığı (S) Sistemi Projesi kapsamında Ray demiryolu ulaşımında Sıcaklığı İhbar Sistemi kurulumu yaratacağı etkilerin azaltılması tamamlanacaktır. amacıyla altyapı bilgi sistemi geliştirilecektir. Ulaştırma ve lojistik sektöründe çevresel etkilerin ve maliyetlerin en aza indirilmesi ile enerji verimliliğinin artırılması amacıyla demiryolu ve denizyolu taşımacılığına öncelik verilecek, alternatif finansman yöntemleri geliştirilecek, güvenli, kesintisiz, etkin, bütüncül ve sürdürülebilir ulaştırma ağı ve lojistik merkezler tesis edilecektir. (Kalkınma Planı p.606) Tedbir 606.2. Ulaştırma ve Altyapı 1. 5 adet 160 km/sa Milli Elektrikli Demiryollarında devam eden Bakanlığı (5) Tren Seti, 6 adet 225 km/sa Milli elektrifikasyon çalışmalarıyla Elektrikli Tren Seti, 8 adet Milli uyumlu olacak şekilde elektrikli Banliyö Tren Seti, 45 adet Milli çeken araç sayısı artırılacaktır. Elektrikli Anahat Lokomotifi ve 1 adet altı akslı Elektrikli Anahat Lokomotifi temin edilecektir. Ulaştırma sektöründe devam eden yatırımlar yapılabilirlik, sürdürülebilirlik, etkinlik, erişilebilirlik, güvenlik ve verimlilik odağında gözden geçirilerek mevcut altyapının etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.608) Tedbir 608.4, Mevcut Ulaştırma ve Altyapı 1. Karayolu ulaştırması sektöründe karayolu altyapısının etkin Bakanlığı (5) teklif edilecek projelere ilişkin kullanılmasına yönelik fizibilite çalışmalarında maliyet etkin iyileştirmelere öncelik güzergah alternatifleri verilecek, yeni projelerde değerlendirilecektir. asgari sanat yapısı gerektiren, maliyet etkin güzergâhlar tercih edilecektir. Tedbir 608.5. Devam eden Ulaştırma ve Altyapı demiryolu yatırımlarının termin | Bakanlığı (S) süresinde tamamlanıp ekonomiye kazandırılması için yatırımcı kuruluşlar arasında eşgüdüm ve işbirliği temin edilecek, iş programına göre imalatların tamamlanması sağlanacaktır. i. Müştereken yürütülen projelerde eş güdümün sağlanmasını teminen finansman ve ödenek ihtiyacı bütüncül bir yaklaşımla belirlenecektir. Tedbir 608.7. Ulaştırma ve Ulaştırma ve Altyapı 1. Ulaştırma ve Lojistik Ana Planı Lojistik Ana Planı Bakanlığı (S) gerçekleşmeleri yıllık olarak gerçekleşmeleri periyodik olarak raporlanacaktır. raporlanacaktır. Ulaştırma ve lojistik sektöründe BİT başta olmak üzere dijital uygulama ve yeni teknolojilerin kullanımı yaygınlaştırılarak ulaştırma sistemlerindeki mevcut altyapının daha etkin ve verimli kullanılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.609) Tedbir 609.4. Demiryolu Ulaştırma ve Altyapı 1. Yerli Otomatik Tren Muayene altyapısı ve araçlarının dijital Bakanlığı (S) İstasyonu Kurulması (OTMİ) Projesi envanterinin oluşturulmasına tamamlanacaktır. yönelik çalışmalar tamamlanarak bakım/onarım ile hat taleplerinin izlenmesi sağlanacak, işletmecilik faaliyetlerinin verimi artırılacaktır. Tedbir 609.5. Konvansiyonel Ulaştırma ve Altyapı 1. Devam eden modemizasyon demiryolu hatlarında yapılan Bakanlığı (S) çalışmaları iş programına göre taşımacılığın güvenli, çevre zamanında tamamlanacak, yeni proje dostu, ekonomik ve verimli hale teklifleri yük potansiyeline göre getirilebilmesi için önceliklendirilecektir. elektrifikasyon, sinyalizasyon ve haberleşme altyapısı yük potansiyeli odağında önceliklendirilerek tamamlanacaktır. Yük ve yolcu taşımacılığında demiryolu payının artırılmasıyla kombine taşımacılık imkânlarının geliştirilmesine yönelik öncelikle devam eden demiryolu projeleri tamamlanacak; OSB'ler, limanlar ve maden ocakları gibi önemli yük merkezlerinin demiryolu bağlantıları sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.610) Tedbir 610.1. Yapımına devam | Ulaştırma ve Altyapı 1. Yapımı devam eden hızlı tren edilen hızlı tren projeleri Bakanlığı (S) projeleri, yatırımcı kuruluşlar arasında tamamlanacak, darboğaz eş güdüm sağlanarak öngörülen iş yaşanan bölgelerde hat programlarına uygun şekilde devam kapasitesi artırılacak ve yük edecektir. taşıma potansiyeli yüksek bölgelerin demiryolu ağına bağlanması sağlanacaktır. Tedbir 610.3. Etüt projesi Ulaştırma ve Altyapı 1. Çukurova Bölgesi ve İskenderun tamamlanmış iltisak hattı Bakanlığı (S) Körfezi ile Filyos Limanı ve Filyos projelerinin yapımına öncelik Endüstri Sanayi Bölgesi iltisak hatlarının verilecek, yük talebinin yüksek yapımları iş programına uygun olarak olduğu demiryolu koridorlarında devam edecektir. çift hat ve yan hat gibi uygulamalarla kapasite artırılacaktır. Türk havacılık sektörünün ekonomik, çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik hedefine ulaşması sağlanacak, havacılık mevzuatı, operasyonel gereklilikler ve küresel gelişmeler dikkate alınarak güncellenecektir. (Kalkınma Planı p.612) Tedbir 612.3. Havayolu Ulaştırma ve Altyapı 1. Türkiye'nin uluslararası hava işletmelerinin diğer ülkelere olan | Bakanlığı (S) bağlantısallığını geliştirmeye yönelik uçuş sayılarının artırılabilmesine olarak öncelikli ülkeler belirlenerek ve yeni uçuş izinlerinin daha müzakere yapılmasına yönelik yol kolay alınabilmesine yönelik haritası hazırlanacaktır. ulusal strateji belgesi ve yol haritası oluşturulacaktır. Karayollarında bakım/onarım hizmetleri zamanında ve yeterli düzeyde karşılanacak; mevcut karayolu ağında oluşabilecek trafik akış darboğazları giderilerek ulaşımın yeterli hizmet seviyesinde sürdürülmesi için gerekli önlemler alınacaktır. (Kalkınma Planı p.613) Tedbir 613.1. Karayolu ağında taşıt işletme giderlerini ve ağır bakım maliyetlerini azaltacak şekilde önleyici bakım kavramı esas alınacaktır. Tedbir 613.2. Karayollarında yıllık ortalama günlük trafiği 1.000 ağır taşıtın üzerinde olan güzergahlarda bitümlü sıcak karışım (BSK) kaplama yapımına ağırlık verilecektir. Tedbir 613.3. Karayollarında seyahat sürelerinin azaltılması, trafik güvenliğinin artırılması ve mevcut yol kapasitelerinin verimli kullanılmasını amaçlayan Akıllı Ulaşım Sistemleri (AUS) yaygınlaştırılacaktır. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 1. Varlık yönetim sistemleri geliştirilmesi ve bakım yönetimi yapılması amacıyla 10 bin km yola ilişkin envanter bilgileri güncellenecektir. 2. 276,5 km otoyolda üstyapı büyük onarımı tamamlanacakır. 1. 783 km BSK yapımı tamamlanacaktır. 1. Devlet ve il yollarında toplam 400 km uzunluğunda haberleşme altyapısı tesis edilecektir. 2. Bir adet Akıllı Ulaşım Sistemleri (AUS) Merkezi kurulacak ve Ana AUS Merkezinin bakım onarımı yapılacaktır. 3. AUS Uygulama Yönetmeliği ayımlanacaktır. Karayolu trafik kazalarından kaynaklı can kayıplarının azaltılması için yol kullanıcılarının hata yapabileceğini kabul eden ve yol güvenliğini trafik sistemindeki tüm aktörlerin ortak bir sorumluluğu olarak gören “güvenli sistem yaklaşımı” benimsenecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 614.2. Bilgi toplama, değerlendirme, analiz ve veri dağıtım faaliyetleri güçlendirilecek, ortak veri tabanları kaza önlemeye yönelik çalışmalarda kullanılacaktır. Tedbir 614,3. İşaretleme, levha ve ışıklarla tüm yol kullanıcılarının yol kesimlerine ait standartları anlayabileceği “kendini ifade eden yollar” ile çarpmayı önleyen veya çarpma sonucunda oluşabilecek hasarları en aza indiren “affedici yol kenarları” yaklaşımlarıyla karayolu ağındaki altyapı ve güvenlik standartları yükseltilecektir. Tedbir 614.4. Trafik denetimlerinin etkinliğinin artırılmasını sağlamak üzere kazalardaki şiddet oranını ve kaza sayısını yükselten trafik ihlallerinin önlenmesine ve algılanan yakalanma risk duygusunun güçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. İçişleri Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) İçişleri Bakanlığı (S) 1. Trafik Güvenliği Analiz Sistemi için yeni modüller geliştirilecektir. 2. Trafik güvenliği konusunda Mobil Trafik Eğitim Tırlarıyla 75 bin öğrenciye farkındalık eğitimi verilecektir. 1. 1.400 km otokorkuluk yapımı gerçekleştirilecektir. 2. 555 km sarsma bandı yapımı gerçekleştirilecektir. 1. Jandarma sorumluluk bölgesinde 60 milyon, polis sorumluluk bölgesinde ise 55 milyon araç/sürücü denetimi yapılacaktır. 2. 44 adet Ortalama Hız İhlal Tespit Sisteminin trafik denetimlerinde kullanılması sağlanacaktır. 3. Algılanan ve gerçek yakalanma riskinin yükseltilmesi amacıyla kazaların oluşumuna etken ihlal odaklı 300 özel denetim yapılacaktır. Posta sektörünün gelişen e-ticaret koşullarına uyumu sağlanarak hızlı, kaliteli, güvenilir ve sürdürülebilir hizmet sunulmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.617) Tedbir 617.1. Yeni iş Ulaştırma ve Altyapı 1. Uluslararası alanda mevzuat modellerinin getirdiği ihtiyaçlar | Bakanlığı (S), İlgili Kamu | güncelleme çalışmaları takip edilecek çerçevesinde mevzuat Kurum ve Kuruluşları ve gerekli düzenleme taslakları alışmaları yürütülecektir. hazırlanacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026(1) | 2027(2) Hızlı Tren Hat Uzunluğu (Kümülatif) 2251 2 604 3 244 Karasal Yolcu Taşımacılığında Demiryolunun Yüzde 6,99 Payı Kabotaj Hattında Elleçlenen Yük Milyon Ton DAN) Toplam Yolcu Sayısı (Direkt Transit Milyon Kişi 2472 2572 270,0 Bölünmüş Yol Uzunluğu (Otoyol Dâhil) 30 049 30 395 30 675 (Kümülatif) Otoyol Uzunluğu (Kümülatif) 3 796 3 848 3893 BSK Kaplamalı Yol Ağı (Kümülatif) 32796 | 33617| 34400 Trafik Kazaları Sonucu Hayatını Kaybeden Kişi 6 035 5500 4 000 Sayısı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.2.3.9. Ticaretin ve Tüketicinin Korunmasının Geliştirilmesine Yönelik Hizmetler a) Mevcut Durum Orta Doğu'da devam eden jeopolitik gerilimler nedeniyle bölgesel lojistik, taşıma koridorları ve tedarik zincirlerindeki aksamalar, küresel ticareti olumsuz etkilemeye devam etmiştir. Bununla birlikte 2026 yılının ilk yarısında hem küresel mal ticareti hem de hizmet ticareti 2025 yılının aynı dönemine göre artış göstermiştir. Küresel ticaretin değerindeki artışın önemli bir bölümü, ticaret miktarındaki genişlemeden ziyade fiyat artışlarından kaynaklanmıştır. Nitekim ABD/İsrail-İran savaşı nedeniyle İran'ın Hürmüz Boğazından sınırlı geçişlere izin vermesi sonrasında Hürmüz Boğazından yapılan sevkiyattaki aksamalar enerji, ulaşım, lojistik ve üretim maliyetlerini artırmıştır. Jeopolitik risklere yanıt olarak firmalar üretim ve tedarik kaynaklarını çeşitlendirmiş, bağlantı ekonomilerinin bölgesel ve küresel değer zincirlerindeki rolleri artmıştır. Bu doğrultuda maliyet odaklı stratejilerden risk azaltmaya yönelik stratejilere geçilmiş, jeopolitik riski azaltmak ve dayanıklılığı artırmak amacıyla tedarik zincirlerini siyasi açıdan uyumlu ve güvenilir ülkelere kaydırma veya çeşitlendirme uygulaması (friendshoring) küresel ticarette kalıcı hale gelmiştir. Yapay zekâ altyapısı, dijital teknolojiler ve elektrikli araç teknolojisine (e-mobilite) olan talep, teknoloji yoğun mallarda güçlü bir büyümeyi tetiklemiştir. Kritik minerallerde, yarı iletkenlerde, bataryalarda, bilişim teknolojisi ürünlerinde ve elektrikli araçlarda artış yaşanırken kimyasallar, demir-çelik ve bazı yenilenebilir enerji ürünlerinde ticaret daralmıştır. 2025 yılında ülkemizde GSYH yüzde 3,7 büyürken toptan ve perakende ticaret yüzde 6,9, konaklama ve yiyecek hizmetleri ise yüzde 5 oranında büyümüştür. 2025 yılında toptan ve perakende ticaretin GSYH içindeki payı yüzde 15,6, konaklama ve yiyecek hizmetleri faaliyetlerinin payı ise yüzde 2,8 olmuştur. 2024 yılında toptan ve perakende ticaretin ülkemizdeki sanayi ve hizmetler sektörleri toplamı içindeki payı girişim sayısına göre yüzde 29,5, ciroya göre yüzde 40,3 olarak gerçekleşmiştir. TABLO II: 32- Toptan ve Perakende Ticaret Göstergeleri 2021 2022 2023 2024 2021 2022 2023 2024 Toptan Ticaret 302 320 332 350 5196 11119 17679 26842 Perakende Ticaret 788 811 809 814 1 463 3164 5873 10 039 Sanayi ve Hizmetler Toplamı 3492 3 684 3 765 3 942 16622 36807 59370 91516 Toptan ve Perakende Ticaretin Payı (Yüzde) 312 30,7 30,3 29,5 40,0 38,8 39,7 403 Kaynak: TÜİK, Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri (Nace Rev 2) Ticarette hizmet kalitesinin artırılması yönündeki tüketici baskısı ve teknolojik gelişmeler sektörde dönüşümü hızlandırmaktadır. Esnaf ve sanatkâr kesimi yeni iş modellerini takip etmekte, kümelenmeye gitmekte, isim hakkı devri sistemine katılmakta, tüketiciye en yakın konumunu kullanarak satış imkânları elde etmekte, böylece toplamda ağırlığını korumaktadır. Geleneksel toptancılığa duyulan ihtiyacın azalması sonucu toptan ticaretle uğraşan girişimciler yeni iş modellerine yönelmektedir. Haziran 2026 itibarıyla toptan ve perakende ticarette 4,1 milyon, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde 1,8 milyon kişi istihdam edilmektedir. İstihdam içinde, toptan ve perakende ticaretin payı yüzde 12,6, konaklama ve yiyecek hizmetlerinin payı yüzde 6'dır. Ticaret alanındaki küçük girişimciler önemli bir istihdam kaynağı oluşturmaktadır. Ancak bu kesimde organize bir tedarik ve dağıtım zinciri oluşturulamadığından rekabet imkânları daralmaktadır. Küçük girişimler elektronik pazar yerlerinde yer alarak tüketiciye erişim imkânlarını artırmaya yönelmektedir. Ocak-Ağustos 2026 döneminde, toptan ve perakende ticaret hizmetlerinde kurulan ve kapanan gerçek kişi ticari işletmelerinin toplam içindeki payı sırasıyla yüzde 25,5 ve yüzde 40,6 olmuştur. 2025 yılının aynı döneminde bu paylar sırasıyla yüzde 27,7 ve yüzde 40,9 olarak gerçekleşmiştir. TABLO II: 33- Toptan ve Perakende Ticarette Kurulan-Kapanan Şirket Sayıları 2025 (2) 2026 (2) 23019 26214 2022 2023 2024 2025 Tüzel Kişi 48188 o43466 38992 37273 Kurulan Toptan ve Gerçek Kişi (o 10559 OoO6558 oO(5152 4974 3 135 Perakende Ticaret (1) Tüzel Kişi 7 816 8 839 11328 11916 6 739 Kapanan Gerçek Kişi 10069 151/0 7 286 6725 4 228 4591 Toptan ve Tüzel Kişi 33,9 32,9 33,0 32,2 Perakende Kurulan Ticaretin Genel Gerçek Kişi 38,9 32,9 31,8 27,7 Toplam. Tüzel Kişi 32,1 32,8 34,8 34,5 Içindeki Payı Kapanan (Yüzde) Gerçek Kişi 43,5 46,1 413 413 Kaynak: TOBB, Kurulan/Kapanan Şirket İstatistikleri (1) Motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımı dâhildir. (2) Ocak-Ağustos dönemi Gelişen ekonomiye, şehirleşme ve genç nüfus potansiyeline bağlı olarak ticaret sektörü yerli ve yabancı yatırımcıların ilgisini çekmektedir. 2002-2024 döneminde toptan ve perakende ticaret sektöründe toplam 22,3 milyar dolar, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde 1,9 milyar dolar uluslararası doğrudan yatırım gerçekleştirilmiştir. Mağazalar ve AVM'ler gibi fiziksel satış kanallarında alışveriş trafiği giderek azalırken, e-ticaret hacmi önemli ölçüde artış göstermiş ve toplam ticaret içindeki payı artmıştır. 2025 yılında ülkemizde e-ticaret hacmi bir önceki yıla oranla yüzde 52,2 artarak 4,5 trilyon TL'yi aşmış ve GSYH içindeki payı yüzde 6,9 olmuştur. 2025 yılında e-ticaretin genel ticarete oranı yüzde 19,3 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu harcamaların yüzde 91,3'ü yurt içi harcamalar olup kartlı ödemeler yüzde 62,5 ile en çok tercih edilen yöntemdir. Ülkemizde 2024 yılında 600.800 olan e-ticaret faaliyetinde bulunan işletme sayısı 2025 yılı itibarıyla 634.611'e yükselmiş olup e-ticaret faaliyetinde bulunan işletmelerin en çok bulunduğu iller İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya'dır. İnternetten gerçekleşen kartlı ödemeler tutarı Ocak-Temmuz 2026 döneminde 5.451,6 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. 2004 yılında yüzde 0,9 olan internetten alışveriş yapanların oranının 2026 yılı sonuna kadar yüzde 60'a ulaşması beklenmektedir. TABLO TI: 34- İnternetten Yapılan Kartlı Ödeme İşlemleri Yerli ve Yabancı Kartların Yurt İçi Kullanımı (1) 2013 2020 (2021 2022 2023 2024 2025 İşlem Adedi (Milyon) 168,0 (8489 13519 19158 23279 26651 28004 İşlem Tutarı (Milyar TL) 34,6 Oo 260,4 454,5 10277 23654 46620 73009 Kaynak: Bankalararası Kart Merkezi (1) Bilet ve poliçe ödemeleri gibi internetten kartla yapılan tüm ödemeler dâhildir. 2025 yılında tüketici hakem heyetlerine yapılan başvuru sayısı 907.515 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu başvurular 484.170 ile en çok perakende ticaret sektörü kapsamında yapılmış olup bunu 104.112 başvuruyla abonelik hizmetleri takip etmektedir. 2025 yılında Reklam Kurulunca aldatıcı ve yanıltıcı, haksız rekabete yol açan, tüketicinin güvenini kötüye kullanan ve mevzuata aykırı olduğu tespit edilen reklamlar için 242,2 milyon TL idari para ve durdurma cezası uygulanmıştır. Sağlık sektörü, uygulanan toplam idari para cezası içinde yüzde 38'lik paya sahip olup ilk sırada yer almaktadır. Bunu yüzde 11 oranıyla gıda sektörü ile kozmetik/temizlik ürünleri sektörü takip etmektedir. 30 Ocak 2026 tarihli Resmi Gazete'de Fiyat Etiketi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yayımlanarak restoran, lokanta, kafe, pastane ve benzeri yiyecek içecek hizmeti sunulan işletmelerdeki menü ve fiyat listesinde servis ücreti, masa ücreti ve kuver ücreti başlığı altında ilave ücret alınması yasaklanmıştır. 27 Haziran 2026 tarihli Resmi Gazete'de Ticaret Bakanlığınca belirlenen kullanılmış malların yenilenmiş olarak tekrar satışa sunulmasına ilişkin uygulama usul ve esaslarını düzenleyen Yenilenmiş Ürünler Hakkında Yönetmelik yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 1 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete'de Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yayımlanarak hedefli reklamcılıktan yapay zekâyla oluşturulan reklamlara, sosyal medya etkileyicileri aracılığıyla yapılan tanıtımlardan indirimli satış reklamlarına kadar birçok alanda tüketicilerin korunmasına yönelik yeni kurallar getirilmiş, tüketicilerin çevrimiçi davranışları ve kişisel verilerinin analiz edilerek belirli kişi veya gruplara özel reklam içeriklerinin sunulduğu hedefli reklamcılık uygulamalarına ilişkin düzenlemeler yapılmıştır. Elektronik ticarette şeffaflığın sağlanması, alıcıların menfaatlerinin korunması ve piyasa aktörleri arasında adil bir dengenin tesis edilmesi amacıyla Ticaret Bakanlığı tarafından 13 Mart 2026 tarihinde Hizmet Bedellerinin Şeffaflığının Sağlanması Hakkında Genelge yayımlanmıştır. b) Amaç Ülkemizde yeşil ve dijital dönüşüm çerçevesinde yeni ticaret pazaryeri ve araçlarının güvenli bir şekilde kullanılarak alıcı ve satıcıların etkin bir biçimde buluşturulduğu, fiyatların etkin işleyen sağlıklı piyasa koşullarında belirlendiği, üretici ve tüketici haklarının korunduğu, kalite odaklı, kolay ve düşük işlem maliyetli bir ticaret ortamının sağlanması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler e , Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/ Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Toptan ve perakende ticaret sektöründe rekabet gücü artırılacak ve piyasa işleyişinde karşılaşılabilecek aksaklıklar üretici ve tüketicilerin faydası gözetilerek giderilecektir. Kalkınma Planı p.619 Tedbir 619.2. Toptan ticareti | Ticaret Bakanlığı (S), 1. Toptancı hallerinin işleyişini geliştirmeyi teminen toptancı Hazine ve Maliye düzenleyen ikincil mevzuat hallerinin ve benzeri yapıların Bakanlığı, Tarım ve çalışmaları tamamlanacaktır. modernizasyonunu sağlamak (| Orman Bakanlığı üzere mevzuat çalışmaları tamamlanacak, hallerin ticaretteki payı artırılacaktır. Tedbir 619.3. Sebze ve meyve ticaretinde üreticilerin hak ve menfaatlerinin korunmasına yönelik düzenlemeler hayata geçirilecektir. Tedbir 619.10. Toptan ve perakende ticaret sektörünün dijital dönüşüme uyum kapasitesinin artırılması konusunda çalışmalar ürütülecektir. Tedbir 619.11. Yeşil ve dijital dönüşüm başta olmak üzere gelişen ihtiyaçlar doğrultusunda mevcut mevzuat ve uygulamalar katılımcı bir yaklaşımla iyileştirilecektir. Tedbir 619.16. Markalaşmanın önemine ilişkin farkındalık artırılacak, başta e- ticaret işletmelerinin alan adları olmak üzere markalaşmaya yönelik çalışmalar desteklenecektir. Ticaret Bakanlığı (5), Hazine ve Maliye Bakanlığı Ticaret Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Ticaret Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı Ticaret Bakanlığı (S) 1. Sebze ve meyve ticaretinde tüm alıcılar için ödeme sürelerinin belirlenmesi yönünde mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır. 1. KOBİ'lerin ve girişimcilerin e- ticaret kapasitelerini güçlendirmek ve dijital dönüşümlerine katkıda bulunmak amacıyla Türkiye e- Ticaret Haftası etkinliği gerçekleştirilecektir. 1. Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında AB mevzuatının ülkemiz ihracatına etkilerine ve mevzuat uyum süreçlerine ilişkin olarak Avrupa Komisyonu ile teknik toplantılar düzenlenecektir. 2. Yeşil dönüşüm mevzuatı kapsamında bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecek ve ilgili sektör görüşleri alınacaktır. 1. Marka ve TUROÇUALITYS Destek Programı kapsamında markalaşmaya yönelik faaliyetler desteklenecektir. e-Ticarette güvenin artırılması konusunda çalışmalar yürütülecek, özellikle coğrafi ve kültürel olarak yakın ülke ve bölgelerde Türkiye'nin pazar payı artırılacaktır. mevzuatı yeni iş modellerine uyum sağlayacak şekilde güncellenecektir. Tedbir 620.4. e-İhracatın artırılması amacıyla yakın coğrafyada hedef bölgeler ve sektörler belirlenerek ürün bazlı üretim ve ticareti ortaya koyan saha araştırmaları ve ihtiyaç analizleri gerçekleştirilecektir. Tedbir 620.6. Türkiye'nin rekabet avantajı olan bölgelerde ikili ve çok taraflı anlaşmalar yoluyla e-ticaret pazar payı artırılacaktır. Ticaret Bakanlığı (S), Ilgili Kurum ve Kuruluşlar | Ticaret Bakanlığı (S) Ticaret Bakanlığı (S) 1. Sektördeki güncel gelişmelerin takip edilmesi ve ihtiyaçların belirlenebilmesi amacıyla sektörel paydaşlarla eş güdüm ve istişare faaliyetleri düzenlenecektir. 1. e-Kolay İhracat Platformunda geliştirme çalışmaları yürütülecektir. 1. Türkiye-AB Sınır Ötesi e-Ticaret Alanında Işbirliği, Türkiye-Birleşik Krallık STA'sının Güncellenmesi Müzakereleri, Türkiye-Körfez İşbirliği Konseyi STA Müzakereleri ve Türkiye-Kanada STA Müzakereleri yürütülecektir. Tedbir 620.7. Elektronik Ticaret Bakanlığı (S) 1. Elektronik Ticaret Bilgi Ticaret Bilgi Sistemi, Sisteminin (ETBİS) kullanıcı dostu işletmelerin ve tüketicilerin olmasına yönelik çalışmalar ihtiyaçlarını karşılayacak ve yürütülecektir. yurt dışı pazarları da içerecek 2. Yurt dışı pazar örnekleri Sl e gelsileckti.. incelenerek ihracat potansiyeli $ yüksek ürünlerin tespitine yönelik rapor hazırlanacaktır. Tüketicinin korunmasıyla ilgili mevzuat gözden geçirilecek, hassas tüketici gruplarına özel önlemler getirilecek ve uygulamalar iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.621) Tedbir 621.1. Tüketicinin Ticaret Bakanlığı (S) 1. Tüketici hukukunun dinamik korunmasına ilişkin mevzuat yapısı göz önünde bulundurularak güncel gelişmelere uygun ihtiyaç duyulan yasal düzenlemeler olarak gözden geçirilecektir. tespit edilecektir. Tedbir 621.5. Tüketici Ticaret Bakanlığı (S), 1. Tüketici Hakem Heyetleri 81 il Hakem Heyetlerinin 81 il İçişleri Bakanlığı merkezinde olacak şekilde yeniden merkezinde olacak şekilde yapılandırılacaktır. yeniden yapılandırılması sağlanacak, kurumsal ve beşeri kapasiteleri geliştirilecektir. Tedbir 621.6. Tüketici Ticaret Bakanlığı (S) 1. Tüketici Şikâyet Platformu uyuşmazlıklarının elektronik sistem altyapısı kurulacaktır. ortamda çözülebilmesi amacıyla Tüketici Şikâyet Platformu oluşturulacaktır. Tedbir 621.9. Tüketici Bilgi Ticaret Bakanlığı (S) 1. Tüketici Bilgi Sistemi Sisteminde yenilik ve faaliyetlerinin daha hızlı ve kolay iyileştirme çalışmaları yürütülmesi için çalışmalar yürütülecektir. başlatılacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim 2025 | 2026(1) | 2027 (2) Lisanslı Depo Sayısı Adet 26 295 İnternet Üzerinden Alışveriş Yapanların Oranı (3) | Yüzde 55,7 60,0 Tüketici Ürünlerindeki Güvensizlik Oranı Yüzde i i (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) internet kullanan bireylerin kişisel kullanım amacıyla internet üzerinden mal veya hizmet siparişi verme ya da satın alma oranıdır. 2.2.3.10. Gümrük Hizmetleri a) Mevcut Durum İhracatın artırılması, toplum ve çevrenin korunması, kaçakçılıkla etkin mücadele edilmesi hedefleri çerçevesinde uluslararası standartlara uyumlu gümrük politikaları uygulanmaya devam edilmiştir. Şeffaflığın artırılması, bürokrasinin ve maliyetlerin azaltılması konusunda çalışmalar yürütülmüş ve sektörün ihtiyaçlarına uygun çözümler geliştirilmeye çalışılmıştır. Avrupa Birliği (AB)” nde gümrük işlemlerinin dijitalleştirilmesi ve sadeleştirilmesini, üye ülkeler arasındaki uygulama farklılıklarının azaltılmasını, veri odaklı gümrük hizmeti sunumunu, gerçek zamanlı risk analizinin güçlendirilmesini amaçlayan ve gümrük alanında AB'de yeni bir dönemi işaret eden kapsamlı gümrük reformu 21 Eylül 2026 tarihinden itibaren kademeli olarak uygulanmaya başlanmıştır. Gümrük işlemlerinin yalnızca sınır kontrolleri üzerinden değil, tedarik süreci boyunca paylaşılan veriler üzerinden yönetilmesini hedefleyen söz konusu reformun merkezinde Birlik Gümrük Kodu'nun güncellenmesi, AB Gümrük Otoritesinin kurulması, AB genelindeki tüm gümrük işlemleri için farklı ulusal sistemlerin yerine tek bir gümrük giriş noktası yer almıştır. Reform kapsamında ayrıca mevcut ulusal bilişim sistemlerinin yerini alacak AB Gümrük Veri Merkezinin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Düşük değerli e-ticaret gönderilerine yönelik kurallar da değiştirilmiştir. Küçük paketlerin gümrüklerde oluşturduğu işlem maliyetlerini karşılamak amacıyla Kasım 2026'dan itibaren AB genelinde ek işlem ücreti alınması kararlaştırılmış, yeni mali yükümlülükler ve kontroller getirilmiştir. Güvenilir firmalara gümrük işlemlerinde kolaylık sağlayan ve 2013 yılında uygulamaya konulan Yetkilendirilmiş Yükümlü uygulaması kapsamında yetki verilen firma sayısı Eylül 2026 itibarıyla 841'e ulaşmıştır. Gümrük hizmetlerinde ticaretin kolaylaştırılması faaliyetleri kapsamında aynı tarih itibarıyla yerinde gümrükleme yetkisine sahip firma sayısı ihracatta 74, ithalatta ise 18 olmuştur. Ayrıca 77 firma izinli gönderici, 20 firma izinli alıcı yetkisine sahiptir. Eylül 2026 itibarıyla gümrük müşaviri sayısı 3.611, gümrük müşavir yardımcısı sayısı 11.715 ve yetkilendirilmiş gümrük müşaviri sayısı 459 olarak gerçekleşmiştir. Kaçakçılıkla mücadele çalışmaları kapsamında 2025 yılında ele geçirilen kaçak eşyanın toplam piyasa değeri bir önceki yıla kıyasla yüzde 117 artarak 98,6 milyar TL'ye ulaşmıştır. 2026 yılı Ağustos itibarıyla yakalama değeri bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 71'lik artış göstererek 74,4 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Kara Kapıları Takip Programından alınan verilere göre 2025 yılında kara sınır kapılarında toplam 10.310.628 araç giriş-çikışı kaydedilirken, 2026 yılı Ocak-Eylül döneminde toplam 6.719.488 araç giriş-çıkışı gerçekleşmiştir. 2025 yılında kara gümrük kapılarından giriş çıkış yapan yolcu sayısı 32.330.554 kişiyken, 2026 yılı Ocak-Eylül döneminde bu sayı 22.622.893 kişi olmuştur. 2026 yılı verilerine göre en çok yolcunun geçiş yaptığı sınır kapısı 5.141.664 kişiyle Kapıkule Sınır Kapısıyken en az yolcunun geçiş yaptığı sınır kapısı 421.052 kişiyle Dilucu Sınır Kapısı olmuştur. Gümrük idarelerinde sürdürülen modernizasyon ve yapım işlerinin tamamlanarak yeni gümrük tesislerinin hizmete açılması çalışmalarına devam edilmiştir. Türkiye'de 19 Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü faaliyet göstermekte olup bunlara bağlı 162'si faal, 14'ü faal olmayan toplam 176 gümrük müdürlüğü bulunmaktadır. Günümüzün değişen şartlarına uyum sağlanması amacıyla gerekli görülen hizmet binaları ve gümrük kapılarında modernizasyon çalışmaları sürdürülmektedir. Bunun yanı sıra yapımı devam eden gümrük hizmet binaları ve gümrük kapılarıyla güvenli ticaretin sağlanması, işlem sürelerinin kısaltılması, kaçakçılığın önlenmesi gibi konularda iyileşme elde edilmesi ve gümrük süreçlerinin etkinliğe kavuşturulması amaçlanmaktadır. Yayladağı ve Üzümlü Gümrük Kapılarının modernizasyonuna yönelik inşaat çalışmaları devam etmektedir. Türkiye'nin de taraf olduğu Ortak Transit Sözleşmesi kapsamında transit eşyasının işlemlerinin hızlandırılarak basitleştirilmesini ve ticaret erbabının zaman kaybetmesini önleyerek maliyetlerin azaltılmasını sağlamak amacıyla oluşturulan Ortak Transit Rejimi çerçevesinde Türkiye'den Avrupa Birliğine, karayoluyla Muratbey ve Erenköy Gümrük Müdürlüklerinden yapılan ihracat taşımalarının 2025 sonu itibarıyla yaklaşık yüzde 40'ı izinli gönderici tesislerinden gerçekleştirilmiştir. Kaçakçılıkla mücadelede ihtiyaç duyulan yeni nesil teknolojilerin yerli ve milli imkânlarla üretilmesini sağlayıp sanayi üretiminde katma değerin artırılması, dışa bağımlılığın azaltılması ve yasadışı ticaretin önlenmesi amacıyla başlatılan ve fiziki müdahalesiz kontrol teknolojileri olarak adlandırılan Milli Araç ve Konteyner Tarama (MİLTAR) Projesinin üçüncü faz çalışmalarına devam edilmektedir. Üçüncü faz kapsamında iki adet yarı sabit sistemin (Sarp ve Dilucu Gümrük Kapıları) seri üretiminin tamamlanması, bir adet geri yansıma teknolojili sabit sistem prototipinin geliştirilmesi (Habur Gümrük Kapısı) öngörülmektedir. Sistemlerin tasarım çalışmaları devam etmektedir. Sistemlerin yerli olarak tedarikine devam edilmekte olup ürün çeşitliliğine gidilerek MİLTAR Projesi kapsamında üretilen ve Hayalet adı verilen Geri Yansıma Teknolojili Araç ve Konteyner Tarama Sistemlerinden ilk ikisi 15 Ağustos 2024 ve 10 Eylül 2025 tarihlerinde Habur Gümrük Kapısında hizmete alınmıştır. Bununla beraber prototip üretimi biten ve fabrika kabul testi tamamlanan bir adet mobil (GEZGİN) X-ray araç ve konteyner tarama sistemi 26-27 Kasım 2025 tarihinde yapılan saha kabul testlerinin ardından Mersin Limanında faaliyete alınmıştır. İlaveten, proje kapsamında seri üretimi tamamlanan yarı sabit sistem 5-6 Ocak 2026 tarihlerinde yapılan kabul testlerini takiben Habur Gümrük Kapısında faaliyete alınmıştır. Gümrük muhafaza ekiplerinin kaçakçılıkla mücadele faaliyetlerinde teknolojik altyapı kullanımının artması yakalama faaliyetlerinin yüksek düzeyde artmasında önemli rol oynamıştır. Kaçakçılıkla etkin mücadeleyi sağlayacak teknik cihaz ve sistemlerin tüm sahalarda yaygınlaştırılmasına 2026 yılında da devam edilmiştir. Bu kapsamda 2026 yılında 10 adet Bagaj X-Ray Cihazı, iki adet Yutucu, üç adet Vücut Tarama Cihazı ve 20 adet XRF cihazının alımına ilişkin çalışmalar sürmektedir. Havayoluyla gerçekleştirilen dış ticaret işlemlerinde süreçlerin sadeleştirilmesi, şeffaf bir şekilde takip edilebilmesi, işlem süreçlerinin kısaltılması ve maliyetlerin azaltılması hedefi doğrultusunda başlatılan Havayolu İşlemlerinin Dijitalleştirilmesi Projesi kapsamında yazılım çalışmaları tamamlanmıştır. Projenin ilk adımı olarak, 25 Ocak 2024 tarihinde Ankara Esenboğa Gümrük Müdürlüğünde başlatılan Hava Yolu Gümrük Beyan Sistemi (HGBS) pilot uygulamasının ardından gerçekleştirilen iyileştirmeler sonrasında sistemin yaygınlaştırılması amacıyla 15 Ocak 2025 tarihinde Sabiha Gökçen Gümrük Müdürlüğünde pilot uygulama başlatılmıştır. 4 Mayıs 2026 tarihi itibarıyla hava hudut kapısı olan tüm havalimanlarında uygulama devreye alınmıştır. Gümrükte Kullanılan Belgelerin Dijitale Dönüşümü Projesiyle ihracat ve antrepo işlemlerinde hayata geçirilen Kâğıtsız Gümrük Uygulaması ithalat işlemlerini kapsayacak şekilde Orta Anadolu Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü bağlantı gümrük müdürlüklerinde devreye alınmış olup yaygınlaştırma çalışmaları devam etmektedir. İthalat denetimleri, Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS) üzerinden elektronik ortamda risk esaslı olarak gerçekleştirilmektedir. TAREKS sayesinde denetimlerin etkin ve verimli şekilde gerçekleştirilmesi sağlanmakta ve işlemler 7/24 çevrimiçi takip edilebilmektedir. TAREKS'in yapay zekâ destekli yeni risk analizi odağında yenilenerek daha etkin bir ürün güvenliği denetimi sağlanmasına yönelik çalışmalar Temmuz 2025 itibarıyla tamamlanmış olup yeni TAREKS sistemi devreye alınmıştır. Program döneminde gümrük hizmetleri alanında ülkemizde en dikkat çekici gelişme, yerli üreticinin korunması ve kayıt dışı ticaretle mücadele amacıyla bireysel e-ticaret alışverişlerindeki vergi muafiyetlerinin ve basitleştirilmiş süreçlerin kaldırılması olmuştur. 7 Ocak 2026 tarihli ve 33130 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 10813 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla 4458 Sayılı Gümrük Kanunu'nun Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar yürürlüğe girmiştir. Buna göre kıymeti 30 avroya kadar olan ticari miktar ve mahiyet arz etmeyen eşyanın Basitleştirilmiş Gümrük Beyannamesiyle ithaline ilişkin olarak öngörülen vergi muafiyeti uygulaması yürürlükten kaldırılmıştır. İstisnanın kaldırılması sonucunda yurt dışından eşya getirilmesi halinde söz konusu eşyanın ithalatının mevzuatın genel hükümleri çerçevesinde normal ithalat prosedürlerine tabi tutularak gerçekleştirilmesi sağlanmıştır. Yine yerli üreticilerin desteklenmesi amacı doğrultusunda yerli üreticilerin ihtiyaç duyduğu bazı kritik ham madde ve sanayi girdilerinde gümrük vergisi indirimleri ve muafiyetler sağlanmıştır. b) Amaç Uluslararası (standartlar ve yükümlülüklerimiz doğrultusunda (şeffaflığı ve öngörülebilirliği esas alarak ticareti kolaylaştırmak ve kaçakçılıkla etkin mücadele etmek temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika/ Tedbir Sorumlu / Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Ülkemizin ulusal hak ve menfaatleri gözetilerek, gümrük alanında ikili, bölgesel ve çok taraflı ticari ve ekonomik ilişkileri ve iş birlikleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.623) Tedbir 623.1. Ülkemizde ve (| Ticaret Bakanlığı (S) 1. Gümrük Birliğinin güncellenmesi dünya ticaretinde yaşanan hedefi doğrultusunda AB ile ticari ekonomik gelişmeler göz sorunların çözümü ve yeni alanlarda önünde bulundurularak Gümrük işbirliklerinin geliştirilmesi amacıyla Birliği'nin güncellenmesine üst düzey ve teknik temaslar ilişkin çalışmalar yürütülecektir. sürdürülecektir. Tedbir 623.2. Gümrük Ticaret Bakanlığı (S) 1. Çeşitli ülke gümrük idareleri ile idareleri arasında işbirliği Gümrük Alanında Karşılıklı İdari artırılarak muhtelif uluslararası Yardım Anlaşması müzakereleri belgelerin akdedilmesi gerçekleştirilerek tamamlanması çalışmaları yürütülecektir. sağlanacaktır. 2. Yetkilendirilmiş Yükümlü Karşılıklı Tanıma Anlaşması için gerekli alışmalar gerçekleştirilecektir. Farklı kurumlarca yapılan kontrol, izin ve onay süreçleri basitleştirilecek ve bu süreçlerde aranan belgeler azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p.624) Tedbir 624,2. Dış ticaret Ticaret Bakanlığı (5), 1. İthalatta kâğıtsız gümrük işlemlerinde blokzincir ve Hazine ve Maliye uygulamalarına geçiş için gerekli otomatik karakter tanıma (OCR) | Bakanlığı teknik çalışmalara devam edilecektir. gibi yenilikçi teknolojiler 2. Gümrük müdürlüklerince kullanılarak kâğıtsız ortamda yürütülen beyanname kontrol gümrük uygulamaları süreçlerinin iyileştirilmesi ve eşyanın yaygınlaştırılacaktır. tarife, kıymet ve vergilendirilmesine yönelik olarak idarece yapılan tespitlerde doğruluk oranının artırılması amacıyla yapay zekâ destekli bir sistem geliştirilecektir. 3. Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (BİLGE) Sistemi ve diğer elektronik gümrük uygulamaları üzerinden yürütülen gümrük ve lojistik süreçlerinin blokzincir, yapay zekâ vb. yenilikçi teknolojiler kullanılarak geliştirilmesine ve iyileştirilmesine önelik çalışmalar yürütülecektir. 1. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ve TOBB arasında evrakların dijital ortama alınmasına ilişkin protokol imzalanacaktır. Tedbir 624.3. Geçiş belgesi Ulaştırma ve Altyapı tahsisi için dağıtım ofislerine Bakanlığı (S), Ticaret ibraz edilen evrakların tamamı | Bakanlığı elektronik ortama alınacak ve kağıt belge ibrazı sonlandırılacaktır. Tedbir 624.5. Gümrük Ticaret Bakanlığı (S), İlgili kapılarında yaşanan bekleme Kamu Kurum ve sorumluluğu olan bakanlıkların 7/24 nedeniyle artan maliyetlerin Kuruluşları çalışma sistemine uyumu takip düşürülmesi için beklemeye edilecektir. sebep olan mevzuat ve altyapı unsurları iyileştirilecektir. Gümrük hizmetleri yeşil ve dijital dönüşümle uygun bir yapıya kavuşturulacaktır. 1. Gümrük kapılarında görev ve Tedbir 626.1. Geleneksel dış ücaret modelleriyle kurgulanan dış ticaret ve gümrük mevzuatı ikiz dönüşüme uyum doğrultusunda e-ihracatın gereklilikleri de dikkate alınarak revize edilecektir. Ticaret Bakanlığı (S), 1. Düşük değerli gönderilere yönelik Gençlik ve Spor Bakanlığı | karşı ülke gümrük uygulamaları hakkında güncel bilgiler düzenli olarak takip edilerek Basitleştirilmiş Gümrük Beyannamesi (BGB) kapsamındaki beyanlarda uyumlaştırmaya gidilecektir. 2. Güncel bilgiler yurtdışına gidecek gönderilerin işlemlerinin hızlı ve sorunsuz şekilde yapılabilmesini teminen gönderi yapanların kullanımına sunulmak üzere Ticaret Bakanlığına ait internet sitesi üzerinden sunulacaktır. 3. Genç kuşağın dijital yetkinliğinden faydalanılarak gümrük işlemlerinin basitleştirilmesi, Basitleştirilmiş Gümrük Beyannamesi (BGB) süreçlerinin etkinleştirilmesi ve genç nesillere gümrük iş ve işlemlerinin uygulamalı olarak öğretilmesi hedefi doğrultusunda Gümrüğün Dijital Elçileri: BGB ile Sınırları Aşan Dijital Gümrük Yarışması düzenlenecektir. 4. Yarışma neticesinde doğrudan gümrük operasyonel süreçlerine girdi teşkil edecek gümrük teknik geri bildirimleri analiz edilerek gümrük yazılımları, beyanname formları ve ikincil mevzuat düzenlemelerinde süreç iyileştirme ve otomasyon çalışmaları | yürütülecektir. Gümrük işlemlerinde etkinlik ve verimliliğin artırılması amacıyla bilgi ve iletişim teknolojilerinden azami ölçüde yararlanılacak ve altyapı ihtiyacı karşılanacaktır. (Kalkınma Planı p.628) Tedbir 628.2. İhracat Ticaret Bakanlığı (S) 1. İhracat işlemleriyle ilgili tüm işlemlerinde blokzincir gümrük ve lojistik süreçlerinin teknolojisinin kullanılmasına blokzincir altyapısı kullanılarak ilişkin yürütülen çalışmaların süreçteki tüm paydaşlarca elektronik Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri ortamda tek bir ekrandan (BİLGE) Sistemini de yürütülebilmesi ve izlenebilmesini kapsayacak şekilde geliştirilmesi sağlayacak İhracat Zinciri Projesinin sağlanacaktır. hayata geçirilmesine ilişkin çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 628.3. Eşya, taşıt ve Ticaret Bakanlığı (S), 1. Milli Tarama Sistemleri Projesi yolcu kontrollerinde ileri Sanayi ve Teknoloji (MİLTAR) çerçevesinde fiziki teknolojiye sahip sistemler ve Bakanlığı, TÜBİTAK müdahalesiz kontrol teknolojilerinin uygulamalar yaygınlaştırılarak gümrük kapılarında yazılımlar geliştirilecektir. çeşitlendirilmesine ve yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. Uygulamada yeknesaklığı sağlamak amacıyla iş süreçlerinde yetki ve sorumluluklar daha belirgin hale getirilecek, insan kaynakları kapasitesi nitelik ve nicelik olarak ükseltilecek, profesyonelleşme artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.629 Tedbir 629.1. Gümrük Ticaret Bakanlığı (S), İlgili | 1. Kurumlar arasında operasyonel kapılarındaki koordinasyonun Kamu Kurum ve koordinasyonun sağlanmasına Ticaret Bakanlığı tarafından Kuruluşları yönelik gerekli hukuki düzenlemeler yürütülmesine yönelik gerekli hazırlanacaktır. düzenlemeler hayata geçirilecektir. Uluslararası yükümlülüklerimizle uyumlu şekilde e-ihracatın artırılmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 630.3. e-Ticarette Ticaret Bakanlığı (S), 1. Sınır Ötesi e-Ticaret Gümrük kargo süreçlerini Dışişleri Bakanlığı Mevzuatı ve Basitleştirilmiş Gümrük kolaylaştırarak, e-ihracatı Beyannamesi uygulamaları küresel hızlandırmak ve yurt dışındaki gelişmelere ve dijital yeniliklere gümrükleme sürecini uyum sağlayacak şekilde kolaylaştırmak için gerekli güncellenecektir. düzenlemeler hayata 2. Başta sınır komşularımız olmak geçirilecektir. üzere yakın coğrafyamızdaki ülkelerle Gümrük e-Ticaret Altyapı ve Mevzuat Tecrübe Paylaşımı Programı başlatılacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026 e 2027 e Toplam YYS Sahibi Firma Sayısı İhracatta Yükün Deniz Limanlarında Gümrük Gözetiminde Ortalama Bekleme Süresi İhracatta Yükün Kara Kapılarında Gümrük Gözetiminde Ortalama Bekleme Süresi İlk 4 Saatte Gümrüklemesi Tamamlanan İhracat Beyannamesi Oranı Kaynak: Ticaret Bakanlığı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.2.3.11. İnşaat, Mühendislik-Mimarlık, Teknik Müşavirlik ve Müteahhitlik Hizmetleri a) Mevcut Durum İnşaat sektörünün 2026 yılı ilk çeyrek büyüme ivmesi yavaşlamış, sektör yüzde 3,2 oranında büyümüştür. İkinci çeyrekte ise yüzde 1,9'luk daralmayla büyüme eğilimi kesintiye uğramıştır. Yüksek finansman maliyetleri, krediye erişimde yaşanan güçlükler ve korumacı politikalar sektörün faaliyet koşullarını zorlaştırırken deprem bölgesindeki yeniden inşa çalışmaları ve kamu altyapı yatırımları inşaat sektörünün büyümesini destekleyen başlıca unsurlar olmaya devam etmiştir. TÜİK verilerine göre inşaat sektöründe yeni iş siparişleri endeksi 2026 yılının ilk dokuz ayında dalgalı bir seyir izlemiştir. Temmuz ayında bir önceki aya kıyasla yüzde 3,9 artan endeks Ağustos ayında yüzde 3,8 gerilemiş, Eylül ayında ise yüzde 1,9 artmıştır. İnşaat sektörü güven endeksi de benzer bir görünüm sergilemiştir. Mart ayında yüzde 3,9 azalışla 2026 yılının ilk dokuz ayının en düşük seviyesine gerileyen endeks, Nisan ayında yüzde 3,6 artışla toparlanmaya başlamıştır. Yılın ilerleyen aylarında ise görece sınırlı değişimlerle yatay bir seyir göstermiştir. Küresel çelik piyasasına yönelik 2026 yılı ikinci çeyrek için OECD tarafından yayımlanan rapora göre çelik üretiminde kullanılan ham maddelerin fiyatları 2025 yılının ilk yarısında görece istikrarlı seyretmiş, 2026 Ocak ayına kadar kademeli olarak artmıştır. 2025 yılı genelinde ise demir cevheri fiyatı yüzde 9, hurda fiyatı yüzde 2 artmıştır. TÜİK tarafından yayımlanan inşaat maliyet endeksi, Temmuz 2026'da bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 28,3 artarken malzeme endeksinde yüzde 27,1, işçilik endeksinde yüzde 30,5 artış meydana gelmiştir. Endeks bir önceki yılın aynı ayına kıyasla binalarda yüzde 28,4, bina dışı yapılarda ise yüzde 28,2 artmıştır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak 2026 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğ 3 Şubat 2026 tarihinde yayımlanmıştır. 2025 yılına kıyasla tüm sınıflarda maliyetler artmıştır. En yüksek artış yüzde 27,9 ile 1. Sınıf (B) Grubu yapılarda, en düşük artış ise yüzde 15,7 ile TİI. Sınıf (B) Grubu yapılarda gerçekleşmiştir. TABLO TI: 35- İnşaat Sektöründeki Gelişmeler 2023 2024 2025 2026 İnşaat Sektörü GSYH Payı (Cari Fiyatlarla) 5,4 5,8 5,9 5,7(1) İnşaat Sektörü Büyüme Hızı (2009 Sabit Fiyatlarıyla) 6,5 9,8 110 0,12) Kaynak: TÜİK (1) Ocak-Haziran dönemi ortalama değerleri esas alınmıştır. (2) Bir önceki yılın Ocak-Haziran dönemine göre ortalama değerler esas alınmıştır. 2023-2025 döneminde inşaat sektörünün GSYH içindeki payında ve büyüme hızında artış görülmüştür. 2026 yılının ilk yarısında iki çeyrek ortalamasına göre sektörün GSYH içindeki payı yüzde 5,7, büyüme hızı ise yüzde 0,7 olarak gerçekleşmiştir. TABLO TI: 36- İnşaat Sektörü İstihdamı 2023 2024 2025 | 2025(1) (o 2026(1) İstihdam (Bin Kişi) 1991 2 157 2 216 2 142 2 108 İstihdam Payı (Yüzde) 6,3 6,6 6,8 6,6 6,6 Kaynak: TÜİK (1) Ocak-Haziran dönemi ortalama değerleri esas alınmıştır. Türkiye'nin önemli istihdam kaynaklarından biri olan inşaat sektöründe istihdam, bir önceki yılın Ocak-Haziran dönemine göre yaklaşık 34 bin kişi gerilemiştir. Sektörün toplam istihdam içindeki payı ise yüzde 6,6 seviyesinde gerçekleşerek aynı seviyede kalmıştır. TÜİK tarafından yayımlanan yapı izin istatistiklerine göre 2026 yılının Ocak-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yapı kullanma izin belgesi verilen bina sayısı yüzde 9,1, daire sayısı yüzde 10,4 ve toplam yüzölçümü yüzde 4,6 artmıştır. Yapı kullanma izni verilen kamu eğlence, hastane, eğitim veya bakım binalarının toplam yüzölçümü ise yüzde 20 azalmıştır. TABLO II: 37- Metrekare Büyüklüğüne Göre Yapı Kullanma İzin Belgesi Alan Binaların Dağılımı 2023 2024 2025 Bir Daireli İkamet Amaçlı Binalar 6904 o8130 7337 3042 al Ma Daha Fazla Daireli Ikamet Amaçlı 78148 88539 95842 39146 41755 Toptan ve Perakende Ticaret Binaları 2 748 3 095 3 465 i 291 i 504 Kamu Eğlence, Hastane, Eğitim veya Bakım Binaları 4 263 6411 4915 2 299 1838 Sanayi Binaları ve Depolar 14 7/29 17 259 18 221 7 925 Kaynak: TÜİK (1) Ocak-Haziran dönemi değerleri esas alınmıştır. Tapu Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla yapı ve yapı denetimi süreçlerinde şantiye şeflerinin kayıt tutması, yangın güvenliğine yönelik periyodik kontroller, yapı denetim süreçlerinin elektronik ortamda takibi ile beton üreticileri ve zemin ve temel etüt kuruluşlarının görev, sorumluluk ve yaptırımlarına, zemin ve temel etüt hizmetleri ile kamu ihale sözleşmelerinde anlaşmazlıkların çözümüne yönelik ek düzenlemeler getirilmiştir. Kamu alımlarında AB ile mütekabiliyet esasının getirilmesine yönelik düzenleme yapılmıştır. 7590 sayılı Kanunla 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Ek Madde 13 ihdas edilmiş, bu doğrultuJla AB menşeli mallar ile üye devletlerde yerleşik isteklilere, mütekabiliyet esasları çerçevesinde belirli hak ve avantajların tanınabilmesine yönelik hukuki çerçeve oluşturulmuştur. Kamu ihale mevzuatında ihale süreçlerinin uygulama esasları ile başvuru ve değerlendirme süreçleri düzenlenmiştir. Bu kapsamda 9 Nisan 2026 tarihli Resmi Gazete'de danışmanlık hizmet alımı, hizmet alımı, mal alımı ve yapım işleri ihalelerine ilişkin uygulama yönetmelikleri ile ihalelere yönelik başvurulara ilişkin mevzuat yayımlanmış, 13 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete'de Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde düzenlemeye gidilmiştir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun 29 Ocak 2026 tarihli ve 11364 sayılı Kararıyla konut kredilerine ilişkin düzenleme yapılmıştır. Düzenlemeyle Enerji Kimlik Belgesi uygulaması kapsamında daha önce A ve B enerji sınıfına sahip konutlar için uygulanan avantajlı kredi değer oranı kapsamına, C enerji performans sınıfına sahip konutlar da dâhil edilmiştir. Yapı Malzemeleri Yönetmeliğinde (305/2011/AB) Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 20 Şubat 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Yönetmelikle yapı malzemelerinin performans değişmezliğinin değerlendirilmesi ve doğrulanmasına ilişkin esaslar güncellenmiş ve temel karakteristiklere çevresel sürdürülebilirlik eklenmiştir. 16 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle yapı inşaat alanı 10.000 m2 ve üzeri olan binalar için Bina Yaşam Döngüsü Analizi Belgesi düzenlenmesi uygulaması 1 Ocak 2027 tarihi itibarıyla zorunlu hale getirilmiştir. 17 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Hafif Çelik Binaların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelikle çelik, sac, şerit veya plakadan soğuk şekillendirilmiş yapı elemanlarının ve yapı sistemlerinin, kullanım amaçlarına uygun olarak yeterli güvenlikle tasarımına ve yapımına ilişkin esaslar belirlenmiştir. Mimarlık-mühendislik projelerinin yapı ruhsat süreçleriyle entegre teslim, kontrol ve onay sürecinin dijital ortama taşınması, internet tabanlı ve açık kaynaklı ulusal e-proje portal araçlarının kullanılmasını düzenleyen Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması Hakkında Yönetmelik ile Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Elektronik Ortamda Teslimi ve Yönetilmesi Hakkında Yönetmelik 5 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Yüksek yapıların yıkımına ilişkin özel kurallar 12 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle düzenlenmiştir. Bu yapıların emniyetli, kontrollü ve ekonomik şekilde yıkılmasına yönelik teknik ve idari esaslar tanımlanmıştır. TABLO TI: 38- Yurt Dışı Müteahhitlik Firmalarının En Çok Proje Yaptığı Ülkeler ği 2025 ği 1972-2026 Eylül Ülke (Milyon Dolar) (Yüzde Pay) | Ülke (Milyon Dolar) (O (Yüzde Pay) (1) (1) Libya 4 855 18,5 Rusya 103 350 Romanya 4 752 18,1 Türkmenistan 56 595 Irak 3417 13,0 Irak 39 422 Türkmenistan 2512 9,6 Libya 37051 Polonya 2100 8,0 S. Arabistan 33 617 Kaynak: Ticaret Bakanlığı (1) Projelerin Toplam Bedeli Ticaret Bakanlığı verilerine göre Türk müteahhitlik firmaları 1972 yılından Eylül 2026'ya kadar 138 ülkede 568,95 milyar dolar değerinde 12.975 proje üstlenmiştir. 1972'den bugüne kadar proje yapılan ülkelere bakıldığında Rusya ilk sıradaki konumunu korusa da savaş nedeniyle 2025 yılında en çok proje üstlenilen ilk beş ülke arasında yer almamıştır. Aynı yıl Romanya ve Polonya'da ise önemli projeler üstlenilmiştir. Firmaların en çok proje gerçekleştirdiği ülkeler Bağımsız Devletler Topluluğu, Orta Doğu ve Afrika ülkeleridir. 2026 yılı Ocak-Eylül döneminde Türk inşaat firmaları yurt dışında 4,82 milyar dolar değerinde proje üstlenmiştir. Yurt dışı müteahhitlik firmalarının üstlendiği projelerin dağılımına bakıldığında 1972'den 2026 Eylül ayına kadar ilk sırayı yüzde 14,6'lık payla karayolu/tünel/köprü projelerinin aldığı görülmektedir. TABLO II: 39- Yurt Dışı Müteahhitlik Firmaları Tarafından Üstlenilen Projelerin Sektörel Dağılımı 1972-2026 Eylül Sektörler (Milyon Dolar) (Yüzde (Sektörler (Milyon Dolar) (Yüzde (1) Pay) (1) Pay) Karayolu/Tünel/Köprü 4 884 18,6 Karayolu/Tünel/Köprü 82811 Konut 3011 11,5 Konut 75 650 Enerji Nakil Hatları 2 866 10,9 Enerji Santrali 47 115 Gaz/Petrol Boru 1834 70 — İDemiryolu 40 482 Hatları Enerji Santrali Ticaret Merkezi 36 885 Kaynak: Ticaret Bakanlığı (1) Projelerin Toplam Bedeli b) Amaç Net sıfır karbon hedefi doğrultusunda yenilenebilir kaynakları kullanan, sürdürülebilir ve güvenli yapılı çevre oluşturmak; güçlü ve entegre tedarik zincirlerine sahip, düşük karbonlu yapı malzemelerini rekabetçi maliyetlerle üretebilen, teknolojik kabiliyeti yüksek bir inşaat sektörü oluşturmak ve ülkemizi yurt dışında küresel bir marka haline getirmek temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika / Tedbir Sorumlu/İşbirliği (| (O Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler Inşaat sektörünün yeşil dönüşümü sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 633.1. Düşük Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. Binalar için yaşam döngüsü karbonlu yapı malzemelerinin | Değişikliği Bakanlığı (S) analizi belgesi düzenlenmeye rekabetçi maliyetlerle başlanacaktır. üretilebilmesi için güçlü ve entegre tedarik zincirleri oluşturulacaktır. Tedbir 633.2. Gömülü Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. Binaların yapım, kullanım ve karbon miktarı ve karbon ayak | Değişikliği Bakanlığı (S) yıkım süreçlerini içeren Bina Yaşam izi azaltılmış, sürdürülebilir Döngüsü Analizi Sistemi ulusal inşaat malzemesi üretimi ve düzeyde devreye alınacaktır. kullanımı yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 633.3. İnşaat Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. İnşaat sektöründe sektöründe sürdürülebilirliğin Değişikliği Bakanlığı (S), | sürdürülebilirlik ihtiyaç analizi sağlanması amacıyla ihtiyaç Ilgili Kamu Kurum ve doğrultusunda mevzuat çalışmaları analizi yapılarak gerekli Kuruluşları, İlgili STKlar (| yürütülecektir. mevzuat çalışmaları apılacaktır. Tedbir 633.10. nSEB uygulamaları hakkında toplumsal farkındalık oluşturulacaktır. Tedbir 633.11. Yeşil binalar ile yeşil yerleşmelerin sertifikalandırılmasına yönelik Ulusal Yeşil Sertifika Sistemi yaygınlaştırılacaktır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S) Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S) 1. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği ve Neredeyse Sıfır Enerjili Bina (nSEB) uygulamaları hakkında ilgili kurumlara, uygulayıcılara ve sektöre yönelik eğitim ve seminer faaliyetlerine devam edilecektir. 1. Yeşil bina ve yerleşmeler ile Ulusal Yeşil Sertifika Sistemi (YeS- TR) hakkında ilgili kurumlara, uygulayıcılara ve sektöre yönelik eğitim ve seminer faaliyetlerine devam edilecektir. Kamu ihale mevzuatı ve uygulamaları uluslararası norm ve standartlarla uyumlu olacak şekilde güncellenecek, kamu ihale usulleri ile yapım ve hizmet yüklenicilerinin seçim kıstasları rekabeti sağlayacak şekilde yeniden belirlenecektir. (Kalkınma Planı p.641) Tedbir 641.5. Tüm kamu ihale ve alımlarının hızlı, etkin ve saydam bir şekilde tek bir platformdan yürütülmesi amacıyla sistem güncellenecektir. Tedbir 641.6. Kamu ihale sözleşme süreçlerinin dijitalleştirilmesi amacıyla merkezi bir platform oluşturulacak, tüm kamu kurum ve kuruluşlarının işlemlerini bu platform üzerinden yürütmesi sağlanacaktır. Hazine ve Maliye Bakanlığı (5), Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Elektronik Kamu Alımları Platformunun (EKAP) güncel teknolojilerle yenilenmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. 2. Doğrudan temin kapsamındaki alım süreçlerinin EKAP üzerinden gerçekleştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. 3. Savunma ve güvenlik alanlarıyla ilgili olanlar ile gizlilik içinde yürütülmesi gerekenler hariç istisna kapsamındaki ihalelere ilişkin ilanların EKAP'ta yayımlanması ve ihale süreçlerinin EKAP üzerinden yürütülmesi yönünde çalışmalar yapılacaktır. 4. Kamu alımlarında yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaştırılması ve iş zekâsı, risk analizi ile karar destek uygulamalarının EKAP'a entegrasyonu amacıyla çalışmalar yürütülecektir. 5. Kamu idarelerinin öngörülebilir ihtiyaçlarına ilişkin yıllık ihale ve alım planlarının standart bir veri yapısıyla EKAP'a kaydedilmesi ve yayımlanmasına yönelik çalışmalar ürütülecektir. 1. Kamu ihale sözleşme süreçlerine ilişkin iş programı, tebligat, süre uzatımı, hakediş, fiyat farkı, kabul, fesih ve tasfiye gibi işlemlerin EKAP üzerinden yürütülmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. Teknik müşavirlik hizmetleri desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.642) Tedbir 642.1. Teknik Ticaret Bakanlığı (5), 1. Yurt dışı teknik müşavirlik müşavirlik hizmetleri İlgili STK'lar firmalarının daha fazla proje desteklenecektir. üstlenmeleri ve pazar çeşitliliklerini arurmalarını teminen sektör çatı kuruluşlarıyla yürütülen heyet programı faaliyetlerine ve devlet desteklerine devam edilecektir. Müteahhitlik ve teknik müşavirlik firmalarının uluslararası rekabet gücü artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.643) Tedbir 643.2. Ülkemizin Dışişleri Bakanlığı (S), i. Hükümetlerarası anlaşmalarla mevcut pazarlardaki konumu | Ticaret Bakanlığı bağlantısallık ve savunma sanayii ikili anlaşmalar yoluyla başta olmak üzere çeşitli alanlarda güçlendirilerek yeni pazarlara pazar payımızın artırılmasına girilmesi için çalışmalar yönelik çalışmalar sürdürülecektir. sürdürülecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri © Birim | 2025 | 2026 (1) | 2027(2) Yurt Dışı Teknik Müşavirlik Hizmetleri Yıllık Toplam Proje Tutarı Milyon Dolar Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetleri İş Hacmi || Milyar Dolar (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.2.4. Devlet Yardımları a) Mevcut Durum 2026 yılında sektörel ihtiyaçlar ve gelişmeler çerçevesinde tarım, yatırım, enerji ve ihracat alanlarında devlet yardımlarına ilişkin Eylül sonu itibarıyla toplam 11 adet Cumhurbaşkanı Kararı yayımlanmıştır. Bu Kararların beşi tarım, biri yatırım, biri enerji ve dördü ihracat alanına yönelik olarak çıkarılmıştır. Kararlardan 10'u mevcut düzenlemelerde değişiklik yapılmasına veya süre uzatımına ilişkin iken bir Karar ile yeni düzenlemeler ihdas edilmiştir. Tarım sektöründe, 7 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesinin Desteklenmesine İlişkin 11004 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile nadasa ayrılan ve işlemeli tarıma uygun olmayan alanlar öncelikli olmak üzere uygun tarımsal üretim yöntemleri kullanmak suretiyle bitkisel üretimin artırılması amaçlanmıştır. Zirai don, kuraklık ve hastalık gibi nedenlerle ürünlerin hasar gören üreticilerin hasarının karşılanması amacıyla Tarım Sigortaları Havuzuna Devlet Tarafından Taahhüt Edilecek Hasar Fazlası Desteğine İlişkin 11109 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı 27 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete'de, 2026 yılında avlanan balon balığı sayısında beklentilerin üzerinde bir artış gerçekleşmesi nedeniyle av kotasını değiştiren Balon Balığı Avcılığının Desteklenmesi Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair 11515 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı da 11 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bunlara ek olarak 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair 11781 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 2024- 2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair 11782 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı da 8 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Enerji sektörüyle ilgili olarak 13 Haziran 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak 1 Ocak 2026 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe konulan 11416 sayılı Yer Altı Maden İşletmelerinde Meydana Gelen Maliyet Artışlarının Karşılanması Amacıyla Destek Verilmesine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar ile yer altı maden işletmelerinde meydana gelen maliyet artışlarının karşılanmasına yönelik destek uygulamasında kömür türüne göre farklı randıman esasları getirilmiş ve yer altı kömür işletmeciliğine yeni başlayan ve hazırlık faaliyetlerinde bulunan işletmeler için destek katsayısı belirlenmiş ve destek süresi 31 Aralık 2028 tarihine kadar uzatılmıştır. Yatırım alanına yönelik olarak 9 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan 11572 sayılı Yatırımlara Proje Bazlı Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar ile başvuru, başvuruların değerlendirilmesi ve sonuçlandırılması, izlenmesi ve raporlanması ile destek tutarlarına ilişkin bazı değişiklikler yapılmıştır. İhracat alanında 7 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 11007 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 5973 sayılı İhracat Destekleri Hakkında Karar'da değişiklikler yapılmıştır. Yapılan düzenleme ile şirket ve marka alım desteği başta olmak üzere bazı destek unsurlarında değişikliklere gidilmiştir. 17 Ocak 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 10881 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 5986 sayılı E-Ihracat Destekleri Hakkında Kararda çeşitli değişiklikler yapılmıştır. Söz konusu değişikliklerle e-ihracat destek sisteminin sadeleştirilmesi ve destek mekanizmalarının belirli öncelikler doğrultusunda yeniden yapılandırılması amaçlanmıştır. Serbest bölgelerle ilgili olarak 8 Ocak 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 10819 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 2635 sayılı İhtisas Serbest Bölgelerinde Sağlanacak Destekler Hakkında Kararda değişiklik yapılmıştır. Söz konusu değişiklik kapsamında 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere bölge işleticilerinin yatırım kredilerine yönelik faiz veya kâr payı gideri desteği kaldırılmış, ihtisas serbest bölgelerinde faaliyet gösteren kullanıcıların kira ve nitelikli personel ücret giderlerine yönelik destekler korunmuştur. İhracat alanında son olarak 27 Şubat 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 10962 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile hizmet ihracatı destek sistemi kapsamlı şekilde yeniden düzenlenmiş ve farklı mevzuatın dayanak teşkil ettiği destek mekanizmaları tek çatı altında toplanmıştır. Düzenleme ile hizmet ihracatının tanımı ve sınıflandırılması güncellenmiş, destek kapsamındaki sektörler ve destek unsurları yeniden belirlenmiştir. Kültür sektörüyle ilgili olarak 18 Haziran 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklikle, Sinema Sektörünün Desteklenmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında sinema sektörüne yönelik devlet yardımı sisteminde düzenlemelere gidilerek devlet yardımları yapım öncesi, yapım ve yapım sonrası olmak üzere sınıflandırılmış ve devlet yardımı türlerinin kapsam ve tanımları güncellenmiştir. 14 Şubat 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklikle, Fikir ve Sanat Eserlerini İçeren Taşıyıcı Materyaller ile Bu Eserlerin Çoğaltılmasına Yarayan Teknik Cihazların Bedellerinden Yapılan Kesintilerin Kullanımına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında fikri mülkiyet sisteminin güçlendirilmesi ile kültürel ve sanatsal faaliyetlere yönelik proje desteklerinin kapsamı ve uygulama usulleri yeniden düzenlenmiştir. 2026 yılında ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından 102 sayılı Cumhurbaşkanlığı Oo Kararnamesi (oOouyarınca (Odevlet oyardımlarının (etkilerinin değerlendirilmesine ve uygulamaların iyileştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmüş ve Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından Kararname uyarınca 2025 Yılı Devlet Yardımları Değerlendirme Raporu hazırlanarak Cumhurbaşkanlığı makamına sunulmuştur. 102 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca birden fazla uygulayıcı kurumun aynı sektör veya yatay alanda uyguladığı ve toplam yıllık bütçesi 100 milyon TL'yi aşan devlet yardımlarına ilişkin 2023-2025 yıllarını kapsayan yapısal etki değerlendirme raporlarının yıl sonuna kadar tamamlanmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Devlet yardımlarının sadeleştirilmesi, mükerrerliklerin önlenmesi ve farklı devlet yardımı uygulamaları arasında uyumun sağlanmasına yönelik çalışmalar yapılmış ve uygulayıcı kurum ve kuruluşlarla görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Devlet yardımı uygulayan kamu kurum ve kuruluşlarının devlet yardımları alanındaki etki değerlendirme kapasitelerinin geliştirilmesi amacıyla 2025 yılında düzenlenen eğitim programlarına ilgili kurumlardan toplam 146 temsilci katılmış, programları başarıyla tamamlayan 85 katılımcıya sertifika verilmiştir. 2026 yılı sonuna kadar gerçekleştirilmesi planlanan eğitim programına 30 kamu kurum ve kuruluşunu temsilen 140 personelin katılım sağlaması öngörülmektedir. Devlet yardımlarına yönelik etki değerlendirme çalışmalarına yönelik teknik ihtiyaçların karşılanması amacıyla Uzaktan Eğitim Kapısına eğitim videoları yüklenmiştir. Kapasite geliştirme çalışmaları kapsamında Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan Devlet Yardımlarında Küresel Gelişmeler, Devlet Yardımı Hazırlama Kılavuzu ve AB'de Devlet Yardımları çalışmaları ile güncellenen Devlet Yardımları Etki Değerlendirme Rehberi ilgili kamu kurum ve kuruluşlarıyla paylaşılmıştır. Devlet yardımı uygulayan kurumlar arasında tecrübe ve iyi uygulama örneklerinin paylaşılması ile ortak hususların ele alınması amacıyla 24-25 Kasım 2026 tarihlerinde Devlet Yardımları Bilgilendirme ve Değerlendirme Toplantısı gerçekleştirilecektir. Devlet yardımlarının etkin şekilde izlenmesi ve raporlanması amacıyla Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından kurulan Devlet Yardımları Izleme Sistemine (DYIS) ilişkin idame ve geliştirme çalışmaları sürdürülmektedir. b) Amaç Sektörel yönlendirme ve özendirmeyle yatırım, üretim ve istihdamın artırılması suretiyle toplum refahının yükseltilmesi, uzun vadeli uluslararası rekabet gücünün geliştirilmesi, kalkınma sürecinin hızlandırılması, bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması, piyasa aksaklıklarının giderilerek piyasa ekonomisine işlerlik kazandırılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika /Tedbir Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler Devlet yardımlarının etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.646) 9 | Tedbir 646.1. Devlet yardımı uygulayan kamu kurum ve kuruluşlarında etki değerlendirme kapasitesi geliştirilecektir. Tedbir 646.2. Uygulanmakta olan devlet yardımları, amacı ile tutarlılığı başta olmak üzere etki değerlendirme sonuçları kapsamında gözden geçirilecektir. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, YÖK, BDDK, EPDK, GİB, SPK Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, YÖK, BDDK, EPDK, SPK, GİB 1. Devlet yardımı uygulayan kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan ilgili personele yönelik etki değerlendirme eğitim programları gerçekleştirilecektir. 2. Devlet yardımı uygulayan kamu kurum ve kuruluşları arasında tecrübe paylaşımını amaçlayan toplantılar gerçekleştirilecektir. 1. 2026 Yılı Devlet Yardımları Değerlendirme Raporu hazırlanacaktır. Devlet yardımlarına ilişkin izleme mekanizması oluşturulacak ve ilgili kamu kurum ve kuruluşları arasında koordinasyon sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.647) Tedbir 647.3. Uluslararası yardım standartları ve kuralları takip edilecek, iyi uygulama örnekleri ve ihtiyaçlarla ilgili araştırmalar yapılacaktır. d) Hedefler Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S) 1. Devlet yardımlarıyla ilgili uluslararası gelişmeleri inceleyen bir rapor yayımlanacaktır. Performans Göstergeleri 2026 (1) 2027 (2) Etki Değerlendirme Eğitimi Verilen Kamu Kurum ve Kuruluş Personeli Sayısı KiŞi 146 140 145 DYİS'e Entegre Devlet Yardımı Uygulayan Kamu N Kurum ve Kuruluş Oranı Yüzde 50 100 100 (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.3. NİTELİKLİ İNSAN, GÜÇLÜ AİLE, SAĞLIKLI TOPLUM 2.3.1. Eğitim a) Mevcut Durum Okul öncesinden itibaren eğitimin her kademesinde kaliteli eğitime erişim gerek fiziki kapasitenin geliştirilmesi gerekse öğretmen niteliklerinin artırılmasıyla gerçekleştirilmektedir. Küresel ölçekte yaşanan ve özellikle son yıllarda beceri temelli eğitimin ön plana çıkmasıyla birlikte dijital, analitik ve sosyal becerilerin bireylere kazandırılmasında eğitim sistemi önemli bir rol oynamaktadır. Okul öncesi eğitimin yaygınlaştırılması faaliyetleri neticesinde 4-5 yaş için brüt okullaşma oranı, 2025-2026 eğitim-öğretim döneminde yüzde 68,56 olarak gerçekleşmiştir. Okul öncesi eğitime erişim için beşeri ve fiziki imkânları iyileştirme çalışmalarının yanı sıra kaliteli okul öncesi eğitime erişim için okul öncesiyle ilgili kalite standartları belirlenerek izeme ve değerlendirme sisteminin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Temel eğitim kademesinde de eğitime erişim artırılmış ve beceri temelli etkinlikler doğrultusunda temel eğitimin yapılandırılmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirilmiştir. 2025-2026 eğitim-öğretim döneminde brüt okullaşma oranı ilköğretimde yüzde 98,74, ortaöğretimde ise yüzde 101,22 olmuştur. Ortaöğretim kademesinde devamsızlık ve başarısızlık nedeniyle sınıf tekrarı riski taşıyan öğrencilere yönelik çalışmaları gerçekleştirmek amacıyla önleme, müdahale ve yönlendirme çalışmaları devam etmektedir. Ayrıca öğrencilerin sınıf geçmelerinde gerekli görülen yeterlilik ve kazanımlara sahip olarak eğitim ve öğretim süreçlerini tamamlamalarını sağlamak amacıyla düzenlemeler yapılmıştır. Öğrencilerin fiziki, sosyal, duygusal, zihni ve ahlâki bakımdan çok yönlü gelişimini desteklemek amacıyla geliştirilen Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin uygulanmasına ilişkin genelge yayımlanmış olup Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları uygulaması 2024-2025 eğitim öğretim yılında 1., 5., ortaöğretim hazırlık ve 9. sınıflarda başlamış olup 2026-2027 eğitim öğretim yılında da 3., 7. ve 11. sınıflarda uygulamaya geçilmiştir. Ders kitaplarındaki içerikler, teorik bilgilerin yanı sıra günlük hayatla da köprü kuracak nitelikte hazırlanmaktadır. Bilgi, beceri, eğilim ve değerlerin öğrencilere günlük yaşamında karşılaşabilecekleri durumlara uygun olarak bireysel ve birlikte çalışma, eğitsel oyunlar, araştırma ve proje çalışmaları gibi ders içi ve ders dışı etkinliklerle kazandırılması hedeflenmektedir. Ayrıca öğrencilerin kelime hazinesini geliştirecek şekilde Türkçenin doğru ve etkili kullanımına dikkat edilmektedir. Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinde öğrencilerin işbirliği yapma, etkin öğrenme, toplumsal yaşam, aile yaşamı gibi alanlarda yeterli olabilmelerini sağlayan, başarı için önemli rol oynayan ve akademik başarıyı destekleyen yönlerini geliştirmek için sosyal duygusal beceri programları oluşturulmaktadır. Sosyal-duygusal becerilerin gelişimini destekleyen afiş, broşür ve sunum içeriklerinin yanı sıra okul öncesi ve ilkokul öğrencilerine yönelik oyun içerikleri ve hikâye kitapları da hazırlanmış olup pek çok materyal öğrenci, öğretmen ve velilerin kullanımına sunulmaktadır. Eğitim hizmetlerine yönelik bilgi sistemlerine ilişkin kapasite ve kabiliyetlerin geliştirilmesi amacıyla eğitim-öğretim, insan kaynakları, fiziki altyapıya ilişkin ihtiyaçların tespiti gibi süreçlerde karar alma faaliyetlerini destekleyen, çözüm önerileri sunan, olası sorunları önceden tespit eden, daha hızlı ve doğru kararlar alınmasına yardımcı olan dijital bir karar destek platformu olan MEB Bakanlık Yönetim Sistemi uygulamaya konulmuştur. Söz konusu uygulamanın geliştirilmesine ilişkin süreçler devam etmektedir. Beşeri sermayenin, ekonominin ihtiyaçlarıyla uyumlu bir şekilde geliştirilmesi ve becerilerin güncellenmesi hususunda mesleki eğitimin kritik bir rolü bulunmaktadır. Bu kapsamda, özel sektör ile mesleki ve teknik eğitim kurumları arasında müfredat, finansman, öğretmen eğitimi, staj ve istihdam dâhil uzun vadeli işbirliğinin sağlanması çalışmalarına devam edilmektedir. Diğer yandan mesleki, akademik, dijital ve sosyal beceri kazanımı sağlayan, mesleki değerlere bağlı öğrencilerin yetiştirilmesi mesleki eğitimde öncelikler arasındadır. Mesleki eğitimde bireysel ve sektörel ihtiyaçlara cevap verebilen bir sistem inşa etmek, eğitim-istihdam ilişkisini güçlendirmek, mesleki eğitimi yaygınlaştırmak, mesleki eğitimin gelecekteki perspektifini belirlemek amacıyla mesleki ve teknik liselerin fiziki altyapısının güçlendirilmesine, atölye ve laboratuvar donanımlarının güncel teknolojilere ve gelecekteki teknolojik gelişmelere uygun olarak yenilenmesine yönelik çalışmalar devam edecektir. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından, yeni eğitim öğretim dönemi öncesinde akran ve siber zorbalık dâhil olmak üzere okullarda her türlü şiddetin önlenmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda okul ve kurumlarda risk faktörlerinin tespit edilmesi, yöneticilere hizmet içi eğitim verilmesi, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin güçlendirilmesi, okul-aile ve kurumlar arası işbirliğinin artırılması öngörülmüştür. Ayrıca öğrencilerin dijital güvenlik ve siber okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesi, sosyal, kültürel ve sportif faaliyetlerin yaygınlaştırılması, şiddet mağduru veya şiddet uygulayan öğrencilere psikososyal destek sağlanması ve özel ilgi gerektiren öğrencilerin sosyal uyumunun desteklenmesi yoluyla güvenli ve şiddetten arındırılmış okul ortamlarının güçlendirilmesi hedeflenmiştir. Erken uyarı mekanizmaları, okul temelli önleme ve müdahale süreçleri, rehberlik hizmetleri ve aile katılımı uygulamaları ile öğrencilerin okula bağlılığı artırılarak öğretmenlerin risk altındaki öğrencilere müdahale kapasiteleri ve okul-aile işbirliği güçlendirilmektedir. OECD tarafından 15 yaş grubundaki öğrencilerin fen bilimleri, okuma becerileri ve matematik alanlarındaki yeterliklerini değerlendirmek amacıyla üç yılda bir gerçekleştirilen Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISAY'nın 2025 uygulamasına 91 ülke katılmış, Türkiye'de uygulama 14 Nisan-16 Mayıs 2025 tarihleri arasında 56 ildeki 203 okuldan 7.702 öğrencinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. PISA 2025 sonuçlarına göre Türkiye, 2022'ye kıyasla fen bilimlerinde 18, okuma becerilerinde 16 ve matematikte 9 puanlık artış sağlamış, böylece fen bilimleri ve okuma becerilerinde OECD ortalamasının üzerine çıkarken matematikte OECD ortalamasına yaklaşmıştır. Türkiye'nin uzun dönemli performansı da olumlu seyretmiş olup 2003-2025 döneminde fen bilimlerinde 60, okuma becerilerinde 31 ve matematikte 39 puanlık artış gerçekleşmiştir. Aynı dönemde ülkenin göreli sıralaması fen bilimlerinde 35'incilikten 19'unculuğa, okuma becerilerinde 33'üncülükten 18'inciliğe ve matematikte 34'üncülükten 28'inciliğe yükselmiştir. Türkiye ayrıca son on yılda her üç alanda da puanını artıran tek OECD üyesi ülke olmuş ve 2022- 2025 döneminde üç alanda da en yüksek puan artışını kaydeden OECD ülkesi olarak öne çıkmıştır. Ekim 2026 itibarıyla 129'u devlet üniversitesi, 75'i vakıf üniversitesi ve 4'ü vakıf meslek yüksekokulu olmak üzere toplam 208 yükseköğretim kurumu bulunmakta olup her ilimizde yükseköğretim hizmeti sunulmaktadır. İlk kademelerde olduğu gibi yükseköğretim kademesinde de eğitime erişim sorunu ortadan kaldırılmış olup eğitim ve öğretimin niteliğinin artırılması, kalite güvencesi sistemlerinin güçlendirilmesi, yükseköğretim- istihdam ilişkisinin geliştirilmesi ve araştırma kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmalara ağırlık verilmesi amaçlanmaktadır. Yükseköğretimde eğitim-öğretimin niteliğinin artırılması, mezun arzının işgücü piyasasının ihtiyaçlarıyla uyumlaştırılması ve yükseköğretim kaynaklarının daha etkin kullanılması amacıyla kontenjanların yeniden yapılandırılmasına yönelik çalışmalara devam edilmiştir. Bu kapsamda 2023-2025 döneminde toplam yükseköğretim kontenjanı 1.090.014'ten 843.547'ye düşürülerek 246.467 kontenjan azaltılmış ve toplam kontenjanlarda yüzde 23 oranında düşüş gerçekleştirilmiştir. Başta hukuk, psikoloji, eczacılık, diş hekimliği ve mimarlık olmak üzere bazı programların kontenjanları azaltılırken yapay zekâ, dijital teknolojiler, savunma, sağlık ve yeşil dönüşüm başta olmak üzere stratejik alanlarda ihtiyaç duyulan nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesine yönelik programların ve eğitim kapasitesinin güçlendirilmesine ağırlık verilmiştir. Böylece yükseköğretim sistemindeki kontenjanların işgücü piyasasının ihtiyaçları, sektörel ve teknolojik dönüşüm ile nitelikli insan kaynağının güçlendirilmesi hedefleri doğrultusunda şekillendirilmesi amaçlanmaktadır. Yükseköğretimde dijital dönüşümün hızlandırılması ve öğrencilerin teknolojik gelişmelerin gerektirdiği ve işgücü piyasasının ihtiyaç duyduğu bilgi ve becerilerle donatılması amacıyla yapay zekâ, bilişim, veri bilimi ve siber güvenlik alanlarında programların yaygınlaştırılması ve mevcut programların müfredatlarının güncellenmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. 2025 yılında ise dijital ve yapay zekâ temelli program bulunan üniversite sayısının 20'den 70'e çıkarılmasına yönelik çalışmalar yürütülmüş, yapay zekâ ve dijital teknolojilerin yanı sıra yeşil dönüşüm, tarımda dijitalleşme ve sağlıkta dijitalleşme alanlarında 3 lisans ve 24 ön lisans olmak üzere 27 yeni program açılmıştır. 2026 yılında ise Türkiye'nin stratejik teknoloji alanlarında ihtiyaç duyduğu nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi amacıyla Türkiye Stratejik Teknoloji İnsan Kaynağı Programı hayata geçirilmiştir. Program kapsamında genç araştırmacıların yapay zekâ ve akıllı sistemler, siber güvenlik, bilişim teknolojileri ile donanım ve bilgisayar sistemleri alanlarında araştırma üniversitelerinde doktora eğitimi almaları ve aynı zamanda araştırma görevlisi olarak istihdam edilmeleri öngörülmekte olup programın ilk yılında 550, beş yıllık dönemde ise yaklaşık 3 bin araştırmacının desteklenmesi hedeflenmektedir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile imzalanan Sürdürülebilir ve İklim Dostu Kampüs Oluşturulması Alanında İş Birliği Protokolü ile belirlenen İİ pilot üniversitede sürdürülebilir, enerji bakımından verimli, doğayla uyumlu kampüslerin oluşturulması, üniversite kampüslerinde enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji uygulamalarının artırılması, bu alanda duyarlılık ve farkındalık oluşturulmasına yönelik çalışmaların yürütülmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği uygulamalarının artırılması, sıfır atık ve su yönetiminin geliştirilmesi ile çevresel farkındalığın artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülmekte olup uygulamanın tüm yükseköğretim kurumlarına yaygınlaştırılması hedeflenmektedir. Üniversitelerde eğitimin niteliğinin ve yükseköğretim sisteminin kalitesinin artırılmasına yönelik çalışmalara devam edilmektedir. 2006 ve sonrasında kurulmuş üniversitelerin bölgesel kalkınma misyonu çerçevesinde ihtisaslaşmasını sağlamak amacıyla Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşması Programı kapsamında Ekim 2026 itibarıyla 26 üniversite desteklenmektedir. Üniversitelerin bulundukları bölgedeki kalkınma potansiyelini harekete geçirmeleri amacıyla tarım ve havza bazlı kalkınma, hayvancılık, sağlık ve çevre, ormancılık, tekstil, jeotermal, yenilenebilir enerji ve batarya teknolojileri, turizm, akıllı lojistik ve bütünleşik bölge uygulamaları, makine ve imalat teknolojileri alanlarında desteklenen projelerle üniversite-sanayi işbirliğinin kurulması ve bölgede üretilen ekonomik değerin artırılması amaçlanmaktadır. Yükseköğretim kurumlarında kalite güvencesi kültürünün yaygınlaştırılması ve kurumsal kalite süreçlerinin güçlendirilmesi amacıyla yürütülen Kurumsal Akreditasyon Programı kapsamında 2026 yılında 39 üniversite daha akredite edilmiş ve kurumsal akreditasyona sahip üniversite sayısı 143'e yükselmiştir. Ayrıca mevcut kalite değerlendirme ve akreditasyon süreçlerinin etkinliğinin artırılması amacıyla ikinci döngü kurumsal akreditasyon modeline yönelik çalışmalar başlatılmıştır. İkinci döngüde, yükseköğretim kurumlarında oluşturulan kalite güvencesi sistemlerinin etkin biçimde işletilmesi, bu sistemler aracılığıyla üretilen verilerin kurumsal karar alma süreçlerini desteklemesi ve elde edilen sonuçların sürekli iyileştirme mekanizmalarına yansıtılması esas alınmaktadır. Öncelikli Bilim Alanlarında Uzmanlaşan Üniversiteler Projesiyle stratejik araştırma alanlarında yayın kapasitesi ve kalitesiyle öne çıkan yükseköğretim kurumlarının desteklenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla bilgi güvenliğinden tarımda dijital teknolojilere, enerji depolamadan temiz enerjiye kadar 16 stratejik araştırma alanında yetkinlik gösteren 26 devlet ve vakıf üniversitesi program kapsamına alınmıştır. Program ile yükseköğretim sisteminde araştırma kapasitesinin artırılması, ülkenin ihtiyaç duyduğu kritik alanlarda uzmanlaşmanın teşvik edilmesi ve uluslararası düzeyde rekabet gücünün yükseltilmesi hedeflenmektedir. Yükseköğretimde uluslararasılaşma çalışmaları kapsamında Türkiye'deki uluslararası öğrenci sayısı 2015 yılında yaklaşık 72 bin iken Ekim 2026 itibarıyla 355 bine ulaşmıştır. 2024-2028 Yükseköğretimde oUluslararasılaşma (Strateji (Belgesi Şubat 2025'te yayınlanmıştır. Söz konusu belgede öğrenci seçim ve kabul süreçleri konusundaki kriterlere yer verilmiş, marka değeri yaratacak üniversitelerin belirlenmesinde program bazlı kontenjan dağılımı hususlarının dikkate alınması ve yabancı dilde eğitim veren programların sayısının o artırılması, uluslararası oöğrencilere yönelik barınma imkânlarının ve uluslararasılaşmada kurumsal kapasitenin geliştirilmesine yönelik politika hedefleri belirlenmiştir. Ayrıca yükseköğretim kontenjanlarının belirlenmesinde arz-talep dengesinin yanı sıra eğitim-istihdam bağlantısının da dikkate alınması önemlidir. Üniversite sayısı ve örgün yükseköğretim kontenjanlarına paralel olarak yurt ihtiyacının karşılanması amacıyla Ekim 2026 itibarıyla Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı yurt yatak kapasitesi 981.712 olarak gerçekleşmiştir. Önümüzdeki dönemde de ülke genelinde kapasite artışına devam edilecektir. b) Amaç Tüm bireylerin kapsayıcılık ilkesi esasında nitelikli bir eğitime ve hayat boyu öğrenme imkânlarına eşit şartlarda erişimi sağlanarak akademik, sosyal ve mesleki becerilerinin uluslararası standartlara uygun bir şekilde geliştirilmesi, analitik düşünme, finansal okuryazarlık, işbirlikçi çalışma ve liderlik alanlarında yetkinlik sahibi olmalarının sağlanması, milli, manevi, ahlaki, insani ve toplumsal değerleri içselleştirmiş, ait olduğu aile ve topluma karşı sorumluluk sahibi bireyler olarak yetişmeleri temel amaçtır. Erken yaşlarda bireylerin yetenek ve kapasitelerinin keşfedilerek bilim, teknoloji ve mesleki kariyer alanlarında uygun kabiliyetleri geliştirebileceği alanlara yönlendirilmesi, ayrıca kişisel ilgi alanları dikkate alınarak kültür, sanat, spor ve dil yetkinlikleri kazandırılarak genç yaşta belirli alanlarda beceri sahibi, üretken ve sosyal birer vatandaş olarak toplumsal iş bölümünde yer almalarının sağlanması hedeflenmektedir. Kalite ve sonuç odaklı bir yönetim anlayışıyla ülkemizin ihtiyaçları doğrultusunda evrensel bilgi üretimine katkı sunacak yetkinlikte akademik kadroların ve nitelikli insan gücünün yetiştirilmesini hedef alan, uluslararası öğrenciler ve alanında başarılı akademisyenler için üniversitelerimizi çekim merkezi haline getirecek yenilikçi ve rekabetçi bir yükseköğretim sisteminin oluşturulması amaçlanmaktadır. c) Politika ve Tedbirler Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir ve Projeler Çocukların kaliteli, evrensel, ücretsiz ve okul öncesi eğitime erişimlerinde fırsat eşitliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.661 Tedbir 661.1. Okul öncesine | Milli Eğitim Bakanlığı 1. Okul öncesi eğitimde fiziki mekân erişimin artırılması için gerekli | (S), Çevre, Şehircilik ve | ihtiyacı çağ nüfusundaki değişim, fiziki ve beşeri altyapı Iklim Değişikliği demografik yapı ve mevcut sağlanacaktır. Bakanlığı, Hazine ve kapasitenin kullanımı hususları Maliye Bakanlığı kapsamında analiz edilecektir. 2. Okul öncesi eğitimde görev alan personelin bilgi, beceri ve yeterliliklerinin geliştirilmesi amacıyla Ğiti gerçekleştirilecektir. Tedbir 661.2. Kaliteli okul Milli Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Okul öncesi eğitimde geçici köy öncesi eğitime erişimi ana sınıfı, taşıma merkezinde ana kolaylaştırmak üzere sınıfı, evde okul öncesi eğitim erişim ekonomik ve sosyal gelişmişlik modelleri uygulanacaktır. düzeyleri dikkate alınarak öncelikli bölge ve ailelerin ihtiyaçları için farklı modeller üzerinde çalışmalar ürütülecektir. Çocukların ruhsal ve bedensel gelişimlerini gözeten, çocuk güvenliğini ve çocuğun iyi olma halini destekleyen eğitim ortamları sağlanacak, eğitim dışına çıkma ve okuldan kopma riski bulunan öğrencilere yönelik önleyici mekanizmalar oluşturulacaktır. | (Kalkınma Planı p.662) Tedbir 662.1. Özel eğitime gereksinim duyan bireylerin eğitimi için beşeri ve fiziki imkânlar artırılacaktır. Tedbir 662.2. Çocuğun iyi olma halini destekleyecek mekanizmalar ve standartlar oluşturularak okullar bu standartlar çerçevesinde izlenecektir. Tedbir 662.3. Okullarda bilim, kültür, sanat ve spor faaliyetleri ile sosyal etkinlikler artırılacaktır. Milli Eğitim Bakanlığı (S) Milli Eğitim Bakanlığı (S) Milli Eğitim Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı 1. Özel eğitim okullarının ve özel eğitim ortamlarının fiziki yapısı güçlendirilecektir. 2. Bilim ve sanat merkezlerinde bulunan atölyelerin fiziki altyapısı yeni donanım setleriyle güçlendirilecek ve ihtiyaç analizine göre yeni atölyelerin kurulumu gerçekleştirilecektir. 3. Temel eğitim döneminde kaynaştırma okulları ve bütünleştirme uygulamaları yoluyla eğitim gören öğrencilere yönelik temel matematik ve temel okuryazarlık etkinlik setleri programları hazırlanacaktır. 1. Öğrencilerin psikolojik, sosyal ve duygusal iyi oluşlarını güçlendirmek amacıyla hazırlanan esenlik farkındalık ve psikoeğitim programları okullarda uygulanacaktır. 2. Akran Eğitim Modeli ile Bağımlılığı Önleme Psikoeğitim Programı kapsamında ortaokul ve lise öğrencilerine yönelik hazırlanan psikoeğitim içerikleri okullarda uygulanacaktır. 3. Danışmanlık tedbiri uygulamalarında kullanılan modüller revize edilerek güncel ihtiyaçlar doğrultusunda geliştirilen yeni programlar çocuklar ve aileler ile yapılacak çalışmalarda kullanılacaktır. 4. Ortaokul ve lise öğrencilerine yönelik geliştirilen mesleki ilgi, mesleki beceri ve mesleki değer envanterleri okul/kurumlarda uygulamaları yaygınlaştırılacaktır. 5. Bağımlılıkla mücadelede önleyici faaliyetler kapsamında hazırlanan Aileler İçin Bağımlılıkla Mücadele Psikoeğitim Programının uygulama alışmaları yaygınlaştırılacaktır. 1. Okul kütüphanelerinde atölye, seminer, söyleşi, sergi ve dinleti gibi kültürel-sosyal etkinlikler gerçekleştirilecektir. 2. Bağımlılıkla mücadele için çeşitli kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılarak tiyatro, resim, kısa film gibi yarışmalar, münazara etkinlikleri düzenlenecektir. 3. Bilişim alanında çalışma yapan öğretmen ve öğrencilerin ürünlerini paylaşmaları ve yaygınlaştırmaları amacıyla Ulusal GençTek Zirvesi düzenlenecektir. 4. Öğrencilere iklim değişikliği, sürdürülebilirlik ve gönüllülük bilinci temalı resim, şiir, afiş, kısa film gibi yarışmalar yapılacaktır 5. Yetenekli öğrencilerin erken tespitiyle müzik ve spor okullarına erişiminin artırılması ve bu okulların ülke genelinde yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 6. Okullarda bilim, teknoloji ve yenilik odaklı proje geliştirme çalışmalarına destek sağlanacaktır. 7. Kültür, sanat ve sosyal gelişimi destekleyen teknoloji temelli etkinlikler gerçekleştirilecektir. Tedbir 662.4. Okuldan Milli Eğitim Bakanlığı 1. Mevsimlik tarım işçisi, göçer ve kopma riski olan çocukların (S), Adalet Bakanlığı, yarı göçer aile çocuklarının eğitime eğitim sistemi içerisinde Aile ve Sosyal Hizmetler | erişimleri kapsamında hazırlanacak kalmaları ve eğitim dışına Bakanlığı, Çalışma ve il/ilçe eylem planlarının izleme çıkan çocukların yeniden Sosyal Güvenlik çalışmaları yürütülecektir. eğitim sistemine döndürülmesi | Bakanlığı, İçişleri 2. Temel eğitimde okula için öğrencilerin sosyal ve Bakanlığı, Sağlık devamsızlığın azaltılmasına yönelik akademik becerilerini izleyen Bakanlığı, Tarım ve çalışmalar yürütülecekür. takip mekanizması Orman Bakanlığı 3. Eğitime Katılım ve Devamsızlığı oluşturulacak, bu takip İzleme Programı (EKİP) kapsamında mekanizması aracılığıyla konuya yönelik faaliyetler riskleri önleyici tedbirler aile gerçekleştirilmeye devam edilecektir. | ve okul iş birliğiyle alınacaktır. Öğrenciler arasındaki başarı farkı ile okullar arasındaki nitelik farkı azaltılacak, tüm okullarda nitelikli ve kapsayıcı eğitim hizmet sunumu sağlanacak, bu amaçla insan kaynağının niteliği artırılacak ve eğitim sürecinin önemli bir parçası olan ailelerin bu kapsamda daha fazla katkı sağlamalarına yönelik eğitim faaliyetleri aygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.663 Tedbir 663.2. Uygulanan Milli Eğitim Bakanlığı (S) | 1. İlkokulların 3. sınıflarında telafi edici ve destekleyici uygulanan İlkokullarda Yetiştirme yetiştirme programları için Programı, Türkiye Yüzyılı Maarif etkin izleme ve değerlendirme Modeli kapsamında yeniden sistemi kurulacak, bu yapılandırılacaktır. programlar öğrenci ihtiyaçlarını dikkate alacak şekilde yeniden yapılandırılacaktır. | Kaliteli eğitime erişimde fırsat eşitliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.664 Tedbir 664.3. Fiziki mekân Milli Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Fiziki mekân ihtiyacı olmayan ihtiyacı olmayan bölgelerde bölgelerde hayırsever desteklerinin, hayırseverlerin yaptıkları eğitimin niteliğini artırmaya yönelik finansal katkıların eğitim cari harcamalara yönlendirilmesi destekleri, öğretim sağlanacaktır. materyalleri gibi cari harcamalara yönlendirilmesi sağlanacaktır. Bireyin gelişimini temel alan ve uzun vadeli öğrenme sürecini de içeren ölçme ve değerlendirme sistemi oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 665.1. Ölçme ve Milli Eğitim Bakanlığı (S) değerlendirme sistemi yeterlilik temelli olarak eğitimin tüm kademelerinde yapılandırılacaktır. Tedbir 665.2. Ölçme ve Milli Eğitim Bakanlığı (S) değerlendirmede bilgi ve iletişim teknolojileri aktif olarak kullanılacaktır. Tedbir 665.4. Türkçenin Milli Eğitim Bakanlığı (S) doğru ve güzel kullanımını geliştirmek amacıyla dört temel becerinin değerlendirilmesine yönelik ölçme araçları geliştirilecektir. 1. İlkokullarda görev yapan sınıf öğretmenlerinin mesleki yeterliklerinin geliştirilmesi amacıyla öğretmen eğitimleri gerçekleştirilecektir. 2. Öğretmenlerin sınıf içi ölçme ve değerlendirme süreçlerinde kullanabileceği süreç odaklı ve oyun temelli etkinlik örneklerinin yer aldığı materyaller hazırlanacaktır. 3. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında ortaokul ve liselerde Türkçe, matematik ve fen bilimleri alanlarında çoktan seçmeli ve açık uçlu sorular içeren Okul Tabanlı İzleme uygulanarak öğrencilerin öğrenme çıktıları ile beceri düzeyleri belirlenecektir. 1, İki yıllık döngüler halinde yürütülen; 4, 8 ve 10. sınıf düzeyindeki öğrencilerin öğrenim sürecinde edindikleri bilgi ve becerileri günlük yaşamda kullanabilme yeterliliklerini belirlemeyi ve zihinsel yetkinlik düzeylerini ölçmeyi amaçlayan Akademik Becerilerin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi (ABİDE) araştırması elektronik ortamda e-ABİDE olarak gerçekleştirilecektir. 2. Ortaokul öğrencilerinin bilişim teknolojileri ve yazılım dersinde kazandıkları dijital becerileri edinme düzeyleri ortaya konulacaktır. 3. Merkezi sınavların değerlendirilmesinde teknolojik gelişmelere uygun yeni yöntemler uygulanacaktır. 4. Yapay zekâ kullanımı ile açık uçlu 1. Türkçenin doğru ve güzel kullanımını geliştirmek amacıyla farklı sınıf düzeylerinde dört temel dil becerisinin (okuma, yazma, dinleme, konuşma) değerlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. Eğitim sistemi olağanüstü durumlara karşı daha dayanıklı ve esnek bir yapıya kavuşturulacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 666.1. Bireyselleşmiş öğrenme sistemi etkin hale getirilecek, uzaktan eğitim altyapısı iyileştirilecektir. Tedbir 666.2. Olağanüstü durumlarda eğitimin kesintiye uğramasının öğrenme kayıpları üzerindeki etkisini telafi edici çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 666.3. Uygulamalı eğitimde ölçme ve değerlendirmenin olağanüstü durumlarda sürdürülebilir kılınması için metotlar çeşitlendirilecek, iş başı eğitim ve uygulamaya dayalı sınavların dijital ortamda Milli Eğitim Bakanlığı (S) Milli Eğitim Bakanlığı (S) Milli Eğitim Bakanlığı (S), İŞKUR 1. Yabancı dil öğretimine yönelik dijital içeriklerin platform üzerinden kullanıma sunulması sağlanacaktır. 2. MEBİ Bireysel Öğrenme Platformunun içerikleri 11. ve 12. sınıflar için hazırlanarak sisteme yüklenecek, öğrenme analitiği ve yapay zekâ destekli asistan 1. Eğitim Bilişim Ağının (EBA) içerik yönünden çeşitliliğini artırmak ve zenginleştirmek amacıyla öğretim materyali, eğitsel video, simülasyon, zenginleştirilmiş kitap türünde içerik ve TRT EBA TV programları üretilmeye devam edilecektir. 2. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeline göre 9. ve 10. sınıflar için MEBİ Platformuna e-içerikler entegre edilecektir. 1. İş başı eğitimin ve uygulamaya dayalı sınavların dijital ortamda yürütülmesine katkı sağlayabilecek eğitim teknolojileri çözümlerinin değerlendirilmesi amacıyla ilgili sektör temsilcilerinin katılımıyla tematik toplantılar gerçekleştirilecek ve toplantı çıktıları raporlanacaktır. Eğitimde teknolojinin doğru kullanımı sağlanacak, teknoloji okuryazarlığı artırılacak ve teknoloji kullanımından kaynaklı eşitsizlikler azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 667.1. Okullarda fiber altyapı ve etkileşimli tahta kullanımı yaygınlaştırılacaktır. Milli Eğitim Bakanlığı (S) 1. Okullarda fiber altyapı ve etkileşimli tahta kullanımı yaygınlaştırılacaktır. Öğretmen yetiştirme ve geliştirme süreci; mesleğe kabulden önceki eğitimden başlanarak mesleğe kabul, mesleki gelişim ve kariyer gelişimi gibi tüm aşamaları, ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden yapılandırılacak, böylece öğretmenlik mesleğinin niteliği ve toplumsal statüsü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.668) Tedbir 668.1. Öğretmenlerin mesleki gelişiminde nitelik ve niceliği artırmak için mesleki gelişim toplulukları, okul temelli mesleki gelişim, öğretmen-yönetici hareketlilik programları gibi yeni yaklaşımları da içeren işbirliğine dayalı, planlı, erişilebilir, sürdürülebilir, izlenebilir ve mesleki uygulamalar ile bütünleşik bir Milli Eğitim Bakanlığı (S) 1. Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri, güncel gelişmelere ve değişen ihtiyaçlara uygun olarak ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin öngördüğü yaklaşım doğrultusunda güncellenecektir. model geliştirilecektir. Tedbir 668.2. Öğretmenlik kariyer basamaklarında uzman öğretmenlik ve başöğretmenliğe geçişte hazırlanan eğitim programlarının içeriği, mesleki gelişmelerin yanı sıra uluslararası gelişmeleri içerecek şekilde geliştirilerek öğretmenlerin uygun süre ve düzeylerde yetkinlikleri daha da artırılacaktır. Tedbir 668.5. Eğitim yöneticiliği profesyonel meslek olarak düzenlenecek, okul yöneticiliği yapacak öğretmenlerin yetiştirilmesi için kurumsal yapı oluşturularak yönetici sertifika programları uygulanacaktır. Milli Eğitim Bakanlığı (S) Milli Eğitim Bakanlığı (S) 1. Öğretmenlik kariyer basamaklarında uzman öğretmenlik ve başöğretmenliğe geçişte hazırlanan eğitim programlarının içeriği güncellenecektir. 1. Eğitim Kurumları Yönetici Yetiştirme Programına yönelik faaliyetler yürütülecektir. Öğretim programları milli, manevi, ahlaki ve evrensel değerler esas alınarak küresel gelişmelere ve ihtiyaçlara uygun olarak güncellenecek, dijital içeriklerin niteliği ve niceliği geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.669) Tedbir 669.1. Bilim ve Sanat Merkezlerine (BİLSEM) özgü öğretim programları geliştirilecektir. Tedbir 669.2. Yaygın eğitim dahil tüm öğretim programlarında belirlenecek öncelikli kazanımlar doğrultusunda dijital eğitim içerikleri geliştirilecektir. Milli Eğitim Bakanlığı (S) Milli Eğitim Bakanlığı (S) 1. Bilim ve Sanat Merkezleri çerçeve öğretim programına uygun yardımcı ders materyalleri ve e-içerikler hazırlanacak, ayrıca programı destekleyici atölye programları geliştirilerek merkezlerin gelişimi ve niteliklerinin artırılması sağlanacaktır. 1. Açıköğretim öğrencilerine yönelik dijital eğitim içerikleri Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinde yer alan öncelikli kazanımlar doğrultusunda güncellenecektir. Okul yönetim sistemi iyileştirilerek okullardaki karar alma sürecine tüm paydaşların dahil edilmesine imkân sağlanacak, okul yönetiminde katılımcılıkla birlikte eğitimin kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.670) Tedbir 670.1. Mesleki eğitimde ders seçimi dâhil karar alma süreçlerine özel sektörün ve ailelerin katılımı sağlanacaktır. Milli Eğitim Bakanlığı (S) 1. Eğitim-istihdam ilişkisinin geliştirilmesi için sektör içi okul, sektöre entegre okul, bölge okulu ve ihtisaslaşmış meslek liseleri yaygınlaştırılacaktır. 2. Mesleki ve teknik Anadolu liseleri bünyesinde açılan meslek ortaokulları yaygınlaştırılacaktır. Eğitim mekânlarının kalitesi artırılarak teknolojiye, çevreye ve sosyal yaşama uyumlu, güvenli, afetlere dirençli, estetik ve erişilebilir olması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı Tedbir 671.1. Yeni derslik Milli Eğitim Bakanlığı (S), | 1. Okul türlerine göre derslik inşaatları, bölgeler ve okul Çevre, Şehircilik ve İklim | ihtiyacının tespiti ve atıl kapasitenin türleri özelinde derslik Değişikliği Bakanlığı etkin değerlendirilmesi için analiz kapasite kullanımı bağlamında çalışması yürütülecektir. mevcut okul ve dersliklerin kapasitelerinin tam olarak kullanılmasını sağlamak üzere okul ve kurumların birleştirilmesi, okul türlerinin değiştirilmesi, binaların takası ve ortak kullanım gibi alternatifler de değerlendirilerek derslik başına düşen öğrenci sayısı gelecek potansiyeli, öğrencilerin nakil hareketi, çağ nüfusu gibi veriler dikkate alınarak yapılacaktır. İklim değişikliği ile mücadele başta olmak üzere sürdürülebilir kalkınma bilincinin tüm öğrencilerde oluşturulması sağlanacak, eğitim mekânları yeşil dönüşümü sağlayacak şekilde tasarlanacaktır. (Kalkınma Planı p.672) Tedbir 672.2. Okullardaki Milli Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Okul binalarında enerji ve su cari giderlere yönelik tasarruf verimliliğinin artırılmasına yönelik sağlanması için ısıtma, arıtma mevcut durum ve dönüşüm ihtiyaçları sistemi gibi alanlarda bina bazında tespit edilerek dönüşüm sağlanacaktır. önceliklendirilmiş bir ihtiyaç envanteri hazırlanacaktır. Özel öğretimde niteliğin artırılması için etkin izleme ve değerlendirme çalışmaları yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.673) Tedbir 673.2. Özel Milli Eğitim Bakanlığı (S) | 1. Özel öğretim kurumlarında öğretimde yeni modeller uygulanan programların çeşitliliği geliştirilerek bu alanda artırılarak bu kurumlara yönelik kamunun denetleyici rolü izleme ve denetim süreçleri güçlendirilecektir. iyileştirilecektir. Tedbir 673.3. Özel mesleki 1. Organize Sanayi Bölgesi (0SB) ve teknik eğitim kurumlarına içinde ve dışındaki özel mesleki ve verilen devlet desteği kalite teknik Anadolu liselerinde öğrenim standartları gözetilerek gören öğrencilere verilen eğitim ve verilecektir. öğretim desteğinin öğrenci, öğretmen ve işveren taraflarındaki etkilerini belirlemeye yönelik anket ve diğer saha araştırma çalışmaları ürütülecektr. Özel eğitime erişim iyileştirilerek eğitimin niteliği ve niceliği artırılacak, rehberlik hizmeti standartları yükseltilecektir. (Kalkınma Planı p.674 Tedbir 674.2. Bütünleştirme | Milli Eğitim Bakanlığı (S), | 1. Bütünleştirme eğitimi veren eğitimi veren okullardaki Hazine ve Maliye okullardaki destek personelinin sayısı destek personelinin sayısı ve Bakanlığı ve niteliklerinin artırılması çalışmaları niteliklerinin artırılması devam edecektir. çalışmaları devam edecektir. Hayat boyu öğrenmeye katılım ve belge çeşitliliği artırılacak, kazanımların belgelendirilmesi teşvik edilecek, hayat boyu öğrenme sisteminin işgücü piyasasının talep ettiği becerileri kazandırması ve bu becerilerin iş ve sosyal yaşamda etkin kullanımı sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.675) Milli Eğitim Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, TÜİK Tedbir 675.2. Hayat boyu öğrenmede verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır. Tedbir 675.4. İşverenler ile hayat boyu öğrenme merkezi hizmeti sunanlar arasındaki iş birlikleri geliştirilerek ortak program sunmaları sağlanacaktır. Milli Eğitim Bakanlığı (5), TURKAK Milli Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, TOBB, OSB'ler 1. Hayat boyu öğrenme kurumlarında verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için gerekli mevzuat değişikliği çalışmaları yapılacak ve eğitimin standardizasyonu için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır. 1. Mesleki eğitime yönelik protokol ve proje çalışmaları ile işbirlikleri kurulacaktır. 2. Organize Sanayi Bölgeleri ile işbirliği güçlendirilerek sanayinin ikiz dönüşüm sürecinde ihtiyaç duyduğu nitelikli işgücünün yetiştirilmesine yönelik yaygın eğitim faaliyetleri ürütülecektir. Veri üretme, toplama, işleme, raporlama ve değerlendirme mekanizmaları güçlendirilecek, bu verilerin okullardan merkezi idareye kadar her aşamada kullanılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.677) Tedbir 677.1. Veriye dayalı politika üretilmesi sağlanacaktır. Milli Eğitim Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Tedbir 677.2. Üretilen veriler ile nitel ve nicel araştırmalar yürütülecektir. Milli Eğitim Bakanlığı (S) 1. Eğitimde veriye dayalı politika geliştirilmesini desteklemek üzere bilişim altyapısı güçlendirilecek, uluslararası güvenlik sertifikasyonlarıyla desteklenecek ve karar destek sistemleri geliştirilecektr. 2. Bakanlığın tüm birimlerinde üretilen ve tutulan verilerin erişilebilir hale getirilmesi, bu veriler üzerinde analiz, değerlendirme ve modelleme çalışmaları yapılarak Bakanlığın ihtiyaçlarına uygun veriye dayalı politika önerilerinin geliştirilmesi sağlanacaktır. 3. Eğitim teknolojileri ekosisteminde veriye dayalı politika üretimini desteklemek üzere 2027 yılı sektör analiz raporu hazırlanacaktır. 4. Mezunların eğitim, istihdam ve alan içi istihdamlarının takip edilmesine yönelik veri altyapısı oluşturularak eğitim-istihdam uyum raporu ve e-mezun raporu hazırlanacaktır. 1. Ulusal ve uluslararası düzeyde düzenlenen eğitim teknolojileri zirvelerinin sonuçlarına yönelik araştırmalar bilimsel ölçütler esas alınarak gerçekleştirilecektir. 2. İl milli eğitim müdürlükleri Ar-Ge birimleri tarafından veri toplamaya ve işlemeye yönelik değerlendirme mekanizmasını güçlendirecek tematik araştırma raporları hazırlanacaktır. Mesleki ve teknik eğitimde özel sektörle işbirliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.678) Tedbir 678.1. Tüm paydaşların rollerinin ve sorumluluklarının tanımlanacağı mesleki eğitim yönetim modeli geliştirilecektir. Tedbir 678.2. Özel sektör ile mesleki ve teknik eğitim kurumları arasında finansman dâhil uzun vadeli iş birliği sağlanacaktır. Tedbir 678.3. Ülkemiz sanayiinde öncelikli sektörlerde faaliyet gösteren firmalardaki eğitim merkezi altyapısından mesleki ve Tedbir 678.4. Staj ve işletmede mesleki eğitim uygulamalarının niteliğini artırmak için işletmelerdeki usta öğretici ve eğitici personelin meslek içi eğitim almalarına yönelik projeler geliştirilecek ve bu eğitimlerin izlenmesi sağlanacaktır. Tedbir 678.5. Mesleki ve teknik eğitime yönelik alternatif finansman kaynakları oluşturulacak ve bu kaynakların kullanımı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.679) Tedbir 679.1. Akademik ve mesleki beceriler de dâhil olmak üzere ulusal beceri tanımlaması yapılacaktır. Tedbir 679.2. Akademik, mesleki, dijital, sosyal ve duygusal becerileri içerecek şekilde kapsayıcı ölçme ve değerlendirme sistemi geliştirilecektir. Milli Eğitim Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, TOBB, OSB'ler, Üniversiteler, İlgili Meslek Kuruluşları ve STK'lar Milli Eğitim Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, STK'lar Milli Eğitim Bakanlığı (5), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, TOBB, Üniversiteler, STK'lar Milli Eğitim Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TOBB, Üniversiteler, OSB'ler i. Talep edilen alanlarda bölge okul, sektör içi okul ve sektöre entegre okul benzeri işbirliği modelleri yaygınlaştırılacaktır. 1. İhtiyaç duyulan alanlara yönelik özel sektörle işbirliği yapılarak protokoller hazırlanacak ve uygulanacaktır. 1. Öncelikli sektörlerde faaliyet gösteren firmaların eğitim kapasitesi ve imkânları belirlenerek öğrencilerin söz konusu firmalarda uygulamalı eğitim almalarına yönelik protokoller yapılarak uygulamaya konulacaktır. 1. Belirlenen pilot illerdeki mesleki eğitim merkezi öğrencilerinin uygulamalı eğitim aldığı işletmelerin usta, usta öğretici ve yöneticilerine yönelik eğitimler düzenlenecektir. 2. İşletmelerdeki usta öğretici ve eğitici personelin meslek etiği ve ahilik, iş sağlığı ve güvenliği, iletişim gibi alanlarda becerilerini geliştirmek amacıyla iş pedagojisi eğitimleri düzenlenecektir. Milli Eğitim Bakanlığı (5), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, STK'lar Mesleki ve teknik eğitimde mesleki, akademik, dijital ve sosyal beceri kazanımı iyileştirilecek, ahilik kültürüyle birlikte mesleki değerlere bağlılık güçlendirilecektir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, Mesleki Yeterlilik Kurumu, İŞKUR Milli Eğitim Bakanlığı (S) 1. Kurum, kuruluşlar ve ilgili sektörlerle yapılan protokoller kapsamında mesleki ve teknik eğitim kurumu öğrencilerine başarı bursu verilmesi ve mezuniyet sonrası istihdam edilmelerinin desteklenmesi sağlanacaktır. 1. İŞKUR tarafından gerçekleştirilen Beceri Envanteri çalışmasının MYK Sektör Komiteleri tarafından teknik doğrulaması yapılacaktır. 1. Kapsayıcı ölçme ve değerlendirme süreçlerinde kullanılabilecek dijital eğitim teknolojileri çözümlerinin değerlendirilmesi amacıyla ilgili sektör temsilcilerinin katkılarıyla raporlar oluşturulacaktır. Tedbir 679.3. Mesleki ve teknik ortaöğretimde alan ve dal açma ve kapatma süreci, yerel ihtiyaçlar ve sektör talepleri doğrultusunda gerçekleştirilecektir. Tedbir 679.4. Mesleki eğitimde teknolojinin yoğun kullanımı sağlanarak öğrencilerin ve eğiticilerin mesleki bilgi yanında dijital becerileri geliştirilecek, öğretmen ve yöneticilere yönelik hizmet içi eğitimler düzenlenecek, öğretim araç gereç ve içerikleri hazırlanacaktır. Tedbir 679.5. İş birliği protokolleri kapsamında hizmet içi eğitimlerle mesleki ve teknik eğitim atölye ve laboratuvar öğretmenlerine yönelik iş başı eğitimlerine ağırlık verilecektir. Milli Eğitim Bakanlığı (5), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TOBB, OSB'ler, İlgili Meslek Örgütleri ve STK'lar Milli Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK'lar Milli Eğitim Bakanlığı (5S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK'lar 1. Sektörün ihtiyaçları ve çağın gerekliliklerine uygun yeni alan ve dalların açılması sağlanacaktır. 1. Mesleki eğitimde teknolojinin yoğun kullanımı ile öğrenci ve eğiticilerin mesleki bilgileri ve dijital becerileri geliştirilecektir. 1. Özel sektörle işbirliği halinde mesleki ve teknik eğitim atölye ve laboratuvar öğretmenlerine yönelik hizmet içi eğitim faaliyetleri gerçekleştirilecektir. Mesleki ve teknik eğitim alan bireylerin işgücü piyasasına geçişleri kolaylaştırılacaktır. Tedbir 680.1. İşgücü piyasası ile mesleki ve teknik eğitim arasındaki uyumun geliştirilmesi için gençlerin işgücü piyasasının ihtiyaçları doğrultusunda tercih yapmaları sağlanacak, öncelikli sektörlerdeki mesleki ve teknik eğitime yönelimin sağlanması için burs, eğitim desteği gibi çeşitli teşvik mekanizmaları u Tedbir 680.2. Özel sektörle iş birliği içerisinde mesleki ve teknik eğitimde bölüm ve alan bazında ihtiyaç planlaması yapılarak bölgesel ve sektörel düzeyde beceri ihtiyaç haritası ıkarılacaktır. Tedbir 680.3. Nitelikli işgücü ihtiyacını karşılamak için program bütünlüğü esas alınarak başta OSB'lerde yer alanlar olmak üzere meslek liseleri ile yükseköğretim kurumlarının program, yönetim, insan kaynakları, finansman ve fiziki altyapı açısından eşleştirilmesi ve koordinasyonu sağlanacaktır. gulanacaktır. Milli Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TOBB, OSB'ler, İlgili Meslek Örgütleri, STK'lar Milli Eğitim Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK'lar Milli Eğitim Bakanlığı (S) 1. İhtiyaç duyulan alanlarda özel sektör ile yürütülen işbirliği protokolleri kapsamında mesleki ve teknik eğitim kurumu öğrencilerine özel sektör tarafından burs verilmesinin sağlanması yönünde çalışmalar yürütülecektir. 1. Özel sektörle işbirliği içerisinde mesleki ve teknik eğitimde sektör ve bölge düzeyinde, bölüm, alan bazında beceri ihtiyaç haritası oluşturularak belirlenen okullarda gerekli alan ve dallar açılacaktır. 1. Mesleki ve teknik ortaöğretimde öğretimi yapılan alanlarda teknolojik gelişmeleri ve sektörel talepleri karşılayacak şekilde güncellemeler yapılacaktır. Tedbir 680.4. Mesleki ve teknik eğitim süreci bütüncül olarak planlanacak, eğitim kademeleri arasında birbirini tamamlayıcı programlar geliştirilecektir. Yabancı dil becerilerini artırmaya yönelik eğitim sistemi, başta müfredat ve öğretmen üçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p wv etkinliği olmak üzere g Tedbir 681.2. Mesleki ve teknik eğitimde mesleğe özgü yabancı dil eğitimine ağırlık verilecektir. Üniversitelerin nitelik yönünden gelişimlerinin izlenmesi ve yönlendirilmeleri sağlanacaktır. Kalkınma Planı p.682 Tedbir 682.1. Yükseköğretim Kurulu (YÖK) ve üniversitelerde, veriye dayalı politika geliştirme süreçlerinin ve büyük verinin kullanımı yaygınlaştırılacak, üniversitelerin performans göstergeleri kapsamında güncel verileri takip edilerek performans değerlendirme raporları belirli aralıklarla paylaşılacaktır. Tedbir 682.2. Alan bazlı eşleştirmeler aracılığıyla yükseköğretim kurumları arasında iş birliğini artırmaya yönelik modeller geliştirilecektir. Tedbir 682.3. Yükseköğretim kontenjanlarının üniversitelerin kapasiteleri ölçüsünde, sektörel işgücü arz ve talebinin mevcut durum ve öngörülerle uyumlu olarak ve bölgesel ihtiyaçların dikkate alınarak belirlenmesi sağlanacaktır. Tedbir 682.5. “Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşma Projesi”nin etkinliği artırılacaktır. Tedbir 682.6. Açıköğretim sistemindeki programlar sektörel ihtiyaçlar çerçevesinde gözden geçirilerek açıköğretimin yükseköğretim sistemi içindeki ağırlığı azaltılacaktır. Tedbir 682.7. Açıköğretim yetişkin eğitimi ve hayat boyu öğrenme odaklı olarak yeniden yapılandırılacaktır. Milli Eğitim Bakanlığı (S), YOK Milli Eğitim Bakanlığı (S) YÖK (5), Üniversiteler YÖK (5), Üniversiteler YÖK (5), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler YÖK (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Üniversiteler YÖK (5S), Üniversiteler YÖK (5), Üniversiteler 1. Mesleki ve teknik ortaöğretim programlarındaki alan ve dallar başat alanlar altında birleştirilecektir. .681 1. Mesleğe özgü yabancı dil eğitimine ihtiyaç duyulan alanlara ait mesleki ve teknik ortaöğretim programlarının güncelleme çalışmaları yapılacaktır. 1. Üniversite İzleme Kriterleri Modülünün geliştirilmesi sağlanacak ve elde edilen verilerin raporlanması sürdürülecektir. 1. Üniversitelerin alan bazlı çalışmalarını değerlendirebilecek sistemler üzerinde çalışmalar sürdürülecektir. 1. Yükseköğretim Eğitim Programları Danışma Kurulu yılda en az bir defa toplanacaktır. 1, Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve Ihtisaslaşma Projesi kapsamında performans değerlendirme ölçütleri dikkate alınarak uygulama sonuç raporu hazırlanacak ve performans kriterleri güncellenerek izleme ve değerlendirme sistemleri güçlendirilecektir. 1. Ortaöğretim mezunlarının yükseköğrenime devamına ilişkin açıköğretim programlarındaki kontenjanlar programın niteliği göz önüne alınarak belirlenecektir. 1. Hayat boyu kendilerini yenilemeleri ve geliştirmeleri için yetişkinlere yönelik açıköğretim programları tasarlanacaktır. O | Akademik personelin niteliği yükseltilecektir. (Kalkınma Planı p.683) Tedbir 683.1. Üniversitelerin atama ve yükseltme kriterlerinin alt sınırı merkezi olarak belirlenecektir. YÖK (S), Üniversiteler Tedbir 683.2. Akademisyenlere yönelik projeye dayalı esnek istihdam modelleri geliştirilecektir. YÖK (S), Üniversiteler 1. Üniversitelerin akademik personel atama ve yükseltme kriterleri alt sınırının merkezi olarak belirlenmesine yönelik mevzuat tamamlanacaktır. i. Projeye dayalı esnek istihdam modelleri konusunda çalışmalar tamamlanacaktır. Üniversite öğrencilerinin ve mezunlarının mesleki yetkinlikleri artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.684) Tedbir 684.1. Sektör temsilcilerinin katılımıyla programların oluşturulması, yeterliliklerin belirlenmesi ve uygulamalı eğitimlerin sektörle birlikte yürütülmesi sağlanacaktır. Tedbir 684.2. Üniversitelerde kariyer merkezlerinin kapasitelerinin geliştirilmesi, üniversite öğrencilerine ve mezunlarına yönelik kariyer rehberliği ve danışmanlığı faaliyetleri yaygınlaştırılarak bu faaliyetlerin erişilebilirliği desteklenecektir. Tedbir 684.3. Mezunların İşgücü piyasası performansları düzenli takip edilerek ilgili göstergelerde üniversitelerin gelişimlerinin izlenmesi sağlanacaktır. Tedbir 684.4. Üniversitelerin yetkin olduğu alanlarda öğrencilerin mesleki ve teknik bilgi ve tecrübelerinin artırılması amacıyla sanayi İŞ birlikleri ve ortak eğitim modellerinin tesisine yönelik çalışmalar yapılacaktır. YÖK (S), Üniversiteler YÖK (S), Üniversiteler YÖK (5), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, SGK, Üniversiteler YÖK (S), Üniversiteler 1. Yeşil dönüşüm ile sağlıkta dijitalleşme ve tarımda dijitalleşme odaklı programlar başta olmak üzere yeni programlara öğrenci alımı yapılacaktır. 1. Üniversitelerde düzenlenen kariyer günlerinin etkinliği ve niteliği artırılacaktır. 1. Akademik Birim Ağacı Yönetim Sistemi Programının iyileştirme çalışmaları tamamlanacaktır. 1. Yükseköğretim öğrencilerinin ihtiyaç duyulan alanlarda en az bir dönem uygulamalı eğitim almalarına yönelik düzenleme yapılacaktır. Yükseköğretimin uluslararasılaşma düzeyi yükseltilecek, ülkemiz nitelikli uluslararası öğrenciler ve akademisyenler için çekim merkezi haline getirilecektir. (Kalkınma Planı Tedbir 685.1. Yabancı dilde eğitim veren programların niteliği artırılacaktır. YÖK (S), Üniversiteler Tedbir 685.2. Nitelikli uluslararası öğrenci sayısının artırılması sağlanacaktır. YÖK (S), Üniversiteler 1. Belirlenen kriterler kalite güvencesi anlayışıyla gözden geçirilerek sürekli iyileştirme aklaşımıyla geliştirilecektir. 1. Üniversitelerin uluslararası öğrenci kabulünde sadece ÖSYM'nin yapmış olduğu Türkiye Yurtdışından Öğrenci Kabul Sınavının esas alınmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 685.3. Yükseköğretim kurumları arasında uluslararası işbirlikleri artırılacaktır. Tedbir 685.5. Nitelikli yabancı uyruklu doktoralı araştırmacı ve akademisyenlerin istihdamını özendirici ve kolaylaştırıcı alışmalar yürütülecektir. YÖK (5), Üniversiteler YÖK (S), Üniversiteler Doktoralı insan kaynağının nicelik ve niteli Tedbir 686.1. Öncelikli sektörler ile gelişme alanlarına odaklı doktora programlarının ilgili sektörle işbirliği içerisinde ürütülmesi sağlanacaktır. Tedbir 686.2. Üniversitelerin yurt dışındaki yetkin üniversitelerle ortak doktora programları açmaları teşvik edilecektir. Tedbir 686.3. Doktora programları ve öğrenci kabul koşulları gözden geçirilecek, üniversitelerin yetkinlik analizine ve ihtisas alanına uygun doktora programları oluşturulması sağlanacaktır. Tedbir 686.5. Akademik ve mesleki doktora ayırımı yapılarak her birinden beklenen kazanımların Türkiye Yeterlilikler Çerçevesinde geliştirilmesi, doktora olgunluk düzeyine ulaşmış belirli üniversitelerde sanayi doktora programları gibi mesleki doktora programlarının oluşturulması desteklenecektir. Tedbir 686.6. Doktora ve doktora sonrası araştırmalar için burs çeşitliliğinin artırılması sağlanacaktır. YÖK (5), TOBB, Üniversiteler, İlgili Meslek Örgütleri, STK'lar YÖK (5S), Üniversiteler YÖK (S), Üniversiteler YÖK (5), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Universiteler, Ilgili STK'lar YÖK (S), Üniversiteler 1. Uluslararası Ortak Diploma Programlarının niteliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar apılacaktır. 1. İhtiyaç duyulan alanlarda nitelikli yabancı uyruklu doktoralı uluslararası bilim insanlarının istihdamı desteklenecektir. 1. Üniversitelerin öncelikli alanlarda özel sektörle işbirliği içerisinde doktora programları açmaları teşvik edilecektir. 1. Yükseköğretim ekosisteminde tanınırlığı yüksek ve uluslararası sıralamalarda yer alan üniversitelerle ortak doktora programlarının geliştirilmesine önelik çalışmalar yürütülecektir. 1. Üniversitelerin doktora programı açma kriterleri, niteliği artıracak şekilde gözden geçirilecektir. 1. Alanında yetkinlik düzeyi yüksek olan üniversitelerde özel sektörle işbirliği içerisinde mesleki doktora programları oluşturulacaktır. 1. Doktoralı Genç Araştırmacılar için Yabancı Dilde Bilimsel Metin Yazma Programı, Doktora Sonrası Araştırma Projesi ve Temel Bilimlerde Genç Beyinler Projesi Üniversite kampüslerinin sürdürülebilir ve iklim dostu kampüslere dönüştürülmesi desteklenecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 687.2. Sürdürülebilir ve iklim dostu kampüs hedefine ulaşmada alternatif finansman araçlarına erişim sağlanacaktır. YÖK (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler 1. Alternatif finansman yöntemlerine yönelik ilgili kurumlarla işbirlikleri geliştirilecektr. Yükseköğretimde dijital dönüşüm sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.688) Tedbir 688.2. YÖK (5), İlgili Kamu 1. İlgili kamu kurumlarıyla Üniversitelerde kurumsal bulut | Kurum ve Kuruluşları, işbirlikleri yapılarak bulut hizmetleri hizmetlerinin sunulması, Üniversiteler başta olmak üzere bilişim yapay zekâ, robotik ve hizmetlerinde harcamaların artırılmış gerçeklik başta etkinleştirilmesine ve mükerrer olmak üzere bilgi ve iletişim harcamaların önlenmesine yönelik teknolojileri kapsamında çalışmalar yapılacaktır. araştırma ve eğitim amaçlı kullanılabilecek yazılım, araç ve ekipmanlara erişimin sağlanması desteklenecektir. Tedbir 688.4. Üniversitelerin | YÖK (S), Sanayi ve 1. Üniversitelerin dijital dijital dönüşümünde ve dijital || Teknoloji Bakanlığı, dönüşümünde ve dijital yayın yayın alımlarında fayda- TÜBİTAK, Üniversiteler alımlarında mükerrer harcamaların maliyet etkinliğini hedefleyen önlenmesine yönelik yerli, milli ve yerli ve milli yazılımların merkezi yazılımın kullanılmasının önceliklendirildiği bulut tabanlı önceliklendirildiği çalışmalar uygulamalar kullanılacaktır. tamamlanacaktır. Tedbir 688.6. 5G ve ötesi YÖK (5S), Siber Güvenlik (| 1. İhtiyaç ve kapasite yeni nesil iletişim Başkanlığı, Üniversiteler doğrultusunda yapay zekâ, büyük teknolojilerinde yazılım, veri ve siber güvenlik alanlarında donanım ve altyapı yükseköğretim programlarının sayısı alanlarında, nesnelerin artırılacaktır. interneti, yapay zekâ, büyük veri, kuantum, siber güvenlik, akıllı ulaşım, artırılmış gerçeklik gibi gelişen teknoloji alanlarında nitelikli insan gücü yetiştirilmesi çalışmalarına ağırlık verilecektir. Üniversitelerin öz gelirleri artırılarak finansal sürdürülebilirliği güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.689) Tedbir 689.1. Başta çözüm YÖK (S), Üniversiteler 1. Üniversitelerin finansman ortağı olarak reel sektör çeşitliliğini artırmaya ilişkin mevzuat etkileşiminin artırılması olmak hazırlanacaktır. üzere öz gelirleri ve finansman çeşitliliği artırılarak üniversitelerin gelişimine daha fazla kaynak sağlanacaktır. Tedbir 689.2. Üniversitelere | YÖK (S), Üniversiteler 1. Bağış ve yardımları teşvik edici yapılacak yardım ve bağışlar düzenlemeler yapılacaktır. teşvik edilecektir. Üniversitelerdeki idari ve teknik personel niteliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 690.1. Üniversitelerde | YÖK (S), Üniversiteler 1. Üniversitelerde verimliliği verimliliği düşüren farklı artıracak idari ve teknik personel istihdam statüleri gözden rejimine ilişkin düzenlemeler geçirilerek yeni bir personel yapılacaktır. rejimi oluşturulacak ve kurumsal kapasite geliştirilecektir. Tedbir 690.2. Araştırma YÖK (5), Üniversiteler 1. Araştırma altyapılarında nitelikli altyapılarında yüksek nitelikli personellerin istihdamına yönelik teknik personelin düzenlemeler tamamlanacaktır. görevlendirilmesi sağlanacaktır. Üniversitelerdeki TTO'lar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.691) Tedbir 691.1. TTO'lar YÖK (S), Sanayi ve 1. İlgili paydaşlarla yapılacak bölgesel öncelikler ve tematik | Teknoloji Bakanlığı, değerlendirmeler doğrultusunda dikey eksenler özelinde Üniversiteler mevzuatın iyileştirilmesine yönelik apılandırılacaktır. alışmalar yapılacaktır. Yükseköğretim düzeyinde mesleki ve teknik eğitim güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı Tedbir 692.1. Meslek YÖK (S), Mesleki 1. Mesleki Yeterlilik Kurumu ile yüksekokullarının müfredatları | Yeterlilik Kurumu, yapılacak ortak çalışmalar Mesleki Yeterlilik Kurumu Üniversiteler kapsamında meslek yüksekokulları tarafından yayımlanan programları ve müfredatları standartlar ve yeterlilikler güncellenecektir. erçevesinde güncellenecektir. Yükseköğretim sisteminde kalite güvencesi kültürü yaygınlaştırılacak ve güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 693.1. YÖOKAK (S) 1. Yükseköğretim kurumlarında Yükseköğretimde kurumsal kalitenin benimsenmesi ve akreditasyon ile program yayılması sağlanarak ulusal kalite akreditasyonu geliştirilecektir. güvence sistemi güçlendirilecek ve kurumsal akreditasyon programı uygulanmasının tüm üniversitelere yaygınlaştırma çalışmalarına devam edilecektir. 2. Program akreditasyon kuruluşlarının etkililiği ile etkinliği artırılarak program akreditasyonu yaygınlaştırılacak ve geliştirilecektir. 3. Yükseköğretim kurumlarında kalite güvence sistemi kapsamında ulusal ve uluslararası kurumsal akreditasyon süreçleri ürütülecektir. Tedbir 693.2. Kalite YOKAK (5) 1. Kalite güvencesi, stratejik güvencesi, stratejik planlama, planlama, performans ve veri performans ve veri yönetimi yönetimi sistemlerinin sistemlerinin entegrasyonu entegrasyonun sağlanmasına sağlanacaktır. yönelik çalışmalar sürdürülecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri 2025 | 2026(1) | 2027(2) 4-5 Yaş Net Okullaşma Oranı Yüzde | 61,7(3 62,5(4 64.0 14-17 Yaş Kız Çocuklarının Net Okullaşma Oranı 86,5/(3) 87,44) 90,0 Hayat Boyu Öğrenmeye Katılım Oranı (5) 8,0 8,1 KE LİLİ ME Giren Universite Sayısı (6 Küresel Ölçekteki Yeşil Kampüs Sıralamasında İlk e 100'e Giren Üniversite Sayısı (6 Kaynak: MEB ve YÖK. (1) Gerçekleşme Tahmini, (2) Program, (3) MEB 2024-2025 örgün eğitim istatistikleri verisidir. (4) MEB 2025-2026 örgün eğitim istatistikleri verisidir. (5) 25-64 yaş nüfusundaki yetişkinler arasında araştırmanın yapıldığı son dört hafta içerisinde herhangi bir eğitim programına katılanların oranıdır. (6) Uluslararası tanınırlığı ve geçerliliği olan sıralamalar baz alınmaktadır. 2.3.2. İstihdam ve Çalışma Hayatı a) Mevcut Durum Türkiye'de 2025 yılında istihdam ve işgücüne katılma oranları yıllık bazda sınırlı bir değişim göstererek bir önceki yıla göre 0,5 ve 0,7 puan azalarak sırasıyla yüzde 49,0 ve yüzde 53,5 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2024 yılında yüzde 8,7 olan işsizlik oranı 2025 yılında 0,4 puan azalarak yüzde 8,3 seviyesine gerilemiştir. İşsizlik oranı göstergesinde yaşanan iyileşmeye uyumlu olarak genç işsizlik oranında da düşüş gözlenmiştir. Söz konusu gösterge 2024 yılındaki yüzde 16,3 seviyesinden 1 puan azalarak 2025 yılında yüzde 15,3 düzeyine inmiştir. 2025 yılında toplam istihdam bir önceki yıla göre yaklaşık 54 bin kişilik sınırlı bir daralma göstermiştir. Covid-19 küresel salgın döneminde azalarak 2020 yılında yüzde 30,8 seviyesine kadar gerileyen kadınların işgücüne katılım oranı 2025 yılında yüzde 36,2 seviyesine yükselmiştir. Bu yükseliş, kadınların işgücüne katılım oranına ilişkin olarak On İkinci Kalkınma Planı kapsamında belirlenen hedeflerle uyumluluk göstermektedir. TABLO 11: 40- Temel İstihdam ve İşgücü Göstergeleri İşgücüne Katılma Oranı Kadın 35,8 36,8 36,2 Erkek 71,2 72,0 71,3 İstihdam Oranı 48,3 49,5 49,0 Kadın 313 32,5 321 Erkek 65,7 66,9 66,4 İstihdamın Sektörel Dağılımı Tarım 14,8 14,8 14,0 Sanayi 21,2 20,7 20,2 Hizmetler 57,6 57,9 59,0 İnşaat 6,3 6,6 6,8 İşsizlik Oranı 9,4 8,7 8,3 Kadın 12,6 11,8 113 Erkek 77 74 6,8 Genç İşsizliği Oranı (15-24) Kaynak: TÜİK İş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanındaki en kapsayıcı sosyal diyalog mekanizması olan Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi 23 Haziran 2026 tarihinde 30'uncu toplantısını gerçekleştirmiştir. Ülkemizin iş sağlığı ve güvenliği alanındaki vizyonunu ortaya koyacak 2026-2030 Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Politika Belgesi paydaşların katılımı ile hazırlanmış ve Konsey tarafından kabul edilmiştir. Gelecek dönemde Konsey üyelerinin katılımıyla kısa vadeli eylem planları belirlenecek, uygulanacak ve izlenecektir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nda kamu işyerlerinin ve 50'den az çalışanı bulunan az tehlikeli sınıftaki işyerlerinin iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri kapsamına alınmasına yönelik yapılan değişikliğin etkin şekilde uygulanabilmesi için küçük işletmelerde işverenin İSG hizmetlerini bizzat üstlenebilmesi hususunda mevzuatta iyileştirmeler yapılmıştır. Ağustos 2026 itibarıyla A sınıfı iş güvenliği uzmanı sayısı 31.911, B sınıfı iş güvenliği uzmanı sayısı 30.280 ve C sınıfı iş güvenliği uzman sayısı ise 97.189'a yükselmiştir. İzinsiz çalıştığı için haklarında sınır dışı etme kararı alınan yabancıların daha önce idare tarafından karşılanan çeşitli masraflarının doğrudan işverenden tahsil edilmesine imkân sağlayan Yönetmelik 23 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Çalışma izinleri hususunda, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı ile yabancılara düzenlenen çalışma izni belgelerinin temini ve teslimine ilişkin bir protokol, İçişleri Bakanlığı ile de çalışma izni kartlarının kişiselleştirilmesine ilişkin bir protokol imzalanmıştır. 18 Ekim 2025 tarihli Resmi Gazete'de Uluslararası İşgücü Danışma Kurulunun Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. İkiz dönüşüm çalışmaları kapsamında, yeşil dönüşüm alanında toplam 49 ulusal meslek standardı ve 50 ulusal yeterlilik, dijital dönüşüm alanında ise toplam 30 ulusal meslek standardı ve 28 ulusal yeterlilik yayımlanmıştır. On Birinci ve On İkinci Kalkınma Planları kapsamında uygulanan tedbirlerin etkili bir şekilde hayata geçirilmesi sonucunda işgücünün eğitim düzeyinde belirgin bir artış sağlanmıştır. Bu çerçevede yükseköğretim mezunlarının istihdam içindeki payı 2020 yılında yüzde 27,4 iken 2025 yılında yüzde 30,7'ye yükselmiştir. TABLO II: 41- İşgücünün Eğitim Düzeyi Eğitim Düzeyi İşgücü (o İstihdam İşsiz İşgücü (o İstihdam İşsiz Okuryazar Olmayanlar Lise Altı Lise Mesleki ve Teknik Lise Yükseköğretim Toplam Kaynak: TÜİK İŞKUR tarafından düzenlenen aktif işgücü programlarından 2025 yılında 259.927 kişi yararlanmıştır. Ağustos 2026 itibarıyla aktif işgücü programları kapsamında yapılan harcamalar 26,06 milyar TL olmuştur. TABLO TI: 42- İŞKUR Tarafından Düzenlenen Aktif İşgücü Programlarına Yapılan Harcama ve Yararlanan Kişi Sayısı Yıllar Mesleki Eğitim Toplum Yararına İşbaşı Eğitim Toplam Harcama Kursları (Kişi) Programlar (Kişi) Programı (Kişi) (Kişi) (Bin TL 2020 87372 126 344 335 761 549 477 5 096 776 2021 101 501 72132 360 170 533 803 6 438 380 2022 10 763 115 480 156 356 282 599 6 596 907 2023 1654 299 030 48 817 349 501 16 339 899 2024 3 405 154 052 65 739 223 196 28 597 037 2025 16 272 175 033 68 622 259 927 20 563 299 2026 (1) 14 856 130 818 48 445 194 119 26 056 885 Kaynak: İŞKUR (1) 2026 yılı Ocak-Ağustos dönemi verileridir. 2026 yılı itibarıyla asgari ücret brüt 33.030,00 TL, net 28.075,50 TL olarak belirlenmiştir. Bir önceki döneme göre net asgari ücrette yüzde 27,01 oranında artış sağlanmıştır. Bununla birlikte, ilk kez 2016 yılında uygulanan asgari ücret desteği uygulamasına 2026 yılında da devam edilmektedir. 2026 yılı için aylık 1.270 TL tutarında asgari ücret desteği sağlanmaktadır. TABLO II: 43- İşgücü Maliyetlerinde ve Net Ele Geçen Ücretlerdeki Gelişmeler | 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026(2) İŞGÜCÜ MALİYETİ (1) Reel İşgücü Maliyeti Endeksi (2003-100) Kamu İşçisi 112,4 107,5 109,9 106,5 90,0 83,8 150,2 150,3 176,8 172,8 Memur 111 110,1 113,5 112,9 108,6 103,8 137,0 176,1 170,8 180,3 Asgari Ücret 153,8 151,0 165,2 169,3 172,0 180,6 243,3 228,9 221,1 225,5 Bir Önceki Yıla Göre Reel Yüzde Değişim Kamu İşçisi 7,4 -4,4 2,3 -3,1 -15,5 -0,9 79,2 0,0 17,6 -2,2 Memur -1,7 -1,0 3,1 -0,5 -3,9 -4,4 32,0 28,6 -3,0 5,6 Asgari Ücret -2,9 -19 9,4 2,5 1,6 5,0 34,7 -5,9 -3,4 -2,0 NET ELE GEÇEN ÜCRETLER (1) Reel Net Ele Geçen Ücret Endeksi (2003-100) Kamu İşçisi 111,0 106,3 113,3 110,8 95,0 89,7 153,8 166,4 180,9 174,3 Memur 154,6 153,4 158,6 158,0 152,4 148,1 204,7 271,8 264,0 278,7 Asgari Ücret 225,6 221,5 242,4 248,3 252,4 285,1 384,1 361,4 348,3 338,4 Bir Önceki Yıla Göre Reel Yüzde Değişim Kamu İşçisi 5,7 -44,2 6,6 -2,2 -14,3 -5,6 71,6 8,2 8,7 -3,6 Memur -1,7 -0,8 3,4 -0,4 -3,6 -2,8 38,2 32,8 -2,9 5,6 Asgari Ücret -2,9 -1,9 9,4 2,5 1,6 13,0 34,7 -5,9 -3,6 -2,8 Kaynak: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Kamu İşveren Sendikalarından elde edilen verilerle Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hesaplanmıştır. Not: 2008 yılından itibaren net ele geçen ücretlere bekâr çalışan için asgari geçim indirimi dâhildir. (1) Reel hesaplamalarda TÜFE (2003100) bazlı endeks kullanılmıştır. (2) Gerçekleşme Tahmini İŞKUR tarafından yürütülmekte olan İşbaşı Eğitim Programları ve Mesleki Eğitim Kurslarıyla nitelikli işgücü yetiştirilmesine devam edilmektedir. Bu kapsamda 2026 yılı Ocak- Ağustos döneminde İşbaşı Eğitim Programlarından 48.445 kişi, Mesleki Eğitim Kurslarından 14.856 kişi faydalanmıştır. İşgücü piyasasında yapay zekâ, dijital dönüşüm ve iklim değişikliğinin ortaya çıkaracağı yeni talepler doğrultusunda, işgücünün niteliğinin geliştirilmesi, aktif işgücü programlarının yaygınlaştırılıp etkinliğinin artırılması, esnek çalışma biçimlerinden daha fazla kişinin yararlanması, özel politika gerektiren grupların istihdam ve işgücüne katılımının güçlendirilmesi, kayıt dışı istihdamın ve beyin göçünün azaltılması ile iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin kalite ve verimliliğinin artırılması yönündeki ihtiyaç devam etmektedir. b) Amaç Başta özel politika gerektiren gruplar olmak üzere toplumun tüm kesimlerine yeterli bir gelirle kayıtlı, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlandığı koşullarda iş imkânlarının sunulması, ikiz dönüşüm sürecinin etkilerinin fırsata dönüştürülmesi, çalışma çağındaki nüfusun azami oranda istihdam edilmesi, insan kaynağı niteliğinin yükseltilip etkin kullanıldığı verimli bir işgücü piyasasının oluşturulması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Sorumlu/ İşbirliği Politika /Tedbir Yapılacak Kuruluşlar Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler Tedbir 695.3. Savunma Çalışma ve Sosyal sanayii, yapay zekâ, siber Güvenlik Bakanlığı (S), güvenlik, temiz ve Milli Eğitim Bakanlığı, sürdürülebilir enerji ile uzay | TOBB, Üniversiteler, teknolojileri gibi stratejik Belediyeler, Sendikalar, alanlarda nitelikli işgücü İlgili Kamu Kurum ve yetiştirmeye yönelik kamu- Kuruluşları üniversite-özel sektör işbirliği programları uygulamaya konulacaktır. Mevcut ve yeni meslek alanları ile bu alanların gerektirdiği beceri düzeylerinin belirlenmesi ve güçlendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.695) 1. Stratejik öneme sahip sektörlerin nitelikli işgücü ihtiyacının karşılanması amacıyla mesleki eğitim kursları ile işbaşı eğitim programlarının yaygınlığı artırılacaktır. İşgücü piyasasının ikiz dönüşüm sürecine uyumu sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.696) Tedbir 696.2. Örgün ve YÖK (5), Çalışma ve yaygın eğitim programlarının | Sosyal Güvenlik Bakanlığı, içeriği ikiz dönüşüm sürecine | Milli Eğitim Bakanlığı uyumlu bir şekilde beceri ve yetkinlik bazlı geliştirilecektir. | 1. İkiz dönüşüm kapsamında yeni programların açılması ve mevcut programların dönüştürülmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. Tedbir 696.5. Adil geçiş Çalışma ve Sosyal 1. Yeşil dönüşüm ve sıfır atık sürecinin Güvenlik Bakanlığı (5S), alanında ihtiyaç duyulan mesleklerin gerçekleştirilebilmesine Çevre, Şehircilik ve İklim belirlenmesine yönelik ulusal meslek yönelik, yeşil dönüşümden Değişikliği Bakanlığı, Milli (O haritası oluşturulacaktır. etkilenebilecek bölge ve Eğitim Bakanlığı, Sanayi 2. Ulusal Adil Geçiş Stratejisinin ilgili meslek gruplarında istihdam | ve Teknoloji Bakanlığı, kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde edilenler için ihtiyaç analizi TOBB, Üniversiteler, koordinasyonu, izlenmesi ve takibi yapılacaktır. Belediyeler, Sendikalar, yürütülecektir. İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları sağlandığı koşullarda işgücü piyasasına katılımı sağl Özel politika gerektiren grupların yeterli bir gelirle kayıtlı, iş sağlığı ve güvenliğinin anacaktır. (Kalkınma Planı p.697) Tedbir 697.2. Engellilere Çalışma ve Sosyal 1. Özel eğitim programlarının yönelik özel eğitim Güvenlik Bakanlığı (S5), müfredatı yerel işgücü piyasasının programlarının istihdam Milli Eğitim Bakanlığı ihtiyaçlarına ve engel türlerine göre temelinde etkinlikleri yeniden düzenlenerek engelli artırılacaktır. bireylere işyeri temelli staj ve iş koçu desteği sağlanacak ve katılımcılar uygun işverenlerle eşleştirilerek istihdama geçişleri desteklenecektir. Tedbir 697.5. Kadın Çalışma ve Sosyal 1. Çalışan ve iş arayan kadınların 0-5 istihdamını artırmaya yönelik | Güvenlik Bakanlığı (S), yaş çocukları için düşük gelirli kurumsal bakım Aile ve Sosyal Hizmetler hanelere öncelik verilerek kurumsal olanaklarının ekonomik ve Bakanlığı bakım hizmetlerine erişimlerinin fiziki erişilebilirliği kolaylaştırılmasına yönelik çalışmalar artırılacaktır I yapılacaktır. Gençlerin istihdamının artırılması ve çalışma koşulla (Kalkınma Planı p.698) rının iyileştirilmesi sağlanacaktır. Tedbir 698.1. İnsan Cumhurbaşkanlığı Genel kaynakları alanında gençlere | Sekreterliği (5), Çalışma yönelik yetenek yönetimi ve Sosyal Güvenlik uygulamaları geliştirilecektir. | Bakanlığı, Üniversiteler 1. Kariyer Planlama Platformu üzerinden sunulan eğitimlerle gençlerin kariyer bilinci artırılacak, işgücü piyasasına yönelik farkındalıkları geliştirilecek ve kariyer yolculukları desteklenecektir. Tedbir 698.2. Genç girişimcileri yenilikçi buluşlara ve projelere yönlendiren hibe destekleri artırılacaktır. Tedbir 698.3. Genç işgücünün kayıtlı istihdamını desteklemek üzere sosyal Tedbir 698.4. Eğitimde ve istihdamda olmayan gençlerin istihdama erişimlerini desteklemeye yönelik programların etkinliği artırılacaktır. Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı güvenlik bilinci geliştirilecektir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Programı kapsamında genç girişimcilerin yenilikçi buluş ve - projelerine yönelik çağrı açılacaktır. 1. Gençlere yönelik olarak sosyal güvenlik hak ve yükümlülükleri konusunda bilgilendirme, bilinçlendirme 1. Eğitimde ve istihdamda olmayan gençlerin istihdama dahil olmalarını sağlamaya yönelik Nitelikli İşgücü Yetiştirme Programı hayata geçirilecektir. Kamu istihdam hizmetleri, yoksul hanelerin sürdürülebilir gelir kaynaklarına ulaşabilmesini desteklemek amacıyla hane temelinde geliştirilecek ve bu hanelerin IŞKUR hizmetlerinden faydalanması önceliklendirilecektir. (Kalkınma Planı p.699) Tedbir 699.1. SGK, İŞKUR ve Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü verileri entegre edilecek ve İŞKUR hizmetleri ile kamu kaynaklı hizmet ve yardımlardan yararlanamayan dar gelirli hanelere İŞKUR hizmetlerinin sunumunda öncelik sağlanacaktır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı 1. Sosyal yardım ile istihdam arasındaki bağlantı güçlendirilecek, dar gelirli hanelere yönelik istihdam hizmet sunumunda öncelik sağlanacaktır. Nitelikli işgücü kaybı önlenecek ve yurt dışında çalışan nitelikli vatandaşlarımızın Türkiye ile bağları güçlendirilerek mesleki bilgi ve tecrübe aktarımını sağlayacak mekanizmalar geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.700) Tedbir 700.2. Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın çalıştıkları ülke, sektör ve icra ettikleri mesleklerin tespitine ilişkin veri altyapısı güçlendirilecektir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (5), Dışişleri Bakanlığı 1. Yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın meslek ve sektör verileri derlenerek Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Yurt Dışı Teşkilatı Bilgi Yönetim Sistemi'ne kaydedilecektir. Düzensiz işgücü göçü ile mücadele ve uluslararası işgücünün kayıtlı istihdamının artırılması amacıyla çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.702) Tedbir 702.1. Kayıtlı istihdama geçişi kolaylaştırıcı mevzuat ve teknik altyapıların iyileştirilmesi sağlanacaktır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı 1. Uluslararası işgücünün kayıtlı istihdamını desteklemek üzere Uluslararası İşgücü Danışma Kurulu bünyesinde çalışmalar yapılacaktır. Kayıt dışı istihdamın azaltılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.703) Tedbir 703.2. Kayıt dışı istihdam edilen özel politika gerektiren gruplara yönelik sektör bazlı analizler yapılarak denetim mekanizmaları güçlendirilecektir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (5), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı 1. Başta kadın, genç, engelli ve yaşlılara yönelik olmak üzere kayıt dışı istihdamın önlenmesi amacıyla sektörel veri analiz çalışmaları yapılarak denetim ve rehberlik faaliyetleri yürütülecektir. 2. Yabancı uyrukluların yoğun olarak çalıştığı sektörlerde risk analizleri yapılacak, bu analizlerin sonuçlarına göre kayıt dışı yabancı çalıştırmanın yaygın olduğu işyerlerinde planlı denetimler gerçekleştirilecektir. İŞ sağlığı Ve güvenliği hizmetleri daha etkin ve verimli hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.704) | Tedbir 704.2. İş sağlığı ve © Çalışma ve Sosyal 1. İş sağlığı ve güvenliği kültürünü güvenliği alanında koruyucu O Güvenlik Bakanlığı (5), geliştirmek için işbirlikleri ve önleyici faaliyetler - Sağlık Bakanlığı geliştirilecek ve ilgili taraflarla artırılacaktır. etkinlikler düzenlenecektir. 2. Koruyucu ve önleyici teknik hizmetler geliştirilmesi kapsamında iş hijyeni ölçüm, test ve analizi ile planlama ve danışmanlık hizmetleri sunulacaktır. Tedbir 704.3. İş sağlığı ve © Çalışma ve Sosyal 1. OSB'lerde iş sağlığı ve güvenliği güvenliği alanındaki sorumlu O Güvenlik Bakanlığı (S), koordinasyonu ve işbirliği kurumların hizmet kaliteleri (o Sanayi ve Teknoloji mekanizmaları güçlendirilecek, ile insan kaynağının - Bakanlığı, Organize ihtiyaç analizleri gerçekleştirilecek ve yetkinlikleri yükseltilecektir. Sanayi Bölgeleri elde edilen bulgular doğrultusunda eğitim, bilgilendirme, danışmanlık ve farkındalık artırma faaliyetleri yürütülecektir. 2. Kişisel koruyucu donanımlara yönelik yapılan piyasa gözetimi denetimleri ve denetim sonrası işlemlerle piyasaya güvenli ürünlerin arzı sağlanacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim 2025 2026(1) ( 2027(2) İşgücüne Katılma Oranı (3) Yüzde 53,5 2,9 23,4 İşgücüne Katılma Oranı, Kadın (3) 35,5 36,5 (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program i (3) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan İstihdam Programının performans göstergelerinden biridir. 2.3.3. Sağlık a) Mevcut Durum Sağlık hizmet sunumunda son yıllarda fiziki altyapı, insan kaynağı, hizmete erişim, aile hekimliği, anne ve çocuk sağlığı, hastane yatak sayıları, koruyucu sağlık, kurumsal yapılanma, bulaşıcı hastalıklarla mücadele, hasta ve hekim hakları başta olmak üzere pek çok alanda gelişmeler sağlanmıştır. Bununla birlikte fiziki altyapı ve sağlık personelinin bölgeler arası dağılımındaki farklılıkların giderilmesine, sağlık alanında finansmanın sürdürülebilirliğinin sağlanmasına, hizmet sunum kalitesinin yükseltilmesine ve koruyucu sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir. TABLO II: 44- Sağlık Alanında Gelişmeler 2024 2025(5) 10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı 30,0 30,1 30,7 31,2 31,3 Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) 52,5 55,7 58,1 58,2 59,8 100 Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı 205 217 228 239 258 100 Bin Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı 342 343 356 361 381 Fiziki Altyapının Dengeli Dağılım Oranı (1) 1,48 1,43 1,60 1,56 1,58 Hekim Sayısının Dengeli Dağılım Oranı (2) 2,11 2,14 2,29 2,37 2,41 Hekim Başına Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı 1,70 1,60 1,56 1,51 1,48 Bebek Ölüm Hızı (Bin Canlı Doğumda) (3) (4) 8,5 9,i 9,1 9,7 8,9 JAnne Ölüm Oranı (Yüz Bin Canlı Doğumda) (4) 13,0 13,0 12,6 13,4 11,5 Kaynak: Sağlık Bakanlığı (1) İBBS Düzey 1'e göre 10 bin kişiye düşen yatak sayısı en yüksek ve en düşük olan bölgelere ait rakamların oranıdır. (2) İBBS Düzey 1'e göre 100 bin kişiye düşen toplam hekim sayıları üzerinden, en yüksek ve en düşük bölgelere ait rakamların oranıdır. (3) Bebek ölüm hızı tüm haftalarda doğan bebek ölümlerini kapsamaktadır. (4) TÜİK tarafından canlı doğum sayısı geriye dönük revize edildiğinden ölüm göstergelerine ait değerler güncellenmiştir. (5) 2025 yılı verileri Sağlık İstatistiği Yıllığı 2025 ön sonuçlarıdır. Anne ve bebek sağlığı alanında, 2020 yılında 13 olan yüz bin canlı doğumda gerçekleşen anne ölüm oranı, 2025 yılında 12,6 olarak gerçekleşmiştir. Aynı oran 2023 yılı itibarıyla OECD ve AB'de sırasıyla yüz bin canlı doğumda 9,4 ve 6,8 olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan 2020 yılında, bin canlı doğumda 8,5 olan bebek ölüm hızı, 2025 yılında 7,7'ye düşmüştür. Bin canlı doğumda bebek ölüm hızı 2024 yılı itibarıyla OECD ve AB'de ise sırasıyla 3,8 ve 3,2 olarak gerçekleşmiştir. Bebek ölümlerinin azaltılmasında önemli bir faktör olan altılı karma aşı (DaBT-IPA-*-Hib) üçüncü doz aşılama hızı 2025 yılında yüzde 94 olarak gerçekleşmiştir. Hasta yatak kapasitesi ve hasta yataklarının niteliği açısından sağlık hizmet altyapısı iyileşmiş olup 2020 yılında 30 olan 10 bin kişiye düşen yatak sayısı 2025 yılında 31,5 olarak gerçekleşmiştir. Nitelikli yatak sayısının yoğun bakım yatakları hariç tüm yataklara oranı 2020 yılında ülke genelinde yüzde 78,5 iken 2025 yılında yüzde 83,1'e yükselmiş, aynı yıllarda söz konusu oran Sağlık Bakanlığı hastanelerinde ise yüzde 76,2'den yüzde 83,1 seviyesine (ulaşmıştır. Sağlık (altyapısının iyileştirilmesi ve hizmete erişimin kolaylaştırılmasıyla 2024 yılında 12,2 olan kişi başı hekime müracaat sayısı, 2025 yılında 13,2 olarak gerçekleşmiştir. TABLO 11: 45- Yıllar İtibarıyla Toplam Hasta Yatağı Sayısı ve Doluluk Oranları 2020 (2021 2022 2023 2024 2025(1) OECD(2) AB(2) Yatak Sayısı (Bin) 2512 O 2545 2622 2666 2684 270,8 - - Nitelikli Yatak Oranı 78,5 797 80,9 82,5 83,4 83,1 N - (Yüzde) (3) 10 Bin Kişiye Düşen 300 301 307 3? 33 315 491 466 Yatak Sayısı Yatak Doluluk Oranı Yüzde) (4) 25 67 1 582 58 545 717 — 680 Kaynak: Sağlık Bakanlığı, OECD, Eurostat (1) Sağlık İstatistiği Yıllığı 2025 ön sonuçlarıdır. (2) 10 bin kişiye düşen yatak sayısı OECD-37 ile AB-27, yatak doluluk oranı ise OECD-30 ile AB-23'ün 2024 yılına veya en yakın yıla ait verileridir. (3) Toplam yataklara yoğun bakım yatakları dâhil edilmemiştir. (4) OECD ve AB'nin 2024 yılına ait akut bakım verisi olup fizik tedavi ve rehabilitasyon hizmetleri dâhil değildir. TABLO 11: 46- Sağlık Kuruluşlarına Göre Hastane Müracaat Sayısı ve Dağılımı aram es ğer ama ame za 3035 | Sağlık Bakanlığı ooo 113849 O 209630 O 254343 O 306826 Oo 466094 537905 Üniversite 9638 oO15025 Oo 24437 Oo 34539 Ooo 48283 o 52631 Özel 6158 Oo 24486 O59069 O 77217 Oo 66239 (o 65631 Toplam 129645 249141 337850 418582 (580616 656167 Kaynak: Sağlık Bakanlığı, Sağlık İstatistiği Yıllığı 2025 ön sonuçlarıdır. Kamu Özel İşbirliği yöntemiyle yapımı tamamlanan 18 şehir hastanesi (Mersin, Yozgat, Isparta, Adana, Kayseri, Elazığ-Fethi Sekin, Manisa, Eskişehir, Ankara-Bilkent, Bursa, İstanbul-Başakşehir Çam ve Sakura, Konya, Tekirdağ Dr. İsmail Fehmi Cumalıoğlu, Ankara- Etlik, Kocaeli, Gaziantep, İzmir Bayraklı ve Kütahya) toplam 29.325 tescilli hastane yatağıyla hizmet vermektedir. Merkezi yönetim bütçesinden finanse edilen şehir hastanelerinden yatırım programında yer alan kapasitelerine göre 900 yatak kapasiteli Samsun Şehir Hastanesi Ekim 2025, 950 yatak kapasiteli Aydın Şehir Hastanesi Aralık 2025, 900 yatak kapasiteli Ordu Şehir Hastanesi ve 1.700 yatak kapasiteli Şanlıurfa Şehir Hastanesi Ağustos 2026 itibarıyla tamamlanarak hizmete alınmıştır. İlave olarak toplam 11.300 yatak kapasiteli dokuz şehir hastanesinin (Trabzon, Denizli, Sakarya, Diyarbakır-Kayapınar, Istanbul-Sancaktepe, Mardin, Rize, Van ve Kahramanmaraş Yörükselim) inşaat çalışmaları devam etmekte olup toplam 5.265 yatak kapasiteli dört şehir hastanesinin (Hatay, Muğla, İstanbul Süreyyapaşa ve İzmir Tınaztepe) ise proje-yapım ihalesi çalışmaları yürütülmektedir. Bunun yanı sıra Kahramanmaraş ve Hatay merkezli deprem bölgelerinde hasar görmüş sağlık tesislerinin yeniden yapımı amacıyla acil durum hastane modeli geliştirilerek deprem bölgesi özelinde 1.640 yatak kapasiteli 14 acil durum hastanesi yatırım programına dâhil edilmiş olup bunlardan 1.590 yatak kapasitesindeki 13 proje (Adıyaman-Çelikhan, Gaziantep-Nurdağı, Oğuzeli, OSB Travmatoloji Acil Durum, Hatay-Merkez, Payas, İskenderun, Defne, Erzin, Altınözü, Kahramanmaraş-Merkez, Türkoğlu ve Nurhak Acil Durum Hastaneleri) tamamlanarak hizmete alınmıştır. TABLO II: 47- Sağlık Kuruluşlarına Göre Muhtelif Göstergeler (2025) Sağlık Bakanlığı Üniversiteler (© Özel Hastaneler Yatak Sayısı 172.079 45.740 53.010 Hastanelere Müracaat Sayısı (Bin) 537.905 52.631 65.631 Yatan Hasta Sayısı (Bin) 8.851 2.228 2.557 Ameliyat Sayısı (Bin) 4.149 1.168 1.208 Orm Müd Müracaat Sayısına 077 222 1,84 Ameliyat Sayısının Yatak Sayısına Oranı 24,1 25,5 22,8 Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) 59,1 57,2 37,4 Hastanın Ortalama Kalış Günü 4,2 4,3 2,8 Yatak Devir Hızı (Hasta) 51,4 48,7 48,2 Uzman Hekim Sayısı (Kişi) 64.909 13.381 33.182 Kaynak: Sağlık Bakanlığı, Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2025 ön sonuçlarıdır. 2025 yılında toplam yatak kapasitesinin yüzde 19 ,6'sına, uzman hekim sayısının yüzde 29,8'ine sahip olan özel sektör, tüm ameliyatların yüzde 18,5'ini gerçekleştirirken, toplam yatak kapasitesinin yüzde 16,9'una ve uzman hekim sayısının yüzde 12'sine sahip olan üniversite hastaneleri yapılan ameliyatların yüzde 17,9'unu gerçekleştirmiştir. 2025 yılında ülkemizde toplam hekim sayısı 232.315, toplam diş hekimi sayısı 52.994, hemşire sayısı 264.172 ve ebe sayısı 60.948 olmuştur. Aynı yılda yüz bin kişiye düşen hekim sayısı 270 iken hemşire ve ebe sayısı 378'dir. 2024 yılı için bu sayılar sırasıyla AB'de 434 ve 898, OECD'de ise 389 ve 1.017'dir. Hekim başına düşen hemşire ve ebe sayısı AB'de 2,6, OECD'de 2,1 iken ülkemizde ise bu oran 2025 yılında 1,4 olarak gerçekleşmiş olup sağlık personeli sayısının artırılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir. Aile hekimlerinin sağlık hizmetleri yönetimindeki rolünün güçlendirilmesi amacıyla Basamaklar Arası Entegrasyon Projesi hayata geçirilmiştir. Proje kapsamında aile hekimlerinin hastanelerden ileri tetkik ve görüntüleme hizmeti talep edebilmesi ve uzman hekimlerle hasta bazlı bilgi paylaşımı sağlanmıştır. Uygulama kapsamında 2025 yılından 1 Temmuz 2026 tarihine kadar 300 binin üzerinde kişi için 1 milyonun üzerinde tetkik talebi hastanelerde gerçekleştirilmiştir. Bulaşıcı olmayan hastalıkların toplam hastalık yükü içerisindeki payı, yaşlanan nüfusun da etkisiyle giderek artmaktadır. 2025 yılında gerçekleşen ölümlerin yüzde 70,9'u dolaşım sistemi hastalıkları, tümörler, solunum yolu hastalıkları ile beslenme, endokrin ve metabolizmayla ilgili hastalıklardan kaynaklanmıştır. Bulaşıcı olmayan hastalıklara neden olan temel risk faktörleri tütün kullanımı, fiziksel aktivite eksikliği ve dengesiz beslenmedir. Risk faktörleriyle mücadele kapsamında halk sağlığının korunması önem arz etmekte olup buna yönelik kurulan sağlıklı hayat merkezlerinin sayısı Eylül 2026 itibarıyla 360'a ulaşmıştır. Kronik hastalıkların erken teşhisinde, tedavisinde ve süreç yönetiminde birinci basamak sağlık hizmetlerinin daha aktif bir rol üstlenmesinin sağlanması, tarama ve tedavi sürecinin kanıta dayalı klinik uygulama yönergeleri doğrultusunda yürütülmesi, hastalıkların semptom ve bulgularının kontrol altına alınması, bireylerin fonksiyon kayıpları yaşamalarının ve engelli hale gelmelerinin önüne geçilmesi amacıyla Hastalık Yönetim Platformu (HYP) uygulaması geliştirilmiştir. Aile hekimleri, uygulama üzerinden kendilerine kayıtlı kişilerin hipertansiyon, diyabet, kardiyovasküler risk ve obezite taramalarını yapmakta, tanı almış kişilerin hipertansiyon, diyabet, kardiyovasküler risk, obezite, astım, KOAH, inme, koroner arter hastalığı ve kronik böbrek hastalıkları izlemlerini gerçekleştirmektedirler. Bu çerçevede, Temmuz 2021-Haziran 2026 döneminde yaklaşık 188 milyon kronik hastalık taraması gerçekleştirilmiş, 20 milyon kişiye erken tanı konulmuş ve kronik hastalık tanısı bulunan bireylere yönelik yaklaşık 113 milyon hastalık izlemi gerçekleştirilmiştir. Ayrıca HYP uygulaması üzerinden ayrıca 65 yaş ve üzerindeki nüfusa 9 milyonu aşkın Çok Yönlü Yaşlı İzlemini de gerçekleştirilmiştir. Fazla kiloluluk ve obezite, dünyada ve Türkiye'de sıklığı giderek artan önemli bir halk sağlığı sorunudur. Bu kapsamda fiziksel aktivite kapasitesinin değerlendirilmesi ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarının teşvik edilmesi amacıyla Hareket Yaşını Öğren, Sağlıklı Yaşa Kampanyası başlatılmıştır. Kampanya kapsamında 10 Haziran-19 Temmuz 2026 döneminde tek ayak denge testi, 30 saniye otur-kalk testi ve el dinamometresi ile kavrama gücü ölçümü yoluyla 2,17 milyon kişinin fiziksel aktivite kapasitesi değerlendirilmiş, fiziksel aktivite düzeyi düşük bulunan 509.095 kişi fizyoterapist danışmanlığına yönlendirilmiştir. Ayrıca il sağlık müdürlüklerine bağlı sağlıklı hayat merkezleri ile bazı toplum sağlığı merkezleri ve ilçe sağlık müdürlüklerinde diyetisyenler tarafından başvuran kişilere beslenme danışmanlığı hizmeti sunulmaktadır. Bu kapsamda 2026 yılının ilk sekiz ayında 1,11 milyon hizmet sunulmuş ve 541.900 kişiye ulaşılmıştır. Toplam sağlık harcamalarının GSYH'ya oranı 2024 yılında yüzde 5,3, kamu sağlık harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindeki payı ise aynı yılda yüzde 76,1 olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan sağlık harcamalarının bulaşıcı olmayan hastalıkların hastalık yükü içerisindeki payının yaşam tarzı ve demografik yapıdaki değişimle beraber artması, sağlık teknolojilerindeki hızlı ilerlemeler ve daha kaliteli sağlık hizmeti talebindeki artış gibi sebeplerle önümüzdeki yıllarda yükselmesi beklenmektedir. Akılcı ilaç kullanımının yaygınlaştırılmasına yönelik faaliyetler sürdürülmektedir. OECD ülkelerinde 2024 yılında ortalama 19,3 olan bin kişi başına düşen günlük antibiyotik tüketim miktarı (Daily Defined Dose-DDD) Türkiye'de 2025 yılında 35,5 olmuştur. Bağımlılıkla mücadele çalışmaları kapsamında 2026 yılı Eylül sonu itibarıyla toplam 1.375 yatak kapasiteli 50 yetişkin bağımlılık arındırma merkezi, toplam 249 yatak kapasiteli 15 çocuk ergen bağımlılık arındırma merkezi ve yataklı beş Bağımlı Hastalar için Rehabilitasyon Merkezi (BAHAR) hizmet vermektedir. Ayrıca 81 ilde yaygınlaştırma çalışmaları kapsamında aynı tarih itibarıyla ayaktan hizmet veren 70 yetişkin bağımlılık arındırma merkezi, 11 çocuk ergen-bağımlılık arındırma merkezi ve 18 adet ayakta rehabilitasyon merkezi hizmet sunmaktadır. Hâlihazırda 81 ilde yataklı ya da ayaktan arındırma merkezi bulunmaktadır. b) Amaç Bireylerin bedenen ve ruhen tam bir iyilik halinde sağlıklı yaşam sürdürmeleri, ihtiyaç halinde kaliteli, güvenilir, etkin, veriye dayalı süreçlerle desteklenen, hazırlık ve uyum kapasitesi yüksek, mali açıdan sürdürülebilir sağlık hizmeti sunumunun sağlanması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler m. . Sorumlu / işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/ Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Sağlıklı yaşam tarzı teşvik edilerek bulaşıcı olmayan hastalık risklerine karşı koruyucu sağlık hizmetleri güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.706) Tedbir 706.1. Sağlıklı yaşam | Sağlık Bakanlığı (S), Aile (o | 1. Sağlıklı beslenme ve hareketli tarzının teşvik edilmesine ve Sosyal Hizmetler yaşam alışkanlıkları kazandırılmasına yönelik sağlıklı beslenme, Bakanlığı, Çevre, yönelik görsel medya paylaşımları fiziksel aktivitenin artırılması (| Şehircilik ve Iklim yapılacak, halk eğitim faaliyetleri gibi alışkanlıkların toplumsal (| Değişikliği Bakanlığı, Milli | | düzenlenecek ve internet ortamında tutuma dönüşmesi sağlanacak,! Eğitim Bakanlığı, Tarım ve | güvenli sağlık bilgisi yayınlarına yer bilinçlendirme faaliyetleri Orman Bakanlığı, YÖK, verilecektir. yürütülecek, sağlık Üniversiteler, Yerel 2. İl sağlık müdürlükleri tarafından okuryazarlığı teşvik edilerek (| Yönetimler okullarda sağlıklı beslenme ve fiziksel birey sorumluluğunun aktivite konularında eğitimler geliştirilmesi sağlanacaktır. verilecek, fiziksel aktivite etkinliklerinin düzenlenmesine devam edilecektir. Tedbir 706.2. İklim değişikliğinin sağlık üzerine olan etkisinin belirlenmesi ve azaltılması için kurumsal kapasite güçlendirilerek kurumlar arası işbirliği artırılacaktır. Tedbir 706.4. Bulaşıcı olmayan hastalıklara yönelik risk faktörlerinin azaltılması için kanser tarama programları da dâhil olmak üzere çeşitlendirilmiş tarama programları yaygınlaştırılacak, erken teşhis oranları artırılacaktır. Tedbir 706.5. Çocuk, kadın ve üreme sağlığı hizmetleri güçlendirilecek, evlilik öncesi ve yenidoğan tarama programları yaygınlaştırılacak, anne ve bebek ölümlerinin azaltılması sağlanacaktır. Sağlık Bakanlığı (5), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, YÖK, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, STK'lar Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler 3. Bulaşıcı olmayan hastalıkların birinci basamakta önlenmesine yönelik yürütülen beslenme danışmanlığı hizmeti sayısı artırılacaktır. 1. İklim değişikliği ile iklim değişikliğine bağlı hastalıklar arasındaki ilişki, mekânsal ve zamansal olarak analiz edilerek bu ilişkinin halk sağlığı üzerindeki etkileri değerlendirilecektir. 1. Kanser tarama ve erken teşhis hizmetlerinin niteliğinin geliştirilmesi amacıyla sağlık personelinin bilgi ve becerilerinin artırılmasına yönelik eğitimler düzenlenecek, toplumda erken teşhis bilincini artırmaya yönelik farkındalık kampanyaları ve eğitim faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 2. Tarama ve Tarama Sonrası Teşhis Eğitimleri, KETEM Uyum Eğitimleri ve erken teşhise yönelik farkındalık çalışmaları yürütülecektir. 3. Kanser tarama hizmetlerinin erişilebilirliğini ve etkinliğini artırmak amacıyla birinci basamak sağlık tesisleri bünyesinde yeni kanser tarama merkezleri açılması, mevcut merkezlerin altyapı ve donanımlarının güçlendirilmesi ile gerekli tubbi cihaz planlamasının yapılması sağlanacaktır. 1. Acil obstetrik bakım hizmetlerinin güçlendirilmesi amacıyla kamu hastanelerinde görev yapan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları ile kadın hastalıkları ve doğum kliniği bulunan hastanelerin acil servislerinde görevli Pratisyen/Acil Tıp Uzmanlarına yönelik Acil Obstetrik Bakım Klinisyen Eğitimleri düzenlenecek, eğitim programına gebelik enfeksiyonları ve servikal yetmezlik konuları da dâhil edilecektir. 2. Yüksek Riskli Gebelik Sistemi kapsamında yüksek riskli gebeler ile gebeliğinde riskli ve yüksek riskli olan lohusaların izlemlerinin aksatılmaması için danışmanlık hizmetleri yürütülecek, anne ve anne adaylarının yakın takibi sağlanacaktır. Tedbir 706.6. Ergen sağlığı hizmetleri güçlendirilecektir. Tedbir 706.7. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) uygulamalarının kanıta dayalı şekilde standardize edilerek ulusal ve uluslararası çalışmalarla güvenli kullanımı yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 706.8. Takviye edici gıda ve bitkisel içerikli ürünlerin güvenli şekilde piyasaya arzını sağlayacak yeni mekanizmalar geliştirilecektir. Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Üniversiteler Sağlık Bakanlığı (5), Tarım ve Orman Bakanlığı, Üniversiteler 3. Gebelik ve doğum öncesi bakım hizmetlerinin sürekliliğinin sağlanması amacıyla Her Gebeye Ebe Uygulaması kapsamında gebeliğinin son üç ayında bulunan gebelerin yakın takip ve izlemleri koordinatör ebeler aracılığıyla sürdürülecek ve gerekli durumlarda danışmanlık hizmeti verilecektir. 4. Çocuk acil ve yenidoğan sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi amacıyla acil servislerde görev yapan ve çocuk hastalara kritik tanı ve tedavi hizmeti veren pratisyen hekimlere yönelik Uygulamalı Temel Çocuk Acil Bakım Eğitimleri düzenlenecek, ayrıca Ulusal Kritik Doğuştan Kalp Hastalıkları Tarama Programının kapsamı geliştirilecek ve güçlendirilecektir. 5. Anne ölüm oranının yüksek olduğu illerde yerinde izleme ve değerlendirme çalışmaları gerçekleştirilecektir. 1. Sağlıklı Hayat Merkezlerinde aktifleştirilen Bebek, Çocuk ve Genç Akademileri bünyesinde verilen danışmanlık ve eğitim hizmetleri geliştirilecek ve güçlendirilecektir. 1. Anadolu Tıbbı Kütüphanesi Projesi kapsamında çalışmalara devam edilecektir. 2. GETAT uygulamalarının etkinlik ve güvenliğine ilişkin klinik araştırmalar desteklenerek sonuçlara dayalı olarak ulusal klinik uygulama rehberleri hazırlanacak, elde edilen veriler uluslararası dergilerde yayımlanacaktır. 3. Orta Asya, Balkanlar ve Orta Doğu ülkeleriyle ortak GETAT projeleri yürütülecektir. 1. Takviye edici gıdaların güvenli bir şekilde piyasaya arzının sağlanabilmesi için yeni mekanizmaların oluşturulmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. Özel gereksinimi ve nadir hastalığı olan bireylere sunulan sağlık hizmetlerinin kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.707) Tedbir 707.2. Nadir hastalıklara ilişkin tedavi ve araştırma merkezi sayısı artırılacaktır. Sağlık Bakanlığı (5), TUSEB, Universiteler 1. Nöromüsküler hastalık (kas ve sinir hastalıkları) birimlerinin sayısı artırılacaktır. Tedbir 707.3. Zihinsel özel gereksinimli bireyler ve ailelerinin etkin sağlık hizmet sunumuna ulaşması kolaylaştırılacaktır. Tedbir 707.4. Evde sağlık hizmetleri güçlendirilecek ve izleme takip sistemi geliştirilecektir. Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Belediyeler 1. Çok Disiplinli Çocuk ve Genç Ruh Sağlığı Merkezlerinin (ÇÖZGEM) sayısı 30'a çıkarılacaktır. 2. ÇÖZGEM'de görev yapacak personelin erken müdahale konusunda donanımını artırmak üzere uygulamalı davranış analizi ve erken müdahale eğitim programları düzenlenecektir. 1. Evde sağlık ve bakım hizmetlerine yönelik belirlenen performans göstergeleri doğrultusunda hizmetlerin sistem üzerinden takibi yapılacaktır. 2. Evde sağlık hizmetleri kapsamında kullanılan Evde Sağlık Yönetim Sistemi (ESYS) yazılım çalışmaları yapılacaktır. 3. Evde sağlık hizmeti alan hastalara yönelik memnuniyet anketi uygulanarak anket sonucunda gerekli görülen alanlarda iyileştirmeler yapılacaktır. Bulaşıcı hastalıklara, ani sağlık şoklarına, afet ve acil durumlara hazırlık ve müdahale kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.708) Tedbir 708.1. Bulaşıcı hastalıklara yönelik mevcut tanı, takip ve erken uyarı sistemleri geliştirilecektir. Tedbir 708.2. Ulusal düzeyde biyolojik ürünlerin üretilmesine ve aşı üretim kapasitesinin güçlendirilmesine yönelik merkezler kurulacaktır. Tedbir 708.3. Bağışıklık kazandırma programları güçlendirilerek toplumsal farkındalık artırılacak, aşılama programları tüm risk gruplarını içerecek şekilde yaygınlaştırılacaktır. Sağlık Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜSEB, Üniversiteler Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler 1. Ulusal Sıtma Eliminasyon Raporu hazırlanarak yayımlanacaktır. 2. Vektör sürveyansının güçlendirilmesi için saha çalışmaları genişletilecek, vektör bankası oluşturulacak, vektör patojenite tespiti gerçekleştirilerek elde edilen veriler ilgili taraflarla paylaşılacaktır. 3. Vektör toplanması, taşınması ve tanımlanmasına yönelik saha ve laboratuvar ekipleri ile laboratuvar altyapıları güçlendirilecek ve çalışmalar yaygınlaştırılacaktır. 1. Yerli biyolojik ürünlerin üretimi ve klinik araştırma süreçleri paydaşlarla işbirliği içerisinde geliştirilecektir. 1. Aşı programları konusunda toplumsal farkındalığın artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecek ve aşı tereddüdünü önlemeye yönelik kamuoyunu bilgilendirme kampanyaları düzenlenecektir. Tedbir 708.4. Küresel salgın ve afet gibi olağanüstü durumlarda sağlık hizmet sunucularının rol ve sorumluluklarını içeren yol haritaları belirlenecek, malzeme ve personel akışına ilişkin planlamalar etkin bir şekilde yapılacaktır. Tedbir 709.1. Birinci basamak sağlık tesisleri nitelik ve nicelik olarak geliştirilerek bu birimlere başvuran kişilerin koruyucu, önleyici, tedavi edici sağlık hizmetlerini bütüncül olarak alabilmesi, böylece ikinci ve üçüncü basamak sağlık merkezlerine başvuruların | azaltılması sağlanacaktır. Sağlık Bakanlığı (5), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler 1. Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliğinde sevk ve idareye ilişkin hususlar güncellenecektir. 2. Küresel afet gibi durumlarda halka arz edilen su kaynaklarındaki kirliliklerin yerinde tespiti ile halk sağlığının korunması, olası bir salgının önüne geçilmesi ve saha ihtiyaçlarının karşılanması için mobil laboratuvar altyapısı güçlendirilecektir. Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler Birinci basamak sağlık tesislerinin sağlığın korunması ve geliştirilmesindeki rolü güçlendirilecek, hizmet basamakları içerisinde öncelikle kullanımı sağlanacak, basamaklar arası etkileşim geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.709 1. 150 adet birinci basamak sağlık tesisinin inşaatı tamamlanacaktır. 2. Yeni aile hekimliği birimleri hizmete açılarak aile hekimliği birimi başına nüfusun 2.600 kişiye düşürülmesi sağlanacaktır. Tedbir 709.2. Bulaşıcı olmayan hastalıklar başta olmak üzere, hastalıklara ilişkin tarama ve teşhis gibi süreçler ile kronik hastaların tedavi takiplerinde dijital uygulamaların da desteğiyle aile sağlığı merkezlerinin sorumlulukları artırılacaktır. Tedbir 709.3. Aile sağlığı merkezi sayısı artırılarak aile hekimlerine yönelik hizmet içi eğitimlerle alınan hizmetin etkinliği ve hizmetten duyulan memnuniyet iyileştirilecektir. LL. Tedbir 709.4. Aile hekimlerinin üst basamaklara yönlendirdikleri hastaların tetkik ve tedavi sonuçlarına ilişkin geri bildirimlerini sağlayacak bir sistem oluşturularak hizmet basamakları arasındaki etkileşim güçlendirilecektir. Sağlık Bakanlığı (S) Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler 1. Hastalık Yönetim Platformuna yeni kronik hastalık takip modülleri ilave edilecek ve tüm aile hekimliği birimlerinin kullanımına açılacaktır. 2. Kronik hastalıklara yönelik tarama ve izlem modüllerinin tüm aile hekimliği birimleri tarafından etkin kullanımı sağlanacak, yapılan tarama/izlemlerin gerçekleşme oranları takip edilecek, takiplerin niteliklerinin artırılması için çalışmalar yürütülecektir. 1. Aile hekimlerine bebek, çocuk ve ergen izlem protokollerinin sahada uygulanmasına yönelik eğitimler verilecektir. 2. Her bir aile hekimliği biriminde sunulan hizmetlere ilişkin belirli aralıklarla memnuniyet anketi uygulanarak gerekli alanlarda iyileştirmeler yapılacaktır. 1. Birinci, ikinci ve üçüncü basamak sağlık tesislerinde işlenen verilerin basamaklar arasında akışı için entegrasyon çalışmaları güçlendirilecektir. Tedbir 709.5. Sağlıklı hayat merkezlerinin sayısı artırılacak, hizmet sunum niteliği geliştirilecek ve bu merkezlerin aile sağlığı merkezleriyle etkileşimi sağlanacaktır. Tedbir 709.8. Göç sağlığı hizmetlerinin, ülke sağlık sistemiyle bütünleşik bir biçimde sunularak hizmetin sürdürülebilirlik ve etkinlik bakımından geliştirilmesi sağlanacaktır. Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Sağlık Bakanlığı (S), Içişleri Bakanlığı 1. 35 yeni Sağlıklı Hayat Merkezi hizmete açılacaktır. 1. Mobil sağlık tarama araçlarıyla göçmenlere yönelik toplamda 140.000 kanser tarama testi yapılacaktır. Bağımlılıkla mücadeleye yönelik sunulan hizmetlerin kapasitesi ile kalitesi iyileştirilecek, erişilebilirlik artırılacak ve hizmetlerin tamamlayıcı şekilde sunulması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.710) Tedbir 710.1. Danışmanlık, tedavi, sosyal uyum ve iyileştirme hizmetlerinin bütüncül biçimde sunulması kapsamında hizmet kalitesi yükseltilecek, kurum ve kuruluşlar arasında işbirliği ve eşgüdüm sağlanacaktır. Sağlık Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, RTÜK, Üniversiteler, Belediyeler, STK'lar Tedbir 710.2. Bağımlılığın önlenmesi için farklı nüfus gruplarına yönelik farkındalık artırma çalışmaları kapsamında iyi uygulama örnekleri ve müdahale programları güçlendirilerek sürdürülecek, bağımlılıkla mücadele kapsamında uygulanan mekanizmaların toplum tarafından bilinirliği artırılacaktır. Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı, RTÜK, Üniversiteler, Belediyeler, STK'lar 1. Bağımlılıkla mücadele kapsamında illerde yürütülen çalışmaların değerlendirildiği ve iyi uygulamaların paylaşıldığı bölge değerlendirme toplantıları yapılacak, kuruluşlar arasında işbirliği ve eş güdüm sağlanacaktır. 1. Bağımlılığın sağlık üzerindeki olumsuz etkilerine yönelik etkinlikler düzenlenerek bağımlılıkla mücadeleyi destekleyici içerikler hazırlanacak ve Bağımlılıkla Mücadele Yüksek Kurulu sosyal medya hesaplarında paylaşılacaktır. 2. Ergenlere (12-18 yaş) ve gebelere yönelik sigara bırakma poliklinikleri yaygınlaştırılacaktır. — MANN SAA Tedbir 710.3. Danışmanlık, | Sağlık Bakanlığı (S), Aile tedavi ve iyileştirme hizmeti alan bireylerin takiplerinin yapılması için ilgili birimler arasında eşgüdüme yönelik bilişim altyapısı oluşturulacak, danışmanlık hizmetleri yüz yüze ve çağrı merkezleri aracılığıyla sürdürülecek, birinci basamak sağlık tesislerinde önleme ve psikososyal destek hizmetleri yaygınlaştırılacaktır. ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler, Belediyeler, STK'lar 1. Yüz yüze bağımlılık danışmanlığı hizmeti veren merkezlerin sayısı ve sunulan hizmetlerin kalitesi artırılacaktır. Tedbir 710.4. Sigara Sağlık Bakanlığı (S5), 1. Bağımlılıkla mücadelede hizmet bırakma poliklinikleri, Adalet Bakanlığı, Aile ve veren sağlık kuruluşlarının bilinirliğini bağımlılık danışma arındırma | Sosyal Hizmetler artıracak farkındalık çalışmaları merkezleri, zorunlu tedavi Bakanlığı, Gençlik ve Spor | yapılacaktır. kararlarının uygulandığı Bakanlığı, Üniversiteler, 2. Sigara bırakma tedavisinde merkezler ile danışma, Belediyeler, STK'lar kullanılan farmakolojik tedavilerin tedavi, iyileştirme ve sosyal sigara bırakma polikliniklerinde uyum süreçlerinin bütünleşik sürekliliği sağlanacaktır. bir şekilde sunulacağı 3. Bağımlı bireylerin tespit edilerek BAHAR Merkezleri farklı tedavi, rehabilitasyon, sosyal uyum ve nüfus gruplarının hizmet ihtiyaç duydukları diğer hizmetlere alımını kolaylaştıracak yönlendirildiği, paydaş kurumlarla şekilde yaygınlaştırılacaktır. işbirliğinin sağlandığı uçtan uca hizmet modelinin iller genelinde yaygınlaştırılması sağlanacaktır. Tedbir 710.5. Bağımlılık Sağlık Bakanlığı (S), 1. Bağımlılık danışma, arındırma ve alanında çalışacak sağlık Üniversiteler, STK'lar rehabilitasyon merkezlerinde görev personelinin nitelik ve yapan personele yönelik çevrimiçi ve niceliği ihtiyaçlar yüz yüze eğitim programları doğrultusunda yapılacaktır. geliştirilecektir. Tedbir 710.6. Bağımlılığa Sağlık Bakanlığı (5), 1. Farklı bağımlılık türlerine yönelik ilişkin tanı, tedavi ve izlem Üniversiteler klinik rehberler hazırlanacaktır. sürecinde klinik kalitenin artırılmasına yönelik klinik protokollerin kullanımı gınlaştırılacaktır. Sağlıkta insan kaynağı ile fiziki altyapı nicelik ve nitelik olarak iyileştirilecek ve bölgeler arası dağılımda denge sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.711) Tedbir 711.6. Olası afet Sağlık Bakanlığı (S), 1. Üç şehir hastanesinin yapım durumlarında kesintisiz Hazine ve Maliye çalışmaları tamamlanacaktır. sağlık hizmeti sunumu Bakanlığı, Strateji ve sağlanabilmesi amacıyla Bütçe Başkanlığı sağlık tesislerinin afetlere karşı dayanıklılığı artırılacaktır. Aktif yaşlanmaya yönelik koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetlerinin kapasitesi iyileştirilecek ve artırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 712.1. Yaşlı Sağlık Bakanlığı (5), Aile 1. Yaşlılara yönelik sağlık hizmet bakımında sağlık ve sosyal ve Sosyal Hizmetler sunumunda birimler ve basamaklar hizmetleri bir araya getiren Bakanlığı, Üniversiteler, arasındaki entegrasyon bakış açısıyla yeni bir model | Belediyeler güçlendirilecek; sağlıklı hayat oluşturulacak, bu kapsamda merkezleri bünyesinde Sağlıklı Yaş kurumlar arası koordinasyon Alma Atölyeleri hayata geçirilerek sağlanacaktır. aygınlaştırılacaktır. Tedbir 712.2. Yaşlılara Sağlık Bakanlığı (S), Aile 1. HYP kapsamında yer alan çok yönlü yönelik koruyucu ve tedavi ve Sosyal Hizmetler yaşlı değerlendirmesi ve izlemi edici hizmetlerin Bakanlığı, Üniversiteler, modülünün aile hekimliği birimleri güçlendirilmesi Belediyeler tarafından yaygın ve etkili bir şekilde sağlanacaktır. kullanılması sağlanacaktır. 2. HYP uygulaması kapsamında gerçekleştirilen Çok Yönlü Yaşlı Değerlendirmesi verileri analiz edilecek, çıktılardan hareketle sunulan sağlık hizmetleri geliştirilecek ve güçlendirilecektir. Tedbir 712.3. Yaşlı sağlığı (geriatri) ve palyatif bakım hizmetleri sunan merkezlerin sayısı artırılacak, evde sağlık ve bakım hizmetleriyle entegrasyonu Sağlanacak ve yaşlıların sağlık hizmetlerine ulaşımı kolaylaştırılacaktır. Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler, Belediyeler 1. Palyatif bakım merkezlerinin sayısı ve yatak kapasitesi artırılacaktır. Sağlık turizmi hizmet kapasitesi nitelik ve nicelik olarak geliştirilecek, uluslararası alanda ülkemizin tercih edilirliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.713) Tedbir 713.1. “Health Türkiye” küresel bir markaya dönüştürülecek, bu kapsamda sağlık turizmi alanında ülkemizin tanıtım ve pazarlama faaliyetleri ürütülecektir. Tedbir 713.2. Sağlık turizmi alanında faaliyet gösteren ve yetki belgesine sahip sağlık kuruluşları ile aracı kuruluşların denetlenmesine yönelik sistem güçlendirilecektir. Tedbir 713.3. Sağlık tesislerinin sağlık turizmi konusunda akreditasyonu teşvik edilecektir. Sağlık Bakanlığı (5), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, USHAŞ, Üniversiteler Sağlık Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, USHAŞ, Üniversiteler Sağlık Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TÜSEB, USHAŞ, Üniversiteler 1. Health Türkiye markasının uluslararası tanınırlığını artırmak amacıyla hedef ülke ve branş bazlı dijital tanıtım, pazarlama, fuar ve işbirliği faaliyetleri yürütülecektir. 1. Sağlık turizmi alanında faaliyet gösteren sağlık kuruluşları ile aracı kuruluşların izlenmesine ve denetlenmesine yönelik risk esaslı dijital denetim sistemi geliştirilecektir. 1. Sağlık turizmi kapsamında sağlık tesislerinin akreditasyon hazırlık süreçleri akreditasyon eğitimleriyle desteklenecektir. 2. Sağlık turizmi alanında hizmet sunan sağlık tesislerinin akreditasyon hazırlık düzeyleri değerlendirilerek akreditasyon süreçlerine katılımlarını teşvik edecek çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 713.4. Sağlık turizminin katma değerin yüksek olduğu alanlara yayılmasına yönelik uygulamalar geliştirilecektir. Tedbir 713.5. Sağlık turizmi faydalanıcılarının uzaktan takibi için gerekli altyapı oluşturulacaktır. Sağlık Bakanlığı (5), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TÜSEB, USHAŞ, Üniversiteler Sağlık Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TÜSEB, USHAŞ, Üniversiteler 1. Sağlık turizminin yüksek katma değerli branş ve destinasyonlara yaygınlaştırılmasına yönelik kapasite analizi, planlama ve tanıtım çalışmaları yürütülecektir. 2. Sağlık turizmi hizmetlerine ilişkin kapasite, branş ve yıllık istatistik verilerine yönelik analiz çalışmaları yapılacaktır. 1. Uluslararası hastaların tedavi sonrası süreçlerinin uzaktan izlenmesini sağlayacak çok dilli ve güvenli dijital hasta takip sisteminin geliştirilmesine yönelik pilot çalışma gerçekleştirilecektir. Sağlık hizmet sunum kalitesinin ve klinik kalitenin ölçülmesi, değerlendirilmesi ve iyileştirilmesi sağlanacak, sağlık hizmetlerinde akreditasyon sistemi geliştirilecek ve hasta güvenliği temin edilecektir. (Kalkınma Planı p.714) Tedbir 714.4. Normal doğuma yönelik bilinçlendirme ve özendirme faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 714.5. Akreditasyon altyapısı geliştirilecek, akredite olan sağlık tesis sayısı artırılacaktır. Sağlık Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı (S), TUSEB, Universiteler 1. Normal doğuma teşvik için gebeliğinde son üç ayına giren ve ilk gebeliği olan tüm gebelere ev ziyaretleri yapılması sağlanacaktır. 2. Normal doğuma teşvik için koordinatör ebeler tarafından gebelere danışmanlık hizmeti verilecektir. 3. Anne dostu hastane sayısı artırılacaktır. 4. Gebe okullarında eğitim alan gebe sayısı artırılacaktır. 5. Normal doğuma ilişkin toplum genelinde iletişim çalışmaları yürütülecektir. 1. Akreditasyon denetim süreçlerinin yürütüleceği bilgi yönetim sistemi geliştirilecektir. 2. Akredite edilen sağlık tesisi sayısı artırılacaktır. Dijital sağlık çözümlerinin sağlık sistemi içerisinde etkin ve verimli kullanımı sağlanacak, dijital sağlık teknolojilerinin kullanımı yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.715) Tedbir 715.1. Dijital sağlık çözümlerinin sağlık sistemiyle etkin bir şekilde bütünleşmesi sağlanacak, hastanelerin dijitalleşme altyapısı desteklenecektir. Tedbir 715.4. Dijital teknolojilerin sağlık alanında kullanımına ilişkin toplum genelinde farkındalık oluşturulacak, dijital sağlık okuryazarlığı geliştirilecektir. Sağlık Bakanlığı (S), BTK, Sağlık Bakanlığı (S), 1. Kamu, üniversite ve özel sağlık kuruluşlarında kullanılan ıslak imzalı formların en az yüzde 50'sinin dijital ortamda alınması sağlanacaktır. 1. Sağlık alanında kullanılan dijital teknolojiler ve geliştirilen mobil uygulamalarla ilgili bilinç ve farkındalığı artırmaya yönelik açıklayıcı ve tanıtıcı materyaller hazırlanacaktır. Veri ve kanıta dayalı politika oluşturmada girdi olarak kullanılabilecek, bilimsel araştırma ve analizlerde kullanılmaya elverişli, uluslararası karşılaştırmalara olanak sağlayan kalite ve ayrıntıda veri üretimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.716) Tedbir 716.1. Uluslararası kıyaslamaya olanak verecek detay ve kalitede veri üretimi sağlanacak, sağlık verilerinin ulusal/uluslararası normlara uygun olarak standardizasyon süreçleri yürütülecek, veri kalitesi ve güvenilirliği artırılacak, sağlık verilerinin siber güvenliği güçlendirilecektir. Sağlık Bakanlığı (S), TÜİK, 1. Sağlık Bakanlığı veri tabanlarında yer alan Resmi İstatistik Programı kapsamındaki göstergelere ilişkin belirlenen iş kuralları doğrultusunda veri üretim süreçlerinde standardizasyon sağlanacak, veri tutarlılığı ve karşılaştırılabilirliği güçlendirilerek değişen ihtiyaçlar ve uluslararası standartlar doğrultusunda gösterge seti geliştirilerek karşılaştırılabilir istatistikler üretilerek yayımlanacaktır. 2. Sağlık Bakanlığı veri tabanlarında yer alan ve uluslararası kuruluşlarla paylaşılan verilere yönelik veri desenleri üzerinden sistematik veri paylaşım süreçleri yürütülecek, uluslararası veri tanımlarına göre standardize edilecek, gösterge ve metaveriler güncellenecek, uygunluk kontrolleri sağlanarak paylaşım ğlanacaktır. Sağlık sisteminde mali sürdürülebilirlik sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.717) Tedbir 717.1. Geri ödeme sisteminde kanıta dayalı modellerin uygulanması sağlanacak, sağlık harcamalarına ilişkin denetim altyapısı güçlendirilecek, hizmet sunum ve ilaç fiyatlarının etkin maliyet değerlendirmeleri yapılarak belirlenmesi sağlanacaktır. Tedbir 717.4. Akılcı ilaç kullanımı konusunda bilinç düzeyi artırılacak, hekimlerin desteklenmesi ve denetimi sağlanacak, akılcı ilaç kullanımına ilişkin sistem altyapısı güçlendirilecektir. Tedbir 717.6. Kişiselleştirilmiş tp konusunda Sağlıklı ve güvenilir veriyle bilgi üretilmesi sağlanarak yenilikçi ürünler desteklenecektir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler Sağlık Bakanlığı (5), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, TİTCK Üniversiteler Sağlık Bakanlığı (S), TUBİTAK, TÜSEB, Üniversiteler 1. Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kapsamında geri ödemesi yapılan tanı ve tedavi hizmetlerinin etkin kullanılmasının sağlanmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2. Akılcı ilaç kullanımı teşvik edilerek ilaç ve tedavi harcamaları rasyonelleştirilecektir. 1. Akılcı ilaç kullanımına yönelik farkındalık iletişim çalışması ve sosyal medya paylaşımları yapılacaktır. 2. İlaç tüketim hesaplamaları için sistem altyapısı oluşturulacak ve reçeteleme verilerinin entegrasyonuyla sistem güçlendirilecektir. i. Türkiye Nadir Hastalık Haritalama ve Tarama Kiti Projesi yürütülecektir. 2. Kişiselleştirilmiş tıpla ilgili araştırmalar yürütülecektir. İlaç ve tıbbi cihaza erişimin kolaylaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.718) Tedbir 718.2. İlaçta akılcı tedarik yönetimi altyapısının güçlendirilmesi sağlanacak ve yapay zekâ uygulamalarıyla desteklenecektir. Tedbir 718.3. Güvenli ürüne erişimi sağlamak amacıyla ulusal kontrol laboratuvar altyapısı güçlendirilecektir. Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK, TİTCK, Üniversiteler | Sağlık Bakanlığı (5), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TİTCK 1. Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarında kullanılan ürün ve hizmetlerin izlenebilirliğini artırmak amacıyla yapay zekâ destekli Tedarik Yönetim Sistemi kurulacaktır. 1. Ulusal kontrol laboratuvarının değişen ihtiyaçlar kapsamında cihaz altyapısı güçlendirilecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim | 2025(1) | 2026(2) 2027(3) On Bin Kişiye Düşen Hastane Yatağı Sayısı 31,5 32,1 33,5 Yüz Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı (4) İŞİ 270 280 298 Yüz Bin Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı (4) İşİ 378 381 Aile Hekimliği Birimi Başına Düşen Nüfus (5) İŞİ 2 840 2 700 2 600 Nitelikli Hastane Yataklarının Tüm Hastane Yataklarına Oranı (Yoğun bakım yatakları hariç, Sağlık Bakanlığı g1) (4) Bebek Ölüm Hızı (Bin Canlı Doğumda, Tüm Haftalar) (0 Anne Ölüm Oranı (Yüz Bin Canlı Doğumda) (6) Diyabet Oranı (15 Yaş ve Üzeri) (Ölçüme Dayalı) | Yüzde : Yaş ve Üzeri Nüfusta Tütün Ürünü Kullanım ıklığı (Her gün ve ara sıra kullananların oranı Sezaryen Doğum Oranı (Bin Canlı Doğumda) Binde 590 570 Kaynak: Sağlık Bakanlığı (1) Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2025 ön sonuçlarıdır. (2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program (4) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Tedavi Edici Sağlık Programının anahtar göstergelerinden biridir. (5) Aile hekimliğinde kayıtlı nüfus kullanılmıştır. (6) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Koruyucu Sağlık Programının anahtar göstergelerinden biridir. (7) Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması 2017 yılı verisine dayanarak yapılan projeksiyondur. (8) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Bağımlılıkla Mücadele Programının anahtar göstergelerinden biridir. (9) TÜİK, Türkiye Sağlık Araştırması 2025 (10) İBBS Düzey 1'e göre 10 bin kişiye düşen yatak sayısı en yüksek ve en düşük olan bölgelere ait sayıların oranıdır. (11) İBBS Düzey 1'e göre 100 bin kişiye düşen toplam hekim sayıları üzerinden, en yüksek ve en düşük bölgelere ait sayıların oranıdır. 2.3.4. Aile a) Mevcut Durum Toplumu bir arada tutan ve toplumsal değerlerin nesiller arası aktarılmasını sağlayan aile kurumu, nitelikli bireylerin yetişmesinde ve güvenli toplumların oluşmasında önemli rol oynamaktadır. Son dönemde yeni teknolojiler, hızlı kentleşme, göç, demografik dönüşüm ve iklim değişikliği, küresel çapta aile kurumunu etkilemektedir. Bunların yanı sıra yaşanan Covid- 19 küresel salgını ve artan afet olayları da ailelerin sosyal ve ekonomik anlamda desteklenmesi ihtiyacını artırmaktadır. Medya okuryazarlığının yeterli seviyede olmaması ve bu nedenle dijital ortamlardaki içeriklerin kişileri olumsuz yönde etkilemesi gibi sorunlar, aile içindeki iletişimi olumsuz etkilemekte ve aile bireylerinin sağlığının bozulması riskini ortaya çıkarmaktadır. Tüm bu gelişmelerin olumsuz etkilerinden aile kurumunu korumak amacıyla ailenin güçlendirimesine yönelik politikaların iş hayatı ve sosyal hayatla uyumlu bir şekilde gerçekleştirilmesi ihtiyacı bulunmaktadır. Türkiye'de tek kişilik hanehalkı oranı yükselmekte olup en az bir çekirdek aile ve diğer kişilerden oluşan geniş ailelerin oranı son yıllarda yükselme eğilimi göstermektedir. Ülkemizde 2025 yıl sonu itibarıyla TÜİK verilerine göre toplam 26.977.795 hane bulunmaktadır. Çekirdek ailelerden oluşan hanehalkı oranı, bir önceki yıla göre azalarak yüzde 62,7 seviyesinde gerçekleşirken geniş ailelerden oluşan hanehalkı oranı artarak yüzde 13,5 olmuştur. Tek kişilik hanehalkı oranı artış eğilimini 2025 yılında da sürdürerek yüzde 20,5'e ulaşmıştır. Benzer şekilde, baba veya anneyle (ebeveynlerden sadece biriyle) yaşayan çocuklardan oluşan hanehalkı oranında da yıllar itibarıyla artış gözlenmekte olup 2025 yılında bu oran toplam hanehalkının yüzde 11,3'üdür. Bu oranın yüzde 2,8'lik kısmı baba ve çocuk, yüzde 8,5lik kısmı ise anne ve çocuk olan hanehalkıdır. TABLO II: 48- Tiplerine Göre Hanehalkı Oranı Hanehalkı Tipleri Tek Kişilik Hanehalkı 19,4 19,7 20,0 20,5 Çekirdek Aileden Oluşan Hanehalkı 64,5 63,8 63,5 62,7 -Sadece Eşlerden Oluşan Çekirdek Aile 13,8 14,0 14,0 14,0 -Eşler ve Çocuklardan Oluşan Çekirdek Aile 40,4 39,2 38,6 37,5 -Tek Ebeveyn ve Çocuklardan Oluşan Çekirdek Aile 10,3 10,6 10,9 11,3 Baba ve Çocuklardan Oluşan Çekirdek Aile 2,3 2,4 2,6 2,8 Anne ve Çocuklardan Oluşan Çekirdek Aile 8,0 8,2 8,4 8,5 En Az Bir Çekirdek Aile ve Diğer Kişilerden Oluşan Hanehalkı Ebeveyn Bulunmayan Birden Fazla Kişiden Oluşan Hanehalkı Kaynak: TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları 12,8 13,2 13,3 13,5 3,3 3,3 3,2 3,3 2025 yılında geniş ailelerin yüzde 27,1'i, tek kişilik hanehalklarının ise yüzde 9,8'i yoksulluk sınırının altındadır. Diğer yandan anne ve çocuklardan oluşan çekirdek aile oranının baba ve çocuklardan oluşan çekirdek aile oranından yaklaşık üç kat daha fazla olduğu görülmektedir. Bu durum, farklı aile tiplerinin farklılaşan ihtiyaçlarına göre çalışma yapılması gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. Boşanan çiftlerin sayısı 2024 yılında 187.343 iken 2025 yılında 193.793'e yükselmiştir. Evlenen çiftlerin sayısı ise 2024 yılında 569.983 iken 2025 yılında 552.237 olmuştur. Boşanan çiftlerin sayısı artarken evlenen çiftlerin sayısının azalması önümüzdeki dönemde aile kurumunun güçlendirilmesi ihtiyacını ortaya koymaktadır. Bu kapsamda boşanmaların altında yatan temel sorunlar incelenerek sayısının azaltılmasına yönelik çalışmaların yapılması ve ailelerin desteklenmesi önemini korumaktadır. Evlenecek gençlerin desteklenmesini hedefleyen Aile ve Gençlik Fonu kapsamında Ağustos 2026 itibarıyla 102.327 yeni evlenecek çifte faizsiz kredi verilmiştir. Ocak 2026 itibarıyla Aile ve Gençlik Fonu Evlenecek Gençlerin Desteklenmesi Projesi kapsamında sunulan kredi desteği eşlerden her ikisinin 18-25 yaş aralığında olduğu durumda 250.000 TL, en az birinin 26-29 yaş aralığında olduğu durumda ise 200.000 TL düzeyine yükseltilmiştir. Ailenin güçlendirilmesi kapsamındaki hizmetlerin etkin ve etkili bir şekilde sunulmasına yönelik olarak 2024-2028 yıllarını kapsayan Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Vizyon Belgesi ve Eylem Planı uygulamasına devam edilmekte olup Planın etkin bir şekilde izlenmesi için Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Koordinasyon Kurulu toplantıları gerçekleştirilmiştir. Aile Eğitim Programı (AEP), ailelerin eğitim, hukuk, ekonomi, medya ve sağlık alanlarındaki hizmetlerden daha etkili biçimde yararlanmalarına, aile içi süreçlerini işlevselleştirerek aile yaşam kalitelerinin artmasına, sahip olduğu her türlü kaynağı etkili bir şekilde yönetmelerine ve karşılaşabilecekleri çeşitli risklere yönelik önlemler almalarına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. AEP kapsamında Haziran 2026 itibarıyla 1,1 milyon kişiye, Evlilik Öncesi Eğitimleri kapsamında 339 bin kişiye, Aile Danışmanlığı Hizmeti kapsamında 16 bin kişiye, Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Eğitimleri kapsamında ise 265 bin kişiye ulaşılmış olmakla birlikte ailelerin ihtiyaçlarına yönelik danışmanlık ve eğitim hizmetlerinin niteliği ve niceliğinin geliştirilmesi ihtiyacı önemini korumaktadır. Ülkemizde insanı ve aileyi kalkınmanın temel kaynağı olarak gören, aile kurumu ile nesillerin korunması, evlilik müessesesinin teşviki, doğurganlık hızının artırılması, gençlerin nitelikli yetiştirilmesi, yaşlı refahının sağlanması, kırsal nüfusun yerinde kalkınması ve nüfusun dengeli dağılımının sağlanmasını amaçlayan Aile ve Nüfus On Yılı Vizyon Belgesi, 2 Mayıs 2026 tarihinde kamuoyuyla paylaşılmış ve aynı tarihte yürürlüğe giren 2026/4 sayılı Cumhurbaşkanı Genelgesi ile 2026- 2035 dönemi, Aile ve Nüfus On Yılı ilan edilmiştir. Söz konusu Genelge ile her yıl mayıs ayının son haftası Milli Aile Haftası olarak belirlenmiştir. Ülkemizin aile yapısına ilişkin ulusal ölçekli resmi istatistik üreten bir saha araştırması olan Türkiye Aile Yapısı Araştırmasının (TAYA) beşincisi uygulamaya konulmuştur. Söz konusu araştırmayla Türkiye'deki aile yapısının demografik, sosyoekonomik ve kültürel boyutları ile kapsamlı bir profilini ortaya koyan bilgilerin toplanması, bu bilgilerin çeşitli değişkenler açısından analiz edilmesi, aile odaklı politika ve stratejilerin bilimsel kanıta dayalı bir biçimde oluşturulması ve zaman içindeki değişimin belirlenmesine imkân sağlayan veriler elde edilmesi amaçlanmakta olup araştırmanın 2027 yılında tamamlanması planlanmaktadır. Türkiye Afet Müdahale Planı ve Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına verilen afet ve acil durumlarda psikososyal destek hizmetleri görevi kapsamında Haziran 2026 itibarıyla 8 bin Bakanlık personeline eğitim verilmiştir. Aile ve bireylerin sosyal yardım ve sosyal hizmetlere olan ihtiyaçlarının tespiti, ihtiyaca göre sosyal yarddm ve sosyal hizmet modellerinin planlanması ve gerektiğinde diğer kamu hizmetlerinden yararlandırılmasının sağlanması amacıyla rehberlik ve danışmanlık hizmetlerini kapsayan Aile ve Sosyal Destek Programı (ASDEP) kapsamında çalışmalara devam edilmiştir. Eylül 2026 itibarıyla ulaşılan hane sayısı 11,2 milyona yükselmiştir. Bu ziyaretlerde ailelere rehberlik ve danışmanlık hizmeti sunulmuştur. ASDEP'e yönelik kapasite geliştirme çalışmalarının devamlılığının sağlanması önemlidir. b) Amaç Kadın ve erkeğin evlilik bağıyla kurulan, milli ve manevi değerlerin taşıyıcısı olan ailenin her türlü zararlı eğilimden korunması, sağlıklı nesillerin yetişmesi, dinamik nüfus yapısının ve kalkınmanın istikrarlı bir biçimde sürdürülmesini teminen aile kurumunun güçlendirilmesi temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika / Tedbir Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kurumlar Aileye yönelik hizmetlerin niteli Tedbir 720.1. Aileye yönelik eğitim ve danışmanlık hizmetlerinin içeriği kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler ve STK'larla işbirliği içerisinde çeşitlendirilerek yaygınlaştırılacak, eğitim, rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinde ihtisaslaşma sağlanacaktır. Tedbir 720.2. Milli ve manevi değerlerimiz gözetilerek sağlıklı nesillerin devamına ve aile yapısını olumsuz etkileyen kötü alışkanlıkların, bağımlılıkların ve zararlı akımların etkilerinin azaltılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. Tedbir 720.3. Aile bireylerinin, teknoloji ve dijitalleşmenin olumsuz etkilerinden korunmasına yönelik bilinçli medya kullanımı konusunda farkındalığını artırmak üzere eğitim programları gınlaştırılacaktır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (5), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, Üniversiteler, STK'lar Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı, RTÜK, İŞKUR, Üniversiteler, STK'lar Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, RTÜK Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler 1. Aile eğitimleri ve evlilik öncesi eğitimler, kamu, özel sektör, üniversite, yerel yönetimler ve STK'larla işbirliği yapılarak yaygınlaştırılacaktır. 2. Modüler Aile Eğitim Programı kapsamında, uygulayıcı ve aile eğitimleri yaygınlaştırılacaktır. 3. Aile eğitimi ve danışmanlığı sunan meslek personelinin yeterliliklerini geliştirmeye yönelik eğitim ve süpervizyon çalışmaları gerçekleştirilecektir. 4. Aile danışmanlığı hizmetinin yaygınlaştırılması (çevrimiçi aile danışmanlığı, hizmet kapasitesinin geliştirilmesi vb.) çalışmalarına devam edilecektir. 5. Bireysel Sosyal Hizmet Danışmanlığı Projesi kapsamında proje uygulayıcısı olarak görev yapmakta olan il koordinatörleri ve bireysel sosyal hizmet danışmanlarına, danışmanlık becerilerinin geliştirilmesi için eğitimler verilecektir. 1. 18 yaş üzeri bağımlı bireylere, ailelerine ve yakınlarına sosyal hizmet merkezlerinde sosyal uyum süreci danışmanlığı hizmeti ile bu kapsamda görev alan personele mesleki gelişim eğitimleri verilecektir. 2. Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Eğitimleri yetişkinlere ve kurum bakımındaki 15 yaş üstü çocuklara verilmeye devam edilecektir. 3. Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Vizyon Belgesi ve Eylem Planının (2024- 2028) etkin olarak uygulanması ve izlenmesi sağlanacaktır. 1. Ailelere yönelik bilinçli medya kullanımı eğitimleri yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 720.5. Ailelerin demografik ve sosyokültürel yapıları ölçülerek istatistiksel veriler derlenecek ve aile yapısında meydana gelen/gelebilecek değişim/dönüşümlerin incelenebilmesi amacıyla sosyal araştırmalar gerçekleştirilecektir. Tedbir 720.6. Evlenecek Gençlerin Desteklenmesi Projesinin kapsayıcılığı Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), TUİK Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S) artırılacaktır. 1. Türkiye Aile Yapısı Araştırması (TAYA) analiz ve raporlama çalışmaları yürütülecektir. 1. Öncelikle düşük ve orta gelir grubunun projeden yararlanmasını destekleyecek şekilde Evlenecek Gençlerin Desteklenmesi Projesinin uygulama esaslarında iyileştirmeler yapılacaktır. İş ve aile yaşamının uyumlaştırılmasına yönelik çalışmalara hız verilecektir. (Kalkınma Planı p.721) Tedbir 721.2. Çocuk, yaşlı ve engelli bakım hizmetlerinin niteliği ve niceliği iyileştirilerek yaygınlaştırılacaktır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (5), Milli Eğitim Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar 1. Çocuk, yaşlı ve engelli bakım hizmetleri çeşitlendirilecek ve yaygınlaştırılacaktır. 2. Bakım kuruluşlarında görevli personele hizmet içi eğitimler verilecektir. Boşanmaların altında yatan temel sorunlar incelenerek boşanmaların azaltılmasına ktır. (Kalkınma Planı p.722) yönelik çalışmalar yapılaca Tedbir 722.1. Boşanmaların altında yatan temel sorunlar incelenerek boşanmaların azaltılmasına yönelik Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, TÜİK çalışmalar yapılacaktır. Aile içi şiddetin her türüyle Tedbir 723.1. Aile içi şiddeti ortaya çıkaran temel unsurlar belirlenerek önleyici mekanizmaları artırmaya yönelik kamu kurum ve mücadele edilecektir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, TÜİK, Üniversiteler, STK'lar kuruluşları, üniversiteler ile STK'ların işbirliğiyle bütüncül çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 723.2. Boşanma sürecindeki aileler yakından takip edilerek aile bireylerinin maddi ve manevi kayıplarının en aza indirilmesi için çalışmalar yapılacaktır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı 1. Boşanmaların altında yatan temel sorunlara ilişkin ulusal ve uluslararası çalışmaların sistematik literatür taraması ve analizi yapılarak değerlendirme raporu hazırlanacaktır. 1. Aile içi şiddeti ortaya çıkaran temel unsurlara ilişkin ulusal ve uluslararası çalışmaların sistematik literatür taraması ve analizi yapılarak önleyici mekanizmalara yönelik değerlendirme raporu hazırlanacaktır. 1. Boşanma sürecinde olan/boşanmış ailelere yönelik boşanma süreci danışmanlığı hizmetlerinin yaygınlaştırılması için çalıştay, odak grup toplantıları gibi çalışmalar yürütülecektir. Afet ve kriz dönemlerinde ailelerin ekonomik, sosyal ve psikolojik olarak güçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.724) Tedbir 724,1. Psikososyal destek sunan personelin hizmet içi eğitimlerle niteliği artırılacaktır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar 1. Türkiye genelinde yetiştirilen psikososyal destek eğiticileriyle 81 ilde farklı eğitim programları ve modülleri içeren psikososyal destek eğitimleri verilecektir. Tedbir 724.2. Afetvekriz | Aile ve Sosyal 1. Afet ve kriz dönemlerinde ailelerin dönemlerinde ailelerin Hizmetler Bakanlığı (S), | karşılaştığı sorunlara yönelik araştırma karşılaştığı sorunlara yönelik | Sağlık Bakanlığı, AFAD, | çalışmaları yapılacaktır. araştırmalar yapılarak hizmet | TUİK, Türk Kızılay, modelleri çeşitlendirilecektir. | Üniversiteler 2.3.5. Kadın a) Mevcut Durum Kadının güçlenmesi, kadın erkek fırsat eşitliğinin sağlanması ve kadınların iyi olma halinin desteklenmesi, sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması ve ülke refahının adil bir şekilde paylaşımı açısından kritik öneme sahiptir. Bu çerçevede kadınların hayatın her alanında etkin ve eşit temsilinin sağlanmasına, işgücüne katılımlarının artırılması ve insana yakışır, nitelikli işlerde çalışmaları ile her türlü şiddet ve ayrımcılığa karşı korunmalarına yönelik çalışmalara devam edilmektedir. Bu kapsamda 2024-2028 yıllarını kapsayacak şekilde ilgili tüm tarafların görüş ve önerileri alınarak kapsayıcı bir yaklaşımla hazırlanmış olan Kadının Güçlenmesi Strateji Belgesi ve Eylem Planına ilişkin gerçekleştirilen koordinasyon toplantısında sorun alanları ve çözüm önerileri, izleme toplantısında ise Eylem Planı'nın etkin uygulanmasına yönelik ilerleme ve gereksinimler sivil toplum başta olmak üzere ilgili taraflarca ortaya konulmuştur. Kadının güçlenmesi noktasında belirleyici bir rolü olan ekonomik hayata katılım, yapılan çalışmalarla güçlendirilmekle birlikte kırılgan bir yapı arz etmektedir. 2025 yılında kadın istihdam oranı yüzde 32,1, erkek istihdam oranı yüzde 66,4, kadın işsizlik oranı yüzde 11,3, erkek işsizlik oranı ise yüzde 6,8 olarak gerçekleşmiştir. Aynı yılda kadınların işgücüne katılma oranı yüzde 36,2, erkeklerin işgücüne katılma oranı ise yüzde 71,3 olmuştur. Bu oranlar, kadınlar ve erkekler açısından bir önceki yıla göre azalış eğilimi göstermektedir. Eğitimde ve istihdamda yer almayan 15-24 yaş aralığındaki kadınların oranı yüzde 30,9, erkeklerin oranı ise yüzde 16,3 olarak gerçekleşmiştir. Bu oranlar ise kadınlar ve erkekler açısından bir önceki yıla göre artış eğilimi göstermektedir. Yıllara sari olarak incelenen ve kadınlar için daha yüksek oranlarda seyretmekle birlikte erkekler için de işgücü piyasasının dışında kalmayı ifade eden söz konusu oranlar çerçevesinde, iş ve aile yaşamının kadın erkek fırsat eşitliği temelinde uyumlaştırılmasına yönelik çözüm geliştirilmesine ağırlık verilmesinin, çocuklar, yaşlılar ve engelliler için kaliteli ve erişilebilir bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılmasının, atıl işgücü kapsamında zamana bağlı eksik istihdamın önlenmesi ile potansiyel işgücünün ekonomik hayata katılımının artırılmasının ve genç kadınlar başta olmak üzere işgücü programlarının istihdam olanakları ile ilişkisinin güçlendirilmesinin önemi ortaya çıkmaktadır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı başta olmak üzere ilgili paydaşlar tarafından kadının ekonomik hayata katılımını artırmayı öngören çalışmalar, ortaya konulan gereksinimler kapsamında yürütülmektedir. Bu doğrultuda 2025-2026 döneminde Türkiye'nin Mühendis Kızları Projesi kapsamında mühendislik fakültelerinde eğitim alan 318 kız öğrenciye burs imkânı ile birlikte staj ve istihdam imkânı, İngilizce dil eğitimi, yönderlik ve koçluk desteği, Geleceğini Kuran Genç Kadınlar projesi kapsamında ise eğitimde ve istihdamda olmayan 268 kadının istihdama katılımı sağlanmıştır. Bununla birlikte 1 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun kapsamında ücretli doğum izin süresi 16 haftadan 24 haftaya çıkarılmıştır. Söz konusu düzenlemenin, kadınların ekonomik hayata katılımı üzerindeki etkisi çerçevesinde izlenmesi ve bakım sorumluluğunun kadın erkek fırsat eşitliği temelinde dönüştürülmesine öncelik veren çalışmalarla güçlendirilmesi önem arz etmektedir. Yapılan çalışmalar kadınların istihdama katılımının artırılması yanında kadınların nitelikli işlerde istihdam edilmesinin de hedeflendiğini göstermektedir. Halihazırda yarı zamanlı, beceri gerektirmeyen ve ikiz dönüşüm süreçlerinden en fazla etkilenmesi öngörülen işlerde yoğun olarak çalışan kadınların fen, teknoloji, mühendislik ve matematik alanları ile ikiz dönüşüm temelinde değişen ve dönüşen meslek alanlarındaki temsiliyetinin artırılması, bu doğrultuda eğitimin tüm seviyelerinde kız çocuklarının zihinsel olarak bu alanlara yabancılaşmamasının sağlanması ve bu alanlara yönelmelerinin teşvik edilmesi birincil öneme sahiptir. Bununla birlikte bu alanlarda kadın temsilinin artırılmasına yönelik çalışmalar, istihdam edenlerin de farkındalık düzeyinin artırılmasına ve çalışma yaşamının insana yakışır temelde dönüşümüne bağlıdır. Kadınların ekonomik hayata katılımı, girişimcilik boyutuyla da değerlendirilmesi gereken bir alandır. 2025 yılı verilerine göre Türkiye'de kendi hesabına çalışan kadınların oranı yüzde 20,1, işveren kadınların oranı ise yüzde 11,7'dir. 2026 yılında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile özel sektör işbirliğinde yürütülen ve kadınların girişimcilik alanında güçlenmesi, bu alanda temsiliyetinin artırılması amacıyla imzalanan ve girişimci kadınları e- ticaret imkânı ile buluşturan protokol kapsamında 2.000 girişimci kadına ulaşılmıştır. Bununla birlikte kadın istihdamını kadınların girişimcilik alanındaki kapasitesini geliştirmek üzerinden artırma imkânı sunan ve üreten kadınların işbirliği ve dayanışma ortamında iyi olma hallerine katkısı önem arz eden kooperatiflerin geliştirilmesine ve nitelikli hale getirilmesine yönelik çalışmalar oyürütülmektedir. Kadın o Kooperatiflerinin Güçlendirilmesi İşbirliği Protokolü kapsamında 2026 yılında yıllık iş planları çerçevesinde, il müdürlükleri koordinasyonunda çalıştay, eğitim, bilgilendirme toplantıları, farkındalık çalışmaları ve kadın kooperatifi ziyaretleri gerçekleştirilmiştir. Kadın istihdamının artırılmasına yönelik çalışmaların hedeflenen düzeyde başarı elde etmesinde belirleyici bir husus da kadınların kayıtlı istihdamının sağlanmasıdır. Kayıt dışı istihdam, kadınların sosyal güvenlik kapsamı dışında kalmalarına neden olmakta ve onları yoksulluk riskiyle karşı karşıya birakabilmektedir. 2025 yılı verilerine göre, kadınların ve erkeklerin kayıt dışı istihdamına ilişkin oranlarda iyileşme görülmektedir. Erkek ve kadın çalışanların bir önceki yıla göre sırasıyla yüzde 0,3 ve yüzde 2,2 oranında azalışla yüzde 23,1'i ile yüzde 30,7'si kayıt dışı çalışmaktadır. Kayıt dışı çalışma oranlarında artışa sebep olan tarım sektöründe kadınların yüzde 91,9'u, erkeklerin ise yüzde 75'i kayıt dışı istihdam edilmektedir. Kadınlarda bu oran bir önceki yıla göre yüzde 0,8 artış gösterirken erkeklerde yüzde 0,4 azalış göstermiştir. Bu çerçevede, tarım sektörü başta olmak üzere kadınların kayıt dışı istihdamının azaltılması ve kayıt dışı istihdamın temel sebeplerinden biri olan ücretsiz aile işçiliğinin düzenleyici çalışmalarla kadın emeğini görünmez kılmasının önüne geçilmesi önemini korumaktadır. Kadınların toplumsal yaşama etkin katılımları ile bireysel haklara erişimleri ve iyi olma hallerinin istihdam yoluyla tesisi yanında toplumun yarısını oluşturmaları, toplumsal ve ekonomik kalkınmanın en önemli paydaşlarından olmaları sebebiyle karar alma mekanizmalarına katılımları önemli görülmektedir. Ülkemizin öncelikli politika alanlarından birini oluşturan kadına yönelik şiddetle mücadele kapsamında IV. Ulusal Eylem Planı (2021-2025) tamamlanmış olup V. Ulusal Eylem Planı (2026-2030) uygulamaya konulmuştur. V. Eylem Planı kapsamında teknolojik gelişmeler çerçevesinde ortaya çıkan yeni şiddet türleriyle mücadele etmek ve bir arada yaşama kültürünü saygı temelinde geliştirmek gibi kadına yönelik şiddete ilişkin bütüncül bir karşı duruşu sağlamaya dönük çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Marmara Üniversitesi ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) iş birliğiyle Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yürütülen Türkiye'de Kadına Yönelik Şiddet Araştırması sonuçlarına göre, tüm şiddet türlerine en fazla boşanmış kadınlar (yüzde 62,1) maruz kalmıştır. Dijital şiddetle en fazla karşı karşıya kalan yaş aralığının 15-24 yaş aralığındaki genç kadınlar (yüzde 12,9) olduğu ve dijital şiddette failin yüzde 62,3 oranında yabancılar olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, yüksek öğretim mezunlarının ekonomik şiddete en az (yüzde 8,9), dijital şiddet (yüzde 13,4) ve ısrarlı takip (yüzde 16,1) şeklindeki şiddet türlerine ise en fazla oranda maruz kaldığı sonucuna varılmıştır. Bu çerçevede, kadına yönelik şiddetle mücadelenin sürdürülebilirliği açısından çalışmaların farklı kadın grupları ve şiddet türlerine yönelik olarak çeşitlendirilmesi ile politika yapım ve faaliyet geliştirme süreçlerinde dikkate alınmasının önemli olduğu değerlendirilmektedir. Kadına yönelik şiddetle mücadele kapsamında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından kadın hizmet birimlerince sunulan hizmetlerin standart, ölçülebilir ve izlenebilir bir şekilde yapılandırılarak hizmet niteliğinin artırılması amacı ile iç ve dış değerlendirmeyi kapsayan çalışmalar yürütülmüştür. Ayrıca İhtisaslaşmış Kadın Konukevlerinin Kapasitesinin Geliştirilmesi Projesi kapsamında, kadın konukevinden hizmet alan kadınlara ve çocuklarına ilişkin saha araştırma süreci tamamlanmış olup analiz aşamasına geçilmiştir. Kadın erkek fırsat eşitliğine ve kadına yönelik şiddetle mücadeleye yönelik çalışmaların, toplumun tüm kesimlerini ve kurumlarını kesen yatay bir alan olduğunun dikkate alınması çerçevesinde yürütülmesi önemini korumaktadır. b) Amaç Ailede merkezi role sahip kadınların hak ettiği üstün kıymeti görmesi ve kalkınmamıza ivme kazandırılması için kadınların başta eğitim ve istihdam olmak üzere hayatın tüm alanlarındaki hak ve imkânlardan eşit biçimde yararlanmalarının ve her tür şiddet ve ayrımcılıktan uzak şekilde yaşamalarının sağlanması, her alanda ve düzeyde temsil ve katılımının artırılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika/Tedbir Sorumlu / Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Kadın erkek fırsat eşitliğinin sağlanması ve kadınların güçlenmesi önceliğinin tüm plan, program, politika geliştirme ve uygulama süreçlerinde yer alması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.726) Tedbir 726.1. Kurumlarca Hazine ve Maliye 1. Nüfus Nitelikleri Veri Tabanı toplanan verilerin cinsiyet, yaş, | Bakanlığı (5), TÜİK, (NNVT) cinsiyet ile ilişkisi göçmenlik statüsü, engellilik, İlgili Kamu Kurum ve bağlamında yaş, göçmenlik statüsü, coğrafi konum gibi nitelikler Kuruluşları engellilik ve coğrafi konum gibi bazında üretilmesi sağlanacak nitelikler bazında geliştirilecektir. ve buna dayalı analizler gerçekleştirilecektir. Tedbir 726.2. Kadın erkek Aile ve Sosyal Hizmetler | 1. Kadın Erkek Fırsat Eşitliğine fırsat eşitliğine duyarlı Bakanlığı (S), Strateji Duyarlı Bütçeleme Projesi Faz 11 bütçeleme çalışmaları ve Bütçe Başkanlığı, kapsamında bütçeleme süreçlerine yaygınlaştırılarak bütçeleme İlgili Kamu Kurum ve ilişkin izleme çalışmaları süreçlerine entegre edilecektir. Kuruluşları gerçekleştirilecektir. Tedbir 726.3. Spor alanında Gençlik ve Spor 1. Kadınlara yönelik olarak ulusal kadınların temsilinin Bakanlığı (S), İlgili Spor | spor projeleri yapılarak spor artırılmasına yönelik politikalara | Federasyonları alanında kadınların temsili dayanak teşkil edecek artırılacaktır. göstergelerin üretilmesi sağlanacaktır. Kadınların eğitim, istihdam ve karar alma mekanizmalarına katılımı ile temsillerinin artırılması için kota ve ilave destekler gibi “geçici özel önlemler” tanımlanarak uygulanacaktır. (Kalkınma Planı p.727) Tedbir 727.1. Kamu, özel Aile ve Sosyal Hizmetler | 1. Kadınların karar alma süreçlerine sektör, siyaset dahil tüm karar Bakanlığı (S), İlgili katılımı konusunda uygulamaya alma mekanizmalarında ve Kamu Kurum ve dönük, etkin ve eşit temsil odaklı yönetimin her kademesinde Kuruluşları, İlgili STK'lar | danışma toplantıları nüfusun yarısını oluşturan gerçekleştirilerek politika belgesi kadınların temsili ve katılımının oluşturulacaktır. artırılması hedefiyle, aşamalı bir geçiş için çalışmalar apılacaktır. Kadınların ekonomik, sosyal ve kültürel hayata eşit katılımının yanı sıra eşit işe eşit ücret ilkesinin benimsendiği koşullarda istihdamının artırılması sağlanacaktır. Tedbir 728.1. Merkezi Aile ve Sosyal Hizmetler | 1. Kadın istihdamını artırmak yönetim, yerel yönetimler, özel Bakanlığı (S), İlgili amacıyla mevcut bakım modelleri sektör ve STK'larla işbirliğiyle Kamu Kurum ve incelenecek, etkin ve erişilebilir kadın istihdamını artırmak üzere | Kuruluşları, Yerel alternatif bakım modellerinin kaliteli, ekonomik ve erişilebilir Yönetimler, İlgili STK'lar | geliştirilmesine yönelik çalışmalar bakım hizmetlerine ilişkin yürütülecektir. alternatif modeller geliştirilmesi ve pilot uygulamaları takiben yaygınlaştırılması sağlanacaktır. Tedbir 728.2. Kadınların Sanayi ve Teknoloji 1. Kadınların teknoloji girişimciliği işgücüne katılımlarını artıracak Bakanlığı (5), Aile ve ekosistemine katılımını artırmak üzerd girişimcilik, finansal ve dijital Sosyal Hizmetler yönderlik ve rol model görünürlüğü okuryazarlık, kooperatifçilik gibi | Bakanlığı faaliyetleri yürütülecektir. alanlardaki programlar 2. Kadınların finansmana erişimini kapsamları genişletilerek ve yatırımcı buluşmalarını içeren gınlaştırılacaktır. destek faaliyetleri yürütülecektir. Tedbir 728.3. İkiz dönüşümle değişen işgücü piyasasına kadınların tam, eşit, güvenceli ve etkin katılımlarının sağlanması, bu kapsamda ortaya çıkacak yeni beceri ve yeteneklerin kadınlara kazandırılmasına yönelik programlar geliştirilecektir. Tedbir 728.4. Kadın temsilinin düşük olduğu matematik, fen, teknoloji ve mühendislik alanlarında kadınların eğitim ve istihdamının artırılması için kamu ve özel sektörün eşitlik ve kapsayıcılık temelinde dönüşümüne yönelik çalışmalar yapılacaktır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (5), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Üniversiteler, STK'lar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, STK'lar 3. Eğitimde ve istihdamda olmayan genç kadınların ekonomik ve toplumsal hayata katılımlarının artırılmasına, kadın girişimciliğinin ve kadın kooperatiflerinin desteklenmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. 1. Kadınların yeşil ve dijital dönüşüm sürecine uyumunu desteklemek amacıyla ilgili kurumlarla işbirliği içinde eğitim, rehberlik, farkındalık ve beceri- meslek eşleştirmesi faaliyetleri yürütülecektir. 2. Kadınların yeşil ve dijital dönüşümün şekillendirdiği işgücü piyasasına eşit, güvenceli ve etkin biçimde katılımını desteklemek amacıyla dönüşüm sürecinde ihtiyaç duyulan yeni beceri ve yetkinlikleri kazandırmaya yönelik programlar geliştirilecektir. 1. Mühendislik fakültelerinde ve liselerde eğitim gören kız öğrencilere yönelik destek, yönlendirme ve farkındalık çalışmaları gerçekleştirilecektir. Kadınlara yönelik şiddet ile erken yaşta ve zorla evliliklerle sıfır tolerans ilkesiyle çocuklarına yönelik şiddet ve erken yaşta evliliklerle mücadeleye ilişkin yasal düzenlemelerin şiddete sıfır tolerans anlayışıyla daha etkin bir şekilde uygulanması sağlanacaktır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar, Özel Sektör Tedbir 729.2. Kadına yönelik şiddetle mücadele kapsamında koruyucu ve önleyici hizmetlerin etkin sunumuna yönelik kurumsal kapasite geliştirilecek, hizmet standartları uygulanacak ve sistematik, güvenilir ve karşılaştırılabilir verilerin toplanması sağlanacaktır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (5), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele V. Ulusal Eylem Planının (2026-2030) uygulanmasının izlenmesine ilişkin olarak kadın konukevleri ile Şiddet Önleme ve İzleme Merkezlerinden (ŞÖNİM) hizmet alan kadınların durumunu ortaya koyan analiz çalışması yürütülecektir. 1. Kadın konukevlerinin ihtisas kuruluşuna dönüştürülmesi çalışmalarına devam edilecektir. 2. Nüfusun yoğun olduğu illerde ŞÖNİM kuruluşları yaygınlaştırılacaktır. İçişleri Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Tedbir 729.3. Kadınlara ve kız çocuklarına karşı her türlü şiddet ile topyekün mücadele kapsamında toplumsal farkındalık ve duyarlılığın artırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (5), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 3. Kadına yönelik şiddetle mücadele kapsamında koruyucu ve önleyici hizmetlerin etkin sunumuna yönelik kurumsal kapasite geliştirilecek ve ilçe jandarma komutanlıkları bünyesinde aile içi şiddetle mücadele ve çocuk kısım amirliği sayısı artırılacaktır. 1. Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Modüler Eğitim Programı kapsamında okullarda, üniversitelerde ve erkeklerin yoğun olduğu alanlarda farkındalık eğitimleri gerçekleştirilecektir. 2. Kadın konukevlerinden hizmet alan 15 bin kadına farkındalık ve | bilgilendirme eğitimleri verilecektir. Tedbir 729.4. Yeni teknolojiler ile tüm iletişim kanalları dâhil medyanın kadınlara yönelik olumlu tutum ve davranış oluşturma çabaları desteklenecek, kadının toplumdaki algısını olumsuz gösteren her türlü içerikle etkin bir şekilde mücadeleye devam edilecektir. RTÜK (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, BTK 1. Yapay zekâ destekli RTÜK Veri Analiz Sistemi ile medyada kadınlar başta olmak üzere toplumun kesimine yönelik olumsuz içerikler tespit edilecek ve hızlı bir şekilde müdahale edilecektir. 2. Kadının toplumsal rolünü olumlu yansıtan ve firsat eşitliğini destekleyen görsel-işitsel içerikler desteklenecektir. 3. Medya okuryazarlığı, kadının ve ailenin güçlenmesi temalı eğitici içeriklerin (kamu spotları, zorunlu yayınlar, ikame yayınlar vb.) derlenmesiyle oluşturulacak dijital arşiv, kurumsal platformlar ve sosyal medya hesapları üzerinden yapılandırılmış bir katalog hâlinde kamuoyunun erişimine sunulacaktır. 4. Yayın içeriklerindeki kadına yönelik şiddet, istismar ve ayrımcılık unsurlarının daha ayrıntılı sınıflandırılması ve izleyicilerin uyarılması amacıyla mevcut Koruyucu Sembol (Akıllı İşaretler) sisteminin kriterleri güncellenerek uygulama alanı genişletilecektir. 5. Medya hizmet sağlayıcılarının kadına yönelik şiddet, ayrımcılık ve istismar içeren yayınlarına karşı, 6112 sayılı Kanun kapsamında öngörülen denetim ve müeyyide süreçlerinin etkinliği artırılacaktır. LL. d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim | 2025 | 2026(1) | 2027(2) Okullaşma Oranı, Kadın (Ortaöğretim) (3) Yüzde Okullaşma Oranı, Kadın (Yükseköğrenim) (3) | Yüzde Kadın İstihdam Oranı (4) Ü , 31,7 İşgücüne Katılım Oranı, Kadın (4) Ü 35,5 Kadın Belediye Başkanı Oranı Parlamentodaki Kadın Temsil Oranı (4) (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Milli Eğitim Bakanlığı 2025-2026 öğretim yılı örgün eğitim istatistikleridir. (4) TÜİK verisidir. 2.3.6. Çocuk a) Mevcut Durum Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerine göre 2025 yılı sonu itibarıyla, yaklaşık 86,1 milyon olan Türkiye nüfusunun yaklaşık 21,4 milyonunu, diğer bir ifadeyle yüzde 24,8'ini çocuklar (0-17 yaş) oluşturmaktadır. Nüfus projeksiyonlarına göre mevcut eğilimlerin devam etmesi durumunda bu oranın 2030 yılında yüzde 22,1, 2040 yılında ise yüzde 17,9 olması beklenmektedir. Aynı verilere göre 2025 yılında toplam 26 milyon 977 bin 795 hanenin yüzde 41,9'unda 0-17 yaş grubunda en az bir çocuk bulunmaktadır. Hanelerin yüzde 19,1'inde 0-17 yaş grubunda bir çocuk, yüzde 14,1'inde iki çocuk, yüzde 5,7'sinde üç çocuk, yüzde 1,9'unda dört çocuk, yüzde 1,1'inde ise beş ve daha fazla çocuk bulunmaktadır. Çocukların yüzde 22,7'si 0-4 yaş grubunda, yüzde 28,8'i 5-9 yaş grubunda, yüzde 30,5'i 10-14 yaş grubunda ve yüzde 18'i 15-17 yaş grubundadır. AB-27 ülkelerinin 2025 yılı çocuk nüfus oranı ortalaması yüzde 17,6'dır. AB üye ülkeleri içinde en fazla çocuk nüfus oranına sahip ülkeler yüzde 22,7 ile İrlanda, yüzde 20,4 ile Fransa ve yüzde 20,4 ile İsveç'tir. Türkiye yüzde 24,8'lik çocuk nüfus oranı ile AB üye ülkelerinden daha yüksek orana sahiptir. Çocuk, kendi bireysel değerinin ötesinde toplumların demografik sürdürülebilirliğinin, ülkelerin gelecekteki işgücü kapasitelerinin, ekonomik büyümenin, genel olarak kalkınma potansiyelinin temel kaynağıdır. Erken çocukluk döneminden başlayarak çocukların sağlık, karşılıklı bakım veren, beslenme, eğitim ve gelişimine yönelik hizmetlerin sunumu ile erişilebilirliğinin artırılmasına ve niteliğinin yükseltilmesine yönelik çalışmalar önem arz etmektedir. Ebeveynlerden ve bakım verenler öncelikli olmak üzere çocuklara hizmet sunan çalışanların kapasitesinin artırılması, davranış değişikliği yaratıcı eğitimler verilmesi, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca sunulan hizmetlerin bir plan dahilinde koordineli ve etkileşimli bir şekilde sunulmasına devam edilmektedir. Çocukların fiziksel, sosyal ve zihinsel gelişimlerini destekleyici kültürel, sanatsal, bilimsel ve sportif faaliyetler yaygınlaştırılmakta ve erişilebilir hâle getirilmektedir. Çocukların gelişimi, bakım verenlerin istihdamı ile sosyal ve ekonomik hayata katılımlarının artırılması ve dinamik nüfus yapısının korunması için erken dönem çocuk bakım imkânları yaygınlaştırılarak daha erişilebilir hale getirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Milli Eğitim Bakanlığı örgün eğitim istatistiklerine göre Türkiye genelinde 2025/26 eğitim ve öğretim döneminde örgün eğitime devam eden öğrenci sayısı 17,7 milyondur. Okul öncesi eğitim seviyesinde 5 yaş net okullaşma oranı yüzde 84,14 olup bu oran incelendiğinde, erkek çocuklarda yüzde 84,13, kız çocuklarda ise 84,16'dır. Net okullaşma oranı ilkokulda (6-9 yaş) yüzde 98,46, ortaokulda (10-13 yaş) yüzde 98,16 ve ortaöğretimde (14-17 yaş) yüzde 87,09 olarak gerçekleşmiştir. Sağlık Bakanlığı verilerine göre 2024 yılında ilk kez özel gereksinim raporu alan çocukların sayısı 96,1 bin olmuştur. İlk kez özel gereksinim raporu alan çocukların yüzde 62,6'sını erkek çocuklar, yüzde 37,4'ünü ise kız çocuklar oluşturmuştur. Özel eğitim gerektiren (işitme, görme, ortopedik ve hafif düzeyde zihinsel engelli) çocuklara hizmet veren, özel olarak yetiştirilmiş personelin bulunduğu, geliştirilmiş eğitim programlarının uygulandığı özel eğitim kurumlarında örgün eğitime devam eden öğrenci sayısı 2025/26 eğitim yılında 623 bin olmuştur. Özel eğitim alan öğrenciler örgün eğitimdeki öğrencilerin yüzde 3,5'ini oluşturmaktadır. Özel örgün eğitime devam eden öğrencilerin yüzde 62,7'sini erkek öğrenciler, yüzde 37,3'ünü ise kız öğrenciler oluşturmaktadır. Bütüncül ve aile odaklı yaklaşımla gelişimsel riski veya engeli olan çocukların doğumdan ilkokulun ilk yıllarına kadar kaliteli bakım, sağlık, koruma ve eğitim hizmetlerine erişebilmesini ve mükerrer hizmet sunumunun önlenmesi suretiyle bu çocukların yeterli desteği almalarını sağlayacak Türkiye'de Aile Temelli Ulusal Erken Müdahale Sisteminin Geliştirilmesinin Desteklenmesi Pilot Uygulaması Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı işbirliğinde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yürütülmekte olup Ankara, Bursa, Kahramanmaraş ve Mersin illerinde bulunan 4 gündüzlü hizmet merkezinde Erken Çocukluk Gelişimi Birimleri (EÇGB) oluşturulmuştur. Oluşturulan EÇGB'lerde Gelişimsel İzleme ve Destekleme Rehberi (GİDR) kullanılarak yapılan gelişimsel değerlendirme sonucunda, çocuklara yönelik bireysel bakım planları oluşturularak çocukların izlem ve takibi sağlanmaktadır. Ayrıca bu birimlerde görevli personele ulusal ve uluslararası uzmanlar tarafından düzenli olarak erken çocukluk dönemine ilişkin çeşitli eğitimler verilmekte ve süpervizyon desteği sağlanmaktadır. 2027 itibarıyla iki ilde daha EÇGB açılması planlanmaktadır. Erken yaşlardan itibaren çocukların spora yönelmeleri beden ve ruh sağlıkları açısından önemli olmakla beraber ilerleyen yaşlardaki disiplinli olma, takım çalışmasına yatkınlık, bir amaç için ortak hareket edebilme gibi çalışma hayatında da kişiyi başarılı kılabilecek pek çok beceriyi çocuklara kazandırmaktadır. Bu bağlamda Gençlik ve Spor Bakanlığı (GSB) ile MEB arasında imzalanan işbirliği protokolü ile 8-10 yaş grubu çocukların spora yönlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilen Sportif Yetenek Taraması Projesi kapsamında her eğitim-öğretim yılında yaklaşık 1 milyon 3'üncü sınıf öğrencisinin test ve ölçümleri yapılmaktadır. Spora yatkın öğrenciler, sporculuk kariyerleri için güçlü bir temel oluşturmayı ve sporcu kimliği kazandırmayı amaçlayan Sporcu Eğitimi ve Gelişimi Programına davet edilmektedir. Ayrıca 5-18 yaş grubundaki çocukları spor yapmaya teşvik etmek, çocuklara sporu sevdirmek, spor kulüplerine sporcu kaynağı sağlamak, toplumda spor kültürünü oluşturmak, katılımcıların en az bir spor dalında uzmanlaşmasını ve sporun daha geniş kitlelere yayılmasını sağlamak amacıyla GSB Spor Okulları ve GSB Engelsiz Spor Okulları faaliyetlerine devam etmektedir. Nüfus politikaları, erken çocukluk gelişimi ve kadın istihdamı konuları bağlamında en önemli konu başlıklarından olan çocuk bakımı konusunda 2026 yılında kapasite, kalite, denetim vb. konularda değişiklik getiren önemli yasal düzenlemeler yapılmıştır. Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler Kanununa Göre Açılacak Kreş ve Gündüz Bakımevleri Hakkında Yönetmelik 27 Haziran 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yönetmelikle, kreş ve gündüz bakımevlerinin açılış, izin ve faaliyet süreçleri netleştirilmiş, çocukların güvenliğini, sağlığını ve gelişimini koruyacak fiziki ve kurumsal standartlar ile kurumlarda görev yapacak personelin niteliklerine ilişkin kriterler belirlenmiştir. Çocukların güvenliğini riske atan durumlara yönelik yaptırım ve kapatma hükümleri yürürlüğe konmuştur. Kuruluşlara, personele ve hizmet alan çocuklara yönelik verilerin merkezi bilişim sistemi üzerinden etkin şekilde izlenmesi ve takip edilmesi düzenlenmiştir. 11 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Açılacak Çocuk Bakımevleri Hakkında Yönetmelik değişikliği ile kamu personeline yönelik 0- 6 yaş çocuk bakımevlerinin standartları modern ihtiyaçlara göre yeniden düzenlenmiştir. Yapılan değişiklikler ile kurumların çocuk bakımevi açabilmesi için gereken asgari çocuk sayısı 50'den 30'a indirilmiş olup 30 çocuk talebi olması durumunda çocuk bakımevi açılması zorunlu hale getirilmiştir. 30 kişinin altındaki kontenjan talepleri için de belirli şartlar dahilinde çocuk bakımevi açılabilme imkânı sağlanmıştır. Polis ve doktor gibi vardiyalı/esnek saatlerde çalışan kamu personeli gözetilerek çocuk bakımevlerine 7/24 esnek çalışma ve hizmet modeli eklenmiştir. Belediyeler de dahil olmak üzere tüm kamu kurum ve kuruluşlarının açacağı kreş ve gündüz bakımevleri için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığından açılış onayı alma zorunluluğu getirilmiştir. Çocuk bakımevi binalarının umuma açık ve alkollü içki satılan yerlerle kapıları arasında en az 100 metre mesafe bulunması şartı eklenmiştir. Çocuk bakımevlerinin fiziki yapıları, güncel yapı denetim mevzuatına ve deprem güvenliği kriterlerine tamamen uyumlu hale getirilmiş olup sağlamlık ve dayanıklılık raporu ve yapı kullanım izni kriterleri sıkılaştırılmıştır. Ülkemizde çocuk alanında önleyici ve koruyucu hizmetlerin geliştirilmesi, alanda çalışan personelin nitelik ve niceliğinin artırılması, rehberlik ve araştırma merkezleri ile okulların rehberlik hizmetlerinin güçlendirilmesi ve özellikle risk altındaki çocuklara yönelik psikolojik destek programlarının yaygınlaştırılması çalışmaları devam etmektedir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından koruma ve bakım altında bulunan çocuklar ile aileleri başta olmak üzere farklı risk gruplarındaki çocukların Sosyal Hizmet Merkezleri (SHM) aracılığıyla izlemelerinin yapılması ve zamanında müdahale edilebilmesi için 81 ilde başlatılan Çocuklar Güvende Programı kapsamında koruyucu önleyici program ve faaliyetlerin geliştirilmesi, çocukların sağlıklı gelişimlerinin desteklenmesi amacıyla yönlendirme ve izleme faaliyetleri yürütülmektedir. Çocuk hakkında eğitim, danışmanlık ve sağlık alanında tedbirler alınmakta, çocuğun ailesine Sosyal ve Ekonomik Destek Hizmeti (SED) ya da sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları aracılığı ile destek sağlanmakta, çocuğun ailesine yönelik rehberlik hizmeti verilmekte, aile hakkında adli işlem başlatılabilmekte, en son çare olarak gerek görülmesi halinde çocuk Kurum bakımına alınmaktadır. Bu kapsamda ekiplerce alan taramaları, çocuklarla mesleki çalışmalar, hane ziyaretleri, ailelere yönelik rehberlik faaliyetleri ve eğitim kurumları ziyaretleri gerçekleştirilmektedir. Eylül 2026'da toplam 412 Çocuklar Güvende personeli ile 1.691 çocuğa yönelik mesleki müdahalede bulunulmuştur. Ekiplerin kurulmasından bugüne kadar toplamda sokakta tespit edilerek risk altında olduğu değerlendirilen 56.413, okulda tespit edilerek risk altında olduğu değerlendirilen 69.306 ve hanesinde izleme ve takibi yapılan 226.697 çocuğa ilişkin hizmet süreci başlatılarak mesleki müdahalede bulunulmuştur. Çocuğa yönelik koruyucu ve önleyici faaliyetler kapsamında çocukların, ailelerin ve çocukla çalışan personelin farkındalıklarının artırılmasına ve çocukların ihmal, istismar ve şiddetten korunmasına yönelik eğitimler sürdürülmektedir. Çocukların gerek cep telefonu, tablet, televizyon ve bilgisayarlar aracılığı ile yaşlarına uygun olmayan içeriklere maruz kalması gerekse kendi kişisel bilgilerini bilinçsiz bir şekilde paylaşmaları, çocuklar açısından siber zorbalık ve istismar başta olmak üzere çeşitli riskler barındırmaktadır. Çocukların dijital risklerden, yazılı ve görsel medyanın zararlarından korunması ve bilişim teknolojileriyle yaşlarına ve gelişimlerine uygun olarak tanışmaları amacıyla yürütülen bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetleri devam etmektedir. 2026- 2030 dönemini kapsayan Dijital Dünyada Çocukların Güçlendirilmesine Yönelik Eylem Planı, 3 Şubat 2026 tarihli Cumhurbaşkanlığı Genelgesi Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Kamuoyunda Çocuklar İçin Sosyal Medya Yasağı olarak bilinen, çocukların dijital dünyada ve medyada korunmasına yönelik en köklü ve güncel yasal düzenleme 1 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7578 sayılı Kanunla 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Kanunu'na eklenen maddelerle yürürlüğe girmiştir. Bu düzenlemeyle sosyal ağ sağlayıcıların, 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunması ve hesap açması tamamen yasaklanmıştır. Platformlar, sisteme giriş yapan kullanıcıların yaşını doğrulamak için e-Devlet entegrasyonu veya mahremiyeti koruyan çift aşamalı doğrulama mekanizmaları gibi güvenilir yaş doğrulama sistemleri kurmakla yükümlüdür. 15 yaşını doldurmuş ancak reşit olmamış gençler (15-17 yaş grubu) için platformların özel/ayrıştırılmış algoritmalar ve güvenli arayüzler sunması zorunlu kılınmıştır. Sosyal medya şirketleri, velilerin çocuklarının ekran sürelerini takip edebileceği, uygulama içi satın alımları onaylayabileceği veya kısıtlayabileceği ebeveyn denetim mekanizmalarını sağlama zorunluluğu getirilmiştir. Çocukların dijital ayak izlerinin takibi, profilleme yapılması ve çocuklara yönelik hedefli/ticari reklam veya yanıltıcı pazarlama içeriklerinin sunulması yasaklanmıştır. Oyun yazılım şirketleri ve oyun dağıtıcıları da kapsama dahil edilmiş ve dijital oyun platformlarına bazı kısıtlamalar getirilerek yaş derecelendirmesi yapılmamış veya çocukların yaş kategorisine uygun olmayan oyunların çocuklara sunulması yasaklanmıştır. Ayrıca akıllı işaretler sisteminin güncellenmesi ve çocukların mahremiyetinin korunmasına yönelik ciddi yaptırımlar getirilmiştir. 10 Ekim 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik ile usul ve esaslar da belirlenmiş olup 1 Kasım 2026 itibarıyla uygulamalar yürürlüğe girecektir. Çocuklar için zararlı olduğu düşünülen yayın ve uygulamaların doğrudan Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına ulaştırılması için Muzır İçeriklere Müdahale İhbar Platformu (Çocuklar İçin Duyarlı Ol-DUY) oluşturulmuştur. Bu platform üzerinden BİP, WhatsApp uygulamaları veya e-posta ile ihbarlar alınıp değerlendirilmektedir. Bu kapsamda Ağustos 2026 itibarıyla sosyal medya platformlarında çocukların sağlıklı gelişimleri açısından zararlı olduğu değerlendirilen toplam 3.260 içeriğe müdahale edilmiştir. Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kurulunca Mayıs 2026 sonuna kadar 88.949 süreli yayın ile 605 kitap incelenmiş, 52 kitap hakkında küçükler için zararlı olduğu yönünde karar verilmiştir. Ayrıca müstehcenlik suçunun tespiti için Mayıs 2026 itibarıyla 39.680 adli dosya incelenmiştir. 2026 yılı Boşanma İstatistiklerine göre 2025 yılında boşanan çiftlerin sayısı 193 bin 793 olmuştur. Kesinleşen boşanma davaları sonucunda 191 bin 371 çocuk velayete verilmiştir. Çocukların velayetinin yüzde 74,6'sı anneye, yüzde 25,4'ü ise babaya verilmiştir. Yıllara göre artış gösteren boşanma sayıları ile tek ebeveynli ailelerde ve bu ailelerde yaşayan çocuklarda artış yaşanmaktadır. Tek ebeveynli ailelerin barınma, geçim, beslenme, ulaşım, çocuk bakımı ve eğitimi gibi önemli sorunları bulunmaktadır. Özellikle kadınların bu durumda olması göz önünde bulundurularak yürütülen çalışmalara ek destek politikaları geliştirilmesi önem arz etmektedir. Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistiklerine göre 2025 yılında toplam nüfusun yüzde 27,9'u yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında iken çocuk nüfusu için bu oran yüzde 36,8'dir. Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında olan çocuk nüfusu incelendiğinde oranlar yakın olmakla birlikte erkek çocuklarında yüzde 36,0, kız çocuklarında ise yüzde 37,8'dir. Çocukların üstün yararı ilkesinden hareketle çocuk refahının artırılması ve çocukların eğitime erişimini artırmak ve eğitimde firsat eşitliğini sağlamak üzere sosyal yardım faydalanıcısı hanelerdeki ilköğretim ve ortaöğretim düzeyinde örgün eğitime devam eden öğrencilerin giyim, ayakkabı, çanta, kırtasiye gibi eğitim ile ilgili temel ihtiyaçlarının karşılanması için kaynak tahsisi yapılmaktadır. İhtiyaç sahibi durumda bulunan ailelere çocuklarını sağlık kontrolüne göndermeleri (sağlık kontrolü şartıyla doğum sonrası iki ay için), anne adaylarının ise hamilelik süresince sağlık kontrolüne gitmeleri (gebelik döneminde aylık anne için ve çocuk için olmak üzere ayrı ayrı) ve doğumlarını hastanede yapmaları şartıyla (tek seferlik) yapılan şartlı sağlık yardımı kapsamında destekler gebelik döneminde aylık 700 TL, çocuk için aylık 350 TL, doğumun hastanede yapılması halinde bir seferlik 1.750 TL ve doğumu takip eden ilk iki ay süresince aylık 1.000 TL'dir. 2025 yılında Şartlı Sağlık Yardımları kapsamında toplam 803.070 kişiye 726,8 milyon TL tutarında ödeme yapılmıştır. İhtiyaç sahibi olan ailelere, çocukların örgün eğitime devam etmeleri ve okulun açık olduğu aylarda bir ay içerisinde dört günden fazla devamsızlık yapmamaları şartıyla yılda ortalama 1,5 milyon çocuğa yapılan şartlı eğitim yardımı kapsamında ise Ağustos 2026 itibarıyla 2,06 milyar TL, 2003- 2026 Ağustos döneminde ise toplam 15,49 milyar TL kaynak aktarılmıştır. Yardım birim tutarları ilköğretim erkek öğrenci aylık 270 TL, kız öğrenci aylık 300 TL, ortaöğretim erkek öğrenci aylık 390 TL, kız öğrenci aylık 450 TL'dir. Gelir seviyesi düşük aile çocuklarının öz aile veya yakınları yanında daha iyi koşullarda yetişmelerini sağlamak amacıyla SED hizmetlerinden Ağustos 2026 itibarıyla 197.637 çocuk yararlanmaktadır. 2026 yılı itibarıyla SED hizmeti kapsamında çocuk başına ödenen aylık destek miktarı çocukların devam ettiği eğitim kademesine göre artmaktadır. SED Hizmetinin Etkinliğinin Artırılması Projesi kapsamında ailelerde farkındalık oluşturmaya, çocukların kaliteli ve verimli zaman kullanabilmesine ortam ve imkân sağlamaya yönelik faaliyetler yürütülmektedir. Ayrıca SED hizmetinden yararlanan aileler İŞKUR meslek edindirme kurslarına yönlendirilmektedir. Korunma ihtiyacı olan çocukların öncelikli olarak aile odaklı hizmetlerden faydalanması önem taşımaktadır. Bu kapsamda söz konusu çocuklara sunulan hizmetlerin geliştirilmesine, (hizmet (standartlarının (oluşturulmasına, bakım hizmetlerinin ihtisaslaştırılmasına ve bu konuda toplumsal farkındalığın artırılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir. Hassas koşullardaki çocuklara özel politika ve hizmetler üretilmeye devam etmekte olup öksüz ve yetim çocuklara sahip çıkmak adına tüm illerde Öksüz ve Yetim Hizmet Birimleri kurulmuştur. Ebeveyn kaybı yaşamış 170.123 çocuk Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının sosyal hizmet ve yardım uygulamalarından yararlandırılmaktadır. Ağustos 2026 itibarıyla toplam 136.785 ebeveyn kaybı yaşamış çocuğa yönelik mesleki çalışma gerçekleştirilmiştir. İhtiyaç sahibi çocukların özel öğretim kurumlarından ücretsiz olarak yararlanması kapsamında çalışmalar devam etmekte olup açılış izni verilen özel kreş, gündüz bakımevleri ile özel çocuk kulüplerinin kapasitesinin yüzde 3'ü çeşitli nedenlerle okul öncesi eğitimden yararlanamayan çocukların desteklenmesi için ayrılmaktadır. Ekonomik durumuna bakılmaksızın şehit ve gazi çocukları başta olmak üzere kuruluşlarda bakım altında bulunan çocuklar ile ekonomik gücü yetersiz olan ailelerin çocuklarına ücretsiz kreş hizmeti kapsamında Ağustos 2026 itibarıyla 2.306 kuruluşta toplam 3.401 çocuk yararlanmaktadır. Kontenjanın tam olarak kullanılması kaynakların iyi değerlendirilmesi için önem arz etmektedir. Devlet koruması altında olan, anne ve babası vefat etmiş olan öğrenciler ile şehit ve gazi çocuklarının yükseköğretime geçişlerinde Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı yurtlara öncelikli olarak yerleştirilmekte ve bu öğrencilerden yurt ücreti ile güvence bedeli alınmamaktadır. Ağustos 2026 sonuna kadar evlat edinilme koşullarını taşıyan toplam 21.292 çocuk evlat edinme hizmetinden faydalandırılmış olup aileleri yanında bakım imkânı bulunmayan ve evlat edindirilemeyen 11.055 çocuk ise koruyucu aile yanında yaşamaktadır. Ağustos 2026 itibarıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı 1381 yatılı kuruluşta (128 Çocuk Evleri Sitesi, 1.192 Çocuk Evleri, 61 İhtisaslaştırılmış Çocuk Evleri Sitesi olmak üzere) 15.483 çocuğa koruma ve bakım hizmeti sağlanmaktadır. Kurum bakımındaki çocuklara yönelik yaşam becerilerini geliştirici programlar ve sosyal kültürel faaliyetler yürütülmektedir. Kurum bakımından reşit olarak ayrılan ve kamuda istihdam edilen gençlerin iş hayatına uyumlarını kolaylaştırmak ve istihdam sürecindeki kalıcılığını desteklemek üzere yılda üç kez yapılan merkezi yerleştirme işlemleri sonrasında iş hayatına uyum seminerleri düzenlenmektedir. 20 Mayıs 2026'da gerçekleştirilen 605 atama ile 1988 yılından itibaren işe yerleştirilen kümülatif çocuk/genç sayısı 66.743'tür. Hanehalkı İşgücü Araştırmasına göre işgücüne katılma oranları bir önceki yıla göre önemli artışlar göstererek 2025 yılında 15-17 yaş grubunda erkek çocuklarda yüzde 36,5, kız çocuklarda yüzde 13,9, toplamda ise yüzde 25,5 olmuştur. İşin Aslı Çocuk Projesi çerçevesinde çocuk işçiliğiyle mücadele alanında farkındalığın artırılmasına yönelik çalışmalar ile Çocuk İşçiliği Riski Takip Sisteminin geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Türkiye'de Mevsimlik Fındık Tarımında Çocuk İşçiliğinin Sona Erdirilmesine Yönelik Kapsamlı Model Projesi devam etmektedir. Çocuk işçiliği ile mücadele alanında Türkiye'nin elde ettiği başarıları içeren İttifak 8.7 Sekretaryasından alınan bildirim doğrultusunda Ocak-Aralık 2025 dönemine ilişkin ilerleme raporunun hazırlanmasına başlanmıştır. Bununla birlikte ilgili kurumlar tarafından mevsimlik tarım işçilerinin çocuklarının örgün öğretime yönlendirilmesi ve telafi eğitimleri, sosyal, sportif ve kültürel faaliyetler yoluyla desteklenmesi çalışmaları yürütülmektedir. Çocuk yaşta ve zorla evlilikleri önlemeye yönelik çalışmaların çocukların yoksulluk, göçmen olma gibi özel durumları ve küresel salgın, deprem ve benzeri riskler de dikkate alınarak geliştirilmesi gerekmektedir. Evlenme İstatistiklerine göre 16-17 yaş grubunda olan kız çocuklarının resmi evlenmelerinin toplam resmi evlenmeler içindeki oranı 2002 yılında yüzde 7,3 iken bu oran 2025 yılında yüzde 1,5'e düşmüştür. Aynı yaş grubunda olan erkek çocukların resmi evlenmelerinin toplam resmi evlenmeler içindeki oranı 2002 yılında yüzde 0,5 iken bu oran 2025 yılında yüzde 0,1 olmuştur. Ülkemizde son zamanlarda giderek artan akran zorbalığı çocuklar arasında önemli bir sorun alanıdır. OECD tarafından yürütülen PISA (Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı) araştırmalarında 2025 raporunda ülkemizin akademik alanda önemli ilerlemeler gösterdiği görülmektedir. Aynı raporda okullarda zorbalık, şiddet ve güvenlik hissini ölçmek için özel göstergeler yer almaktadır. Rapora göre ülkemizde öğrencilerin yüzde 21,4'ü (OECD ortalaması yüzde 20) ayda birkaç kez veya daha sık en az bir tür zorbalığa maruz kaldığını belirtmiştir. En yaygın görülen zorbalık türleri sözel ve ilişkisel zorbalık (alay edilme, dışlanma, dedikodu yayılması) olarak öne çıkmaktadır. Okulda kendisiyle alay edildiğini söyleyen öğrencilerin oranı yüzde 15,7, başka öğrenciler tarafından tehdit edildiğini belirtenlerin oranı ise yüzde 3,2 olarak kaydedilmiştir. Cinsiyet dağılımına bakıldığında Türkiye'de erkek çocukların (yüzde 28) kız çocuklarına (yüzde 25) kıyasla zorbalığa uğrama oranının daha yüksek olduğu görülmektedir. Kendileri hakkında kırıcı veya üzücü bilgilerin internette/sosyal medyada ayda birkaç kez veya daha sık yayımlanarak siber zorbalığa uğradığını söyleyen öğrencilerin oranı ülkemizde OECD genel ortalaması olan yüzde 3 seviyesinde gerçekleşmiştir. Okulda güvenlik hissi açısından öğrencilerin okul binasında, sınıfta veya okul çevresinde kendilerini güvende hissedip hissetmedikleri sorulduğunda büyük bir kısmı kendisini güvende hissettiğini beyan etse de okul ortamındaki genel emniyet endeksi ve zorbalığın tamamen yokluğu kriteri incelendiğinde Türkiye'deki okulların yaklaşık yüzde 48'inin şu veya bu şekilde zorbalık riskiyle karşı karşıya olduğu söz konusu rapora yansımıştır. Türkiye'nin akademik beceri sıralamalarında son dönemde yukarı yönlü bir ivme yakalanmış olsa da okul iklimi ve akran zorbalığı göstergelerinde OECD ortalamasının biraz gerisinde kaldığı görülmektedir. Problemlerin çözümünde sadece ebeveynler değil bu konuda öğretmenler, okul yönetimleri, ilgili bakanlıklar gibi pek çok kesimin beraber hareket etmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda okullarda ve çocukların yoğun olarak bulundukları çevrelerde gerekli tedbirlerin alınması, mevzuat düzenlemesi, kamuoyunun bilinçlendirilmesi, eğitim ve denetimlerin artırılması ihtiyacı bulunmaktadır. Güvenlik birimlerine gelen veya getirilen çocukların karıştığı olay sayısı 2025 yılında, 2024 yılına göre yüzde 0,4 oranında azalarak 609.959 olmuştur. Bu olaylarda çocukların 267.794'ü mağdur olarak, 196.308'i suça sürüklenme sebebiyle (kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla), 92.301'i bilgisine başvurma amacıyla, 18.554'ü kayıp (hakkında kayıp müracaatı yapılıp daha sonra bulunan) olması sebebiyle, 28.251'i kabahat işlediği iddiasıyla, 6.751'i ise bu nedenlerin dışında kalan diğer nedenlerden dolayı güvenlik birimlerine gelmiş veya getirilmiştir. Güvenlik birimlerine mağdur olarak gelen 267.794 çocuğun yüzde 83,9'unu suç mağduru, yüzde 16,1'ini takibi gereken olay mağduru çocuklar oluşturmuştur. Güvenlik birimlerine suç mağduru olarak gelen veya getirilen 224.579 çocuğun yüzde 59,2'si yaralama, yüzde 10,3'ü cinsel suçlar, yüzde 8,5'i aile düzenine karşı suçlar, yüzde 5,0'ı tehdit, yüzde 17,0'ı ise bu nedenlerin dışında kalan diğer nedenlerden dolayı mağdur olmuştur. Çocukların karıştığı şiddet içerikli, ağır ve kasten öldürme/yaralama suçlarındaki artış, mevcut ceza sorumluluğu ve yaş küçüklüğü indirimlerinin caydırıcılık bakımından yeniden ele alınmasını zorunlu kılmıştır. 7593 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 18 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu kapsamda Çocuk Koruma Kanunu başta olmak üzere Türk Ceza Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve İnfaz Kanunu gibi birçok temel kanunda köklü değişiklikler yapılmıştır. Bu düzenlemelerle “suça sürüklenen çocuk” ifadesi kaldırılarak yerine “adli süreçteki çocuk” tanımı getirilmiş, Türk Ceza Kanunu 31'inci maddesindeki yaş indirimleri daraltılmış, çocukların işlediği ağır suçlardaki yaş küçüklüğü indirim oranları düşürülmüş ve alacakları ceza üst sınırları artırılmıştır. Ayrıca belirli durumlarda 12-15 yaş grubuna bir üst grubun ceza rejiminin uygulanması konusunda hâkime takdir yetkisi tanınmıştır. Anne, baba ve yetişkinlerin sorumlulukları artırılmıştır. Çocuk koruma mekanizmalarının güçlendirilmesi ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nda yer alan tedbirlerin etkin ve koordineli olarak uygulanarak izlenmesi ve çocuk adalet sisteminin onarıcı adalet yaklaşımıyla yeniden yapılandırılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir. Başta kadın ve çocuklar olmak üzere mağdur odaklı adalet anlayışı eksenindeki uygulamaların güçlendirilmesi kapsamında aile mahkemesi ve çocuk mahkemesi kurulan ya da yeni oluşturulan ağır ceza merkezlerinde adli görüşme odaları yaygınlaştırılmış ve 81 ilde 167 adliyede toplam 176 adli görüşme odası faaliyete geçirilmiştir. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüklerinin sayısı 180'e yükseltilmiştir. Çocuklara yönelik adli işlemlerin yetişkinlerden ayrı olarak çocuk dostu ortamda, çocuk dostu usuller uygulanarak gerçekleştirilmesi ve çocuk koruma sisteminin daha etkin ve bütüncül şekilde işlemesini sağlamak üzere Çocuk Adalet Merkezleri (ÇAM) Erzurum, Bursa ve Eskişehir illerinde açılmış olup İzmir ve Gaziantep illerinde de çocuk adalet merkezlerinin kurulmasına ilişkin çalışmalar devam etmektedir. Eylül 2026 itibarıyla cezaevinde 882 annenin yanında 1.005 çocuk kalmaktadır. 2024 yılında ASHB'ye bağlı kadın konukevlerinden hizmet alan çocuk sayısı 22.136'dır. Kadın konukevlerinden hizmet alan çocuklar toplam hizmet alanların yüzde 37'sini oluşturmuştur. Söz konusu çocukların evlerinden, çevrelerinden, okullarından ayrılarak çok farklı bir yaşama geçmek zorunda kalmaları ve yaşadıkları çoklu travmalarla yeni hayat kurmalarının zorlukları dikkate alındığında bu alanlarda farklı politikalara ihtiyaç duyulduğu görülmektedir. Ülkemizde yaklaşık 1,05 milyon geçici koruma statüsünde çocuk bulunmaktadır. Çocuk Hakları Komitelerince kamp dışında yaşayan ve geçici koruma altındaki yabancı çocukların topluma uyumlarının sağlanması amacıyla düzenlenen çocuk hakları ile koruyucu ve önleyici hizmetlere yönelik farkındalık çalışmaları, geçici koruma kapsamındaki Suriyeli çocuklar ile Türk çocuklarının bir arada yaşama becerisini geliştirecek ve birlikte zaman geçirmesini sağlayacak etkinlikler düzenlenmektedir. Göç sürecinde veya göç sonrasında ailesinden ayrı düşmüş çocukların aile bütünlüğünün sağlanması amacıyla ASHB tarafından aile takibi ve birleştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Ülkemize düzensiz göç yolu ile gelen ve refakatsiz olduğu tespit edilen 13-18 yaş grubu çocuklara 340 kapasiteli 9 İhtisaslaştırılmış Çocuk Evleri Sitesi ile hizmet verilmektedir. b) Amaç Geleceğimizin teminatı çocuklarımızın üstün yararı temelinde iyi olma hallerinin desteklenmesi, hayata eşit ve sağlıklı koşullarda başlayabilmeleri, erken yaşlardan itibaren nitelikli eğitim imkânlarına eşit fırsatlarda erişebilmeleri, sağlıklı bir şekilde beslenmeleri, barınmaları ve gelişmeleri için en uygun ortamın oluşturulması, potansiyellerini gerçekleştirmeye yönelik imkânların artırılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler ll , Sorumlu/ İşbirliği me , , Politika /Tedbir Yapılacak Kurumlar Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler Doğum öncesi dönemden başlayarak çocukların sağlık, beslenme, erken öğrenme, karşılık verici duyarlı bakım, güvenli çevre ve sosyal koruma politikalarına yönelik Sağlık Bakanlığı (S) Tedbir 731.1. Doğum öncesinden başlamak üzere nitelikli, sürdürülebilir, erişilebilir ve davranış değişikliğine yönelik anne baba eğitimleri artırılacaktır. 1. Anne ve babaların gebe okullarına katılımının artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2. Annelik Yolculuğu Uygulamasının yeni ihtiyaçlar doğrultusunda geliştirilmesi, kapsamının genişletilmesi ve yaygınlığının artırılması çalışmaları ürütülecektir. Tedbir 731.6. Gelişim geriliği riski taşıyan çocuklar, engelli çocuklar ve üstün yetenekli çocuklar için aile temelli ulusal erken müdahale programı geliştirilecektir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı 1. Aile Temelli Ulusal Erken Müdahale Sisteminin Geliştirilmesi Pilot Uygulaması kapsamında gündüzlü bakım, rehabilitasyon ve aile danışma merkezleri bünyesinde oluşturulan Erken Çocukluk Gelişimi Birimlerinin yaygınlaştırılması amacıyla iki yeni birim daha açılacaktır. Çocukların fiziksel, sosyal ve zihinsel gelişimlerini destekleyici, anne babalarıyla nitelikli zaman geçirmelerini sağlayan kültür, sanat, bilim ve spor faaliyetleri özendirilecek, yaygınlaştırılacak ve erişilebilir hale getirilecektir. (Kalkınma Planı Tedbir 732.1. Çocukların kültür, sanat, bilim ve spor faaliyetlerine yönelmesini özendirmeye yönelik uygulamalar geliştirilecek, her çocuğun bir spor ve bir kültür-sanat alanında beceri kazanması için çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 732.2. Çocukların karar alma süreçlerine katılımlarını sağlayan mekanizmalar artırılarak güçlendirilecektir. Tedbir 732.3. Kendi geleceğini inşa eden bir neslin oluşturulmasına katkı sunulmasını teminen iklim değişikliği ve sürdürülebilirliğe yönelik faaliyetlere çocukların katılımı sağlanacak, gönüllülük faaliyetleri hakkında çocuklar, aileler ve öğretmenler bilinçlendirilecek, çocukların yaşlılar ve engelliler ile aile içi ve kuşaklararası iletişimleri güçlendirilecektir. Tedbir 732.4. Çocukların gençlik merkezlerine, spor salonlarına, kültür merkezlerine ve kütüphanelere erişimlerinin kolaylaştırılmasına yönelik düzenlemeler ve uygulamalar yapılacaktır. Tedbir 732.5. Okul bahçelerinin çocuklar tarafından daha nitelikli kullanılması açısından, geleneksel çocuk oyunlarını teşvik etmek amacıyla “geleneksel çocuk oyunları” kapsamında hazırlanan oyun kılavuzları ve görselleri doğrultusunda çalışmalar yapılacaktır. Çocuk işçiliğinin önlenmesine yönelik mücadele kararlılıkla sürdürülecektir. (Kalkınma Planı p.734) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (5S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Spor Federasyonları, STK'lar 1. Kurum bakımında bulunan çocukların ilgi duydukları veya yetenekli oldukları sanat/spor dallarında desteklenmeleri sağlanacaktır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S) 1. Karar alma süreçlerine çocuk katılımının güçlendirilmesi amacıyla, Çocuk Hakları İl Komitelerinin kapasitesinin artırılmasına yönelik alışmalar gerçekleştirilecektir. 1. Çevre ve sürdürülebilirlik alanındaki eğitim ve farkındalık çalışmaları sürdürülecek, aile katılımı, okul-aile işbirliği desteklenerek farklı yaş gruplarını bir araya getiren ve çocukların çevreyle iletişimi güçlendiren etkinlikler gerçekleştirilecektir. Milli Eğitim Bakanlığı (S) 1. Okullar Merkezimde ve Merkezim Her Yerde projelerinin geliştirilerek ortaokul ve lise öğrencileri gençlik merkezlerinin eğitim, spor, kültür-sanat, atölye ve gönüllülük imkânlarıyla buluşturulacak, gençlik merkezlerine erişimi kısıtlı çocuk ve gençlere yönelik yerinde faaliyetler yaygınlaştırılacaktır. 2. Eğitim çağındaki çocuk ve gençlere yönelik belirli dönemlerde okullarda değerler eğitimi, spor, sanatsal ve kültürel faaliyetler için çalışmalar apılacaktır. 1. Anadolu'dan Balkanlara Çocuk Oyunları Öğretmen Eğitimi düzenlenecektir. 2. Uluslararası düzeyde TI. Çocuk Oyunları Şenliği Bursa'da düzenlenecektir. Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler Milli Eğitim Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı Milli Eğitim Bakanlığı (S) Tedbir 734.1. Çocuk Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Çocuk işçiliği ile mücadele alanında işçiliği ile mücadele Bakanlığı (S), Aile ve farkındalığı artırmak amacıyla toplantı alanında faaliyetler Sosyal Hizmetler Bakanlığı, | ve eğitimler gerçekleştirilecektir. etkinleştirilecek, kamu İçişleri Bakanlığı, Milli kesiminde, özel sektörde Eğitim Bakanlığı, Tarım ve ve toplumda bu konuda Orman Bakanlığı, Emniyet bilinç artırılacaktır. Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı Tedbir 734.2. Çocuk Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Çocuk İşçiliği ile Mücadele işçiliği ile mücadelede, Bakanlığı (S), İçişleri Birimlerinin çalışma prosedürleri merkezi düzeyde üretilen (| Bakanlığı, Yerel Yönetimler | oluşturulacaktır. politikaların yerel düzeyde uygulanabilirliği ve izlenebilirliği artırılacaktır. Tedbir 734.3. Çocuk Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Çocuk İşçiliği ile Mücadele Birimleri işçiliği ile mücadele Bakanlığı (S), Aile ve ile koordinasyon halinde illerde Çocuk birimlerinin kapasitesi Sosyal Hizmetler Bakanlığı, | İşçiliği ile Mücadele İl Eylem Planları artırılacak, yerelde çocuk (| Gençlik ve Spor Bakanlığı, | hazırlanacaktır. işçiliği ile mücadele Kültür ve Turizm Bakanlığı, alanında çalışan kurum, İçişleri Bakanlığı, Milli kuruluş, üniversite, STK'lar | Eğitim Bakanlığı, Emniyet ve özel sektör arasında Genel Müdürlüğü, işbirliği ve koordinasyon Jandarma Genel geliştirilecektir. Komutanlığı, Üniversiteler, İlgili STK'lar Tedbir 734.5. Çalışan Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Halihazırda yürütülen projeler çocukların çocuk hakları, İş | Bakanlığı (S), İlgili STK'lar | kapsamında sivil toplum kuruluşları ve Kanunu, ilk yardım ile iş sosyal taraflar vasıtasıyla işverenlere sağlığı ve güvenliği eğitimi bilgilendirmeler yapılacaktır. almaları, işverenlerin de Çocuk Hakları İş İlkeleri bağlamında eğitilmeleri sağlanacak ve çocuk çalıştırma kapsamındaki sorumlulukları hakkında bilinçlendirme çalışmaları ürütülecektir. Tedbir 734.6. Ülkemizin (| Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Çocuk işçiliği ile mücadele alanında çocuk işçiliği ile mücadele | Bakanlığı (S), Dışişleri Türkiye'nin elde ettiği başarılara ilişkin çalışmalarının uluslararası (| Bakanlığı ilerleme raporu hazırlanarak İttifak 8.7 platformlarda yer alması Sekretaryasına sunulacaktır. sağlanacaktır. Koruma ve bakım altındaki çocukların erken çocukluk döneminden başlayarak eğitim seviyelerini yükseltmeye, sosyal ve bireysel gelişimlerine hız kazandırmaya yönelik çalışmalar artırılacak, bakım sonrası süreçte sosyal hayata uyumları desteklenecektir. Kalkınma Planı p.736 Tedbir 736.2. Koruma altındaki çocuklara kurum bakımından ayrılmaları ile başlayan süreç mevcuttaki uygulamaların etkinliği ve etkililiği incelenerek değerlendirilecek, söz konusu çocukların eğitime, istihdama, sosyal hayata katılımlarını desteklemek üzere verilen rehberlik ve destek hizmetleri çeşitlendirilerek Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları geliştirilecektir. 1. Kurum bakım hizmetlerinden yararlandırılan bireylere talepleri doğrultusunda iş hayatına uyum konusunda eğitim verilerek sosyal hayata katılım süreçlerinde rehberlik yapılacaktır. Korunmaya ihtiyacı olan çocuklara, çocukların bireysel ihtiyaçları ve özellikleri doğrultusunda nitelikli hizmetler sunulacak, aile odaklı hizmetlerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.737) Tedbir 737.1. Koruma alındaki çocukların aile odaklı hizmetlerden faydalanması artırılacak, koruyucu aile hizmet modellerinin çeşitlendirilmesi, güçlendirilmesi ve yaygınlaştırılmasına yönelik eğitim, bilinçlendirme ve tanıtım faaliyetleri gerçekleştirilecektir. Tedbir 737.2. “Sosyal ve Ekonomik Destek Hizmeti”nin etkinliği ve sosyal destek boyutu güçlendirilecektir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, Üniversiteler, STK'lar 1. Uzmanlaşmış Koruyucu Aile ve Geçici Koruyucu Aile Modelleri ülke genelinde yaygınlaştırılacaktır. 2. Koruyucu aile hizmetinin tanıtımına yönelik afiş, seminer, çalıştay, dijital materyaller ve Koruyucu Aile Günü etkinlikleri gibi tanıtım faaliyetleri gerçekleştirilecektir. i. SED Hizmetinin Etkinliğinin Artırılması Projesi kapsamında SED hizmetinden yararlanan çocuklar için akademik, sosyal, kültürel ve sportif etkinlikler düzenlenecektir. 2. SED Hizmetinin etkinliğinin tespiti ve sistemin güçlendirilmesi için etki analizi projesi yürütülecektir. Çocuğa yönelik ihmal, istismar ve şiddeti önleyecek program ve uygulamalar geliştirilecek, risk altındaki çocuklara ve ailelerine yönelik hizmetler ile psikososyal Tedbir 738.2. Erken çocukluk döneminden başlamak üzere çocuklara ve ebeveynlerine ihmal, istsmar ve şiddet konularında farkındalık eğitimleri verilecek, çocukların yaşam becerileri güçlendirilecektir. Tedbir 738.4. Çocuk izlem Merkezlerinin sayıları ve etkinlikleri artırılacaktır. | destek programları yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.738 Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Sağlık Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Içişleri 1. Ebeveynlere, bakım verenlere ve çocukla çalışan personele yönelik çocuklarda mahremiyet bilinci eğitimi verilecektir. 2. Çocukların Yaşam Becerilerinin Güçlendirilmesi ve Geliştirilmesine Yönelik Farkındalık Eğitim Programı kapsamında 7-18 yaş grubu çocuklar ve ebeveynlerine yönelik eğitimler yaygınlaştırılacaktır. 1. Bir adet Çocuk İzlem Merkezi (ÇİM) açılacaktır. L Bakanlığı Tedbir 738.5. Çocuk koruma ilk müdahale ve değerlendirme birimlerinin güçlendirilmesi ve etkinliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 738.6. Ülke genelinde tarama, tespit ve izleme faaliyetleri yürüten “Çocuklar Güvende Ekipleri”nin kapasiteleri artırılacaktır. Tedbir 738.7. Adliyelerde çocuklara nitelikli destek sunan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri gınlaştırılacaktır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, STK'lar Adalet Bakanlığı (S) 1. Çocuk Koruma İlk Müdahale ve Değerlendirme Birimlerinin (ÇOKİM) hizmetlerinin ihtisaslaşmış kuruluşlar bünyesinde sunulmasına yönelik çalışmalar ile sosyal çalışma görevlilerine yönelik karar destek eğitimleri devam ettirilecektir. 2. ÇOKİM'lerin sayısı artırılacaktır. 1. Çocuklar Güvende ekiplerinde çalışan personele yönelik eğitim düzenlenecektir. 1. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüklerinin yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. | Çocuklara yönelik psikososyal destek hizmetleri yaygınlaştırılacak, bilgilendirme, izleme ve yönlendirmeler yapılacak, riskli veya atipik gelişim gösteren çocuklara uygun gelişimsel müdahaleler geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.739) Tedbir 739.2. Ebeveyn kaybı yaşamış çocukların bütüncül gelişimleri desteklenecek ve bu alanda çalışan personelin kapasitesi artırılacaktır. Tedbir 739.5. Çocuklara yönelik danışmanlık ve destek hizmetlerinin kapsamının genişletilmesi amacıyla çocuk yaşam merkezlerinin sayıları artırılacaktır. suçlar konusunda bil Tedbir 740.1. Çocukların dijital risklerden, yazılı ve görsel medyanın zararlarından korunmasına yönelik çalışmalar artırılacaktır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Çocukların sağlıklı gelişimlerini olumsuz etkileyecek oyun ve dijital uygulamalar ile kitap ve sosyal medya içeriklerinden korunmasına yönelik tedbirler alınacak, siber ilendirilmeleri sağ Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı 1. Ebeveyn kaybı yaşayan çocuklara yönelik hane ziyaretleri gerçekleştirilecektir. 2. Ebeveyn kaybı yaşayan çocuklarla çalışan personele eğitim verilecektir. 1. Çocuk yaşam merkezlerinin yatırım analizi raporu, merkezlerde uygulanacak programlar, personele verilecek hizmet içi eğitim belgeleri ve ilgili mevzuat hazırlanacaktır. 2. Malatya, Adıyaman, Kahramanmaraş, Hatay ve Ankara'da olmak üzere 5 adet çocuk yaşam merkezi kurulacaktır. sosyal medya çalışma grubunun etkililiğini artırmaya yönelik çalışmalar yürütülecektir. 2. Çocuklar Güvende internet sitesi ve mobil uygulamasının içeriği geliştirilecektir. 3.1117 sayılı Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kanunu dijital içerikler dahil olmak üzere günümüz ihtiyaçları doğrultusunda güncellenecektir. 4. Çocuk Dostu Kitap Listesine yeni eserler eklenecektir. Tedbir 740.2. Kültürel Siber Güvenlik Başkanlığı 1. Dijital oyunların çocukların gelişim yapıya uygun, yaş ve içerik | (S), Aile ve Sosyal düzeylerine ve kültürel yapımıza açısından kullanıcılar ve Hizmetler Bakanlığı, Milli uygunluğu ile oyunların içerik ebeveynler için bilgilendirici | Eğitim Bakanlığı özelliklerine göre derecelendirilmesine bir bağımsız oyun ilişkin çalışmalar tamamlanacaktır. derecelendirme sistemi oluşturulacaktır. Tedbir 740.4. Çocukların | İçişleri Bakanlığı (S), Aile 1. Çocukların siber suçlar ve siber siber suçlar ve siber ve Sosyal Hizmetler zorbalıklar konusunda zorbalıklar konusunda Bakanlığı, Milli Eğitim bilinçiendirilmesine yönelik faaliyetler bilinçlendirilmesi Bakanlığı, Siber Güvenlik yürütülecektir. sağlanacaktır. Başkanlığı, RTÜK Bağımlılık oluşturan davranış ve maddelerden çocukların korunmaları sağlanacaktır. Kalkınma Planı p.742 Tedbir 742.2. Çocuk Sağlık Bakanlığı (S), Adalet | 1. Bir adet ÇEMATEM hizmete Ergen Madde Bağımlılığı Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı | açılacaktır. Tedavi ve Eğitim Merkezleri (ÇEMATEM) ile buralarda istihdam edilen nitelikli personel sayısı artırılacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim © 2025 | 2026(1) | 2027(2) 3-5 Yaş Net Okullaşma Oran Yüzde 48,97 49,78 51,00 Koruyucu Aile Hizmetinden Yararlanan Çocuk Sayısı (0-18 Yaş) Kişi il 600 11 200 12 400 SED Hizmetinden Yararlanan Çocuk Sayısı Kişi 195 000 200 000 (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.3.7. Gençlik a) Mevcut Durum Nitelikli insan, güçlü aile, sağlıklı toplum kalkınma vizyonunun en önemli öncelikleri arasında yer alan gençlerin, insani ve milli değerlere sahip, değişime ve gelişime açık, kendine güvenen, topluma ve sorunlara duyarlı, sosyal, siyasal ve ekonomik hayata aktif katılım gösteren nitelikli ve sağlıklı bireyler olarak yetişmesi önemli görülmektedir. 2025 yıl sonu itibarıyla Türkiye'nin genç nüfusu (15-24 yaş) 12.708.348 kişi olup toplam nüfusun yüzde 14,8'ini oluşturmaktadır. Türkiye'nin genç nüfus oranı AB-27 (yüzde 10,7) ortalamasının üzerinde yer almaktadır. Türkiye'nin genç nüfus potansiyelini kalkınmanın itici güçlerinden biri hâline getirmek amacıyla eğitim imkânlarının genişletilmesi ve kalitesinin artırılması, genç işsizliğinin önlenmesi, gençlerin iktisadi ve sosyal hayata, karar alma süreçlerine aktif katılımının sağlanması ile teknolojinin doğru ve etkin kullanımının desteklenmesine yönelik politikalar hayata geçirilmektedir. TÜİK verilerine göre eğitimde ve istihdamda olmayan gençlerin (15-24) oranı 2024 yılında yüzde 22,9 iken 2025 yılında yüzde 23,3 olmuştur. Genç erkeklerde eğitimde ve istihdamda olmayanların oranı 2024 yılında yüzde 16,2 iken 2025 yılında yüzde 16,3, genç kadınlarda bu oran 2024 yılında yüzde 30,1 iken 2025 yılında yüzde 30,9 olarak gerçekleşmiştir. Gençlerin eğitim ve istihdam dışında kalma nedenleri dikkate alınarak işgücü piyasasına geçişlerini kolaylaştıracak bilgi, beceri, çalışma alışkanlığı ve disiplin kazanmalarını destekleyen aktif işgücü programları uygulanmaktadır. İşgücü Uyum Programı ve İş Pozitif Programının yanı sıra mesleki eğitim kursları ve işbaşı eğitim programlarıyla gençlerin istihdam edilebilirliklerinin artırılması amaçlanmaktadır. Gençliğin Üretim Çağı (GÜÇ) kapsamında ise Staj Desteği, Geleceğim Meslekte, NEET İşgücü Uyum Programı, İşe İlk Adım Programı ve İŞKUR Gençlik Programı ile gençlerin eğitimden çalışma hayatına geçişlerinin farklı aşamalarda desteklenmesi hedeflenmektedir. Bu programlarla öğrencilerin staj ve mesleki yönlendirme imkânlarının geliştirilmesi, gençlerin beceri ve çalışma deneyimi kazanması, ilk işe girişlerin ücret ve sigorta primi destekleriyle kolaylaştırılması o amaçlanmaktadır. Ayrıca İŞKUR Gençlik Programıyla üniversite öğrencilerinin öğrenimlerini sürdürürken çalışma deneyimi edinmelerine ve gelir elde etmelerine imkân sağlanmaktadır. Eğitimde ve istihdamda olmayan gençlere ilişkin göstergeler ve bu duruma yol açan nedenler dikkate alınarak erken yaşlarda etkin iş ve meslek danışmanlığı hizmetlerine devam edilmesi, gençlerin ilgi ve yetenekleri ile işgücü piyasasının ihtiyaçları doğrultusunda mesleki eğitime yönlendirilmesi ve iş-yaşam dengesini destekleyen politika ve hizmetlerin devamlılığının sağlanması önemlidir. Genç kadınların eğitim ve istihdama katılımının artırılmasına yönelik hizmetlerin geliştirilmesi ve katılımlarını sınırlayan engellerin azaltılması da önemini korumaktadır. 2023-2024 öğretim yılında yüzde 42,7 olan yükseköğretim net okullaşma oranı, 2024- 2025 öğretim yılında yüzde 46,3 olmuştur. Aynı dönemlerde yükseköğretim net okullaşma oranı erkeklerde yüzde 36,7'den yüzde 39,9'a, kadınlarda yüzde 49'dan yüzde 53'e yükselmiştir. Hanehalkı İşgücü Araştırması sonuçlarına göre genç nüfusun istihdam oranı 2024 yılında yüzde 39,5 iken 2025 yılında yüzde 40,3'e yükselmiştir. Genç erkeklerde istihdam oranı 2024 yılında yüzde 51,7 iken 2025 yılında yüzde 53, genç kadınlarda bu oran 2024 yılında yüzde 26,4 iken 2025 yılında yüzde 26,7 olmuştur. Genç nüfusun istihdamı sektörlere göre incelendiğinde, 2025 yılında genç nüfustaki istihdamın yüzde 11,6'sı tarım, yüzde 30,5'i sanayi, yüzde 57,9'u hizmet sektörlerinde istihdam edilmektedir. İstihdamdaki genç erkeklerin yüzde 11'i tarım, yüzde 36,6'sı sanayi, yüzde 52,4'ü hizmet sektöründe istihdam edilirken, genç kadınların yüzde 12,9'unun tarım, yüzde 17,7'sinin Sanayi, yüzde 69,5'inin hizmet sektöründe istihdam edildiği gözlenmektedir. Gençlerin sosyal hayata aktif katılımlarının artırılması, özgüvenlerinin, umutlarının ve toplumsal aidiyet duygularının desteklenmesi, gönüllülük bilincinin kazandırılması amacıyla gençlik merkezleri, genç ofisler, gençlik kampları ve hareketlilik programları yoluyla gençler için sosyokültürel, sanatsal ve sportif faaliyetler yürütülmektedir. Eylül 2026 itibarıyla 589 adet gençlik merkezi ve 369 adet genç ofis hizmet vermektedir. Aynı dönemde 50 gençlik kampından toplam 235 bin genç faydalanmıştır. Öte yandan Seyahatsever ve Müzekart GNS uygulamaları 2026 yılında da sürdürülmüş olup uluslararası gençlik değişim programlarıyla gençlerin kültürel etkileşimleri ve hareketlilikleri desteklenmiştir. GENÇ2030 Dijital Yetkinlikler ve Yapay Zekâ Atölyesi Projesi ile gençlerin dijital becerilerinin geliştirilmesi, yapay zekâyı etkin ve etik biçimde kullanmaları ve teknoloji odaklı projeler üretmeleri desteklenmektedir. Gençlik hizmetlerinin kapsayıcılığının artırılması amacıyla engelsiz gençlik merkezleri ve özel gereksinimli gençlere yönelik kamp faaliyetleriyle erişilebilir hizmet imkânları geliştirilirken, gençlik merkezlerinde sunulan psikososyal destek hizmetleriyle gençlerin ruhsal ve sosyal iyi oluşlarının güçlendirilmesi amaçlanmaktadır. Sosyal Uyum ve Gençlik Katılımı Projesi kapsamında ise geçici koruma altındaki gençlerle yerel toplum arasındaki etkileşimi artıran faaliyetler, Türkçe eğitimleri, akademik destek ve çocuk koruma çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Üniversite Öğrenci Toplulukları İş Birliği ve Destek Programı (ÜNİDES) ile gençlerin kişisel ve sosyal gelişimlerinin, gönüllülük bilincinin geliştirilmesi ve toplumsal katılımlarının desteklenmesi amaçlanmaktadır. Program kapsamında 2025 yıl sonuna kadar gerçekleştirilen beş dönemde toplam 4.444 proje destek almaya hak kazanmıştır. 2026- 2027 döneminde gönüllülük, sosyal kapsayıcılık, istihdam ve girişimcilik, bilim ve teknoloji ile çevre ve iklim dâhil olmak üzere 11 temel politika alanında öğrenci topluluklarının projelerinin desteklenmesi öngörülmektedir. İlgili kurum ve kuruluşların katkıları ve saha araştırmaları doğrultusunda 81 ilden gençlerin de sürece doğrudan katılımıyla gerçekleştirilen çalıştaylar ile gençlerin ihtiyaç, beklenti ve önerilerini merkeze alan Gençlik Politika Belgesi'nin hazırlanması çalışmaları sürdürülmektedir. Diğer taraftan ülkemizin gençlik profilini demografik, sosyal, ekonomik ve sağlık göstergeleriyle çok boyutlu olarak ortaya koymayı hedefleyen Türkiye Gençlik Atlası Raporu hazırlanmakta olup 15-29 yaş aralığındaki gençlerin gündem algıları, kişisel gelişim düzeyleri, gelecek beklentileri, eğitim tercihleri ve toplumsal katılım eğilimlerini kapsamlı olarak ele almayı hedefleyen Türkiye Gençlik Endeksi Araştırması gençlik politikalarının veri temelli geliştirilmesine yönelik çalışmalar arasında yer almaktadır. Gençlerin madde, tütün, alkol ve davranışsal bağımlılıklardan korunması, gençlik politikalarının önemli bir boyutunu oluşturmaktadır. Bağımlılıkla Mücadele Yüksek Kurulunun (BMYK) koordinasyonunda, 2024-2028 dönemini kapsayan Uyuşturucu ile Mücadele Eylem Planı, Tütün Kontrolü Strateji Belgesi ve Eylem Planı, Davranışsal Bağımlılıklar ile Mücadele Ulusal Strateji Belgesi ve Eylem Planı doğrultusunda koruyucu ve önleyici hizmetlerin, erken müdahale, danışmanlık, tedavi, rehabilitasyon ve sosyal uyum hizmetleriyle birlikte geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Gençlere yönelik eğitim ve farkındalık faaliyetlerinin yanı sıra ailelerin ve gençlerle çalışan personelin desteklenmesi, gençlerin yaşam becerilerinin ve psikososyal odayanıklılıklarının güçlendirilmesi, kültürel, sanatsal, sportif ve gönüllülük faaliyetlerine katılımlarının artırılması da önem taşımaktadır. Bu hizmetlerin kurumlar arası işbirliği içinde ve süreklilik sağlanarak yürütülmesi, gençlerin bağımlılık risklerine karşı korunmasını ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları kazanmasını desteklemektedir. Ceza infaz kurumları ile denetimli serbestlik kapsamındaki hükümlü ve yükümlü gençlerin tekrar suç işlemesini önlemek, ilgi, istek ve becerileri doğrultusunda toplumsal uyumlarını sağlamak amacıyla Adalet Bakanlığı ile Gençlik ve Spor Bakanlığı arasında imzalanan işbirliği protokolü kapsamında yürütülen Kapılar Kapanmasın Projesinden 2019 yılında protokolün imzalanmasından 2025 yılı faaliyet raporu dönemine kadar toplam 72.039 tutuklu, hükümlü ve yükümlü genç yararlanmıştır. b) Amaç Gençlerin güçlü yaşam becerilerine, eğitim ve istihdam imkânlarına, insani ve milli değerlere sahip olarak yetişmelerinin, iktisadi ve sosyal hayat ile karar alma mekanizmalarına aktif katılımlarının sağlanması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika / Tedbir Sorumlu / Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler ve Yapılacak Kuruluşlar Projeler Gençlerin fiziki, sosyal ve muhakeme yönüyle gelişimleri ile yenilikçi ve girişimci niteliklerini destekleyen bilim, sanat, kültür ve spor faaliyetlerine katılımları özendirilecektir. (Kalkınma Planı p.746) Tedbir 746.3. Gençlik Gençlik ve Spor Bakanlığı | 1. Genç nüfusun ihtiyaçları, merkezleri ile genç ofislerin (S), Milli Eğitim Bakanlığı, | bölgesel gereksinimler, mevcut sayısı ihtiyaca göre artırılacak | Sanayi ve Teknoloji hizmet kapasitesi ve verimlilik ve benzer faaliyetler Bakanlığı, Üniversiteler, kriterleri dikkate alınarak yeni yürütülen kuruluşlarla İlgili Kamu Kurum ve gençlik merkezleri ve genç ofislerin ortaklıklar geliştirilecektir. Kuruluşları açılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. Tedbir 746.4. Gençlerin Gençlik ve Spor Bakanlığı | 1. Eğitim Deneyim Uygulama okuma, anlama, düşünme (S), Çalışma ve Sosyal internet sitesindeki (edu.gsb.gov.tr) yetilerini geliştirici, kendilerini | Güvenlik Bakanlığı, Milli dijital eğitimlerin bilinirlik, sözel ve yazılı olarak ifade Eğitim Bakanlığı, Sanayi görünürlük, tanıtım ve farkındalık edebilmelerine imkân ve Teknoloji Bakanlığı, çalışmalarına devam edilecek, sağlayıcı ortamların sayısı ve Üniversiteler, İlgili Kamu gençlerin programlara katılımı niteliği artırılacaktır. Kurum ve Kuruluşları artırılacaktır. Tedbir 746.5. Gençlerin Gençlik ve Spor Bakanlığı | 1. Üniversite Öğrenci Toplulukları İş proje ve faaliyetlere (S), Sanayi ve Teknoloji Birliği ve Destek Programı katılımları artırılarak Bakanlığı, İlgili Kamu (ÜNİDES) kapsamında genç sorumluluk alma ve liderlik Kurum ve Kuruluşları ofislerin üniversite öğrenci kulüp ve becerilerinin geliştirilmesine topluluklarıyla etkileşimleri yönelik faaliyetler artırılarak gençlerin gelişimlerine yaygınlaştırılacaktır. yönelik faaliyetleri desteklenecektir. 2. İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması kapsamında seçilecek 12 pilot ilde 12 adet Genç AR-GE Merkezi kurulacak ve öğrencilerin erken yaşlardan itübaren araştırma geliştirme, inovasyon, üretim, tasarım odaklı düşünme ve proje geliştirme becerileri sistematik biçimde desteklenecektir. 1.Gençlik merkezleri ve kampları başta olmak üzere gençlik tesislerinde gençlerin kişisel, sosyal ve kültürel olarak gelişmelerine katkı sunmayı amaçlayan gezi, yarışma, kültür-sanat, teknoloji- inovasyon, bilgilendirme- bilinçlendirme programları çeşitlendirilip faaliyetlerin sayısı ve niteliği artırılacaktır. Tedbir 746.10. “Türkiye Gençlik ve Spor Bakanlığı | 1. Türkiye Ulusal Gençlik Ulusal Gençlik Konseyi”nin (S) Konseyinin aktif hale getirilmesine aktif hale getirilmesine yönelik çalışmalar tamamlanacaktır. yönelik çalışmalar tamamlanacaktır. Milli Eğitim Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Tedbir 746.9. Gençlik merkezleri ve gençlik kamplarında yürütülen programlar başta olmak üzere, gençlerin kişisel ve sosyal gelişimine katkı sağlayan programlar ile faaliyetlerin sayısı ve niteliği artırılacaktır. Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı Tedbir 746.11. Gençlerin Gençlik ve Spor Bakanlığı | 1. GönüllüyüzBiz Platformuna gönüllülük faaliyetlerine ilişkin | (S), İçişleri Bakanlığı, bireysel üye sayısı, kurumsal üye bilinçlendirilmesi ve Kültür ve Turizm sayısı ve gönüllülük ilanı sayısının katılımlarının artırılmasına Bakanlığı, Milli Eğitim artırılmasına yönelik çalışmalar yönelik çalışma Bakanlığı, YÖK, yürütülecektir. yürütülecektir. Üniversiteler, İlgili Kamu | 2. Seçmeli Gönüllülük Çalışmaları Kurum ve Kuruluşları Dersinin etkin şekilde yürütülebilmesi amacıyla üniversitelerle işbirlikleri gerçekleştirilecektir. 3. Gençlik merkezleri ve genç ofisler aracılığıyla Gönüllülük Kulübü ve Gençlerin İyilik Ağacı kulüp çalışmalarına devam edilecektir. Gençlerin ve ebeveynlerin özellikleri ile sorun alanlarına özelleştirilmiş psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri yaygınlaştırılacak, yetkinlik kazandırıcı ve ilgilendirici eğitimler artırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 747.1. Okullarda, Milli Eğitim Bakanlığı (5), | 1. Dijital okuryazarlık ve teknoloji yükseköğrenim öğrenci Gençlik ve Spor Bakanlığı, | becerilerini geliştirmeye yönelik yurtlarında ve gençlik Sanayi ve Teknoloji eğitim ve atölye çalışmaları merkezlerinde; sağlık, ilk Bakanlığı, Üniversiteler gerçekleştirilecektir. yardım, teknoloji, sosyal medya, finansal ve hukuk okuryazarlığı konularında farkındalık artırıcı faaliyetler ile beceri güçlendirecek programlar yürütülecektir. Tedbir 747.3. Gençlik Gençlik ve Spor Bakanlığı | 1. Gençlerin başta afet ve kriz merkezlerinde psikolojik (S), Aile ve Sosyal durumlarında olmak üzere danışmanlık ve rehberlik Hizmetler Bakanlığı, psikolojik iyi oluşlarını ve alanlarında uzman istihdamı İçişleri Bakanlığı, Sağlık dayanıklılıklarını desteklemeye yaygınlaştırılarak gençlere ve | Bakanlığı yönelik çalışmalar yürütülecektir. ebeveynlere yönelik hizmetler verilecektir. Bağımlılık yapıcı maddelerle etkin mücadele edilecek, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.748) Tedbir 748.2. Gençlerin ve Gençlik ve Spor Bakanlığı | 1. Gençler ve gençlik alanında gençlik alanındaki (S), Aile ve Sosyal görev yapan personel bağımlılıklar profesyonellerin bağımlılıkla Hizmetler Bakanlığı, konusunda bilinçlendirilerek mücadele konusunda İçişleri Bakanlığı, Milli koruyucu ve önleyici faaliyetler bilgilendirilmesi ve Eğitim Bakanlığı, Sağlık gerçekleştirilecektir. bilinçlendirilmesi yönünde Bakanlığı çalışmalara devam edilecektir. Eğitimde ve istihdamda olmayan gençlere yönelik yapılan analizler çerçevesinde birey, aile ve toplum odaklı bütüncül bir yaklaşımla eğitime veya istihdama katılımlarını destekleyen program ve projeler geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.750) Tedbir 750.3. Eğitimde ve Çalışma ve Sosyal 1. Eğitimde ve istihdamda olmayan istihdamda olmayan gençler Güvenlik Bakanlığı (5), gençlere yönelik danışmanlık açık işlere ve mesleklere İŞKUR hizmetleri verilerek açık işlere ve yönlendirilecektir. aktif işgücü programlarına önlendirilmeleri sağlanacaktır. Tedbir 750.7. Gençlerin kişisel, sosyal gelişimleri ile geleceğin mesleklerini de içeren kariyer planlamalarına katkı sağlayacak programlar gulanacaktır. Tedbir 750.8. Başta kırsal bölgelerde yaşayan genç kadınlar olmak üzere gençlerin çalışma hayatına girmeleri desteklenecek, kırsala tersine göçü sağlayıcı, ekonomik ve sosyal hayatı canlandırıcı projeler geliştirilecektir. Tedbir 750.9. Eğitimde ve istihdamda olmayan genç kadınların yaşam becerilerinin geliştirilmesi ve istihdama katılımlarının sağlanmasına yönelik çalışmalar ürütülecektir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı 1. Geleceğin mesleklerine yönelik düzenlenen kurs ve programların sayısı artırılarak daha çok gencin yararlanması sağlanacaktır. 1. Öncelikli olarak kırsal bölgelerde yaşayan genç kadınların mesleki becerilerinin ve istihdama erişimlerinin güçlendirilmesi amacıyla işbaşı eğitim programları, mesleki eğitim kursları ve destekleyici projeler hayata geçirilecektir. 1. Eğitimde ve istihdamda olmayan genç kadınlara yönelik danışmanlık hizmetleri verilerek açık işlere ve aktif işgücü programlarına yönlendirilmeleri sağlanacaktır. Gençlere ilişkin uluslararası karşılaştırmalara imkân veren, düzenli toplanan veri sayısı ve kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 751.1. Gençlerin ihtiyaç ve beklentilerini ölçmek için anketler düzenlenecek ve araştırmalar yapılacaktır. d) Hedefler Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK 1. Türkiye Gençlik Atlası kapsamında gençlere yönelik ekonomi, teknoloji, kariyer, psikoloji, sağlık ve beslenme başlıkları altında araştırmalar apılacaktır. Performans Göstergeleri Gençlik Merkezi Sayısı Genç İstihdam Oranı (15-24 Yaş) Eğitimde ve İstihdamda Olmayan Genç Oranı N (15-24 Yaş) Yüzde Yüzde Adet 2027 (2) 2026 (1) 40,2 Genç Ofis Sayısı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.3.8. Engelli Hizmetleri a) Mevcut Durum Engellilik kavramı, uzun süreli fiziksel, zihinsel, düşünsel ya da algısal bozukluğu sebebiyle toplumun geri kalan kesimi gibi hayata eşit ve etkili şekilde katılmasının önünde engel bulunan kesimleri tanımlamaktadır. TÜİK tarafından belirli aralıklarla yapılan Türkiye Sağlık Araştırması verilerine göre toplumun yüzde 2,6'sı görme sorunu, yüzde 2,5'i işitme sorunu yaşamakta ve yüzde 4,2'si herhangi bir yardım almadan ya da yardımcı araç kullanmadan yürüyememektedir. Toplumun yüzde 4,1'i ise yaşıtlarına göre öğrenmede ve hatırlamada zorluk çekmektedir. Engellilikle ilgili tüm bu göstergelerde kadınların oranı erkeklerden daha fazladır. Her alt kırılımda yıllar bazında iyileşmeler görülmekte olup görme sorunu olan bireylerin oranı 2019 yılında yüzde 5,8 iken 2025 yılında yüzde 2,6'e-ya, işitme sorunu olan bireylerin oranı 2019 yılında yüzde 4,4 iken 2025 yılında yüzde 2,5'e, herhangi bir yardım almadan ya da yardımcı bir araç kullanmadan yürüyemeyenlerin oranı 2019 yılında yüzde 5,4 iken 2025 yılında yüzde 4,2'ye, yaşıtlarına göre öğrenmede ve hatırlamada zorluk çekenlerin oranı ise 2019 yılında yüzde 5,4 iken 2025 yılında yüzde 4,1'e gerilemiştir. TABLO 11: 49- Engellilikle İlgili Göstergeler (Yüzde) 2022 2025 Gösterge | Toplam Erkek Kadın | Toplam Erkek Kadın | Toplam Erkek Kadın Görme Sorunu Olan Bireylerin Oranı 58 44 7) İşitme Sorunu Olan Bireylerin Oranı 44 38 5,0 Herhangi Bir Yardım Almadan ya da Yardımcı Bir Araç Kullanmadan 55 3i 7,9 Yürüyemeyenlerin Oranı Yaşıtlarına Göre Öğrenmede ve Hatırlamada Zorluk Çeken Bireylerin 54 33 7,4 Oranı Kaynak: TÜİK, Türkiye Sağlık Araştırması, 2019, 2022, 2025 Engellilerin istihdamı kapsamında engelli çalıştırmakla yükümlü işyeri sayısı Temmuz 2026 itibarıyla kamu sektöründe 1.473, özel sektörde 21.339 olarak gerçekleşmiştir. Engelli çalışırmakla yükümlü işyerlerinde çalıştırılması gereken engelli sayısı kamu sektöründe 25.272'ye, özel sektörde ise 132.936'ya yükselmiştir. 2002 yılında 5.777 olan engelli memur sayısı Haziran 2026 itibarıyla 83.104'tür. Açık işgücü piyasasında istihdamı zor olan zihinsel ve ruhsal engelli bireylerin istihdamını sağlamak üzere korumalı işyeri modeli uygulanmakta ve bu kapsamda korumalı işyerleri devlet tarafından desteklenmektedir. 20 korumalı iş yerinde 175 engelli birey istihdam edilmektedir. Engellilerin istihdama erişiminin artırılması için toplumdaki önyargıların giderilmesine ve işyerlerinin erişilebilirliğinin sağlanmasına yönelik çalışmaların yaygınlaştırılmasına ihtiyaç bulunmaktadır. Engelli bireylerin eğitimi kapsamında örgün eğitimde özel eğitim okulları ve sınıfları, hizmet sunmaya devam etmektedir. 2001-2002 eğitim öğretim yılında 342 olan okul sayısı, 2025-2026 eğitim öğretim yılında 1.962'ye yükselmiştir. Bu okullarda görev yapan öğretmen sayısı 26.990'dır. Özel eğitime gereksinim duyan öğrencilerin okullarına ücretsiz taşınmalarının sağlanması amacıyla 2025-2026 eğitim öğretim yılında 12,6 milyar TL ödenek ayrılmıştır. Engelli bireylerin eğitime katılımının artırılması ve sürdürülebilirliğin sağlanması için erken dönem eğitime ağırlık verilmesi önem taşımaktadır. 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında verilen engelli maaşları ve engelli yakını aylığı ile evde bakım yardımı uygulamaları sürdürülmekte olup engelliler ve ailelerinin ekonomik açıdan desteklenmelerine yönelik çalışmalar devam etmektedir. Bakıma muhtaç engellilerin bakımının sağlanması için hizmet sunan yatılı bakım ve rehabilitasyon merkezleri ile umut evlerinin sayısı 253, gündüzlü hizmet sunan kuruluş sayısı 148'dir. Engellilere ve bakmakla yükümlü oldukları kişilere yönelik çeşitlendirilmiş hizmet modellerinin geliştirilmesi ihtiyacı devam etmekte olup gündüzlü bakım merkezlerine ilişkin mevzuat hazırlıklarına devam edilmektedir. Bu kapsamda engelli bireylere yönelik gündüzlü bakım hizmetlerinin niteliğinin artırılması amacıyla Aktif Yaşam Merkezleri Yönetmelik Taslağı çalışmaları devam etmektedir. Ailesi yanında bakılan engelli bireylerin ailelerinin sağlık, tatil vb. gibi nedenlerle il dışı veya yurt dışına çıkması ya da geçici olarak engellisine bakamayacak durumda olması halinde engelliye ücretsiz olarak geçici ve misafir bakım hizmeti sunulmaktadır. Haziran 2026 itibarıyla bu hizmetten yararlanan engelli birey sayısı 243 olup söz konusu hizmetin yaygınlaştırılması gerekmektedir. Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme kapsamında kamu personeline engellilik, iş yerine uyum konusunda alınabilecek tedbirler ve genel olarak engelli hakları konulu eğitimler verilmiş ve farkındalık toplantıları düzenlenmiştir. Engelli haklarının korunması, geliştirilmesi ve güçlendirilmesine ilişkin konularda mevzuat çalışmaları yapmak, hak ihlâlleri durumlarında alınabilecek önlemlere ilişkin tavsiyelerde bulunmak, konuya ilişkin strateji belgesi ve eylem planları hazırlamak ve hazırlananlara ilişkin görüş bildirmek, engelli hakları konusunda kurumlar arası işbirliği ve koordinasyonu sağlamak amacıyla oluşturulan Engelli Hakları İzleme ve Değerlendirme Kurulu 2026 yılı Haziran ayında toplanmıştır. Engelli Hakları Ulusal Eylem Planı'nın uygulanma dönemi sona ermiş olup TI. Engelli Hakları Ulusal Eylem Planı'nın hazırlık çalışmaları devam etmektedir. II. Otizm Ulusal Eylem Planı (2023-2030) kapsamında yer alan faaliyetlerin hayata geçirilmesi ve ailelere gerekli desteğin sağlanması amacıyla 2023 yılında pilot olarak hayata geçirilen Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireyler ve Aileleri İçin Bireysel Sosyal Hizmet Danışmanlığı Uygulama Projesinin kapsamı genişletilerek Haziran 2026 itibarıyla 34 ilde uygulanmaya başlanmıştır. Proje kapsamında tanı alan her otizmli bireyin ailesine bir sosyal hizmet danışmanı atanarak ailelerin bilgilendirilmesi, uygun hizmetlere yönlendirilmesi ve ihtiyaçlarının tanıdan itibaren sistematik ve bütüncül bir yaklaşımla takip edilmesi amaçlanmaktadır. Otizm spektrum bozukluğu olan bireyler ile ailelerine yönelik hizmet ve politikalara ilişkin güvenilir, kapsamlı ve erişilebilir bilgi sunmak amacıyla otizm.gov.tr dijital bilgilendirme platformu Mayıs 2026 itibarıyla hizmete açılmıştır. Haziran 2026'da 5. Erişilebilir Kütüphaneler Çalıştayı gerçekleştirilmiş, Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü'nün işbirliğinde gerçekleşen Erişilebilir Sahne projesi ile 11 ildeki sahnelerde, oyunlar erişilebilir olarak oynanmıştır. AİLEM Engelsiz İletişim Merkezi kapsamında sözel dili kullanamayan ve iletişim dili olarak işaret dilini kullanan işitme engelli bireylerin eğitim, sosyal hayata katılım, çalışma hayatı, çevre ile etkileşim, yasal hakları öğrenme ve bunları kullanma, kamu hizmetlerinden yararlanma vb. süreçlerinde yaşadığı iletişim, hizmete ve bilgiye erişim sorunlarının çözümü kapsamında merkezi uzaktan erişimli görüntülü hizmet verilmeye devam edilmiştir. AİLEM Engelsiz İletişim Merkezinde ihtiyaç duyulan her durumda ücretsiz çeviri yapmak üzere Türk işaret dili tercümanları hizmet vermektedir. Bu çerçevede hem mobil uygulamadan hem de internet uygulamasından erişilebilen merkez bugüne kadar 293.580 aramaya çeviri hizmeti sunmuştur. 81 ilde 121 birimde hizmet sunan 348 engelli iş koçu aracılığıyla, Eylül 2026 itibarıyla 156.619 engelli danışanla 251.250 görüşme gerçekleştirilmiştir. Aynı dönemde 255 engelli vatandaş aktif işgücü hizmetleri kapsamında işbaşı eğitim programlarına katılmıştır. b) Amaç Engelliliğin önlenmesi, erken tanı ve teşhisle müdahale edilerek ortadan kaldırılması veya en aza indirilmesi, başta bakım, eğitim ve istihdam olmak üzere engelli bireylere sunulan hizmetlerin iyileştirilmesi, engelli bireylerin toplumsal yaşamın tüm alanlarına engellerini hissettirmeyecek şekilde katılımlarının ve erişilebilirliğin sağlanması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler ui , Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler ve Politika/Tedbir Yapılacak Kurumlar Projeler Engellilik konusunda koruyucu ve önleyici çalışmalar etkinleştirilecek, engellilere yönelik sağlık hizmetlerinin niteliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.753) Tedbir 753.1. Engellilere (| | Sağlık Bakanlığı (S), Aile 1. Engellilere yönelik hazırlanan dijital yönelik erken tanı ve ve Sosyal Hizmetler uygulamaların tanıtımı, iletişim müdahale programları Bakanlığı çalışmaları ve sosyal medya yaygınlaştırılacaktır. paylaşımları yapılacaktır. 2. Engellilere yönelik sağlık hizmetleri ile bu hizmeti veren merkezlerin bilinirliğini artırıcı iletişim çalışmaları yapılacaktır. Tedbir 753.2. Toplum ruh | Sağlık Bakanlığı (S), Aile 1. İki adet Toplum Ruh Sağlığı Merkezi sağlığı merkezlerinin nitelik (| ve Sosyal Hizmetler hizmete açılacaktır. ve niceliği artırılacaktır. Bakanlığı Tedbir 753.4. Engelli Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Engelli bireylerin ayaktan ve yatarak bireylerin engellilik Bakanlığı (5), Aile ve tedavilerinde kullanılan tıbbi cihazlara durumlarından dolayı Sosyal Hizmetler Bakanlığı, | erişimini kolaylaştıracak mevzuat gereksinim duyduğu tıbbi Sağlık Bakanlığı düzenlemeleri yapılacaktır. malzemelere erişimlerinin kolaylaştırılması için çalışmalar yapılacaktır. Engellilere yönelik sosyal hizmetlerin niteliği ve niceliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.754) Tedbir 754.1. Engellilere Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Gündüzlü bakım merkezlerine ilişkin yönelik gündüzlü bakım Bakanlığı (S), İlgili Kamu (| mevzuat altyapısı tamamlanacaktır. hizmetleri etkinleştirilecek ve | Kurum ve Kuruluşları, 2. Engellilere yönelik geçici ve misafir ülke geneline Yerel Yönetimler, STK'lar (o | bakım hizmeti yaygınlaştırılacaktır. yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 754,4, Engelli Aile ve Sosyal Hizmetler 1. 2030 Engelsiz Vizyon Belgesi bireylerin toplumsal yaşama | Bakanlığı (5), İlgili Kamu (| | kapsamında kamu kurum ve katılımı ile bakım ve Kurum ve Kuruluşları kuruluşları ile sivil toplum rehabilitasyon hizmetlerine temsilcilerine yönelik engelliliğin ilişkin yerel yönetimler ve anaakımlaştırılması ve hak temelli STK'lar da dâhil olmak üzere yaklaşım konularında eğitim ilgili kurumlar arası verilecektir. koordinasyon geliştirilecektir. 2. Engelli Hakları İzleme ve Değerlendirme Kurulu toplantıları gerçekleştirilecektir. Bakım finansman modeli geliştirilerek sosyal güvenlik sistemi içerisinde yer almasına öneli ılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 756.1. Ülkemizin Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Sürdürülebilir uzun süreli bakım özgün koşullarını dikkate Bakanlığı (S), finansman modelinin belirlenmesi için alan sürdürülebilir uzun Çalışma ve Sosyal Güvenlik | mevcut durum analizi, ihtiyaç analizi süreli bakım finansman Bakanlığı, Hazine ve Maliye | ve uygulanmasına ilişkin mevzuat modelinin belirlenmesi için Bakanlığı, düzenlemelerine yönelik hazırlık mevcut durum analizi, Sağlık Bakanlığı, çalışmaları yapılacaktır. ihtiyaç analizi ve Strateji ve Bütçe Bakanlığı uygulanmasına yönelik mevzuat düzenlemelerini de içeren çalışmalar yürütülecektir. Engellilere sunulan eğitim hizmetlerinin mümkün olan en erken yaşta, bütünleştirilmiş ortamlarda, kapsayıcı ve nitelikli bir şekilde sunulması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı Tedbir 758.4. Kapsayıcı Milli Eğitim Bakanlığı (S), 1. Engellilerin eğitimi konusunda eğitim konusunda engellilere | Aile ve Sosyal Hizmetler veriye dayalı düzenli raporlama hizmet sunanlar ve Bakanlığı, Üniversiteler, çalışmaları yapılacaktır. engellilerle birlikte eğitim STK'lar alanlar ile onların aileleri başta olmak üzere toplumun tüm kesimlerinin bilgi ve bilinç düzeyini artırmak üzere farkındalık çalışmaları apılacaktır. Engelli işçi çalıştırma yükümlülüğüne ilişkin mekanizmalar değerlendirilerek güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.760 Tedbir 760.1. Kota-ceza Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. SGK verileri esas alınarak kota yönteminin ve İŞKUR Bakanlığı (S), Aile ve uygulamasının otomatik olarak tarafından uygulanan idari Sosyal Hizmetler Bakanlığı | hesaplanmasına yönelik Çalışan para cezalarının etkinliği ve Bildirim Sistemi devreye alınacaktır. isihdama katkısı ile uygulamaya ilişkin denetimler artırılacaktır. Tedbir 760.2. İdari para Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Engelli bireylerin girişimcilik yoluyla cezalarının engellilere Bakanlığı (S), Aile ve ekonomik hayata katılımlarını yönelik istihdam projelerinde | Sosyal Hizmetler Bakanlığı | desteklemek amacıyla kendi işini etkin kullanımını sağlamaya kurmaya yönelik hibe desteğinden yönelik bilgilendirme ve yararlanan kişi sayısı artırılacaktır. farkındalık çalışmaları 2. Engelli iş koçları vasıtasıyla yürütülerek proje üretme engellilere yönelik sivil toplum kapasitesi geliştirilecektir. kuruluşları ile işbirliği yapılarak engelli istihdam projelerinin bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları gerçekleştirilecektir. İşe alım ve çalışma süreçlerinde danışmanlık, yönlendirme, işbaşı eğitim ve iş ve meslek danışmanlığı hizmetlerinin etkinliği ve yaygınlığı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.761) Tedbir 761.1. İl ve işkolu Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. İşgücü piyasası araştırmaları düzeyinde ihtiyaçlar Bakanlığı (S), Aile ve yapılarak araştırma sonuçlarına göre iş belirlenerek bu çerçevede Sosyal Hizmetler Bakanlığı | ve meslek danışmanlığı hizmetleri danışmanlık, yönlendirme, sunulacak ve işbaşı eğitim programları işbaşı eğitim ve iş ve meslek düzenlenecektir. danışmanlığı hizmetlerinin planlaması yapılacaktır. Türkiye'de destekli istihdamın mevzuat altyapısı oluşturularak destekli istihdam, bir istihdam modeli olarak uygulanacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 762.2. Destekli Çalışma ve Sosyal Güvenlik | 1. Engelli bireylerin işgücüne katılımını istihdama yönelik yürütülen | Bakanlığı (S), Aile ve artırmak amacıyla destekli istihdam pilot projeler Sosyal Hizmetler Bakanlığı | projeleri yaygınlaştırılacaktır. aygınlaştırılacaktır. Fiziksel çevre şartları, ulaşım hizmetleri, internet siteleri, mobil uygulamalar, basılı, dijital ve görsel medya yayınları ile kamusal hizmetler engellilerin getirilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 763.1. Erişilebilirliği Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Farklı meslek gruplarına yönelik ilgilendiren işlerde çalışan Bakanlığı (S), İlgili Kamu ( | erişilebilirlik konusunda eğitimler meslek grupları başta olmak | Kurum ve Kuruluşları düzenlenecektir. üzere toplumun tüm kesimlerinde erişilebilirlik konusunda bilgi ve farkındalığın artırılmasına yönelik çalışmalar apılacaktır. Ulusal Engelliler Veri Tabanında ulusal bakım ihtiyaçları ve uluslararası standartlarla uyumlu, güncel, kapsamlı ve kaliteli engellilik göstergelerinin üretilmesi için çalışmalar yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.764) Tedbir 764.1. Ulusal Sağlık Bakanlığı (S), 1. e-Rapor platformunda yer alan Engelliler Veri Tabanındaki (| Aile ve Sosyal Hizmetler Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu kapsam eksikliğinin Bakanlığı, Hazine ve Maliye | Raporları (ESKR) ve Çocuklar İçin Özel giderilmesi ve veri kalitesinin | Bakanlığı, TÜİK, Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) iyileştirilmesine ilişkin Üniversiteler sistemlerinden elde edilen verilerin, yürütülen güncelleme Ulusal Engelliler Veri Bankası ile veri çalışmaları tamamlanacaktır. entegrasyonu ve doğrulama süreçleri tamamlanacaktır. Engelli bireylerin iyileşme ve gelişme süreçlerine katkı sağlamak amacıyla spor faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.765) Tedbir 765.1. Spor tesisleri | Gençlik ve Spor Bakanlığı | 1. Spor tesisi yatırımları erişilebilirlik ve aletleri erişilebilir hale (S), Yerel Yönetimler kriterleri esas alınarak hayata getirilecek ve kullanımları geçirilecek ve mevcut spor alanlarında desteklenecektir. ise erişilebilirlik dönüşüm çalışmaları sürdürülecektir. 2.3.9. Sosyal Hizmetler, Sosyal Yardımlar ve Yoksullukla Mücadele a) Mevcut Durum Yoksulluğun azaltılması, çocuklar, gençler, kadınlar, engelliler ve yaşlılar gibi toplumun tüm kesimleri gözetilerek kimsenin geride bırakılmaması, sosyal yardım ve sosyal hizmetlerin etkinleştirilerek yaygınlaştırılması ile genel yaşam standardının artırılması ülkemizin sürdürülebilir kalkınma öncelikleri arasında yer almaktadır. 2026 yılı itibarıyla huzurevi sayısı 179, engelli bakım ve rehabilitasyon merkezi sayısı 296, sosyal hizmet merkezi sayısı 451, çocuk evleri sitesi sayısı 128, çocuk evi sayısı 1.192, ihtisaslaştırılmış çocuk evleri sitesi sayısı 6i olmuş, 112 olan kadın konukevi sayısı ise aynı kalmıştır. Sosyal hizmet kuruluşlarının ihtiyaç halinde sayılarının artırılması ve sunulan hizmetlerin etkinliğinin sağlanmasına yönelik çalışmalar önem taşımaktadır. TABLO II: 50- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına Bağlı Sosyal Hizmet Kuruluşlarının Sayı ve Kapasiteleri 2023 2024 2025 2026 (1 Sayı Kapasite Sayı Kapasite Sayı Kapasite Sayı Kapasite Çocuk Evi (0-18 Yaş) (2) 1185 oO(6815 1185 6796 1187 6796 oO(1192 6845 Çocuk Evleri Sitesi (Sevgi Kuruluş Türleri Evleri) 116 o7284 119 Oo 7432 120 7 492 128 Oo 7886 İhtisaslaştırılmış Çocuk Evleri Sitesi (3) 646 2107 58 1875 o 59 1709 61 o 1666 Huzurevi 168 17542 o 169 17651 o 172 17 908 179 18498 Engelli Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi (4) 286 8273 282 10803 286 Oo 10807 296 11126 Sosyal Hizmet Merkezi 410 420 432 451 Kadın Konukevi ve İlk Kabul Birimi (5) 112 2805 112 2814 112 2819 112 2819 ŞÖNİM 82 84 85 88 Kaynak: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (1) Eylül 2026 itibarıyladır. (2) Çocuk evleri müstakil apartman dairelerinden ibarettir. (3) Önceki yıllarda Çocuk Destek Merkezleri (ÇODEM) olan kuruluşların adı İhtisaslaştırılmış Çocuk Evleri Sitesi olarak değiştirilmiştir. (4) Yatılı engelli bakım ve rehabilitasyon merkezileri, umutevleri ve müstakil gündüzlü bakım kuruluşların toplamıdır. (5) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı kadın konukevlerini ifade etmektedir. 2025 yılında sosyal hizmet kapsamında yapılan harcamalarda artış yaşanmış olup çocuk ve gençlere yaklaşık 43,9 milyar TL, yaşlı bireylere yaklaşık 18,6 milyar TL, engelli bireylerin bakımı için yaklaşık 29,8 milyar TL, aile, toplum ve kadına yönelik faaliyetler için ise yaklaşık 3,2 milyar TL kaynak kullanılmıştır. Milli Eğitim Bakanlığına ise yaklaşık 46,5 milyar TL engelli bireylerin özel eğitimleri için kaynak tahsis edilmiştir. TABLO II: 51- Sosyal Hizmet Harcamalarının Harcama Yapılan Kesime Göre Dağılımı (Bin TL) Harcama Yapılan Kesim 2023 2024 b 2025 | Çocuk-Genç 14 886 283 | 28 678 939 Yaşlı 5755 557 | 10942619 Aile, Toplum, Kadın 1271171 | 2561925 Kurum Bakımı 4214643 8145817 13 544 323 Özel Kuruluşta Bakım 6 244 093 11 806 993 16 258 041 Özel Eğitim MEB 18671700 | 34 500 000 46 538 810 Toplam 51043447 | 96636293 142 085 843 Kaynak: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB), Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) Ülkemizde gündüzlü, geçici ve misafir bakım gibi hizmetler engellilerin ve yaşlıların ihtiyaçlarını karşılayabilecek düzeye ulaşamamıştır. Hâlihazırda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı 40 adet engelli, 43 adet yaşlı gündüzlü bakım merkezi ile gündüzlü bakım hizmeti de veren 108 adet yatılı engelli bakım kuruluşu bulunmaktadır. Kurum bakımına alternatif olan bu modellerin yaygınlaştırılmaması yatılı bakıma olan talebi artırmaktadır. Engelli ve yaşlıların kendi çevrelerinden uzaklaşmadan aileleri yanında bakımlarını kolaylaştıran, bakım veren aile bireylerinin desteklenmesi ve yükünün hafifletilmesini sağlayan gündüzlü bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması ihtiyacı devam etmektedir. Sosyal hizmet ve yardım alanına tüm toplumun katılımının ve sahiplenmesinin sağlanmasına yönelik olarak bu alanda bilinirlik ve gönüllülüğün artırılması ihtiyacı devam etmektedir. 2008 yılında yüzde 1,02 olan sosyal yardım harcamalarının GSYH'ya oranı 2025 yılında yüzde 0,84 seviyesinde gerçekleşmiştir. TABLO II: 52- Sosyal Yardım Hizmeti Veren Kamu Kuruluşlarının Sosyal Yardım Harcamaları Kurum Yardım Türü Yararlanıcı Yararlanıcı Sayısı (Bin TL) Sayısı Yararlanıcı Sayısı (Bin TL) (Bin TL) Sosyal Yardımlardan Faydalanan Toplam 4 989 456 4574 684 3 991 766 Hane Sayısı Yaşlı ve Engelli Aylığı 1520 902 35 970 361 1 503 087 62 734 338. 1475611 80 584 516 osyal ve Ekonomik Destek (Çocukları 283 684 6826921 252 348 11 596 646 235 980 15 959 865 Aile ve Muhtaç Aileler Sosyal Hizmetler ( (Evde Bakım 560 060) 31657 199 542 619 (o 54 798377 516 720) o68844984 Bakanlığı (o (SyDV'ler (Fon) Tarafından Verilen üm Sosyal 95 278 489 106 771 942 87 330 828 ardımlara Aktarılan Kaynak pan sağlık sigortası 9021162 61107145) (o 9444458) 105626543 (8217937) 128502272 Muhtaç Aylığı (yetim 4603İ 153406 6358) (| 337530 6858) O 548415 ve engelliler GARA” imaret Hizmetler 175433) Ooo 660388) (o 270150) O 1710673) O 275925) ( 2467639 Müdürlüğü /Burs (ilk ve lortaöğretimdeki 48 515 182 267 49 062 446 223 49 075 671 255 muhtaç öğrenciler) Burs (ilk ve MEB lortaöğretimdeki 348 367 3 258 905 349 861 6 504 385 328 120 8 603 474 muhtaç öğrenciler Burs KYGM (yükseköğretimdeki 813598) © 8636656 635 585) ( 14471 650 844 937) | 21 690 129 muhtaç öğrenciler TKİ-TTK © İKömür Yardımı 1891 440 | 1579663) çopnaza o 1283781 aaazı Hane Hane Hane ep ediyeler. Tüm Sosyal Yardımlar 43 263 018 79 108 213 112 348 932 TOPLAM 286 994 755 451 072454 533 494 740 Kaynak: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (1) Belediyelerin sosyal yardım harcamaları projeksiyon yöntemi ile tahmin edilmiştir. Sosyal yardımlarda dağınıklığın giderilmesi ve etkinliğin artırılması amacıyla Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sisteminden elde edilen veriler kullanılarak yapılan sosyal yardımların rasyonelleştirilmesine yönelik projeksiyon çalışmasına 2026 Ocak ayında asgari ücrete yapılan artış yansıtılarak çalışmanın maliyet projeksiyonları yeniden hesaplanmıştır. Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Programı (GETAD)'na ilişkin mevzuat hazırlıkları ve GETAD Programının sistemsel geliştirmelerine ilişkin program iş kuralları yazılım geliştirme çalışmaları yürütülmüştür. SYDVTer tarafından tespit edilen sosyal hizmet ihtiyacı olan hanelerin Aile Bilgi Sistemine iletilmesi amacıyla bilişim sistemleri arasında entegrasyon sağlanmış olup sisteme dâhil olan kamu kurumlarının artırılması önem arz etmektedir. Sosyal yardımlarda etkinliğin artırılması için kamu kurumları, belediyeler ve sivil toplum kuruluşları arasındaki bilgi paylaşımının ve Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi, Aile Bilgi Sistemi ve e-Belediye Sistemi arasındaki entegrasyonun güçlendirilmesi ihtiyacı devam etmektedir. Sosyal yardım yararlanıcılarının mevcut istihdam edilebilirlik seviyelerinin yükseltilmesi ve sosyal yardım-istihdam bağlantısının güçlendirilmesine yönelik olarak sosyal yardım yararlanıcılarının İŞKUR tarafından verilen mesleki eğitim, istihdam ve çeşitli programlardan öncelikle faydalandırılması sağlanmakla birlikte söz konusu hizmetlerden yararlanan kişi sayısının ve istihdama katılımın artırılması ihtiyacı bulunmaktadır. Aile Destek Merkezleri (ADEM) ve Sosyal Dayanışma Merkezleri (SODAM)'nin koruyucu önleyici eğitim müfredatına Afet Bilinci Eğitimi, Doğa ve Çevre Bilinci ve Sıfır Atık konulu eğitimler eklenmiş olup bu eğitimlerin yaygınlaştırılması gerekmektedir. En zengin yüzde 20'lik grubun yıllık kullanılabilir gelirden aldığı payın en yoksul yüzde 20'lik grubun aldığı paya oranı (P80/P20) 2025 yılında bir önceki yıla göre 0,2 puan azalarak 7,5 seviyesinde gerçekleşmiştir. Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri medyan değerinin yüzde 60'ının altında gelirle yaşayan nüfusun toplam nüfusa oranı alınarak hesaplanan göreli yoksulluk oranı 2025 yılında bir önceki yıla göre 0,6 puan azalmıştır. TABLO II: 53- Yoksulluk Göstergeleri (1) 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 PS0/P20 7,8 7,4 8,0 7,6 7,9 79 7,7 Göreli Yoksulluk (2) 21,2 21,3 21,9 21,3 21,6 21,3 21,2 Kaynak: TÜİK Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırmaları ve Hanehalkı Bütçe Araştırmaları (1) Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması sonuçlarına ilişkin gelir bilgileri bir önceki takvim yılını referans almaktadır. (2) Göreli yoksulluk hesaplanırken eşdeğer hanehalkı kullanılabilir geliri medyan değerinin yüzde 60'ı yoksulluk sınırı olarak alınmıştır. b) Amaç İhtiyaç duyan toplum kesimlerinin bakım, rehabilitasyon, psikososyal destek gibi sosyal hizmetlere en iyi şekilde erişimlerinin sağlanması, sosyal yardımların etkinliğinin artırılması, aile odaklı bir yaklaşımla sosyal dışlanma riskinin en aza indirilmesi, başta eğitim, sağlık ve barınma gibi temel hizmetlere erişimi de içeren yoksulluğun tüm yönleriyle mücadele edilerek giderilmesi ve sosyal içermenin sağlanması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler ez : Sorumlu/ İşbirliği m , . Politika / Tedbir Yapılacak Kurumlar Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler Sosyal hizmet modellerinin çeşitlendirilmesi ve yaygınlaştırılması sağlanacak, bu hizmetlerin niteliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 768.1. Bakım Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Koruyucu ve Destekleyici Tedbir hizmetlerinde öncelikle aile | Bakanlığı (S), Yerel Kararlarının Uygulanması Hakkında yanında veya evde bakım (| Yönetimler Yönetmeliğin ilgili hükümleri gözden teşvik edilecek, destek geçirilerek 5395 sayılı Çocuk Koruma hizmetleri ile gündüzlü Kanunu ile uyumu sağlanacaktır. bakım hizmetleri 2. Gündüzlü bakım merkezlerine yönelik yaygınlaştırılacaktır. ihtiyaç tespiti yapılacak, gündüzlü bakım merkezleri yaygınlaştırılacaktır. 3. Koruyucu aile hizmetinin tanıtım faaliyetleri gerçekleştirilecektir. Tedbir 768.2. Sosyal Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Aile ve Toplum Temelli Sosyal Destek hizmetlere ilişkin Bakanlığı (S), Üniversiteler, | Modeli ile sosyal hizmet ve desteğe standartlar belirlenerek STK'lar ihtiyaç duyan bireylerin erken dönemde etkin bir izleme, tespit edilmesi ve yaşadıkları çevrede değerlendirme ve kapsayıa, erişilebilir, sürdürülebilir denetleme mekanizması destek mekanizmalarıyla buluşturulması kurulacaktır. için bilgilendirme ve yönlendirme süreçlerinde görev alan paydaşlarla işbirliği yapılacaktır. Tedbir 768.3. Sosyal Aile ve Sosyal Hizmetler i. Engelli, yaşlı ve çocuk bakım hizmet alanında faaliyet Bakanlığı (S), Üniversiteler, | süreçlerinde yer alan personelin gösteren personelin niteliği | Yerel Yönetimler, STK'lar çalıştıkları alanlarda uzmanlaşmasına artırılacak ve ihtisaslaşması yönelik eğitimler düzenlenecektir. yönünde çalışmalar yapılacaktır. Sosyal hizmet ve yardımların bilinirliği sağlanarak gönüllülük özendirilecektir. (Kalkınma Planı p.769) Tedbir 769.1. Aile ve Sosyal Hizmetler 1. SYDV'lerin fon toplama kapasitesinin Vatandaşların ve sivil Bakanlığı (S), Çalışma ve (| geliştirilmesi ve bilinirliğinin artırılması toplumun sosyal hizmet ve | Sosyal Güvenlik Bakanlığı, | için vatandaşlara yönelik tanıtım ve yardımlara katılımına Hazine ve Maliye Bakanlığı, | bilgilendirme faaliyetleri yürütülecektir. yönelik tanıtım ve Yerel Yönetimler, STK'lar bilgilendirme faaliyetleri ürütülecektir. Tedbir 769.2. Sosyal Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Engelli ve yaşlı bireylere yönelik hizmet alanında toplum Bakanlığı (S), Yerel gündüzlü aktif yaşam merkezlerinin temelli bakım hizmetlerine | Yönetimler, STK'lar sayısı artırılacaktır. öncelik verilecektir. Tedbir 771.2. Sosyal Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Sosyal yardım programları bütünleşik yardım sistemi gözden Bakanlığı (S), Çalışma ve bir yapıda aile odaklı ve fert başına geçirilecek, işgücüne Sosyal Güvenlik Bakanlığı, | asgari bir geliri garanti edecek şekilde katılıma mani olmayacak Hazine ve Maliye Bakanlığı, | yürütülecektir. şekilde bütünleşik bir Yerel Yönetimler yapıda, aile odaklı ve fert başına asgari bir geliri garanti edecek şekilde Sosyal yardım istihdam bağlantısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.772) Tedbir 772.1. Sosyal Aile ve Sosyal Hizmetler 1. İŞKUR tarafından uygulanan Toplum yardım sistemi ile aktif ve (| Bakanlığı (S), Çalışma ve (| Yararına Programlar, Mesleki Eğitim pasif işgücü programları Sosyal Güvenlik Bakanlığı, | Programları, İşbaşı Eğitim Programları arasında bağlantı İŞKUR ve açık iş ilanları aracılığıyla sosyal kurulacaktır. yardım yararlanıcılarının istihdama katılmaları sağlanacaktır. Tedbir 772.2. Sosyal Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Çalışabilir durumdaki sosyal yardım yardım faydalanıcılarına Bakanlığı (5), Çalışma ve | yararlanıcıları tespit edilerek istihdama yönelik iş arama desteği Sosyal Güvenlik Bakanlığı, | kazandırılmak üzere İŞKUR sistemine gibi uygulamalar İŞKUR kaydedilecektir. yaygınlaştırılacaktır. 2. Düzenli sosyal yardımlardan faydalanan ve istihdam edilen kişilerin işveren sigorta primleri karşılanacaktır. Sosyal yardım ve hizmetler altyapısı, afetler gibi olağanüstü durumlara hazırlıklı olma doğrultusunda güçlendirilecek ve kurumlar arası koordinasyon artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.774) Tedbir 774.1. Öncelikle yoksullar, kadınlar, çocuklar, engelliler ve yaşlılar olmak üzere Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Bakanlığı (S), Çevre, (ASHB) bünyesinde hizmet sunan Şehircilik ve İklim kuruluş binaları afet ve acil durumlara Değişikliği Bakanlığı, AFAD, | hazırlıklı hale getirilecektir. nüfusun tümünün afetler Üniversiteler, STK'lar 2. ASHB'ye bağlı bakım kuruluşlarına ile ekonomik, sosyal ve yönelik standart afet ve acil durum planı çevre sorunları gibi hazırlanacak, rehber ve eğitim durumlar için dirençleri materyalleri geliştirilecektir. artırılacaktır. 3. ASHB'ye bağlı kadın, çocuk, engelli ve yaşlılara yönelik hizmet sağlayan gündüzlü ve yatılı kuruluş personeline yönelik sivil savunma ve tahliye eğitimleri verilecektir. 4. Afetlere ve acil durumlarda psikososyal destek hizmet kalitesinin geliştirilmesine yönelik eğitimler düzenlenecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri | | Birim | 2025 | zoe) | 20276) Göreli Yoksulluk (3) 20,6 20,2 19,8 P80/P20 (4) 7,5 74 7,3 Kaynak: TÜİK (1) Gerçekleşme Tahmini, (2) Program (3) Göreli yoksulluk hesaplanırken eşdeğer hanehalkı kullanılabilir geliri medyan değerinin yüzde 60'ı yoksulluk sınırı olarak alınmıştır. (4) En yüksek gelire sahip yüzde 20'lik nüfus kesiminin gelirinin en düşük gelire sahip yüzde 20'lik nüfus kesiminin gelirine oranıdır. 2.3.10. Gelir Dağılımı a) Mevcut Durum Gelir dağılımı göstergesi olan Gini katsayısı kapsayıcı sosyal transfer ve gelirler politikası uygulamalarının etkisiyle 2024 yılında 0,413 seviyesinde iken 2025 yılında 0,410 seviyesine gerilemiştir. Sıralı yüzde 20'lik gelir gruplarının toplam gelirden aldığı pay incelendiğinde en düşük gelire sahip yüzde 20'lik grubun toplam gelirden aldığı payın bir önceki yıla göre 0,1 puan artarak yüzde 6,4 olarak gerçekleştiği, en yüksek yüzde 20'lik gelir grubunun toplam gelirden aldığı payın ise O,1 puan azalarak yüzde 48 seviyesine gerilediği görülmektedir. TABLO 11: 54- Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Fert Gelirine Göre Gelir Gruplarının Toplam Gelirden Aldıkları Paylar ve Gini Katsayısı (1) Birinci Yüzde 20 (En yoksul) 0,2 Ikinci Yüzde 20 10,9 Üçüncü Yüzde 20 15,2 Dördüncü Yüzde 20 21,4 Beşinci Yüzde 20 (En zengin) 46,3 TOPLAM 100 Gini Katsayısı 0,395 Kaynak: TÜİK Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırmaları ve Hanehalkı Bütçe Araştırmaları (1) Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması sonuçlarına ilişkin gelir bilgileri bir önceki takvim yılını referans almaktadır. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından açıklanan İnsani Gelişme Endeksi (İGE) sıralamasında ülkemiz 0,853 endeks değeri ile 193 ülke ve bölge arasında 51'inci sırada yer alarak çok yüksek insani gelişme kategorisindeki yerini korumuştur. İGE değeri 1990-2023 yılları arasında yüzde 42,6 oranında artış göstermiş ve bu dönemde doğumda beklenen yaşam süresi 9,4 yıl, ortalama eğitim süresi ise 4,5 yıl artmıştır. b) Amaç Gelirler o politikası başta olmak üzere enflasyonla mücadelede kullanılacak makroekonomik politikaların gelir dağılımını iyileştirici yönde uygulanması, vergi yapısının gelir dağılımını iyileştirecek şekilde gözden geçirilmesi, sosyal transferler aracılığıyla fırsat eşitliğinin artırılması, işgücü piyasasında ortalama ücret seviyesinin yükseltilmesine yönelik politikalar yoluyla tüm refah bileşenlerinin toplum içinde adil dağıtılması, yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altında bulunan kesimlerin ekonomik ve sosyal hayata katılımlarının artırılması ve fırsat eşitsizliğinin gelecek nesillere sirayet etmesinin önüne geçilmesi suretiyle gelir dağılımının iyileştirilmesi temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Sorumlu / İşbirliği Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler Sosyal yardım sisteminin kapsamı ve yeterliliği artırılacak, sosyal transferler yoluyla fırsat eşitliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.777) Tedbir 777.2. Aktif işgücü programlarının kapsamı genişletilerek dijitalleşme ve teknolojik gelişmenin getirdiği daha yüksek ücretli işlerde istihdamın artırılması Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), YOK, Üniversiteler Tedbir 777.3. Kayıt dışı istihdama yönelik denetim faaliyetleri artırılacaktır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (5) Tedbir 777.4. Gençlere yönelik işbaşı eğitim programları kapsamında verilen prim ve ücret desteklerinin etkinliği artırılacaktır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S) Ji. Dijital dönüşümden etkilenen sektörler ve meslekler analiz edilecek ve bu alanlarda ihtiyaç duyulan beceriler belirlenerek aktif işgücü programları etkin biçimde uygulanacaktır. 1. Kayıt dışı istihdamın önlenmesi amacıyla sektörel, yaygın/yoğun ve risk odaklı denetimler gerçekleştirilecektir. 1. Mesleki deneyim kazanmalarını ve İşgücü piyasasına geçişlerini desteklemek amacıyla işbaşı eğitim programlarından yararlanan gençlerin sayısı artırılacaktır. Gelir adaletinin sağlanmasına yönelik toplumsal bilincin güçlendirilmesi ve kurumsal Tedbir 778.1. Ekonomik politikaların, gelir dağılımı üzerinde etkili sosyal politikalarla bütüncül bir anlayış içinde oluşturulması amacıyla Ekonomik ve Sosyal Konsey (ESK) etkin hale getirilecektir. d) Hedefler Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı 1. Ekonomik politikaların, gelir dağılımı üzerinde etkili sosyal politikalarla bütüncül bir anlayış içinde oluşturulması süreçlerine sosyal tarafların katılımını sağlayan sosyal diyalog mekanizmaları güçlendirilecektir. Performans Göstergeleri 2026 (1) | 2027(2) Gini Katsayısı a, 0,410 0,407 0,400 (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.3.11, Kültür ve Sanat a) Mevcut Durum Somut ve somut olmayan kültürel mirasımızın yurt içinde ve yurt dışında korunmasına yönelik restorasyon, sayısallaştırma ve envanter çalışmalarına devam edilmiştir. Restorasyon çalışmalarında tek eser ölçeğinden tematik projelere doğru bütüncül bir anlayışa yönelme gözlenmektedir. Sayısallaştırma çalışmaları tamamlanan yazma eserler internet ortamında faydalanıcıların erişimine açılmıştır. Bu gelişmelere karşılık restorasyon çalışmalarında niteliğin geliştirilmesi ve eserin özgün amacına göre işlevlendirilmesi, envanter çalışmalarında kapasitenin geliştirilmesi ve kurumlar arası eş güdümün sağlanması ihtiyacı devam etmektedir. Ülkemiz kültür ve tabiat varlıkları açısından oldukça zengin bir mirasa sahiptir. Ülke genelinde yaklaşık 130 bin korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı, 27 bin sit alanı bulunmaktadır. Kültürel mirasımızın sürdürülebilirliğinin korunması, kültürel kimliğimizin geliştirilmesi ve yaşatılarak gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik 2002 yılından günümüze yaklaşık 2.700 kültür varlığının koruma ve onarım çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Kültürümüzün uluslararası düzeyde tanıtımı amacıyla yürütülen çalışmalar sonucunda, UNESCO Dünya Kültür Mirası Listelerinde ülkemize ait varlıkların sayısı artmıştır. Dünya Miras Listesinde bulunan kültür varlığı sayısı 22'ye, geçici listeye giren kültür varlığı sayısı ise 80'e ulaşmıştır. Ayrıca Türkiye Somut Olmayan Kültürel Miras Listelerine kaydettirdiği 32 unsur ile ikinci ülke konumundadır. Somut Olmayan Kültürel Miras Türkiye Ulusal Envanteri kapsamında kayıtlı unsur sayısı 392'ye ulaşmıştır. Somut olmayan kültürel mirasımızın belirli unsurlarının icrası ve yeniden yorumlanması için yüksek derecede bilgi ve becerileri haiz kişilerin bulunduğu Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanterine kayıtlı kişi sayısı 112'dir. Alan araştırması, faaliyet ve etnografik belge bağışı yoluyla Halk Kültürü Bilgi ve Belge Merkezine kaydedilen belge sayısı 213.410'a yükselmiştir. Ayrıca 2026 yılında Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı olarak merkeze 585 sanatçı kaydedilmiş ve kayıtlı toplam sanatçı sayısı 7.624'e yükselmiştir. Selçuklu, Beylikler Dönemi ve Osmanlı'dan günümüze intikal eden yurt içindeki 52.000 taşınmaz vakıf kültür varlığının tespit ve tescil edilmesi, envanterinin çıkarılması, belgelerinin arşivlenmesi ve projelerinin hazırlanarak restorasyon ve onarımlarının yapılması çalışmalarına devam edilmektedir. 2003-2026 yılları arasında 5.930 vakıf kültür varlığının restorasyonu veya onarımı tamamlanmıştır. Kültür varlıklarının korunması ve sürdürülebilir yönetimi açısından envanter, belgeleme ve dijital kayıt çalışmaları son yıllarda hız kazanmıştır. Müze Ulusal Envanter Sistemi ile oluşturulan altyapıya 1,1 milyondan fazla eser ve yaklaşık 1,5 milyon yüksek çözünürlüklü fotoğraf aktarılmış, dijitalleşme oranı yüzde 57 seviyesini aşmış, 351 bina, 2.392 alan ve 19.644 alt konum dijital ortamda kayıt altına alınmıştır. Bunun yanında Türk- Islam Dönemi Kitabeleri ve Mezar Taşları Ulusal Envanter Projesi kapsamında kültürel miras unsurlarının üç boyutlu belgeleme, coğrafi bilgi sistemleri ve dijital arşivleme yöntemleriyle kayıt altına alınmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. 2025 yılında 4 pilot ilde yürütülen çalışmalar, 2026 yılında 17 ile yaygınlaştırılmıştır. Kültür merkezi, müze, kütüphane, tiyatro salonu gibi kültürel altyapı unsurlarının sayısı artmıştır. Eylül 2026 itibarıyla Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı 124 kültür merkezi, 1.302 halk, çocuk ve edebiyat müze kütüphanesi, 23 yazma eser kütüphanesi, 220 müze ve 148 ören yerinin yanı sıra 458 özel müze ve 1.909 sinema salonu hizmet vermektedir. Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü bünyesinde hizmet veren tiyatro salonu sayısı 69, Devlet Opera ve Bale Genel Müdürlüğü bünyesinde hizmet veren opera-bale salonu sayısı ise 11'dir. TABLO II: 55- Kültürel Altyapı İstatistikleri 2024 2025| 2026(1) Kütüphane Sayısı 1144 1 136 1130 1212 1 296 1301 1302 Kütüphane Alanı (m?) 244159 261085 300451 445282 532280 752362| 777912 Sinema Salonu Sayısı 987 1834 2 356 2850 2 396 2336 1 909 Kültür Merkezi Sayısı 49 79 105 116 122 122 124 Müze Sayısı 180 188 195 199 216 217 220 Özel Müze Sayısı 94 146 216 291 431 444 458 Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı (1) Ekim 2026 itibarıyladır. Yaşayan kütüphaneler anlayışı çerçevesinde yalnızca bilgi kaynaklarının korunduğu ve ödünç verildiği yerler olmaktan çıkarılan kütüphaneler bilginin üretildiği, paylaşıldığı, deneyimlendiği ve toplumun sosyalleştiği alanlar haline dönüştürülmektedir. Tüm dünyada ev, iş ve okul haricinde üçüncü mekân arayışına bir seçenek olan kütüphaneler kendini bina ve tefriş bakımından yenileyerek yeni cazibe merkezlerine dönüşmektedir. Bu çerçevede 2018 yılından bu yana 29 yeni nesil kütüphane binasının yapımı tamamlanmış ve 616 kütüphane modern donanım ve yeni bir anlayış ile yeniden yapılandırılarak hizmete açılmıştır. Böylelikle 160 bin kişilik kapasiteye sahip 777 bin m2'yi aşan kapalı alanda 1.300'ün üzerinde halk kütüphanesi hizmet verir hale gelmiştir. 2025 itibarıyla halk kütüphanelerindeki mevcut kitap sayısı 26,1 milyona, üye sayısı 7,2 milyon ve kullanıcı sayısı 39,2 milyon kişiye ulaşmıştır. GRAFİK 11: 1- Kütüphane Sayısındaki Gelişmeler 1350 - - 180 129g 1301 1302. 160 1300 | 140 134 128, 5. 128 | 140 G a 1252 1257 w 116 e v 2 1250 - 108 - 120 © n C U a EN 30 ge © - 100 £ e 1200 - | a z Cc 1164 , | 67/7 66 6-80 Z 1138 1148 mİ Y- » 1150 - 47 - 60 © 5 40 > ba w -40 > 1100 - G. 2 - 20 — 1050 T T T T İ İ İ l İ T İ 0 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 > Toplam Kütüphane Sayısı «fx» Yeni Kütüphane Sayısı Kütüphanesi Olmayan İlçe Sayısı Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ekim 2026 itibarıyladır. Modern kütüphane amaçlarına göre tasarlanmış taşıtlar aracılığıyla yerleşik kütüphane hizmetlerinden yararlanamayan kullanıcılara hizmet götüren gezici kütüphane sayısı 78'e ulaşmıştır. Türk Edebiyatının Dışa Açılımı Projesi kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığınca edebiyat ve yayıncılık alanında 2005 yılından bu yana desteklenen eser sayısı Eylül 2026 itibarıyla 4.832'ye ulaşmıştır. Türk edebiyatı alanında yeni ve özgün eserlerin üretilmesi, yayımlanması ve yeni yazarların desteklenmesi amacıyla Edebiyat Eserlerini Destek Projesi kapsamında aynı dönemde 642 ilk edebi esere destek verilmiştir. Yayıncılık sektörü tarafından üretilen kitap başlık sayısı (Uluslararası Standart Kitap Numarası-ISBN almış kitap) 2025 yılı itibarıyla 100.545, Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası (ISSN) verilen yayın sayısı 600'dür. GRAFİK TI: 2- Yayın Sayısı 1000 928 938 93 5 99.025 100.545 105.000 900 ,,0::© MT 95.000 800 700 85.000 600 75.000 500 400 65.000 300 55.000 200 45, — 5.000 0 35.000 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 sseğes İSSN ömee (SBN Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı koleksiyonlarındaki 811.527 yazma ve nadir matbu eserle İslam ve Türk-İslam tarihinin entelektüel hafızası muhafaza edilmektedir. 2012 yılından bugüne kadar 27.201 yazma ve nadir matbu eser satın alınarak koleksiyonlara eklenmiştir. Yazma Eser Kütüphanelerindeki eserlerin sayısallaştırma oranı yüzde 93'e ulaşmıştır. 2025-2026 sanat sezonunda Devlet Tiyatroları tarafından 117'si yerli, 134'ü çeviri olmak üzere 251 oyun sahnelenmiştir. Sezonda gerçekleştirilen 6.019 temsilin yanı sıra özel projeler, atölyeler, sergiler, konserler, ulusal ve uluslararası festivallerin açılış-kapanış gösterileri ile kentlere yayılan diğer etkinlikler neticesinde toplam 4.052.329 seyirciye ulaşılmıştır. Kamyon Tiyatrosu ile daha önce ulaşılamayan ilçelerde tiyatro oyunlarının çocuk ve gençlerle buluşturulması hedeflenmiş, bu kapsamda 15 il, 40 ilçede 95 temsil gerçekleştirilmiş ve 31.115 seyirciye ulaşılmıştır. İkisi ulusal, yedisi uluslararası olmak üzere toplam dokuz tiyatro festivali gerçekleştirilmiştir. 2025-2026 sanat sezonunda Devlet Opera ve Balesi Müdürlüklerince yerleşik sahnelerde 837 temsil gerçekleştirilerek 488.151 seyirciye ulaşılmıştır. Eylül 2026 itibarıyla gerçekleştirilen dört uluslararası opera-bale festivali kapsamında sahnelenen 47 temsili 50.970 seyirci izlemiştir. 2021 yılında Beyoğlu Kültür Yolu Festivaliyle başlayan ve şehirlerimizin kent kültürüne, marka değerine ve tanıtımına katkı sağlamayı amaçlayan Kültür Yolu Festivali programına 2026 yılında Aydın, Eskişehir, Kahramanmaraş, Mersin, Ordu ve Sakarya dahil edilerek festival düzenlenen il sayısı 26'ya ulaşmıştır. Milli gelire, istihdama ve ticarete yaptığı katkıların yanı sıra toplumsal bütünlük, sosyal içerme, kültürel çeşitlilik ve beşeri sermayeye faydaları nedeniyle diğer ekonomik alanlardan farklılık arz eden kültür ekonomisi ülkelerin ve uluslararası kuruluşların gündemindeki önemini korumaktadır. Kültür ekonomisi hem ekonominin genelinden daha hızlı büyümesi hem de cirosuna oranla ürettiği katma değer açısından imalat, inşaat ve ulaştırma gibi sektörleri geride bırakması hasebiyle Türkiye'nin sürdürülebilir kalkınması için önemli bir potansiyel vaat etmektedir. Türkiye'de kültür ekonomisi ağırlıklı olarak kamu sektörü tarafından desteklenmekte olup özel sektör ve üçüncü sektörün alana katkıları sınırlıdır. Küresel salgın ve dijitalleşme gibi küresel sınamaların getirdiği tehditler karşısında çeşitliliği ve sürdürülebilirliği risk altında olan kültür endüstrileri için etkili ve yerinde kamu desteklerine ihtiyaç daha da artmıştır. Kültür ekonomisi Türkiye'nin sürdürülebilir kalkınması için önemli bir potansiyel taşımaktadır. Telif hakları endüstrilerinin oluşturduğu katma değerin GSYH içindeki payı, 2024 yılında yüzde 3,8, toplam istihdam içindeki payı yüzde 6,4 olarak hesaplanmıştır. Türkiye, Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü tarafından yayımlanan Küresel İnovasyon Endeksi 2026 Raporuna göre 139 ülke arasında 45. sırada yer almıştır. Kültür ekonomisini oluşturan sektörler içinde dünyada en çok düzenleme ve destek sinema sektörüne yönelik yapılmaktadır. Bu bağlamda uluslararası rekabet gücümüzün artırılması ve ülkemizin film üretim merkezlerinden biri haline gelmesi amacıyla 5224 sayılı Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Kanun çerçevesinde sinema sektörüne destek sağlanmaya devam edilmiştir. Eylül 2026 itibarıyla 94'ü yerli ve 192'si yabancı olmak üzere 286 yeni film gösterime girmiştir. 5 milyonu yerli film izleyicisi olmak üzere 18 milyon seyirci sayısına ulaşılmıştır. Son yıllarda nitelikli yapımların ortaya çıkması ve uluslararası festivallerde ödüller alınmaya başlanması, Türk sinemasının bir marka olma yolunda önemli adımlar attığının göstergesi olarak değerlendirilmektedir. TABLO 11: 56- Sinema Sektörüne İlişkin Gelişmeler 2025 2026(2) Vizyona Giren Yerli Film Sayısı 27 65 139 57 158 94 Vizyona Giren Toplam Film Sayısı 221 252 406 176 416 286 Yerli Film Seyirci Sayısı (Bin) 11 000(1) o 21706 34 700 13 949 12 918 5071 Toplam Seyirci Sayısı (Bin) 27 000(1) o 41064 60 739 17 414 24524 o 18891 Yerli Film Hasılat (Bin TL) 6981i 186997 684230 235130 2515732 1056100 Toplam Hasılat (Bin TL) 177374 380202 316987 299712 5201974 4825932 Te era Sektörüne Verilen Destek oo gg(6 o 2724 o 38723 o 68088 o 491644 460 028 Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sinema Genel Müdürlüğü (1) Yaklaşık seyirci sayılarıdır. (2) Eylül 2026 itibarıyladır. 5225 sayılı Kültür Yatırımları ve Girişimlerini Teşvik Kanunu kültür alanında kamu ve özel sektör arasında işbirliği adına önemli bir açılım sağlamış olmakla birlikte, sponsorluk uygulamasında henüz istenen seviyeye ulaşılamamıştır. Kültürel faaliyetlerin ülkenin bütününe yaygınlaştırılması amacıyla, yerel yönetimlerin kültürel faaliyetlerini artırmalarına ihtiyaç duyulmaktadır. Kültür alanında kamu ve özel sektör arasında işbirliğinin geliştirilmesi ve devletin destekleyici rolünün artırılması önemli görülmektedir. Sahih dini bilgiye erişimi kolaylaştırmak amacıyla Diyanet İşleri Başkanlığınca eğitimler düzenlenmeye devam edilmiştir. 2025-2026 eğitim-öğretim yılında 894.904 öğrenciye Kur'an-ı Kerim ve manevi değerleri kapsayan dini eğitim verilmiş, 2026 yılı yaz Kur'an kurslarında açılan 113.547 derste 2.499.985 çocuğa Kur'an kursu hizmeti sunulmuştur. Din istismarıyla mücadele kapsamında vatandaşlara yönelik 13.682 konferans, panel veya seminer, 285.712 vaaz ve irşat programı düzenlenmiştir. Kültür ve sanat alanında kapsamlı ve düzenli araştırmaların yapılması konusu önemini korumaktadır. Kültür istatistiklerinin uluslararası raporlarda yayımlanan biçim ve içerikten farklı olması nedeniyle kıyaslama yapmakta sıkıntılar yaşanmaktadır. Bu konudaki eksikliği gidermek ve politika yapıcılara analiz imkânı verecek verileri temin etmek amacıyla, kültür alanına ilişkin toplanan istatistiklerin yöntem ve kapsam itibarıyla gözden geçirilerek güncellenmesine ihtiyaç duyulmaktadır. b) Amaç Kültür ve sanat mirasımızın zenginlik ve çeşitliliğinin korunup geliştirilerek gelecek nesillere aktarılması, milli kültür ve kadim medeniyetimizin ortak değerleri etrafında toplumsal bütünlüğün ve dayanışmanın güçlendirilmesi, kültür ve sanat faaliyetlerinin toplum genelinde yaygınlaştırılarak kalkınmadaki çok boyutlu etkisinin artırılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler a , Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/ Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Yurt içi ve yurt dışındaki kültür mirasımız, toplumun kültür, tarih ve estetik bilincini geliştirecek, kültür turizmine katkı sağlayacak ve afet riskini dikkate alacak şekilde korunacak, taşınmaz vakıf kültür varlıklarına vakfiye şartları doğrultusunda işlevsellik kazandırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 780.1. Yurt içi ve yurt | Kültür ve Turizm 1. 100 tescilli taşınmaz kültür dışında taşınmaz kültür Bakanlığı (5), Kapadokya | varlığının projelendirilmesi ve varlıklarımızın ihyasına yönelik | Alan Başkanlığı, Vakıflar (o restorasyonu gerçekleştirilecektir. bakım, onarım ve yenileme Genel Müdürlüğü 2. Yurt içinde 160, yurt dışında dört faaliyetleri nitelik ve nicelik vakıf eserinin restorasyonu olarak geliştirilecektir. uluslararası standartlara göre tamamlanacaktır. 3. Beş peri bacasının onarım, güçlendirilme ve restorasyon işlemi tamamlanacaktır. 4. Müzelerde Enerji Tüketiminin Yenilenebilir Enerji Sistemlerinden Karşılanması Projesi hayata geçirilecektir. Tedbir 780.3. Yurt içi ve yurt dışındaki taşınmaz kültür mirasımızın korunmasına yönelik yürütülen tespit ve envanter çalışmalarına devam edilecek ve elde edilen veriler dijital ortama aktarılacaktır. Tedbir 780.6. Kültürümüzün temel unsurları, tarihimizin önemli şahsiyetleri ve olayları, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımız tiyatro, sinema, belgesel, dizi ve çizgi filmlerle anlatılacaktır. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S5), Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kültür ve Turizm Bakanlığı (5), Atatürk Kültür Merkezi 1. Çanakkale Tarihi Alanı Dijital İkiz altyapısı oluşturulacaktır. 2. Carthage Batığının kültürel miras unsurlarının belgelenmesi ve dijitalleştirilmesi gerçekleştirilecektir. 1. Türk Devlet ve Düşünce Hayatına Yön Veren Şahsiyetlerin Kısa Yaşam Öyküleri Serisi ve Çevirisi Projesi kapsamında iki şahsiyetin hayat hikayesini konu alan eserler yabancı dile çevrilecek ve yayımlanacaktır. 2. Türk Kültürünün Canlı Tanıkları Belgesel Serisi Projesi kapsamında Türk kültürünü araştıran, tanıtan, yayan ve halen hayatta olan önemli bilim ve kültür insanlarının hayatından kesitler sunan dört belgesel filmi hazırlanacaktır. 3. Çocuklar Için Türk Masallarından Seçmeler Projesi kapsamında 50 masalın yeniden yazdırılması, İstanbul Türkçesi ve yöre ağızlarıyla seslendirmesi, sekiz dile çevrilmesi tamamlanacak, 10 masalın animasyon filmi yapılacaktır. Tedbir 780.7. Çanakkale şehitlikleri ve savaş alanları ihya edilerek Tarihi Alan açık hava müzesine dönüştürülecek, yurt dışı Türk şehitliklerinin ihya edilmesiyle ilgili gerekli çalışmalar ve düzenlemeler gerçekleştirilecektir. Tedbir 780.8. Özel müzelerin kurulması teşvik edilerek çağdaş müzecilik anlayışı içerisinde müzelerin nitelik ve niceliği artırılacaktır. Tedbir 780.9. Türk-İslam tarihinin farklı dönemlerini kültürel, sanatsal ve toplumsal açıdan araştıran arkeolojik kazı çalışmaları ve bilimsel araştırmalar desteklenecektir. Tedbir 780.10. Yazma ve nadir eserler ile bu eserlere ilişkin çalışmalar çeşitli yöntemlerle yayımlanarak okuyuculara sunulacak, ihya ve dijitalleştirme çalışmalarıyla sonraki nesillere aktarımı sağlanacaktır. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kültür ve Turizm Bakanlığı (S) Kültür ve Turizm Bakanlığı (S) Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Türkiye Yazma Eserler Kurumu 1. Anafarta Yollarının İhyası kapsamında Yangın Tahliye Yolu Yapımı ile Mimoza ve Anzak Koyu Tahkimat Yolları tamamlanacaktır. 2. Bağlantı Noktası alanlarındaki Şehitlik ve Tabyaların koruma çalışmaları yapılacaktır. 3. Çanakkale Tarihi Alanı Ziyaretçi Yönetim Planı hazırlanacaktır. 1. Özel müzelere yönelik eğitim, rehberlik ve kurumsal kapasite geliştirme programları desteklenecektir. 2. Özel müzelerde dijitalleşme, erişilebilirlik ve sürdürülebilirlik projeleri desteklenecektir. 1. Türk-İslam Dönemi Mezar Taşları ve Kitabeleri Ulusal Envanter Projesi kapsamında elde edilen verilerin dijitalleştirilmesi ve ulusal veri tabanına aktarılması tamamlanacaktır. 1. Türk-İslam klasiği 45 yazma eser yayımlanacaktır. 2. 1.100 yazma ve nadide eser restore edilecektir. 3. 20.000 yazma ve nadir eser sayısallaştırılarak dijital arşivleri oluşturulacaktır. 4. Yurt içi ve yurt dışındaki kamu koleksiyonlarında ve özel koleksiyonlarda bulunan 4.000 yazma ve nadir matbu eser, satın alma ve bağış yoluyla yazma eser kütüphane koleksiyonlarına kazandırılacaktır. 5. Yazma ve nadir eserler alanında ulusal ve uluslararası düzeyde seminer, sempozyum, sergi gibi 251 kültürel ve bilimsel etkinlik düzenlenecektir. 6. 27.000 eserin detaylı bibliyografik künyesi çıkartılacaktır. Tedbir 780.11. Somut Kültür ve Turizm 1. Somut Olmayan Kültürel Miras olmayan kültürel miras ögeleri | Bakanlığı (S) Türkiye Ulusal Envanterine 15 yeni korunacak ve kayıt altına kültürel miras unsuru alınacak, yaşayan insan kaydedilecektir. hazinelerinin toplumla etkileşim imkânları artırılacaktır. Kültürel altyapı unsurlarının daha verimli ve etkili kullanılabilmesi için mimarisi, işletme ve yönetim modeli işlevsel hale getirilecek; farklı etkinliklere imkân veren esnek mekânsal tasarımlar geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 781.1. Kültür Kültür ve Turizm 1. Şehrin ruhuna uygun, yeni nesil yapılarının sosyal hayatın bir Bakanlığı (S) kütüphane anlayışı içeren 10 parçası olarak ev ve işten kütüphane açılacak, 12 sonra üçüncü mekân olarak kütüphanenin inşaatı benimsenmesi için ulaşılabilir, tamamlanacak, 12 kütüphane yaygın ve cazip yapılar işlevsel olarak yeniden tasarlanacaktır. yapılandırılacaktır. 2. İki kültür merkezinin yapımı tamamlanarak hizmete açılacaktır. Tedbir 783.2. Okuma Kültür ve Turizm 1. Üniversitelerin merkez kültürünün oluşturulması ve Bakanlığı (S), Türk Tarih | kütüphanelerinde 10 adet Türk yaygınlaştırılması amacıyla Kurumu, Üniversiteler Tarih Kurumu 100. Yıl Kitaplığı kütüphanecilik hizmetleri açılacaktır. geliştirilecek, yeni teknolojiler ve yönetim yaklaşımlarından da istifade edilerek kütüphaneler mekânsal ve işlevsel olarak yeniden apılandırılacaktır. Tedbir 783.4. Kültür ve sanat | Kültür ve Turizm 1. Kültür Yolu Festivali etkinliği hizmetlerinin sunumunda Bakanlığı (S), Yerel düzenlenen iller arasına Balıkesir, mahalli idareler, özel sektör ve | Yönetimler, STK'lar Denizli, Hatay, Kocaeli, Muğla ve sivil toplumun rolü Tekirdağ dahil edilecektir. güçlendirilecektir. Tedbir 784.1. Türk-İslam tarihinin farklı dönemlerine ait kültürel mirasımıza öncelik verilmek suretiyle, kültürel mirasımızın araştırılması, korunması, günümüz toplumuna ve gelecek kuşaklara aktarılması sağlanacaktır. Tedbir 784.3. Usta-çırak yöntemiyle devamlılığı sağlanabilen ve yok olma tehdidi altındaki geleneksel Türk sanatlarının öğretiminin kurumsal bir şekilde devam ettirilmesi sağlanacaktır. Tedbir 784.4. Toplumsal ve milli değerlerimizi yansıtan, insanların bilgi, görüş ve estetik değerlerini yükselten tiyatro ve opera eserleri sahnelenecek ve toplumun tüm kesimlerine ulaştırılacaktır. Tedbir 785.1. Türk dilinin zengin bir kelime dağarcığıyla, kültürel değerlerin nesiller arası iletimini sağlayarak yaşatacak şekilde erken yaşlardan itibaren öğrenilerek konuşulmasını teminen ninni, tekerleme, masal, hikâye, dua ve Şiir gibi dil ve kültür ögelerinin aktarımını güçlendiren yayın ve yapımlar desteklenecek, tüm örgün eğitim müfredatına ansıtılacaktır. Klasik ve Çağdaş Türk Sanatları yaygınlastırılacaktır. (Kalkınma Planı p.784 Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Vakıflar Genel Müdürlüğü Kültür ve Turizm Bakanlığı (S) Kültür ve Turizm Bakanlığı (5), Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü, Devlet Türkçe'nin zenginliği ortaya çıkarılarak dünyada yaygın ve geçerli bir dil haline gelmesi ve hayatın her alanında doğru kullanımı sağlanacaktır. (Kalkınma Planı Milli Eğitim Bakanlığı (9), Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Türk Dil Kurumu Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü, Üniversiteler 1. Kosova, Kuzey Makedonya ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde bulunan vakıf eserlerinin arşiv belgelerinin tespit, tercüme ve transkript çalışmaları yürütülecektir. 2. Cumhuriyet Dönemi Türk Sanatı Tarihi, Türk Sanatında Sanatçılar Ansiklopedisi, Türkiye Giyinme Kimliği Dijital Platformu, Türk Mutfak Kültürü Dijital Atlası ve Ansiklopedisi projelerinde madde sayıları artırılacaktır. 1. Türk süsleme ve geleneksel el sanatları alanında 100 kurs açılacaktır. 1. Genç yönetmen ve rejisör adayları DT Genç Sahne Projesi kapsamında desteklenecek, Kampüs Oyunları adı altında üniversitelerde oyunlar sahnelenecektir. 2. Farklı ülkelerin katılımıyla dört uluslararası opera ve bale festivali düzenlenecek, Türk bestecilere ait bir eserin dünya prömiyeri gerçekleştirilecektir. 3. Anadolu Opera ve Bale Festivali kapsamında 10 temsil gerçekleştirilecektir. 1. MEB Atasözleri Bilgi Ağı, MEB Terim-Bilim ve Meslek Terimleri Bilgi Ağı ile MEB Söz Varlığı Bilgi Ağı kullanıma açılacaktır. 2. Türk dil tarihi dönemlerini anlatan bir, Türk diline emek verenleri anlatan üç belgesel hazırlanacaktır. Tedbir 785.3. Mevzuat, resmi yazışma ve raporlar başta olmak üzere kamu kurum ve kuruluşlarının yazılı, görsel ve işitsel tüm yayınlarında ve yükseköğretim kuruluşlarının başta yüksek lisans ve doktora tezleri olmak üzere Türk dilinde hazırlanan tüm akademik yayınlarda Türkçe'nin doğru ve yerinde kullanımı sağlanacaktır. Tedbir 785.4. Türkçe'nin zenginliğinin kayıt altına alınması için etimolojik sözlük tamamlanacaktır. Tedbir 785.5. Yurt dışında Türk dili ve kültürünün öğretimi ve tanıtımı faaliyetleri geliştirilecektir. Tedbir 785.6. Her türlü basın, yayın ve medya ortamında Türkçenin güzel kullanılması özendirilecek, mesajını dille ileten tüm sanat eserlerinde kelime zenginliği teşvik edilecektir. Tedbir 785.7. Türk kültür ve medeniyetine dair referans niteliğindeki metinler belirli bir program dâhilinde akademik niteliği haiz üniversiteler, yayınevleri ve ilgili kamu kurumlarınca yayımlanacaktır. Tedbir 785.8. Türkçedeki gelişmeleri değerlendirmek üzere ilgili tüm kesimlerin katılımıyla Türk Dil Şurası toplanacak, Türk dilinin korunarak geliştirilmesine, doğru ve yaygın bir biçimde kullanımına yönelik bir eylem planı oluşturulacaktır. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Türk Dil Kurumu 1. Türkçenin doğru ve yerinde kullanımı, resmi yazışmalar, Türkçe dil bilgisi kuralları gibi konularda kamu kurum ve kuruluşlarına yönelik 12 eğitim verilecektir. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Türk Dil Kurumu Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Yunus Emre Enstitüsü Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), RTUK, Türk Dil Kurumu Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu, Atatürk Araştırma Merkezi, Atatürk Kültür Merkezi Kültür ve Turizm Bakanlığı (5), Türk Dil Kurumu 1. Türkiye Türkçesi Köken Bilgisi Sözlüğü Projesi kapsamında 1.000 madde tamamlanacaktır. 2. Türkiye Türkçesi Ağız Atlası Projesi tamamlanarak hizmete sunulacaktır. 1. Tercihim Türkçe Projesinin uygulandığı ülke sayısı 22, okul sayısı 257'ye çıkartılacaktır. 2. Yurt dışında yabancı dil olarak Türkçe öğretimi faaliyetleri kapsamında yüz yüze ve çevrimiçi Türkçe kurslarıyla 65.000 kişiye ulaşılacaktır. 3. El sanatları, sergi, sahne sanatları, seminer, sempozyum, söyleşi, Türk mutfağı gibi alanlarda 1.480 kültürel faaliyet gerçekleştirilecektir. 1. Dilde, Fikirde, İşte Birlik Türk Dünyası Edebiyat Ödülleri ve Türk Diline Hizmet Ödülleri verilecektir. 1. Türk tarihine ait 104 eser yayımlanacaktır. 2. Türk kültürüne ilişkin 24 eser yayımlanacaktır. 3. Türk diline ilişkin 35 yeni yayın ve 16 süreli yayın kullanıcıların istifadesine sunulacaktır. 4. Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ve Atatürk ile ilgili 22 eser ayımlanacaktır. 1. Türk Dil Şürası stratejisinin belirlenmesi amacıyla Danışma Kurulu oluşturularak eylem planı hazırlanacaktır. Kültür endüstrileri ve kültürel girişimlere yönelik mevcut devlet yardımlarının etki değerlendirmesi yapılacak, kapsayıcı, objektif ve kolay erişilebilir devlet yardımları geliştirilecek, fikri mülkiyet hak sahipliği korunacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 787.1. Kültürel Kültür ve Turizm 1. Sanat filmlerinin gösterilmesi ve ürünlerin üretim, gösterim ve Bakanlığı (S) sinema salonlarının desteklenmesi dağıtımında tekelleşmeyi sağlanacaktır. önleyici tedbirler alınacak, 2. Kültürümüze özgü ürünlere kültürümüze özgü ürünlere yönelik markalaşma, pazarlama ve yönelik markalaşma, finansmanına ilişkin proje pazarlama ve finansman başvuruları öncelikli olarak destek programları desteklenecektir. geliştirilecektir. Tedbir 787.3. Sektördeki Kültür ve Turizm 1. 5224 sayılı Kanun kapsamında çeşitliliğin artırılması amacıyla Bakanlığı (S) kısa film yapım, ilk uzun metrajlı küçük işletme ve girişimlerin kurgu film yapım, senaryo ve desteklenmesi sağlanacaktır. diyalog geliştirme alanlarında destek sağlanacaktır. Türk sinemasının dünyada tanınan bir marka haline gelmesi için sinema endüstrisinin işimi sağlanarak uluslararası rekabetçiliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 788.1. Sinema yapım, | Kültür ve Turizm 1. Yeni inşa edilecek kültür dağıtım ve gösterim Bakanlığı (S) merkezlerindeki salonlara sinema faaliyetlerinde tekelleşmenin gösterimine uygun donanım önüne geçmeye yönelik sağlanacaktır. düzenlemeler yapılacak, kültür merkezi ve benzeri yapıların sinema statüsüyle kullanımının teşviki sağlanacaktır. Tedbir 788.2. Sinema Kültür ve Turizm 1. Türk dizi ve sinema endüstrisinin eserlerinin yurt içi ve yurt Bakanlığı (S) uluslararası alanda bilinirliğini dışında daha fazla seyirciye sağlamak üzere Cannes ve Berlin ulaşmasını sağlamak üzere Film Festivalleri ile uluslararası etkin tanıtım ve destek içerik fuarlarında stand kurulacaktır. faaliyetleri gerçekleştirilecektir. Tedbir 788.4. Yapay zekâ Kültür ve Turizm 1. Yapay zekâ destekli veya araçlarının sinema sektöründe | Bakanlığı (S) tamamen yapay zekâ araçlarıyla kullanımına yönelik mevzuat üretilen film ve dizilerin düzenlemesi yapılacaktır. sınıflandırılması, etiketlenmesi ve gösterimine ilişkin usul ve esaslar belirlenecektir. Nitelikli din hizmetleri ile toplumun birlik, beraberlik, barış ve huzur içinde manevi bütünlüğüne katkı sağlanacak, yaygın din eğitimi toplumun tüm kesimlerine ulaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.789) Tedbir 789.3. Toplumun Diyanet İşleri Başkanlığı | 1. Alo 190 Diyanet Fetva Hattı güncel ihtiyaçlarını karşılamak, | (9) Uygulayıcı Kılavuzu hazırlanacaktır. kasıtlı, yanlış ve hurafeye dayalı yaklaşımları ayırt ederek temel dini bilgilere doğru ve sağlıklı biçimde erişimini sağlamak amacıyla yazılı, görsel ve işitsel kanallar aracılığıyla etkin bir bilgilendirme imkânı sunulacaktır. Kültürümüz yurt dışında tanıtılacak, kamu ve STK'larca yürütülen kültürel diplomasi faaliyetleri geliştirilerek eşgüdüm artırılacak ve uluslararası ilişkilerde kültürün yapıcı rolünden istifade edilecektir. (Kalkınma Planı p.790) Tedbir 790.2. Türkiye'nin bilimsel ve akademik birikimi urt dışında tanıtılacaktır. Tedbir 790.4. Soydaş ve akraba topluluklar ile “Türkiye Mezunları”nın ülkemizle olan ekonomik, sosyal ve kültürel bağlarının geliştirilmesi sağlanacak, yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın anavatan ile olan bağları güçlendirilecektir. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Atatürk Araştırma Merkezi Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı 1. Atatürk'e ve Türkiye Cumhuriyeti tarihine ilişkin yurt dışında üç bilimsel etkinlik düzenlenecektir. 1. Çocuklara ve gençlere yönelik kamp, kültürel gezi ve eğitim programları düzenlenecektir. Kitap ve süreli yayın yayımcılığı alanlarının geliştirilmesine yönelik faaliyetler desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.791) Tedbir 791.2. Nitelikli kültürel yayınlara daha fazla sayıda okurun ulaşımını temin etmek üzere e-kitap formatındaki kamu yayını sayısı artırılacaktır. Tedbir 791.3. Türk edebiyatının dünya çapındaki tanınırlığının ve yurt dışı telif gelirinin artırılması için tanıtım çalışmaları gerçekleştirilecek ve mevcut destek programlarının içeriği geliştirilecektir. Tedbir 791.4. Edebi üretimi teşvik etmek ve yayımlanma imkânı bulamamış nitelikli edebi üretimlerin okura ulaştırılmasını sağlamak üzere uygulanan ilk eser desteği aygınlaştırılacaktır. Tedbir 791.5. Türk edebiyatı ve yayımcılığının yurt dışında tanıumına yönelik faaliyetlerin ve bu faaliyetlerde kullanılan bilgilendirici içeriklerin çevrimiçi ortamlarda yer alması sağlanacaktır. Tedbir 791.6. Türk kültür ve sanatını, önemli şahsiyetlerini ve olaylarını tanıtıcı eserler başta olmak üzere çocuk edebiyatı ürünlerine özgü bir destek geliştirilecektir. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi, Atatürk Araştırma Merkezi Kültür ve Turizm Bakanlığı (S) Kültür ve Turizm Bakanlığı (S) Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yunus Emre Enstitüsü Kültür ve Turizm Bakanlığı (5), Türk Dil Kurumu 1. Türk kültürüne ilişkin 10 e-kitap yayımlanacaktır. 2. Türk tarihine ilişkin beş e-yayın hazırlanacaktır. 3. Atatürk'e ve Türkiye Cumhuriyeti tarihine ilişkin sekiz e-yayın hazırlanacaktır. 4. Dil bilgisi ve dil araştırmalarına ilişkin 15 e-kitap yayımlanacaktır. 5. 20 milli kültür eseri, e-kitabım mobil uygulamasına eklenecektir. 1. Edebiyat Üretiminin ve Yayıncılığın Desteklenmesi Hakkında Yönetmelik güncellenecek, Eser, Yazar ve Çizer Tanıtım Desteği Programı kapsamında 40 başvuru desteklenecektir. 1. Türk edebiyatı alanında yeni ve özgün eserlerin üretilmesi, yayımlanması ve yeni yazarların desteklenmesi amacıyla 105 ilk edebi eser desteklenecektir. 1. Son 10 yıldaki Cumhurbaşkanlığı Kültür Sanat Büyük Ödüllerine, Edebiyat alanında layık görülen isimlerin ve eserlerinin yurt dışında tanıtımına yönelik çeviri projeleri, şiir-öykü-deneme yarışmaları, okuma günleri niteliğinde sekiz faaliyet gerçekleştirilecektir. 1. Çocukların günümüz çocuk edebiyatının seçkin örnekleriyle buluşturulması amacıyla iki eser yayımlanacaktır. Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerin meydana getirdiği tahribatın giderilmesi çalışmalarında yerleşik kültürü yaşatan nüfusun ikametlerine dönmesi, tarihi ve kültürel dokunun bütüncül olarak ihya edilmesi ve tarihi dokunun bulunduğu eski kent bölgeleriyle yeni kent yerleşimleri arasındaki ilişkinin güçlendirilerek devam w ettirilmesi sağ Tedbir 792.1. Yeni kent yerleşimlerinde sosyal ve kültürel etkileşime imkân vererek toplumun refahını destekleyen, başta kütüphane olmak üzere müze, kültür merkezi, kent parkı gibi kültürel altyapı unsurlarına yer verilmesi, hafızayı canlı tutacak anıtlarla yeni kent meydanlarının tasarlanması ve kent kültürünün oluşması sağlanacaktır. Tedbir 792.2. Tarihi dokunun meydana gelebilecek olası felaketlerde tekrar zarar görmemesi için güncel malzeme ve inşa tekniklerinden yararlanılarak ihya imkânları araştırılacak, mevzuat ve yetkili kurullarda düzenlemeler yapılacaktır. Dijitalleşme sürecinin kültür ekonomisi değer zincirinin tüm aşamaları için oluşturduğu fırsat ve tehditler değerlendirilerek dijital kültür ekonomisi yol haritası belirlenecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 793.1. Dijital kültür ekonomisi istatistikleri uluslararası istatistiklere uygun bir şekilde üretilecek ve izlenecektir. Tedbir 793.2. Dijital becerilerin geliştirilmesi ve dijital kültür-sanata yönelik programlara örgün eğitim müfredatlarında yer verilmesi sağlanacaktır. Tedbir 793.3. Kültür ekonomisi değer zincirinde yer alan paydaşların dijital becerilerinin geliştirilmesine yönelik uzmanlık eğitimleri desteklenecek, sertifikalandırma sağlanacaktır. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S) Kültür ve Turizm Bakanlığı (5) Kültür ve Turizm Bakanlığı (S) Milli Eğitim Bakanlığı (S) Kültür ve Turizm Bakanlığı (S) 1. Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerden etkilenen illerde beş yeni kütüphane açılacak, iki kütüphane binasının inşaatı tamamlanacak ve altı kütüphane işlevsel olarak yeniden yapılandırılacaktır. 2. Dört kültür merkezi depreme karşı güçlendirilecektir. 1. Vakıf Kültür Varlıklarının afet durumlarında meydana gelecek olumsuzluklara karşı korunması kapsamında araştırma, raporlama ve güçlendirme çalışmaları yapılacaktır. 1. Dijital kültür ekonomisi istatistikleri konusunda literatür taraması çalışmaları yapılacaktır. 1. Çocukların dijital becerileri ile dijital esenlik farkındalıklarının geliştirilmesine katkı sağlamak amacıyla dijital platform oluşturulacaktır. 1. KohaCon 2027 konferansı kapsamında açık kaynak kütüphane teknolojileri alanındaki uluslararası bilgi ve deneyim paylaşılacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim | 2025 2026 (1) 2027 (2) Onarım ve Restorasyonu Yapılan Taşınmaz Kültür Varlığı Sayısı (Kümülatif) (3) Adet 1210 1 260 1930 Somut Olmayan Kültürel Miras Türkiye Ulusal Envanterine Kayıtlı Unsur Sayısı Adet 307 332 400 Kültürel ve Doğal Miras Devlet Harcaması il (SAGP) (4) Dolar/Kişi 69(5) 80 100 Kaynak: TÜİK, Kültür ve Turizm Bakanlığı (1) Gerçekleşme Tahmini, (2) Program, (3) Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesindeki taşınmaz kültür varlıkları ile Vakıflar Genel Müdürlüğü bünyesindeki vakıf kültür varlıklarını kapsamaktadır. (4) Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları kapsamında Amaç 11 altındaki 11.4.1 numaralı göstergedir. (5) 2024 verisidir. 2.3.12. Spor a) Mevcut Durum Türkiye'de sporun toplum genelindeki yaygınlığı artarken sporcu, spor kulübü ve antrenör sayılarında da istikrarlı bir gelişim gözlenmektedir. Ekim 2026 itibarıyla toplam spor tesisi sayısı 4.897'ye ulaşırken sporcu sayısı 19.238.539, faal spor kulübü sayısı 26.728 ve antrenör sayısı 378.925 olarak gerçekleşmiştir. 2026 yılı sonuna kadar biri 45.000 seyirci kapasiteli Ankara Stadyumu olmak üzere üç spor tesisinin yapımının tamamlanması planlanmaktadır. 2026 yılı, Türk sporunun uluslararası alandaki yükselişini sürdürdüğü ve farklı spor dallarında önemli başarıların elde edildiği bir yıl olmuştur. Kadın voleybol milli takımı, Milletler Liginde organizasyon tarihindeki ikinci şampiyonluğuna ulaşmış, ardından Avrupa Şampiyonasında da zirveye çıkarak üst üste ikinci kez Avrupa şampiyonu olmuş ve Los Angeles 2028 Olimpiyat Oyunlarına doğrudan katılma hakkı elde etmiştir. Bunun yanı sıra İtalya'da düzenlenen 20. Akdeniz Oyunlarında 41 altın, 28 gümüş ve 42 bronz olmak üzere toplam 111 madalya ile Türkiye, ülkeler sıralamasında ikinci sırada yer almıştır. Yıl boyunca güreş, tekvando, eskrim, atletizm, jimnastik, atıcılık, boks, halter, yüzme ve diğer birçok spor dalında elde edilen dereceler, Türkiye'nin uluslararası spor organizasyonlarındaki rekabet gücünü ve başarı yelpazesini genişletirken genç sporcuların farklı spor dallarında kazandığı madalyalar da Türk sporunun geleceğine ilişkin güçlü bir potansiyel ortaya koymuştur. Türk sporunun 2026 yılındaki gelişimi, sportif başarıların yanı sıra geleneksel sporların ve ortak kültürel mirasın yaşatılması yönündeki çalışmalarla da öne çıkmıştır. Kırgızistan'ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen 6. Dünya Göçebe Oyunları, 90'dan fazla ülkeden yaklaşık 4.000 sporcuyu bir araya getirerek geleneksel sporların uluslararası ölçekte tanıtılmasına önemli katkı sağlamıştır. Türk usulü geleneksel okçuluk ile aşırtmalı aba güreşi gibi Türk spor kültürünün köklü unsurları organizasyonun resmi spor programında yer alırken, mangala gibi geleneksel zekâ oyunları da uluslararası katılımcılarla buluşmuştur. Türk dünyasının tarihsel ve kültürel birikiminin önemli unsurları arasında yer alan atlı sporlar, geleneksel güreşler, okçuluk ve diğer etnospor dallarının gelecek kuşaklara aktarılmasına imkân sağlayan organizasyon, spor ile somut olmayan kültürel miras arasındaki bağı güçlendiren önemli bir platform olmuştur. Sporun çocuk ve gençlerin yaşamının kalıcı bir parçası olmasını amaçlayan GSB Spor Okulları ile GSB Engelsiz Spor Okulları, 5-18 yaş grubundaki çocuk ve gençlerin yeteneklerinin keşfedilmesi ve geliştirilmesine imkân sağlayan güçlü bir spor altyapısı oluşturarak geleceğin sporcu nesillerinin (yetiştirilmesine yönelik faaliyetlerini sürdürmektedir. Türkiye'nin spor turizminin geliştirilmesi ve uluslararası görünürlüğünün artırılması amacıyla 2026 yılında voleyboldan futbola, jimnastikten bisiklete kadar farklı spor dallarında başarılı organizasyonlara ev sahipliği yapılmıştır. Kadın voleybol milli takımının da mücadele ettiği müsabakaların Ankara'da, UEFA Avrupa Ligi Finali'nin İstanbul'da, Avrupa Paralimpik Yüzme Şampiyonası'nın Kocaeli'de, Artistik Jimnastik Dünya Kupası'nın Antalya'da gerçekleştirilmesi ve Tour of İstanbulun geniş uluslararası katılımla düzenlenmesi Türkiye'nin farklı spor dallarındaki organizasyon kapasitesini ortaya koymuştur. Bunun yanı sıra Türkiye'nin 2027 yılından itibaren Formula 1 takvimine yeniden dâhil edilmesi ve yarışların (o İstanbul'da O gerçekleştirilecek (olması, Oo Türkiye'nin (o küresel (o spor organizasyonlarındaki konumunu güçlendiren önemli bir gelişme olmuştur. Bu organizasyonlar, şehirlerin uluslararası tanınırlığına ve turizm hareketliliğine katkı sağlarken Türkiye'nin spor diplomasisi, organizasyon tecrübesi ve spor turizmindeki marka değerini de güçlendirmektedir. b) Amaç Spor kabiliyeti olanların erken yaşta yetenek havuzuna dâhil edilmesi, spor profesyonellerinin niteliğinin artırılması, sporun her dalında küresel ölçüde rekabet edebilen bir seviyeye ulaşılarak uluslararası organizasyonlarda başarı elde edilmesi ve herkes için spor anlayışıyla sporun toplum geneline yaygınlaşan bir yaşam biçimine dönüştürülmesi temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler N , Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/ Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Her yaştan vatandaşın sportif faaliyetlere düzenli katılımları teşvik edilecektir. Kalkınma Planı p.795 Tedbir 795.1. Spor imkânları 5 Gençlik ve Spor 1. GSB Spor Okulları ve GSB Engelsiz yerel düzeyde geliştirilerek Bakanlığı (9), Yerel Spor Okulları faaliyetleri yıl boyunca erken yaşlardan itibaren spor (| Yönetimler tüm spor dallarında sürdürülecektir. eğitimi verilecek, her yaştan vatandaşın sportif faaliyetlere düzenli katılımı teşvik | edilecektir. Tedbir 795.2. Yerel Gençlik ve Spor 1. Sokaklar Bizim, Koşabiliyorken yönetimler başta olmak üzere | Bakanlığı (S), Diyanet Koş, Yüzme Bilmeyen Kalmasın, tüm paydaşlarla işbirliği İşleri Başkanlığı, Yerel Diyanet Yaz Kur'an Kursuna Kayıtlı yapılarak vatandaşların spora (| Yönetimler Çocuklara Yönelik Spor Programları olan ilgisi artırılacak, sağlık ve kadınlara yönelik spor projeleriyle için spor ve rekreasyon temalı spora olan ilginin artırılması projeler ile kampanyalar sağlanacaktır. geliştirilecektir. Tedbir 795.3. Başta Gençlik ve Spor 1. GSB Engelsiz Spor Okulları Projesi engelliler olmak üzere özel Bakanlığı (S), Aile ve kapsamındaki çalışmalara devam politika gerektiren Sosyal Hizmetler edilecektir. vatandaşların spora erişimi Bakanlığı kolaylaştırılacak, sportif faaliyetlere katılımları teşvik edilecektir. İlkokul çağındaki öğrencilerin spor dallarını tanımaları ve yaşam boyu aktif olarak düzenli spor yapmaları spor kulüpleriyle işbirliği içerisinde sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.796 Tedbir 796.3. Okul ve Gençlik ve Spor 1. Spor bilgi sisteminin geliştirilmesi mahalle spor kulüplerinin Bakanlığı (5), Yerel çalışmalarına devam edilecektir. dijital ortama entegrasyonuyla | Yönetimler izlenmesi ve değerlendirilmesi kolaylaştırılacaktır. Sporcu sağlığı merkezleri, hizmet kalitesi ve çeşitliliği artırılarak yaygınlaştırılacak, spor hekimi ihtiyacının giderilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.797) Tedbir 797.1. Olimpik, Gençlik ve Spor 1. Sporcu Sağlık ve Araştırma paralimpik sporcular ile milli Bakanlığı (5), Sağlık Merkezlerinin ihtiyaç duyulan takım ve Türkiye Olimpiyat Bakanlığı bölgelerde yaygınlaştırılması ve Hazırlık Merkezleri ve Sporcu mevcut kapasitelerinin Eğitim Merkezleri sporcularına güçlendirilmesine ilişkin çalışmalar sağlık ve performans desteği yürütülecektir. veren Sporcu sağlığı merkezleri ihtiyaç duyulan bölgelerde yaygınlaştırılacaktır. Profesyonel sporcuların uluslararası alanda başarılarının artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.798) Tedbir 798.1. Uluslararası Gençlik ve Spor 1. Uluslararası organizasyonlardaki organizasyonlardaki sportif Bakanlığı (S) sportif performansları ve istatistiki performansları ve istatistiki bilgileri içeren veri altyapısı bilgileri içeren veri altyapısı çalışmaları gerçekleştirilecektir. oluşturulacaktır. Türkiye'nin dünya spor turizm pazarından alacağı pay artırılacaktır. (Kalkınma Planı Tedbir 800.4. Tanıtım ve Gençlik ve Spor 1. Spor turizmi tanıtım ve pazarlama pazarlama faaliyetlerinin etkin | Bakanlığı (S), Kültür ve | stratejisinin geliştirilmesi ve bir şekilde yürütülmesine Turizm Bakanlığı, TGA uygulanması kapsamında kamu-özel yönelik kamu ve özel sektör sektör işbirliği etkin biçimde tesis paydaşlarıyla işbirliği edilecektir. yapılacak ve stratejiler geliştirilecektir. Uluslararası spor diplomasisinden bir kamu diplomasi aracı ve yumuşak güç unsuru olarak yararlanılacaktır. (Kalkınma Planı p.802 Tedbir 802.1. İyi uygulama (| Gençlik ve Spor örnekleri ve stratejileri Bakanlığı (5), Dışişleri yakından takip edilerek Bakanlığı ülkemize özgü bir spor diplomasisi stratejisi hazırlanacaktır. 1. Türk dış politikasıyla uyumlu spor diplomasisi stratejisi hazırlanacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri iri 2026 (1) | 2027(2) Sa Spor Dalı Eğitimine Katılan Öğrenci Bin Kişi Okul Sporlarına Katılan Toplam Öğrenci Sayısı Bin Kişi 3 400 3 500 use Spor Projelerinden Faydalanan Katılımcı Bin Kişi 1018 GSB Spor Okulları ve GSB Engelsiz Spor Okulları Bin Kişi 1 935 1600 2300 Katılımcı Sayısı Sportif Yetenek Taraması Programı Kapsamında ni. Test ve Ölçümleri Yapılan Öğrenci Sayısı Bin Kişi 1 036 1 014 Sportif Yetenek Taraması Programı Kapsamında Spora Özel Yeteneği Olduğu Saptanan ve Spora Başlatılan Öğrenci Sayısı Sl Müsabakalarda Kazanılan Madalya Adet 8210 11 500 12 650 Lisanslı Sporcu Sayısı Bin Kişi Kaynak: Gençlik ve Spor Bakanlığı (1) Gerçekleşme tahmini (2) Program 2.3.13. Nüfus ve Yaşlanma a) Mevcut Durum Nüfus yapısı, bir ülkenin sosyoekonomik gelişmesinde önemli bir etken olup uygulamaya konulacak kalkınma politikalarının oluşturulmasında belirleyici bir role sahiptir. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerine göre Türkiye nüfusu 2025 yılı sonunda 86.092.168'e ulaşmıştır. Erkek nüfus 43.059.434 iken kadın nüfus 43.032.734 olmuştur. Diğer bir ifadeyle toplam nüfusun yüzde 50,02'sini erkekler, yüzde 49,98'ini kadınlar oluşturmuştur. 2026 yılında toplam nüfusun 86,7 milyon olacağı tahmin edilmektedir. Yıllık nüfus artış hızı 2022 yılında binde 7,1, 2023 yılında binde 1,1 iken 2024 yılında binde 3,4, 2025 yılında binde 5 olarak gerçekleşmiştir. 2023 yılında nüfus artış hızının düşmesindeki en büyük etkenin doğurganlık hızındaki ve yabancı nüfustaki düşüş olduğu, 2024 ve 2025 yıllarındaki artışın ise yabancı nüfustaki azalışın daha az olmasından kaynaklandığı değerlendirilmektedir. Son 16 yıllık dönemde yıllık nüfus artış hızı kısmi iniş çıkışlarla birlikte genelde düşme eğilimindedir. Kadın başına toplam doğurganlık hızı 2001 yılında 2,38 çocuk iken 2011 yılında nüfusun kendini yenileme hızı olan 2,10'un altına düşerek 2,05 olmuştur. 2014 yılında 2,19'a çıkan toplam doğurganlık hızı, bu tarihten itibaren aralıksız düşme eğilimine girerek 2024 yılında güncellenen idari kayıtlara göre 1 ,49'a, 2025 yılında ise 1,42'ye gerilemiştir. Toplam doğurganlık hızı 2,10 seviyesinin altında olan il sayısı 2024 yılında 71 iken 2025 yılında 76'ya çıkmıştır. En yüksek toplam doğurganlık hızı 2024 yılında 3,28, 2025 yılında 3,15 ile Şanlıurfa'dadır. 2025 yılında bu ili Şırnak, Mardin Diyarbakır ve Siirt izlemektedir. 2024 yılında 10 il, nüfusun kendini yenileme hızı olan 2,10'un üzerinde bir doğurganlık hızına sahipken 2025 yılında yalnızca 5 il bu seviyenin üzerinde kalmıştır. Toplam doğurganlık hızının en düşük olduğu iller 2024 yılında 1,12 ve 2025 yılında 1,09 ile Bartın'dır. 2025 yılında bu ili İzmir, Eskişehir ve Ankara izlemektedir. 2025 yılının ilk beş ayında 351.910 çocuk doğmuşken 2026 yılının ilk beş ayında bu sayı 342.534'e düşmüştür. Toplam doğurganlığın düşmeye devam edeceği tahmin edilmektedir. Türkiye'de 2012 yılında doğumların yüzde 36,2'si birinci çocuk, yüzde 33,0'ı ise ikinci çocuk olarak gerçekleşmiş, 2025 yılında bu oranlar sırasıyla yüzde 42,8 ve yüzde 30,5 olmuştur. Birinci çocuk oranındaki artış ve ikinci çocuk oranındaki azalış, doğurganlığın artırılmasında ikinci çocuk kararı alınmasının kritik eşik oluşturduğunu, uygulamaların ikinci çocuğa ağırlık verilerek geliştirilmesinin önemini göstermektedir. Türkiye'de il ve ilçe merkezlerinde yaşayanların toplam nüfusa oranı, 2024 yılında yüzde 93,4 iken 2025 yılında yüzde 93,6'ya yükselmiştir. Diğer yandan belde ve köylerde yaşayanların toplam nüfusa oranı 2024 yılında yüzde 6,6 iken 2025 yılında yüzde 6,4'e düşmüştür. TÜİK tarafından Mekânsal Adres Kayıt Sisteminin (MAKS) kullanılmasıyla kent- kır yapısı yoğun kent, orta yoğun kent ve kır ayrımında yeni bir sınıflamayla verilmektedir. Buna göre 2025 yılında nüfusun yüzde 67,5'i yoğun kentlerde, yüzde 15,8'i orta yoğun kentlerde ve yüzde 16,8'i kır olarak sınıflandırılan yerleşmelerde yaşamaktadır. Ülke nüfusunun yüzde 18,3'ünün yaşadığı il olan İstanbul'un nüfusu, 2025 yılında bir önceki yıla göre 52.451 kişi artarak 15.754.053 olmuştur. Nüfus büyüklüğü olarak İstanbul'u sırasıyla Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya izlemektedir. Bayburt 82.836 kişiyle en az nüfusa sahip olan il olmuştur. Bayburt'tan sonra en az nüfusa sahip iller sırasıyla Tunceli, Ardahan, Gümüşhane ve Kilis'tir. ADNKS verilerine göre ortanca yaş, 2024 yılında 34,4 iken, 2025 yılında 34,9 olmuştur. Ortanca yaş aynı yıllarda erkeklerde 33,7'den 34,2'ye, kadınlarda 35,2'den 35,7'ye yükselmiştir. Ülkemizin mevcut dinamik nüfus yapısının korunması amacıyla Onuncu Kalkınma Planından itibaren doğurganlığı artırmayı hedefleyen nüfus politikaları benimsenmiş, aile ve iş yaşamının uyumlaştırılmasına yönelik düzenlemeler yapılmıştır. 25 Aralık 2024 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 172 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle Nüfus Politikaları Kurulu kurulmuş, Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında Eylül 2026 sonu itibarıyla dört Kurul toplantısı yapılmıştır. Alınan karar doğrultusunda Mevzuat, Çalışma Hayatı, Ekonomik Teşvikler ve Eğitim, Sağlık, İletişim ve Farkındalık Oluşturma çalışma grupları kurularak doğurganlık hızının yükseltilmesine yönelik faaliyetler yürütülmüştür. Bu doğrultuda evlilik ve doğum yardımı ile kreş olanaklarının artırılması, aile ve iş yaşamının uyumlaştırılması gibi konularda düzenlemeler yapılmıştır. Uygulamaların etkinliğinin artırılması ve düşmeye devam eden toplam doğurganlık hızının 2,10 seviyesine yükseltilebilmesi için yapılan düzenlemelerin gözden geçirilmesi ve etki değerlendirmesi yapılarak yeni tedbirlerin uygulanması ihtiyacı devam etmektedir. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜBİTAK, Hacettepe Üniversitesi ve Marmara Üniversitesi arasında 31 Mayıs 2024 tarihinde imzalanan protokolle, TÜİK Resmi İstatistik Programının bir parçası olan 2025 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması başlatılmıştır. Araştırma kapsamında saha çalışmaları ile ön raporlar tamamlanmış olup ana raporların hazırlık ve ileri analiz çalışmaları devam etmektedir. Araştırma kapsamında nüfus, kadın ve anne-çocuk sağlığı gibi konuların yanı sıra doğurganlık hızındaki düşmenin sebeplerinin belirlenmesi de hedeflenmektedir. TABLO II: 57- Demografik Göstergeler 2026(1) Gösterge Toplam Doğurganlık Hızı Başına Çocuk Sayısı) Doğuşta Beklenen Yaşam Süresi (Yıl) Erkek Kadın Nüfus Artış Hızı (Binde) Nüfus (Bin) 0-14 Yaş 15-64 Yaş 654 Yaş Kaynak: TÜİK ADNKS verileridir. (1) Gerçekleşme Tahmini (Kadın Yaşlı nüfus (65 yaş ve üstü nüfus), 2020 yılında 7,95 milyon kişi iken son beş yılda yüzde 20,5 artarak 2025 yılında 9,58 milyon kişi olmuştur. Yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki oranı ise 2020 yılında yüzde 9,5 iken, 2025 yılında yüzde 11,1'e yükselmiştir. Yaşlı nüfusun 2025 yılında yüzde 44,7'sini erkek nüfus, yüzde 55,3ünü kadın nüfus oluşturmuştur. Demografik dönüşüm sürecinde olan Türkiye'de, doğurganlık ve ölüm hızlarındaki azalmayla birlikte sağlık alanında kaydedilen gelişmeler ve doğuşta beklenen yaşam süresinin artması sonucu nüfusun yaş yapısı değişmiş ve yaşlı nüfusun toplam nüfus içerisindeki payı artmıştır. 2026 yılı itibarıyla yaşlı nüfusun 9,8 milyon kişiyle toplam nüfus içindeki payının yüzde 11,4 olacağı tahmin edilmektedir. TÜİK nüfus projeksiyonları (2023- 2100) verileri ana senaryoya göre yaşlı nüfus oranının 2030 yılında yüzde 13,5, 2050 yılında yüzde 23,1, 2075 yılında yüzde 31,7 ve 2100 yılında ise yüzde 33,6 olacağı öngörülmektedir. Türkiye'de 2075 yılında her üç kişiden birinin yaşlı olması beklenmektedir. Demografik yapıdaki bu değişimlerin işgücü piyasaları, sosyal güvenlik sistemleri, kamu maliyesi, kamu hizmetleri ve finansmanı üzerinde daha fazla yük oluşturması beklenmektedir. Bu değişim sonucunda özellikle uzun süreli bakım hizmetine duyulan ihtiyaç artmakta olup bu kapsamda uzun süreli bakım sigortası sisteminin hayata geçirilmesi gibi çalışmalar yürütülmektedir. Türkiye'de yaşlı nüfus, diğer yaş gruplarındaki nüfusa göre daha yüksek bir hızla artış göstermiştir. Doğurganlık ve ölüm hızlarındaki azalma ile birlikte sağlık alanında kaydedilen gelişmeler, yaşam standardının, refah düzeyinin ve doğuşta beklenen yaşam süresinin artması ile nüfusun yaş yapısı şekil değiştirmiş, çocuk ve gençlerin toplam nüfus içindeki oranı azalırken yaşlıların toplam nüfus içindeki oranı artmıştır. Türkiye'de yaşlı nüfus sayısal olarak yüksek olmakla birlikte oransal olarak yaşlı nüfus yapısına sahip ülkelere göre hâlâ genç nüfus yapısına sahiptir. TÜİK-İstatistiklerle Yaşlılar 2025 verilerine göre 2020 yılında yaşlı nüfusun yüzde 63,8'i 65-74 yaş grubunda, yüzde 27,9'u 75-84 yaş grubunda ve yüzde 8,4'ü 85 ve daha yukarı yaş grubundadır. Yaşlı nüfusun 2025 yılında yüzde 62,9'u 65-74 yaş grubunda, yüzde 29,3'ü 75-84 yaş grubunda ve yüzde 7,8'i 85 ve daha yukarı yaş grubunda yer almaktadır. ADNKS 2025 yılı sonuçlarına göre yaşlı bağımlılık oranı, 2024 yılında yüzde 15,5 iken 2025 yılında yüzde 16,2'ye yükselmiştir. Diğer bir ifadeyle Türkiye'de 2025 yılında çalışma çağındaki her 100 kişi, 16 yaşlıya bakmaktadır. Ağustos 2026 itibarıyla Darülaceze Başkanlığı da dâhil olmak üzere Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı 179 resmi huzurevinde 14.621 yaşlıya, diğer kamu kuruluşlarına ait 18 huzurevinde 1.204 yaşlıya, 296 özel huzurevinde ise 14.214 yaşlıya hizmet verilmektedir. Kamu ve özel sektör dahil olmak üzere 40.491 huzurevi kapasitesi ile 30.039 yaşlıya bakım hizmeti sunulmaktadır. Ayrıca yaşlı bireylere yönelik Bakanlığa bağlı gündüz yaşlı bakım merkezi sayısı Ağustos 2026 itibarıyla 43 olup gündüz yaşlı bakım merkezlerinin yaygınlaştırılması için çalışmalar devam etmektedir. Bütünleşik Bakım Hizmetleri Modeli çerçevesinde yaşlı bireylerin aile ortamında ve kendi sosyal çevrelerinden kopmadan bakım hizmetlerine erişimlerini desteklemek amacıyla yürütülen evde bakım yardımı uygulamasından Ağustos 2026 itibarıyla 107.731 yaşlı faydalanmıştır. Ağustos 2026 itibarıyla 34 adet Üçüncü Yaş Üniversitesi Programında 7.825 yaşlı eğitim görmekte olup söz konusu programların yaygınlaştırılmasına yönelik YOK ve üniversitelerle işbirliği çalışmaları devam etmektedir. Yaşlıların dijital okuryazarlıklarının geliştirilmesini sağlamak üzere 43 ilde 2.000'den fazla yaşlıya dijital ve finansal okuryazarlık eğitimi verilmiştir. Huzurevlerinde bakım altında bulunan yaşlıların dijital okuryazarlığını geliştirmek amacıyla Dijital Bahar Projesi kapsamında 29 ilde 31 Dijital Bahar Odası kurulmuştur. 2016 yılında başlatılan Yaşlı Destek Programı (YADES) kapsamında evde bakım, gündüz bakım, evde sağlık, manevi destek ve gönüllülük faaliyetleri gibi çeşitli hizmet modelleriyle 86 belediyenin yürüttüğü 123 projeyle 113.677 hanede 173.103 yaşlı bireye ulaşılmıştır. Yaşlı bireylerin temizlik, yemek, günlük bakım gibi temel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yürütülen Ulusal VEFA Programı kapsamında Ağustos 2026 itibarıyla 133 bin yaşlıya hizmet sunmak amacıyla 3,7 milyar TL kaynak aktarılmıştır. Aile ve Nüfus On Yılı Vizyonu doğrultusunda yaşlı dostu bir Türkiye vizyonuyla TI. Yaşlılık Şurası 21-22 Nisan 2026 tarihlerinde düzenlenmiştir. Yaşlılık Saha Araştırması, TÜİK'in belirlediği 12 bölge kapsamında 14.060 yaşlı, 7.077 yaşlı yakını ve 3.560 huzurevi sakini olmak üzere 24 binden fazla kişiye ulaşılarak gerçekleştirilmiştir. Huzurevleri ile Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri Yönetmeliği 6 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yaşlılara yönelik gündüz bakım hizmetlerinin niteliğinin artırılması amacıyla Aktif Yaşam Merkezi Yönetmelik Taslağı çalışmaları devam etmektedir. Yaşlanan nüfusa yönelik sağlık, bakım ve sosyal güvenlik alanlarında etkin politikaların hayata geçirilmesine, hukuki ve kurumsal altyapının güçlendirilmesine, yaşlıların toplumsal hayata katılımının artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülmektedir. b) Amaç Doğurganlığın nüfusun yenileme seviyesinin üzerinde tutulması, aile kurumunun güçlendirilmesi, yükselen ortalama evlenme yaşının evliliklerin özendirilerek daha genç yaşlara düşürülmesi ve ikiden fazla çocuk sahibi olmanın desteklenmesiyle sağlıklı ve dinamik nüfus yapısının korunması, yaşlanan nüfusun bedensel ve ruhsal sağlık düzeyinin ve yaşam kalitelisinin yükseltilmesi, işlevselliğinin artırılarak aktif ve bağımsız olarak hayatlarını sürdürmeleri, ekonomik ve sosyal hayata katılımının sağlanması, kaliteli bakım ve sağlık hizmetlerinden yararlanabilmesi temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler a , Sorumlu /İşbirliği Politika /Tedbir Yapılacak Kuruluşlar Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler Demografik fırsat penceresinin sunmuş olduğu avantajlardan azami düzeyde i a... pa . p .. . . faydalanılacaktır. (Kalkınma Planı p.804 Tedbir 804.2. Doğurganlık seviyesinin nüfusun yenilenme düzeyine yükselmesine yönelik önlemler hayata geçirilecektir. Tedbir 804.4. STK'lar, araştırma merkezleri ve özel sektör kuruluşları tarafından sağlıklı ve dinamik nüfus yapısının korunmasına yönelik yürütülecek faaliyetler desteklenecektir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Hacettepe Üniversitesi (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Marmara Üniversitesi 1. Mevcut yasal düzenlemeler Nüfus Politikaları Kurulu çalışmaları ve dinamik nüfus yapısını etkileyen gelişmeler çerçevesinde gözden geçirilecek, belirlenecek ihtiyaçlar doğrultusunda yeni düzenlemelere ilişkin çalışmalar yürütülecektir. 2. Aile ve Nüfus On Yılı 2027-2028 Eylem Planının uygulaması izlenecek ve 2028-2029 Eylem Planının hazırlıkları tamamlanacaktır. 1. 2025 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmasının ileri analiz raporu tamamlanacaktır. Aktif ve sağlıklı yaşlanma i için yaşlılara sunulan sağlık ve bakım hizmetlerinin etkinliğinin ve kalitesinin artırılması sağ Tedbir 805.2. Yaşlı sağlığı hizmetlerine yönelik beşeri kapasite güçlendirilecektir. Tedbir 805.4. Evde sağlık hizmetlerinin etkinliği ve kalitesi artırılacaktır. Tedbir 805.5. Yaşlıların sağlık hizmet kuruluşuna gitmelerini gerektirmeyen düzenli takip gibi hallerde bakım ve sağlık hizmetlerine evden erişimin kolaylaştırılması amacıyla “tele bakım” ve “tele sağlık” uygulamaları yaygınlaştırılacaktır. Sağlık Bakanlığı (S) Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Belediyeler Sağlık Bakanlığı (S) 1. Evde sağlık hizmeti kapsamında yapılan ziyaret sayısı artırılacaktır. 1. Birinci basamak sağlık kuruluşlarında hizmet sunan aile hekimleri ve diğer sağlık personeline sağlıklı yaşlanma, yaşlı sağlığı ve çok yönlü yaşlı değerlendirmesi konularında uzaktan ve yüz yüze yöntemlerle eğitimler verilecektir. 1. Uzaktan Hasta Değerlendirme Sisteminin ilgili sağlık personeli tarafından etkin kullanımının sağlanması suretiyle, sağlık kuruluşlarına erişimde güçlük yaşayan vatandaşların çok yönlü yaşlı değerlendirmeleriyle kronik hastalık takiplerinin uzaktan erişim yöntemiyle gerçekleştirilmesi sağlanacaktır. 2. Uzaktan Hasta Değerlendirme Sistemi ile evde sağlığa kayıtlı hastalara sunulan hizmetler ve gerçekleştirilen randevu sayısı artırılacaktır. Tedbir 805.6. Gündüzlü bakım ve uzun süreli bakım hizmetlerinin etkinliği Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, Yerel Yönetimler artırılacaktır. Yaşlı dostu, erişilebilir ve güvenli konutların/ kentlerin sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.806) Tedbir 806.5. Toplu ulaşım Ulaştırma ve Altyapı ağı içerisindeki erişilebilirlik Bakanlığı (S), Aile ve standartlarına uygun olmayan | Sosyal Hizmetler Bakanlığı unsurlar belirlenerek eksiklikler giderilecektir. Yaşlıların sosyal dışlanmalarının önlenmesine yönelik tedbirler alınacaktır. (Kalkınma Planı p.807) Tedbir 807.2. Yerel yönetimlerin özellikle yalnız yaşayan yaşlı bireyleri izlemesi ve destek hizmetleri sunması sağlanacaktır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Belediyeler Yaşlıların bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanımı ve dijital becerileri geliştirilecektir. Kalkınma Planı p.811 Tedbir 811.1. Kamusal ve özel kurumların internet siteleri ve dijital uygulamaları erişilebilir tasarımlarla geliştirilecektir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S) Tedbir 811.3. e-Devlet ve e- nabız gibi temel kamu yönetimi hizmetlerinin yaşlı nüfus tarafından güvenli ve etkin şekilde kullanılmasına yönelik eğitimler ve çalışmalar ürütülecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri Toplam Doğurganlık Hızı (Kadın Başına Çocuk Sayısı) 1. Yaşlı bireylere yönelik gündüz tasarlanması ve oluşturulması bakım ve aktif yaşam merkezlerinin sayısı artırılacaktır. 2. Engelli ve yaşlı bireylere yönelik aktif yaşam merkezlerine ilişkin mevzuat düzenlemesi tamamlanacaktır. 1. Erişilebilirlik Verilerinin Mevcut Durumunun Analizi Projesi kapsamında çalışmalar yapılacaktır. 1. Yalnız yaşayan yaşlı bireyler başta olmak üzere 65 yaş ve üzeri bireylerden biyopsikososyal bakım ihtiyacı olanların yaşadıkları mekanlarda izlenmesi ve desteklenmesi amacıyla yaşlı destek programı kapsamında yerel yönetimler desteklenecektir. 1. İnternet siteleri ve mobil uygulamaların erişilebilirliğinin izlenmesi gerçekleştirilecektir. 1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı yatılı ve gündüz yaşlı bakım kuruluşlarından hizmet alan yaşlılara yönelik temel kamu hizmetlerine ilişkin eğitimler düzenlenecektir. MEME O) 1,42 1,45 2027 (2) 65 Yaşındakilerin Hayatta Kalma Beklentisi Yıl 65 Yaş ve Üstü Nüfusun İşgücüne Katılma Oranı Kaynak: TÜİK (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.3.14, Uluslararası Göç a) Mevcut Durum Göç hareketleri tarih boyunca gerek göçe kaynaklık eden ülkeleri gerekse varış ülkelerini etkilemiş ve önemli siyasal, sosyal ve ekonomik konulardan biri haline gelmiştir. Türkiye, göç yönetiminde hukuk, insan hakları ve milli menfaatlerimiz temelinde medeniyet değerlerimizden güç alarak, kamu düzeni, kamu güvenliği ve kamu sağlığından taviz vermeden göçün uzun dönemdeki risk ve fırsat boyutlarını gözeterek hareket etmekte, tarihsel tecrübesi, insani yaklaşımı ve rasyonel bakış açısıyla dünyaya örnek bir model ortaya koymaktadır. Göç yönetimini ilgilendiren çalışmalar, Anayasa, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülmektedir. Türkiye, kanunlarımıza uygun olarak ülkemize gelen, bilim, sanayi, ekonomi vb. alanlarda fayda sağlayacak yabancıların işlemlerini kolaylaştıran ve teşvik eden bir göç politikası yürütmektedir. Ülkemiz, savaş ve çatışmalardan kaçan mazlumlara şefkat elini uzatmaktadır. Göçün temel nedenlerine inilmesi, insanları göçe zorlayan konularda çözümler bulunması, tüm devletlerin işbirliği ve külfet paylaşımı yapmaları gerektiği hususları uluslararası platformlarda sürekli gündeme getirilmekte ve uluslararası kuruluşların bu doğrultuda harekete geçirilmesi yönünde gayret gösterilmektedir. Ülkemiz 2011 yılında Suriye'de başlayan iç savaşla zorla yerinden edilmiş bir göçmen akınıyla karşılaşmış ve insani yardım refleksiyle hareket ederek yardım eli uzatmıştır. Göçmen krizinin başlangıcından itibaren ihtiyaç duyulan düzenlemeler yapılmış, geçici koruma statüsü sahiplerinin sağlık, eğitim, sosyal yardım ve benzeri temel hizmetlere erişimleri sağlanmıştır. 8 Aralık 2024 tarihinde yaşanan gelişmelerden sonra geçici koruma altındaki Suriyelilerin gönüllü, güvenli, onurlu ve düzenli geri dönüşü hız kazanmıştır. Geri dönüş sürecinde kayıt işlemlerinden ulaşım planlamasına kadar her detay insan onuruna yakışır şekilde planlanmaktadır. Göç İdaresi Başkanlığınca bu süreç ilgili kamu kurum ve kuruluşları, yerel sivil toplum kuruluşları ve uluslararası yardım kuruluşlarıyla işbirliği içinde yürütülmektedir. Bu kapsamda geçici koruma alanındaki kayıt, sevk, güncelleme ve bildirim yükümlülüğü hususlarında kamu düzeni ve kamu güvenliği de göz önünde bulundurularak insan hakları odaklı mevzuat çalışmaları yapılmıştır. Eylül 2026'ya kadar yaklaşık 1,5 milyon geçici koruma altındaki Suriyelinin ülkesine gönüllü, güvenli ve onurlu geri dönüşü sağlanmıştır. Diğer taraftan uluslararası işgücü hareketliliğinin artması, insan hareketliliğini bir işgücü hareketliliği bağlamında ele almayı gerektirmektedir. Yüksek nitelikli işgücünün yüksek katma değer üretmesi, gelişen ekonomiler arasındaki rekabeti artırmış ve yüksek nitelikli işgücü göçünün istenen bir göç formu olarak rekabet alanı haline gelmesine yol açmıştır. Kayıtlı istihdamın teşvik edilmesi için ülkemizde çalışma amacıyla bulunan ikamet izni sahibi yabancıların çalışma iznine yönlendirilmesi gibi uygulamalar çalışma izinleri sayısının hızla artmasına imkân tanımıştır. Bu sayede düzenlenen çalışma izni sayısı bir önceki yıla göre yüzde 39,52 artış göstermiştir. İnsanı önceleyen ancak kamu düzeni ve güvenliğinden asla taviz vermeyen bir göç yönetimi anlayışı kararlılıkla uygulanmaktadır. Düzensiz göç ve göçmen kaçakçılarına yönelik 7/24 kesintisiz bir şekilde güvenlik güçleriyle birlikte verilen mücadele sonucunda düzensiz göç büyük oranda azaltılmıştır. Bunun temelinde sınırda alınan sıkı tedbirler, ülke içinde etkin denetim ve operasyonlar, insan haklarına saygı temelinde yürütülen ve hızlı işleyen bir sınır dışı mekanizması bulunmaktadır. Bu kapsamda düzensiz göçle mücadeledeki temel stratejimiz sorunun kaynağında çözümü, etkili sınır güvenlik tedbirleri, ülke içerisinde etkin yakalama, düzensiz işgücü göçüyle mücadele ile etkin ve seri işleyen sınır dışı mekanizmalarının tesisi olarak beş aşamadan oluşmaktadır. Bu doğrultuda, düzensiz göçü kaynağında önlemeye yönelik ulusal ve uluslararası mekanizmalar ve işbirliklerinin güçlendirilmesine, sınır güvenliğinin artırılması ve düzensiz göçle mücadele alanında tedbirlerin geliştirilmesine, yabancı işgücü göçünün etkin ve kapsamlı politikalarla yönetilmesine, düzensiz göçmenlerin insan hakları standartları çerçevesinde geri gönderilmesi sisteminin güçlendirilmesi ve yeniden uyumlarının sağlanmasına devam edilecektir. Sınır güvenliğimizin en üst düzeyde tutulması için güvenlik duvarları, aydınlatma sistemleri, kamera ve algılayıcı sistemler, elektro-optik kuleler, devriye yolları vb. fiziki engel teknolojik güvenlik sistemlerinin yapımı hız kesmeden devam etmektedir. Gözetleme ekipmanları ve sistemleri sayesinde sürekli keşif/gözetleme çalışmaları yapılmakta olup devriye yolları sayesinde Hudut Birlikleri, Emniyet ve Jandarma Güçleri sürekli devriye faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu faaliyetlerin sonucunda 2024 yılında 225.831, 2025 yılında 160.253, 2026 yılında ise 106.847 düzensiz göçmen yakalanmıştır. Eylül 2026 itibarıyla geçen senenin aynı dönemine göre yüzde lük bir azalış gerçekleşmiştir. Eylül 2026 verilerine göre, ülkemizdeki yabancı sayısı 3,6 milyon dolayında olup geçici koruma altındaki Suriyelilerin sayısı 2,20 milyon, ikamet izniyle ülkemizde bulunan yabancıların sayısı 1,27 milyon, uluslararası koruma başvuru sahibi kişilerin sayısı ise 128 bindir. Düzenli göç yönetiminin etkinliğini artırmak ve göç hareketlerini ülke dışından başlayarak yönlendirebilmek amacıyla ülkeye giriş öncesi kontrol mekanizmaları güçlendirilmektedir. Vize değerlendirme sistemi etkinleştirilerek kamu düzeni ve kamu güvenliği ile yabancının kalış amacına ilişkin değerlendirme yabancı henüz ülkemize gelmeden kaynağında yapılmaktadır. Yabancıların geliş amaçlarının kaynak ülkede değerlendirilmesi ve düzenli göçün öngörülebilir hâle gelmesi amacıyla 2024 yıl sonunda başlatılan ikamet amaçlı vize uygulamasının yaygınlaştırılması planlanmaktadır. Uluslararası öğrenci politikası kapsamında başarılı ve nitelikli öğrencilerin yükseköğretim alanında bölgesel bir cazibe merkezi olan ülkemizi tercih etmelerini sağlamak üzere başvuru ve kabul süreçleri kolaylaştırılmıştır. Göç İdaresi Başkanlığı ile Yükseköğretim Kurulu arasındaki işbirliği protokolü kapsamında öğrenci ikamet izin başvuruları üniversitelerden alınmaktadır. Ayrıca i Temmuz 2025 tarihinden itibaren uluslararası öğrencilere üniversiteye kayıt esnasında yabancı kimlik numarası verilmektedir. İkamet izni başvurularının noterlikler aracılığıyla da yapılmaya başlanmasıyla birlikte belgelerin doğru ve eksiksiz sunulması sayesinde başvurularda yaşanan maddi hatalar önemli ölçüde azalmıştır. Ayrıca Göç İdaresi Başkanlığı bünyesinde faaliyet gösteren Yabancılar İletişim Merkezi (YİMER 157) Türkçe, İngilizce, Arapça, Rusça ve Farsça olmak üzere beş dilde hizmet sunmaktadır. Menşe Ülke Bilgi Sistemi kurularak yabancılarla ilgili işlemlerin yürütülmesinde destek sunulması amacıyla menşe ülke bilgisi raporları, göç alanında politika üretmeye ve analiz yapmaya, ileriye dönük planlamalara ve politikalara destek sunmaya yarayacak konularda araştırmaların yapılması sağlanmıştır. Bu çerçevede Göç İdaresi Başkanlığında son bir yılda menşe ülkelere ilişkin bilgi ihtiyacını karşılayacak 140'ı aşkın rapor hazırlanmıştır. b) Amaç Kanıta dayalı, kamu ve özel kurumların farklı sektörlerini kapsayan bütüncül, özgün, değişen ihtiyaç ve şartlara göre yenilenebilen, etkin ve sürdürülebilir bir göç yönetimi sağlanarak düzensiz göçün önlenmesi temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler a , Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Göç yönetimine ilişkin kurumsal kapasite güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.815) Tedbir 815.5. Vize ve ikamet | İçişleri Bakanlığı (S), Çalışma 1. Katma değer sağlayacak uygulamaları düzenli göçü ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, | nitelikli yabancıların ülkemize sağlıklı yönetmek, düzensiz Dışişleri Bakanlığı gelişi ve amacına uygun göçü önlemek üzere planlı, kalışlarına yönelik düzenleme öngörülü ve etkin olarak yapılacaktır. Tedbir 817.4, Gönüllü, İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri 1. Gönüllü, güvenli ve onurlu güvenli ve onurlu geri Bakanlığı geri dönüş işlemlerine devam gönderme mekanizmaları edilerek bu alanda kurumsal yaygınlaştırılarak etkin bir kapasite artırılacak ve saha şekilde uygulanacaktır. analizleriyle süreç takip edilecekür. 2.3.15. Yurt Dışında Yaşayan Türkler a) Mevcut Durum Yurt dışında yaşayan 6,5 milyonu aşkın vatandaşımızın yaklaşık 5,5 milyonu Batı Avrupa ülkelerine yerleşmiş bulunmaktadır. Türkiye'ye kesin dönüş yapmış olan 3 milyon kadar vatandaşımızla birlikte düşünüldüğünde yaklaşık 9,5 milyon insanımızı ilgilendiren, geniş kapsamlı bir göç olgusunun varlığı ortaya çıkmaktadır. Batı Avrupa ülkeleriyle ilişkilerimizin en önemli boyutlarından birini teşkil eden bu kapsamdaki vatandaşlarımızın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözülmesi dış politikamızın öncelikli konularından biri olarak görülmektedir. Avrupa ülkeleri ile yapılan işgücü anlaşmaları neticesinde 1960'lı yıllardan itibaren başlayan göçlerle birlikte yurt dışında yaşayan Türk diasporası, Türkiye ile hukuki, sosyal ve ekonomik bağlarını güçlü bir şekilde devam ettirmektedir. Söz konusu insanlarımızın bir kısmı Türk vatandaşı ve çoklu vatandaşlık sahibi, bir kısmıysa vatandaşlıktan izinle çıkan Mavi Kart sahipleridir. Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın misafir işçi statüsünden çıkıp bulundukları ülkenin vatandaşlığını alarak bu ülkelerin asli unsurlarından biri haline gelmiş olmaları, devletimizin bu vatandaşlarına bulundukları ülkelerde ve Türkiye'de giderek daha çeşitli ve kapsamlı hizmetler götürmesi sonucunu doğurmuştur. İhtiyaçlar zaman içinde artıp nitelik değiştirirken özellikle son 15 yılda yurt dışındaki vatandaşlarımıza yönelik hizmetlerde de önemli atılımlar gerçekleştirilmiştir. Göçmenlerin yaşadıkları toplumun kültürel çeşitliliğini ve zenginliğini artırdığı genel kabul gören bir gerçektir. Uyum ve katılım, çift taraflı bir süreç olup bu süreçte göçmenlere düşen sorumlulukların yanında göç alan ülkelerin de katılımı teşvik edici ve kucaklayıcı nitelikte politikalar oluşturma sorumlulukları bulunmaktadır. Yurt dışındaki insanımızın, anadilleri ve kültürleriyle bağlarını koparmadan bulundukları toplumların sosyal, ekonomik, siyasal ve kültürel hayatına katkıda bulunan, hukuk düzenine saygılı, mutlu ve refah içinde yaşayan bireyler olmaları hedeflenmektedir. 11 Eylül 2001 sonrasında, din ekseni ve İslam karşıtlığı ile yeni bir boyut kazanan yabancı düşmanlığı, ayrımcılık ve ırkçılığın son dönemde yükseliş eğilimine girdiği görülmektedir. Batı Avrupa ülkelerinde yaşayan Türk toplumu bu ülkelerdeki Müslüman nüfusun önemli bir bölümünü oluşturmakta ve bu olumsuz eğilimlerden doğrudan etkilenmektedir. Son yıllarda, özellikle Batı Avrupa ülkelerinde yaşayan vatandaşlarımıza yönelik yabancı düşmanlığı, ırkçılık ve İslam karşıtlığı saikli saldırılarda artış gözlenmektedir. Vatandaşlarımızın yaşadıkları ülkelerde maruz kaldıkları yabancı düşmanlığı, nefret söylemi ve hukuki sorunlara yönelik birçok çalışma gerçekleştirmekte ve bilgilendirme faaliyetleri yapılmaktadır. Vatandaşlarımızın yoğun olarak yaşadığı ülkelere ilişkin çeşitli saha araştırmaları yapılmakta ve ülke raporları ile rehberler hazırlanarak vatandaşlarımızın kullanımına sunulmaktadır. Bu kapsamda Nefret Suçları ve Ayrımcılıkla Mücadele Portalı oluşturularak yurt dışındaki Türk vatandaşlarını doğrudan ya da dolaylı hedef almış ırkçı ve İslam düşmanı saldırılar Yurt Dışındaki Türk Varlığını Hedef Alan Saldırılar Raporuyla 2018 yılından bu yana kayıt altına alınmakta ve kamuoyuyla yıllık raporlar yoluyla paylaşılmaktadır. Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın, Türkiye'deki kamu hizmetlerinden kolaylıkla yararlanmaları için hazırlanan YTB Cep Rehberi her yıl düzenli olarak kamuoyu ile paylaşılmaktadır. Ayrıca vatandaşlarımızın karşılaştıkları insan hakları ihlalleri ve hukuki sorunlara çözüm üretebilmek amacıyla İnsan Hakları Eğitimi Programı ve mevzuat çalışmaları yürütülmektedir. Öte yandan ev sahibi toplumlarla göçmenler arasında anlayış ve hoşgörünün tesisinde yapıcı bir rol oynama potansiyeli bulunan politikacıların ve medyanın bu konuda sorumlu bir tutum benimsemeleri önemlidir. Politikacıların ve medyanın yabancı düşmanlığı, ayrımcılık ve İslam karşıtlığını tırmandıracak beyan ve tutumlardan kaçınmaları, göçmenlerle içinde yaşadıkları toplumlar arasındaki güvenin geliştirilmesinin önemi vurgulanmaktadır. Aktif katılım açısından eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması, Türk çocuklarına anadil, kültür ve tarih eğitimi verilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çerçevede Türk toplumunun Türkçe anadil dersleri alabilmelerine imkân tanınması konusu da kamu kurumlarımız tarafından yakından takip edilmektedir. Vatandaşlarımızın kimliklerini kaybetmeden küreselleşen dünyada hem Türkçeyi hem de yaşadıkları ülkenin dilini bilen donanımlı bireyler olmaları ülkemizin bu ülkelerle ikili ilişkilerini daha da geliştirecektir. Türkiye ilgili ülke makamlarıyla işbirliği çerçevesinde vatandaşlarımızın bulunduğu ülkelerdeki okullarda eğitim vermek üzere Türkçe ve Türk kültürü öğretmenleri göndermektedir. Çoğunluğu Avrupa ülkelerinde olmak üzere yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın, dini bilgi edinebilmeleri ve vecibelerini yerine getirebilmelerini teminen Diyanet Işleri Başkanlığınca din görevlileri gönderilmektedir. Yurt dışındaki vatandaşlarımızın işsizlik oranları bulundukları ülke ortalamalarının üzerinde seyretmektedir. Vatandaşlarımıza her düzeyde ve her vesileyle yükseköğrenimin ve mesleki eğitimin önemi konusunda yönlendirmelerde bulunulmakta, ayrıca ilgili kamu kurumlarımız yerel makamlarla işbirliği (içinde ovatandaşlarımızın bu konuda bilinçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapmaktadır. Batı Avrupa ülkelerinde yaşayan Türk toplumunun reşit olmayan çocukları, ailelerin eğitim, sağlık, maddi ve sosyal durumları ile çocuklarına karşı tutumları gerekçe gösterilerek, mahkeme kararlarıyla belediyelere bağlı gençlik dairelerinin veya koruyucu ailelerin velayeti altına verilebilmektedir. Son çare olarak başvurulabilecek koruyucu aile sisteminde, çocukların kendi kültürlerine, kendi değerlerine uygun ailelere verilmesi önem arz etmektedir. Kamu kurumları gerekli hukuki destek dâhil olmak üzere vatandaşlarımızı yönlendirmektedir. Yurt dışındaki vatandaşlarımızın koruyucu aile olmaları konusunda bilinçlendirilmelerine de ihtiyaç duyulmakta olup bu yönde çalışmalar yürütülmektedir. Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın ülkemizle bağlarının artırılması ve sosyal, kültürel, hukuki ve ekonomik ihtiyaç ve isteklerinin tespit edilmesi, bu gereksinimlere yönelik uygun politika ve stratejilerin yürütülmesi amacıyla belirlenen hedefler ve tematik ihtiyaçlar doğrultusunda çeşitli çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Yurt dışında yaşayan gençlerimizin milli, manevi, tarihi ve kültürel değerlerimizi tanımaları, özümsemeleri ve gelecek kuşaklara aktarabilmeleri amacıyla düzenlenen Kültürel Hareketlilik ve Eğitim Programlarına 50 bini aşkın gencimiz katılmıştır. Gençlik kampları, staj programları, liderlik akademileri, kişisel gelişim programları, Evliya Çelebi Kültür Gezileri, tecrübe paylaşım programları, gençlik buluşmaları vb. faaliyetler Kültürel Hareketlilik ve Eğitim Programları çerçevesinde icra edilmektedir. Yurt dışında 25 yaş altı 2,3 milyon genç nüfusumuz olduğu tahmin edilmektedir. Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB) tarafından yurt dışında yaşayan çocuk ve gençlerin Türkçe dil becerilerinin geliştirilmesi, Türkçe ile bağlarının güçlendirilmesi ve kültürel aidiyetlerinin desteklenmesi amacıyla yürütülen Türkçe Saati Proje Destek Programı kapsamında 2018'den bu yana yaklaşık 550 proje desteklenmiştir. Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın akademik alandaki başarılarını desteklemek ve bilimsel çalışmaları teşvik etmek amacıyla Yurt Dışı Vatandaşlar Burs Programları kapsamında burs verilmektedir. Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımız tarafından kurulan sivil toplum kuruluşlarının güçlendirilmesi ve Türk toplumunun sosyal katılımının artırılmasına yönelik STK kapasite geliştirme programları ile sivil toplum buluşmaları düzenlenmekte ve mali destekler sağlanmaktadır. YTB tarafından 2011 yılından itibaren söz konusu STK'ların 1.885 projesine maddi destek sağlanmıştır. Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın özellikle yaz aylarında tatillerini Türkiye'de geçirmek üzere karayolu üzerinden geliş ve gidişleri göç hareketliliği içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. YTB tarafından vatandaşlarımıza yönelik Sırbistan, Hırvatistan, Macaristan ve Bulgaristan sınır kapıları ile Kapıkule ve İpsala sınır kapılarında stantlar kurulması, vatandaşlara tercüme ve yol yardım hizmetlerinin sağlanması, bekleme sürelerinin azaltılması, hastane ve mahkeme işlerinin kolaylaştırılması, çağrı merkezi oluşturulması, özel otopark, çocuk ve gençlere yönelik oyun alanlarının oluşturulması gibi birçok hizmet sunulmaktadır. b) Amaç Kültürel kimliğini muhafaza eden, anavatan bağını sürdüren, yaşadığı ülkede bireysel ve toplumsal haklarını koruyarak sosyoekonomik hayata dâhil olan yurt dışında yaşayan Türklerin, Türkiye ile yaşadıkları ülke arasındaki siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel ve bilimsel ilişkilere olumlu katkı yapması ve geleceğinin güvence altına alınması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Sorumlu/ İşbirliği Yapılacak Yürütülecek Faaliyetler Kuruluşlar ve Projeler Politika / Tedbir Yurt dışında yaşayan Türklerin anadilini muhafaza etmesini ve gelişimini sağlamak üzere örgün ve yaygın eğitim destekleri artırılacak müfredat, eğitim araç ve gereçleri ile insan kaynağı geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.819) Tedbir 819.1. Yurt dışında yaşayan Türklerin genç nesillerin Türkçeye ilgisini artırıcı çalışmalar yapılarak yaşadıkları ülkelerde Türkçenin seçmeli diller arasında yer almasına yönelik girişimleri teşvik edilecektir. Milli Eğitim Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Genç nesillerin Türkçeye ilgisini artırmaya yönelik yapay zekâ destekli dil öğrenme platformu dahil olmak üzere uygulamalar yaygınlaştırılacaktır. Yurt dışında yaşayan Türklerin ekonomik, sosyal, kültürel ve kurumsal kapasitesinin gelişmesi desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.820) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Tedbir 820.3. Yurt dışında yaşayan Türklerin yaşadığı ülkelerde istihdamını kolaylaştırmaya yönelik çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 820.4. Yurt dışında yaşayan Türklerin çalışma ve sosyal güvenlik haklarına yönelik bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetleri etkin bir şekilde yürütülecektir. Tedbir 820.5. Türk vatandaşlarının diğer ülkelerdeki sosyal güvenlik hak ve menfaatlerinin korunması ve geliştirilmesi için ikili ve çok taraflı sosyal güvenlik anlaşmaları yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 820.7. Gençler ve kadınlar öncelikli olmak üzere yurt dışında yaşayan Türklerin yaşadıkları ülkelerdeki mesleki eğitim imkânlarından yararlanmalarına yönelik faaliyetler yürütülecektir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Yurt dışında yaşayan Türklerin bulundukları ülkelerdeki istihdamını artırmaya yönelik olarak proje ve işbirlikleri geliştirilecek, bu amaçla yurt dışındaki muhatap kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılacaktır. 1. Yurt dışında yaşayan Türklerin yoğun olarak bulunduğu işyerlerinde, sosyal kurum ve kuruluşlarda, Türk sivil toplum kuruluşlarında çalışma ve sosyal güvenlik haklarına yönelik düzenli bilgilendirme toplantıları yapılacaktır. 1. Vatandaşlarımızın hak ve menfaatleri ile devletimizin çıkarları gözetilerek sosyal güvenlik anlaşmalarının yapılmasına ilişkin müzakere ve tadil çalışmaları yürütülecektir. 1. Mesleki eğitim konusunda yurt dışında yaşayan Türk gençlerinin ve ailelerinin bilinçlendirilmesine yönelik muhatap kurum ve kuruluşlarla işbirlikleri geliştirilerek projeler yürütülecektir. 2.4. AFETLERE DİRENÇLİ YAŞAM ALANLARI, SÜRDÜRÜLEBİLİR ÇEVRE 2.4.1, Afet Yönetimi a) Mevcut Durum Türkiye, üzerinde bulunduğu coğrafyanın jeolojik özellikleri ve iklim değişikliğinin etkileri nedeniyle başta depremler olmak üzere heyelan, sel/su baskını, kaya düşmesi, kuraklık ve erozyon, orman yangınları ve çığ gibi doğa kaynaklı birçok tehlikeye maruz kalmaktadır. Bunun yanı sıra göç hareketleri, endüstriyel kazalar, çevre kirliliği gibi çok sayıda insan kaynaklı tehlikeler de ortaya çıkmaktadır. Bu olaylar, hızlı ve plansız kentleşme, kentlerdeki nüfus yoğunluğu, yanlış arazi kullanımı, altyapı yetersizliği, ekosistemlerin tahrip edilmesi, biyoçeşitlilik kaybı ve afetler konusunda bilinç ve eğitim eksikliği gibi nedenlerle önemli can kayıpları ile sosyal ve ekonomik zararlara yol açan afetlerle sonuçlanmaktadır. Söz konusu kayıpların en az seviyeye indirilebilmesi için risk azaltma faaliyetlerine öncelik veren bütüncül bir afet yönetimi uygulanması elzemdir. Afet risklerinin belirlenmesi, bu risklerin bütüncül bir şekilde önlenmesi ve azaltılmasına amacıyla hazırlanan Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP) 2022 yılında, afetler nedeniyle ortaya çıkan kayıp ve zararların telafi edilmesine yönelik yapılacak iyileştirme çalışmalarının çerçevesini ortaya koymak üzere hazırlanan Türkiye Afet Sonrası İyileştirme Planı (TASİP) 2025 yılında yürürlüğe girmiştir. Ayrıca, 2022 yılında güncellenen Türkiye Afet Müdahale Planının (TAMP), Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerden edinilen tecrübeler doğrultusunda, AFAD koordinasyonunda revize edilmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir. Ulusal ölçekte hazırlanan TARAP'ın yereldeki uygulama aracı olan İl Afet Risk Azaltma Planları (IRAP) kapsamında belirlenen 2.771'i öncelikli 16.771 eylemin 7.064'ü tamamlanmış olup diğer eylemlerin izleme ve değerlendirme süreci devam etmektedir. 16 Ekim 2025 tarihli Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Milli Savunma Bakanlığı hariç tüm bakanlıklarda Acil Durumlar ve Savunma Planlaması Daire Başkanlıkları kurulmuştur. Söz konusu birimler marifetiyle afet yönetimi ve sivil savunmaya dair mevzuatta öngörülen iş ve işlemlerin koordineli şekilde yerine getirilmesi, bilgi akışının kesintisiz sağlanması, afet ve acil durumlardaki müdahale hizmetlerinin etkin ve verimli şekilde yürütülmesi hedeflenmektedir. 31 Aralık 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri Yönetmeliği'yle, afet ve acil durumlarda müdahale hizmetlerinin koordinasyon içerisinde yürütülebilmesi için kurulacak merkezlere dair usul ve esaslar revize edilmiştir. Yönetmelik kapsamında ilk defa nüfusu 50.000 ve üzeri olan ilçeler ile afet durumu valiliklerce belirlenecek ilçelerde ilçe afet ve acil durum yönetimi merkezi kurulması hükme bağlanmıştır. Afet ve acil durumlara ilişkin planlama, müdahale ve iyileştirme süreçlerinin elektronik ortamda takip edilerek daha hızlı ve etkin yönetilmesine olanak sağlayan Afet Yönetimi Karar Destek Sistemi (AYDES) altında 100 ana modül ve 600 alt modül geliştirilmiştir. Mevcut durumda, 142.160 kayıtlı kullanıcıyla hizmet vermeye devam eden sistemin geliştirilmesine devam edilmektedir. Afet durumunda kurum ve kuruluşlar arasında kesintisiz iletişimin sağlanabilmesi için kurulan Sayısal Telsiz Sistemi 2026 yılı sonunda 72 ilde devreye alınacaktır. Sistemin 81 ile yaygınlaştırılmasına devam edilmektedir. Afetlere müdahalede görev alacak ekiplerin standartlarını belirleyen AFAD Akreditasyon Sistemi kapsamında 592 ekip ve 19.703 üye akredite edilmiştir. Buna ek olarak AFAD Gönüllülük Sistemi kapsamında gönüllü olarak başvuranlar eğitimleri tamamlandıktan sonra farklı gönüllülük seviyelerine göre sisteme alınmaktadır. Bu çerçevede Eylül 2026 itibarıyla 1.656.180 kişi gönüllük sistemine kaydolmuş, 374.535 kişi zorunlu çevrimiçi eğitimlerini tamamlayarak Temel AFAD Gönüllüsü, 88.237 kişi de birebir eğitim almak suretiyle Destek AFAD Gönüllüsü olmuştur. Türk Kızılay'ın görev alanına giren faaliyetleri daha etkin bir yapıda yürütebilmesini teminen görev ve yetkileri ile hak ve muafiyetlerine ilişkin düzenlemeleri içeren kanun teklifi TBMM Genel Kuruluna sunulmuştur. İstanbul Sismik Riskin Azaltılması ve Acil Durum Hazırlık Projesi (İSMEP) kapsamında Haziran 2026 itibarıyla 1.001'i okul binası ve 48'i hastane binası olmak üzere toplam 1.195 kamu binasının güçlendirilmesi, 415'i okul binası ve 6'sı hastane binası olmak üzere toplam 455 kamu binasının yeniden inşası tamamlanmıştır. Binalarda depremin neden olduğu maddi zararların karşılanması amacıyla çıkarılan 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu kapsamında Ekim 2025 itibarıyla 11,6 milyon olan sigortalı konut sayısı Ekim 2026 itibarıyla 11,7 milyona ulaşmıştır. Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) verilerine göre ülke genelinde sigortalılık oranı yüzde 58,3'tür. En fazla sigortalılık oranı yüzde 64,3 ile Marmara Bölgesinde, en düşük sigortalılık oranı yüzde 44,7 ile Karadeniz Bölgesi'ndedir. Afet Sigortaları Kanunu'nun deprem dışındaki diğer afet türlerine yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Ülkemizde kurulu toplam deprem gözlem istasyonu sayısı 1.214'e ulaşmıştır. Böylelikle Türkiye, Avrupa'nın en büyük deprem gözlem ağına sahip ülkesi haline gelmiş ve yıllık ortalama 30.000 deprem çözümleme kapasitesine erişmiştir. Ayrıca, deprem ön hasar ve kayıp tahminleri için otomatik rapor üretebilen yerli dijital yazılım sistemi AFAD Deprem Hızlı Hasar Analiz Sistemi (AFAD-DEHAS) geliştirilmiştir. Afetler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi ilan edilen alanlarda imar, altyapı ve üstyapı çalışmaları için gerekli kaynağın sağlanması, yönetilmesi ve ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına aktarılması amacıyla 7441 sayılı Afet Yeniden İmar Fonunun Kurulması Hakkında Kanun 21 Mart 2023 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur. Fonun işleyişine ilişkin Afet Yeniden İmar Fonunun Yapısı ve İşleyişi Hakkında Yönetmelik 2 Şubat 2024 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Son yıllarda küresel iklim değişikliği dolayısıyla yağış şiddetlerindeki artış, yağışın zamansal ve mekânsal dağılımındaki değişiklikler sonucunda ülkemizde noktasal yağış miktarları oldukça artmakta ve taşkınlara sebep olmaktadır. Dünyada ve ülkemizde can ve mal kayıplarına sebep olan taşkınlara karşı gerek yapısal gerekse yapısal olmayan çalışmaların yapılması zarureti bulunmaktadır. Bu sebeple taşkın koruma ve kontrol çalışmaları daha da önem kazanmıştır. 2024 yıl sonu itibarıyla ülkemizde tamamlanan taşkın kontrol tesisi sayısı 11.259'a ulaşmıştır. 2026 yılında ise ülkemizde 207 taşkın kontrol tesisinin yapılması ile birlikte toplam taşkın kontrol tesisi sayısının 11.466'ya ulaşacağı öngörülmektedir. Ayrıca taşkın kontrolüne yönelik ihtiyaç duyulan mevzuat düzenlemelerine ilişkin çalışmalar tamamlanacaktır. AB Taşkın Direktifi (2007/60/EC), Türkiye'nin uyum sağlaması ve katılım sürecinin bir parçası olarak uygulama planı hazırlamasını gerektiren önemli bir politika bileşenidir. 12 Mayıs 2016 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Taşkın Yönetim Planlarının Hazırlanması, Uygulanması ve İzlenmesi Hakkında Yönetmelikle ülkemiz taşkın mevzuatı, Avrupa Parlamentosu ve Konseyi'nin Taşkın Direktifi'ne (2007/60/EC) uyumlu hale getirilme çalışmaları başlatılmış olup 25 havzanın tamamında Taşkın Yönetim Plan çalışmaları tamamlanmıştır. Taşkın afetlerinde kriz yerine risk yönetimine geçişin bütüncül olarak sağlanabilmesi ve muhtemel taşkınların yaşanmadan 12 ila 72 saat öncesinden öngörülerek gerekli tedbirlerin zamanında alınması, can ve mal kayıplarının önlenmesi amacıyla, Taşkın Tahmini ve Erken Uyarı Sistemi (TATUS) çalışmalarına 2021 yılında başlanılmış olup yaygınlaştırılması çalışmalarına devam edilmektedir. Bu kapsamda, Antalya, Batı Karadeniz, Doğu Akdeniz, Doğu Karadeniz, Meriç Ergene ve Susurluk havzalarında toplam 1.024 taşkın tahmin noktasına ulaşılmıştır. Dünya Bankası finansmanıyla 2027 yılından itibaren TATUS kurulumunun hızlandırılması ve yaklaşık 4.300 taşkın tahmin noktasıyla tüm havzaların kapsanması hedeflenmektedir. b) Amaç Yerleşim yerlerinin ve toplumun afetlere karşı dirençliliğinin artırılması, afet risklerinin azaltılarak can ve mal kayıplarının asgari düzeye indirilmesi, afet yönetiminin tüm süreçlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi, toplumun ve tüm kuruluşların afet farkındalığının artırılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler vaz , Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Plika/Teâbir | yapcak Kuruşa Afet yönetimi mevzuat ile beşeri, kurumsal ve teknik kapasite açısından güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.830) Tedbir 830.1. Afetlerle ilgili İçişleri Bakanlığı (S), 1. Bütünleşik afet yönetiminin mevzuat bilimsel, teknik AFAD temelini oluşturan Türkiye Afet normlara ve uluslararası Risk Azaltma Planı, Türkiye Afet standartlara uygun olarak Müdahale Planı ve Türkiye Afet bütüncül bir yaklaşımla Sonrası İyileştirme Planı ilgili güncellenecek ve bütünleşik bir mevzuat ve ihtiyaçlar afet yönetimi sağlanacaktır. doğrultusunda, bilimsel ve teknik normlar ile uluslararası standartlar gözetilerek güncellenecektir. Tedbir 830.2. Afet risklerinin | Milli Eğitim Bakanlığı (S), 1. Milli Eğitim Bakanlığı Arama belirlenmesi, değerlendirilmesi, | İçişleri Bakanlığı, AFAD Kurtarma Biriminin kapasitesinin azaltılmasına yönelik artırılması amacıyla AFAD faaliyetlerin yürütülmesi ve işbirliğiyle eğitimler denetlenmesi ile afet esnasında gerçekleştirilecektir. ve sonrasında yapılan İçişleri Bakanlığı (S), 2. Türkiye Afet Müdahale Planı müdahale çalışmalarının AFAD (TAMP) Hazırlama ve İzleme etkinliğinin Sistemi ilgili kamu kurum ve artırılması için kurumların kuruluşlarının erişimine açılacaktır. uzmanlık alanları dikkate alınarak yetki ve sorumluluklar yeniden düzenlenecek, kurumlar arası koordinasyon güçlendirilecektir. Tedbir 830.3. “Türkiye Afet Yönetimi Strateji Belgesi” hazırlanacaktır. Tedbir 830.4. “İl Afet Risk Azaltma Planları (İRAP)” izlenerek güncelleme çalışmaları yürütülecektir. İçişleri Bakanlığı (5), AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, Üniversiteler, SIK'lar İçişleri Bakanlığı (5), AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, Üniversitler, SIK'lar i. Taslak belge, görüş alma süreçlerinin tamamlanmasıyla yayımlanmaya hazır hale getirilecektir. 1. İRAP izleme ve değerlendirme faaliyetleri yürütülecek, afet risk azaltma portalı tamamlanacaktır. Tedbir 830.5. “Türkiye Afet Risklerinin Azaltılması Platformu”nun etkinliği artırılarak karar alma mekanizması aktif hale getirilecektir. Tedbir 830.6. Afet yönetimi alanında uluslararası işbirlikleri artırılacaktır. Tedbir 830.7. Afet yönetiminden sorumlu merkezi ve yerel birimlerin teknik ve idari kapasitelerinin güçlendirilmesi çalışmaları yapılarak teknik personele deprem yönetmelikleri ve afet yönetimi konusunda düzenli eğitimler verilecektir. İçişleri Bakanlığı (S), AFAD, Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, AFAD İçişleri Bakanlığı (S), AFAD 1. Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP) kapsamında, 2027 yılında Bakanlıklar ile ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla, eylemlerin izlenmesi ve değerlendirilmesi, uygulama sürecinin güncellenmesi ve geliştirilmesi ile yeni dönem önceliklerinin belirlenmesine yönelik çalışmalar yürütülerek afet risk azaltma çalışmaları etkinleştirilecektir. 1. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) bünyesinde Sivil Korunma Mekanizması oluşturulması çalışmaları tamamlanacaktır. 1. AFAD İl Müdürlüklerinde görev yapan yöneticilere yönelik olay yeri yönetimi eğitimleri verilecektir. Afet yönetiminde etkinliği artırmak üzere veri üretimi ve kurumlar arası paylaşımı iyileştirilerek afet yönetimi bilişim altyapısı ve karar destek sistemleri geliştirilmeye devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.831) Tedbir 831.1. Afetlere ilişkin veriler yeterli detayda üretilecek, bütünleşik afet yönetiminin tüm aşamalarına ilişkin planlamalarda kullanılacaktır. İçişleri Bakanlığı (S), AFAD, Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Tedbir 831.2. Afet tehlike türlerine göre ülke ve bölge ölçeğinde bütünleşik erken uyarı ve tahmin sistemleri kurulacak, erken uyarı amaçlı veri analizini, afetlerin izlenmesini, komuta ve sevkiyatı sağlamak üzere yeni teknolojik imkânlardan faydalanılacaktır. İçişleri Bakanlığı (5), Tarım ve Orman Bakanlığı, AFAD, DSI, NDK i. Afet ve acil durumlara ilişkin coğrafi veriler ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilerek AYDES'e aktarılacaktır. 1. DSİ - Taşkın Erken Uyarı Sistemi (TEUS) ve Nükleer Düzenleme Kurumunun Radyasyon İzleme ve Uyarı Sistemi Ağı (RADİSA) yazılımlarının Haber Alma ve Yayma (HAY) sistemine entegrasyonuyla afet ve acil durumlarda erken uyarı mekanizmalarının etkinliğinin artırılması sağlanacaktır. Tedbir 831.3. Afet anında tüm kaynakları etkin bir şekilde yönetebilen ve coğrafi bilgi sistemi temelli karar destek mekanizması geliştirilecek ve güncelliği sağlanacaktır. İçişleri Bakanlığı (S), AFAD, Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Afet ve acil durumlarda kaynakların etkin yönetimi amacıyla personel, araç, İŞ makinesi ve lojistik envanter bilgilerinin Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) tabanlı platformlar üzerinden anlık takibi ve karar destek süreçlerine entegrasyonu sağlanacaktır. 2. AYDES aracılığıyla afet yönetimi süreçlerini daha etkin bir şekilde desteklemek amacıyla sisteme yeni modüller eklenerek geliştirilecektir. Mevcut ve yeni yapılacak olan tüm alt ve üst yapıların afetlere karşı dirençliliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.832 Tedbir 832.2. Afetlere dayanıklı yapılaşmaya yönelik mevzuat gözden geçirilecek, yeni yapılan tüm alt ve üst yapılarda çoklu afet tehlikeleri dikkate alınacaktır. Tedbir 832.4. Eğitim ve sağlık başta olmak üzere kamu hizmetlerinin sunulduğu yapıların afet ve olağanüstü durumlara karşı hazırlık durumu güçlendirilecektir. İçişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, Üniversiteler, STK'lar Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (5), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1.Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği revize edilecek ve uygulanmasına yönelik eğitim materyalleri hazırlanarak eğitimler planlanacaktır. 1. Kamu Binaları Deprem Dayanımı ve Enerji Verimlilik Projesi kapsamında kamu binalarının depreme karşı güçlendirilmesi ve enerji verimli hale getirilmesine devam edilecektir. İklim değişikliğiyle ilgili afet tehlikelerine karşı toplumsal dirençlilik artırılarak uyum kapasitesi güçlendirilecektir. Tedbir 833.1. Taşkın yönetim planları tamamlanarak güncel tutulacaktır. Tedbir 833.2. Taşkın koruma ve kontrol yatırımlarında bölgelerin mevsimsel yağış şartları, nüfusu, stratejik tesisler ve tarım arazilerinin durumu dikkate alınacak, taşkın koruma ve kontrol tesislerinin sayısı artırılacaktır. Kalkınma Planı p.833 Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, DSİ, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler Tarım ve Orman Bakanlığı (S), DSİ 1. Batı Akdeniz, Büyük Menderes, Burdur ve Akarçay havzalarında taşkın yönetim planları güncellenecektir. 1. 200 taşkın kontrol tesisi tamamlanacaktır. Tedbir 833.3. Taşkınların etkilerinin asgari seviyeye indirilebilmesi, dere yataklarına yapılan müdahalelerin önlenmesi ve taşkın riskinin yapılacak tüm çalışmalarda dikkate alınması amacıyla gerekli mevzuat hazırlanacaktır. Tarım ve Orman i Bakanlığı (S), AFAD, DSİ, Yerel Yönetimler Tedbir 833.4. Tüm havzalarda ulusal taşkın ve kuraklık tahmini ve erken uyarı sistemi kurulacaktır. Tarım ve Orman Bakanlığı (S), AFAD, DSİ, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler 1. Taşkın mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır. 1. Taşkın Tahmini ve Erken Uyarı Sisteminin (TATUS) 5 Havzada Yaygınlaştırılmasına yönelik sistemin işletme çalışmaları sürdürülecektir. 2. Kuraklık Tahmini ve Erken Uyarı Sisteminin Kurulması Projesinin işletilmesine yönelik çalışmalar tamamlanacaktır. Afet ve acil durumlara müdahale kapasitesi artırılarak her türlü afete ve acil duruma hızlı, etkili ve kapsamlı bir müdahale yapılması sağ Tedbir 834.1. Afet sırasında aksamadan hizmet verebilecek kesintisiz güvenli haberleşme sistemi oluşturulması amacıyla 81 ilde sayısal telsiz altyapısının kurulumu tamamlanacaktır. Tedbir 834.2. Afet sonrası ihtiyaç duyulan malzeme, ekipman ve araçların tedariki yapılarak lojistik depolarda Tedbir 834.5. Her türlü ölçekteki afet ve acil durumlara müdahale ekiplerinin becerilerini test etmek, kabiliyetleri geliştirmek, müdahale planlarının uygulanabilirliğini ölçmek ve gerekli iyileştirmeleri yapmak amacıyla tatbikatlar gerçekleştirilecektir. w İçişleri Bakanlığı (5), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, AFAD, Jandarma Genel Komutanlığı İçişleri Bakanlığı (S), AFAD İçişleri Bakanlığı (S), AFAD lanacaktır. (Kalkınma Planı p.834 1. 9 ilde sayısal telsiz sisteminin kurulumu tamamlanacaktır. i. Bölgesel lojistik depo sayısı artırılacaktır. 1. Gerçekleştirilecek ulusal ve uluslararası tatbikatlarla paydaşlar arasındaki işbirliği güçlendirilecek, tecrübe ve uyum sağlanarak ekiplerin birlikte çalışma kapasitesi geliştirilecektir. Afet risk aktarım yöntemleri ve finansman imkânları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı Tedbir 836.2. Tüm afet tehlikelerini kapsayacak zorunlu afet sigorta mekanizması geliştirilerek yaygınlaştırılacak, afet sigortası beyanı ve ödemesinin etkin takibi sağlanacaktır. Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, AFAD, SEDDK 1. DASK tarafından verilen Zorunlu Deprem Sigortası teminatı kapsamının deprem dışında kalan diğer doğa kaynaklı afetleri de içerecek şekilde genişletilerek Zorunlu Afet Sigortası mekanizmasının oluşturulmasına yönelik mevzuat düzenlemesi yapılacaktır. Olası bir deprem sonrasında can ve mal kaybının en az seviyede tutulabilmesi için Marmara bölgesinde gerekli risk azaltma çalışmalarına devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.838) Tedbir 838.2. Marmara İçişleri Bakanlığı (S), i. Marmara bölgesindeki afet ve bölgesinde afet ve acil Çevre, Şehircilik ve İklim acil durumlarda kullanılması durumlarda kullanılması Değişikliği Bakanlığı, planlanan geçici barınma planlanan geçici barınma AFAD, Yerel Yönetimler, alanlarının kesin tespiti yapılarak alanlarının kapasitelerinin İlgili Kamu Kurum ve güncellenecek, belirlenecek bu artırılması ve gerekli sosyal Kuruluşları alanlarda ilgili valilik ve belediye donatılarının tamamlanması tarafından geçici barınma sağlanacaktır. merkezlerinin altyapılarının hazır hale getirilmesi ve imar planlarına işlenmesi sağlanacaktır. Afet ve acil durumlara ilişkin toplumsal farkındalık artırılacak ve gönüllülük sistemi geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.839) Tedbir 839.2. “AFAD İçişleri Bakanlığı (5), AFAD | 1. AFAD gönüllülerinin bireysel Gönüllülük Sistemi”nin olarak akredite edilebileceği geliştirilmesi ve gönüllü Teknik AFAD Gönüllülük Sistemi niteliğinin artırılması ve AFAD gönüllülerinin ekip olarak sağlanacaktır. destek çalışmalarına katılabileceği Ekip AFAD Gönüllülük Sistemi geliştirilerek devreye alınacaktır. Tedbir 839.3. Eğitimin tüm Milli Eğitim Bakanlığı (S), 1. Eğitim kurumlarında çalışanlar kademelerinde afet İçişleri Bakanlığı, AFAD ve öğrenciler tarafından afet farkındalığının artırılmasına öncesi, sırası ve sonrasında ilişkin çalışmalar yapılması gerekenlere dair AFAD yürütülecektir. işbirliğiyle afet farkındalık eğitimleri verilecektir. Afet yönetiminde engelli, yaşlı, kadın ve çocukların farklılaşan ihtiyaçları dikkate alınacaktır. (Kalkınma Planı p.841 Tedbir 841.1. Engelli, yaşlı, İçişleri Bakanlığı (S), Aile 1. Engelli, yaşlı, kadın ve çocuklar kadın ve çocuklar ile ve Sosyal Hizmetler ile yakınlarına yönelik eğitim yakınlarına yönelik farklı afet Bakanlığı, AFAD içerikleri, rehber dokümanlar ve durumlarında afet öncesinde, uygulama araçları geliştirilecek, sırasında ve sonrasında hedef gruplara ulaştırılmasına yapılması gerekenlere ilişkin yönelik faaliyetler detaylı rehberler hazırlanacak gerçekleştirilecektir. ve eğitimler verilecektir. Tedbir 841.2. Toplanma ve İçişleri Bakanlığı (5), Aile 1. Geçici konaklama merkezi geçici barınma alanlarının ve Sosyal Hizmetler planları hazırlanırken yaşlılar, engelli, yaşlı, kadın ve Bakanlığı, Çevre, Şehircilik | kadınlar, çocuklar, hamileler, çocukların farklılaşan ve İklim Değişikliği fiziksel ve zihinsel engeli olanlar ihtiyaçlarını karşılayacak Bakanlığı, AFAD ve aileleri, şehit yakınları, gaziler nitelikte olması sağlanacaktır. ve ailelerinin farklılaşan ihtiyaçları gözetilerek sunulan hizmetlere erişimlerini kolaylaştırıcı tedbirler alınması sağlanacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026(1) | 2027(2) Zorunlu Deprem Sigortasına Dâhil Olan Konut ve Işyeri Sayısı Sayısal Telsiz Sistemine Dâhil Edilen 1l Sayısı AFAD Lojistik Depo Sayısı Tamamlanan Taşkın Kontrol Tesisi Sayısı Adet 11 259 11 466 il 666 Havza Bazlı Tamamlanan Taşkın Erken Uyarı Sistemi Adet 1 (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.4.2. Kentsel Dönüşüm a) Mevcut durum Ülkemizin önemli bir kısmının deprem başta olmak üzere afet riski altında olduğu gerçeği, standartlara uygun olmayan yapı stokunun dönüşüm sürecinin hızlandırılarak sosyal yapının ihtiyaçlarına ve sürdürülebilir şehirleşme özelliklerine uygun, afetlere karşı dirençli yerleşim alanlarının oluşturulması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, kentsel dönüşümü teşvik edici programların uygulanmasına, mevzuatın geliştirilmesine ve toplumsal farkındalığın artırılmasına önem verilmektedir. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında 59 ilde 292 riskli alan, 38 ilde 200 kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ve 11 ilde 20 yenileme alanı ilan edilmiştir. Ayrıca yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere 77 ilde 65 bin hektar büyüklüğünde rezerv yapı alanı belirlenmiştir. Riskli yapıları tespit etmek üzere Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca lisanslandırılan üniversite, kamu kurumu, sivil toplum kuruluşu, yapı denetim kuruluşları ve yapı laboratuvarlarının da bulunduğu 1.696 kurum ve kuruluş görevini yürütmektedir. Bu kurum ve kuruluşlar tarafından 1.480.000 bağımsız birimin riskli yapı olduğu tespit edilmiş olup dönüşüm alanları ile birlikte kentsel dönüşüm kapsamına alınan toplam bağımsız birim sayısı 2.761.000'dir. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamındaki riskli yapıların yerine yapılacak yeni uygulamalar hususunda hak sahiplerinin karar alma süreçlerine etkin katılımının sağlanması ve mevcut ekonomik koşullar gözetilerek yapı ruhsatı kapsamında yapı müteahhitlerince verilen teminat bedeli oranının yeniden düzenlenmesi hususlarını içeren 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 4 Şubat 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Dönüşüm Projeleri Özel Hesabının ihdas edildiği 2012 yılından itibaren başta kurumsal ve bireysel kira yardımı, faiz desteği, kamulaştırma ve dönüşüm uygulamalarında kullanılmak üzere Eylül 2026 itibarıyla (cari fiyatlarla) yaklaşık 351 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir. Başta İstanbul olmak üzere kentsel dönüşümü teşvik edici programların uygulanmasına hız verilmiştir. Bu kapsamda 22 Şubat 2024 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı'yla Istanbul'da yürütülecek kentsel dönüşüm uygulamaları çerçevesinde parseldeki gerçek veya tüzel kişilere hibe, kredi ve tahliye desteğini kapsayan yapım için yardım verilmesine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir. 30 Nisan 2025 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile hak sahiplerine verilebilecek hibe ve kredi bedelleri güncellenmiş, 875 bin TL'si hibe, 875 bin TL'si kredi ve 125 bin TL'si de tahliye desteği olmak üzere toplam destek 1,875 milyon TL olarak belirlenmiştir. Yarısı Bizden Kampanyası adıyla yürütülen program kapsamında toplam 70.416 bağımsız birim için 86,7 milyar TL destek sağlanmıştır. Ülkemizin yüksek afet ve yapı stokunun risk durumu nedeniyle kentsel dönüşüm ihtiyacı ve dönüşüm alanlarının önceliklendirilmesi hususu önemini korumaktadır. Bu çerçevede afet ve iklim tehlikeleri, toplumsal ve ekonomik güçlükler, yapı stoku niteliği ve risk analizlerini dikkate alan bir değerlendirme sistemi geliştirilmesi gerekmektedir. Kentsel dönüşüm sürecinde, alanın özelliklerine ve kentin içindeki fonksiyonuna göre bir dönüşüm senaryosu uygulanması ve dönüşüm alanlarının bir stratejiye bağlı olarak geliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir. b) Amaç Afet tehlikesi ve riski altındaki alanlar ile bu alanların dışındaki riskli yapıların sağlıklı ve güvenli yaşamayı esas alacak şekilde dönüştürülmesine yönelik uygulamaları etkinleştirmek ve yaygınlaştırmak temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Ni , Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika / Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Kentsel dönüşümün şehir dokusuna, estetiğine ve kimliğine uygun şekilde yerinde dönüşüm anlayışıyla, yaşam kalitesini yükseltme ile kent aidiyetini ve yerel bağları güçlendirme amacı çerçevesinde farklı müdahale türlerini içeren bütüncül bir bakış açısıyla yürütülmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.843 Tedbir 843.1. Kentsel Çevre, Şehircilik ve 1. İstanbul başta olmak üzere ilan dönüşüm uygulamaları, İklim Değişikliği edilen tüm dönüşüm alanlarında farklı kentsel sorunlarla Bakanlığı (S), mevcut durum analizleri yapılarak ortaya çıkan dönüşüm Kentsel Dönüşüm çevresel, sosyal, fiziki ve ihtiyaçlarını gözetecek ve Başkanlığı, İLBANK, ekonomik yapı özellikleri farklı müdahale türlerini TOKİ, Yerel doğrultusunda dönüşüm içerecek şekilde bütüncül bir Yönetimler çalışmalarına devam edilecektir. aklaşımla geliştirilecektir. Tedbir 843.3. Kentsel Çevre, Şehircilik ve 1. Kentsel dönüşüm strateji dönüşüm strateji İklim Değişikliği belgelerinin hazırlanmasının belgelerinin hazırlanması Bakanlığı (S), zorunlu hale getirilmesi için zorunlu hale getirilecektir. Kentsel Dönüşüm mevzuat düzenlemesi yapılacaktır. Başkanlığı, Yerel Yönetimler Kentsel dönüşüm alanlarının önceliklendirilmesine ilişkin afet ve iklim tehlikeleri, toplumsal ve ekonomik güçlükler, yapı stoku niteliği ve risk analizlerini dikkate alan bir değerlendirme sistemi geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.844) Tedbir 844.1. Kentsel Çevre, Şehircilik ve 1. Kentsel dönüşüm alanlarının dönüşüm alanlarının İklim Değişikliği önceliklendirme analizine yönelik önceliklendirilmesine ilişkin Bakanlığı (S), veri altyapısı ve yazılım analizlerde kullanılmak AFAD, Kentsel geliştirilecektir. üzere veri altyapısı Dönüşüm Başkanlığı geliştirilecektir. Kentsel dönüşüm uygulamalarında uzlaşma süreçleri geliştirilecek ve süreç hızlandırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 847.1. Kentsel Çevre, Şehircilik ve 1. Kentsel dönüşüm dönüşüm uygulamalarındaki İklim Değişikliği uygulamalarında sahada uzlaşma süreçlerinde Bakanlığı (5), karşılaşılan hukuki ve idari katılımcılık mekanizmaları Kentsel Dönüşüm sorunların giderilmesi, uygulama geliştirilecek, Başkanlığı süreçlerinin daha etkin hale anlaşmazlıkların daha hızlı getirilmesi ve kamu eliyle çözüme ulaştırılması için yürütülen dönüşüm projelerinin ihtisas mahkemeleri daha hızlı ve etkin şekilde oluşturulacaktır. gerçekleştirilmesine yönelik mevzuat düzenlemesi yapılacaktır. Olası Marmara depremine karşı riskli yapı stokunun yenilenmesi için gerekli alışmalar hızlı ve etkin bir şekilde yürütülecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 849.1. Kentsel Çevre, Şehircilik ve 1. İstanbul'da Yarısı Bizden dönüşüm konusunda İklim Değişikliği Kentsel Dönüşüm Kampanyasına toplumsal farkındalık artırılarak | Bakanlığı (5), devam edilecektir. teşvik edici programlarla Kentsel Dönüşüm dönüşüm süreci Başkanlığı hızlandırılacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri | Birim | 2025 2026(1) | 2027(2) Kentsel Dönüşüm Strateji Belgesi Hazırlanan dt | 6) 8) ss İl Sayısı (Kümülatif) (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.4.3. Şehirleşme a) Mevcut Durum Ülkemizin coğrafi konumu, afet riski ve şehir nüfus yoğunlukları göz önünde bulundurulduğunda şehirlerin planlanmasında afet tehlikelerinin dikkate alınması, yaşam kalitesinin yükseltilmesi, nitelikli yaşam alanlarının oluşturulması yönünde gerekli standartların belirlenmesi ve tedbirlerin alınması önem taşımaktadır. Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerden etkilenen şehirlerin tarihi, sosyal ve kültürel dokuları gözetilerek iklim değişikliği ile afetlere dirençli ve yaşam kalitesini yükselten şehircilik anlayışıyla yeniden inşa edilmesi çalışmalarına devam edilmektedir. Afet tehlikelerini dikkate alarak planlama yapılması ve yerleşim alanlarında yaşanabilecek olası afet risklerinin bertaraf edilmesi amacıyla mekânsal planlara esas jeolojik-jeoteknik ve mikro bölgeleme etütleriyle ilgili çalışmalara devam edilmektedir. Söz konusu etüt çalışmalarının elektronik ortamda tutularak gerekli veriye daha hızlı ve doğru bir şekilde erişimin sağlanabilmesi için bilgi sistemleri altyapısını geliştirme çalışmaları yürütülmüş ve bu amaçla oluşturulan Yer Bilimsel Etüt Bilgi Sisteminin (YERBİS) yazılım ve donanım bileşenleri yeniden yapılandırılmıştır. Kent-kır yapısını daha doğru yansıtmak üzere, Avrupa İstatistik Ofisince geliştirilen Kentleşme Derecesini esas alarak TÜİK tarafından yapılan sınıflamaya göre 2025 yılı itibarıyla nüfusumuzun yüzde 67,5'i yoğun kent, yüzde 15,8'i orta yoğun kent ve yüzde 16,8'i kır olarak sınıflandırılan yerlerde yaşamaktadır. Kentlerin gelişim süreçlerinin ve yaşanabilirlik düzeylerinin izlenebilmesi amacıyla kentsel yaşam kalitesinin ölçülmesine yönelik geliştirilen kentleri izleme sisteminin gerçekleştirilen pilot çalışma sonuçları da dikkate alınarak yaygınlaştırılmasına devam edilmektedir. Şehirlerin kentsel yeşil alan standartlarını ve yaşam kalitesini yükseltmek için millet bahçeleri yapım çalışmaları yürütülmektedir. Eylül 2026 itibarıyla 41,1 milyon m? millet bahçesi yapımı tamamlanmıştır. İmar planı değişikliği sonucu oluşan değer artışının belli oranlarda kamuya kazandırılması yönündeki çalışmalara devam edilmektedir. Bu kapsamda 2020 yılından itibaren 7,83 milyar TL kamu adına tahakkuk ettirilmiştir. Özellikle binalara ilişkin mülkiyet haklarının yönetimi ve mevcut yapı stokunun üç boyutlu dijital ortamda izlenmesi amacıyla kentsel alanlarda üç boyutlu şehir modelleri üretimi ve üç boyutlu kadastro altlıklarının oluşturulması çalışmaları gerçekleştirilmektedir. Bu kapsamda 52 ilde yaklaşık 2,5 milyon hektarlık kentsel alanda çalışmalar tamamlanmış olup 29 ilde ise devam etmektedir. Gayrimenkul piyasasının daha etkin işlemesini sağlamak üzere nesnel ölçütlere dayalı bir gayrimenkul değerleme sisteminin geliştirilmesi amacıyla 3 Boyutlu Taşınmaz Yönetim Bilgi Sisteminin bileşeni olarak Değer Bilgi Merkezi kurulmasına ve İstanbul ilinde toplu değerleme çalışmalarına başlanmıştır. Akıllı şehir uygulamalarının etkin bir şekilde yürütülmesi ve yaygınlaştırılması amacıyla hazırlanan 2030 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planına ilişkin 2026/11 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi 19 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. b) Amaç İklim değişikliği ve afetlere karşı dirençli, tarihi ve kültürel birikimiyle uyumlu nitelikli yerleşim alanlarına sahip, herkes için erişilebilir kentsel hizmetler sunulan, yaşam kalitesi yüksek, yeşil ve dijital teknolojilere dayalı akıllı, güvenli, sürdürülebilir şehir ve yerleşimler oluşturmak temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika /Tedbir Sorumlu/ Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Şehirlerin planlamasında iklim değişikliği ve afetlere karşı dirençliliğin sağlanması, coğrafi özellikler ile kültürel ve doğal değerlerin gözetilmesi esas alınacak, başta yeşil alanlar olmak üzere kamusal alanların erişilebilirlik ve kapsayıcılık ilkesi çerçevesinde oluşturulması ve korunması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.851) Tedbir 851.7. Şehirlerde yeşil Çevre, Şehircilik ve 1. 95 milyon m? alanda millet alanlar şehir büyüklüğü, nüfus İklim Değişikliği bahçelerine ilişkin yer seçimi, yoğunluğu, erişilebilirliği ile iklim Bakanlığı (S), TOKİ, projelendirme ve yapım ve coğrafyaya göre belirlenen Yerel Yönetimler çalışmaları yürütülecektir. tasarım kriterleri gözetilerek yeşil şehir vizyonu çerçevesinde bütüncül bir yaklaşımla planlanarak artırılacak, bu kriterler doğrultusunda tüm illerde millet bahçesi çalışmaları sürdürülecektir. Şehirlerde topografyaya, tarihi ve kültürel birikimlere uyumlu ve sosyal yapı ihtiyaçlarını karşılayan mimari yapılaşma sağlanacak, mahalle kültürü ve kent bilinci Kalkınma Planı p.853 ile aidiyeti geliştirilecektir. Tedbir 853.2. Her şehrin özgün karakterini, medeniyet birikimini gözeten insan odaklı, akıllı, yeşil, güvenli, iklim dirençli ve kimlikli şehir ögelerinin kullanımı yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 854.1. Kentsel yaşam kalitesinin ölçülmesine ilişkin kriterler uluslararası göstergeler dikkate alınarak geliştirilecek, ölçüm ve izlemeye yönelik mekanizma oluşturulacaktır. Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerden etkilenen şehirler tarihi, sosyal ve kültürel dokuları gözetilerek iklim dostu, afete dirençli ve yaşam kalitesini yükselten bir şehircilik anlayışıyla yeniden inşa edilecektir. (Kalkınma Planı p.855 Tedbir 855.3. Şehir merkezlerinde depremden hasar görmüş sembolik ve manevi değeri yüksek- kültürel mirasın korunması ve onarımı sağlanacak, kent kültürünü yaşatan ve toplumun hatıralarının biriktiği alanlar aslına uygun olarak yeniden inşa edilecektir. Çevre, Şehircilik ve Iklim Değişikliği Bakanlığı (S) Kentsel yaşam kalitesinin ölçülmesi sağ Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler 1. Kentsel tasarım projelerinde şehrin özgün karakterini, medeniyet birikimini gözeten insan odaklı, akıllı, yeşil, güvenli, iklim dirençli ve kimlikli şehir ögelerinin kullanımının yaygınlaştırılmasına ilişkin çalışmalar yapılacaktır. 1. Kentsel yaşam kalitesinin ölçülmesine ilişkin geliştirilen kentleri izleme sisteminin dört ilde uygulaması gerçekleştirilecektir. 1. 2023 yılı Şubat ayında meydana gelen depremlerde yoğun yıkım yaşanan Hatay, Kahramanmaraş, Adıyaman, Malatya, Osmaniye ve Gaziantep illerinde tarihi ve kültürel değeri haiz kent merkezlerinde yeniden inşa çalışmaları tamamlanacaktır. Sayısal, güncel ve güvenilir kadastro verilerinin sunulması için altyapı çalışmaları tamamlanacak, bütünleşik mülkiyet verilerinin elektronik ortamda sunulması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.858 Tedbir 858.1. Tek koordinat sistemine geçilecek ve kadastro modernizasyonu tamamlanacaktır. Tedbir 858.3. Kentsel alanlarda üç boyutlu şehir ve bina modelleri üretimi gerçekleştirilecek, çok boyutlu Çevre, Şehircilik ve Iklim Değişikliği Bakanlığı (5S), TKGM Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (5S), TKGM, Yerel Yönetimler kadastro altyapısı kurulacaktır. 1. Kadastro modernizasyon çalışmalarının tamamlanmasına yönelik olarak kadastro güncelleme, iyileştirme ve sayısallaştırma faaliyetleri ürütülecektir. 1. 29 ilde devam eden üç boyutlu şehir ve üç boyutlu bina modellerinin üretilmesine yönelik çalışmalar tamamlanacaktır. Gayrimenkul piyasasının etkin işlemesine katkı sağlanması amacıyla gayrimenkullerin k mekanizma kurulacaktır. (Kalkınma Planı p.859 gerçek değerinin takibine yöneli Tedbir 859.1. Gayrimenkul değer değişimlerinin takip edilmesi ve taşınmaz değer Çevre, Şehircilik ve Iklim Değişikliği. Bakanlığı (S), GİB, haritalarının oluşturulabilmesi TKGM, Yerel için teknik altyapı geliştirilecektir. Yönetimler | İl 1. Taşınmazların değerlerine yönelik veriler ile mülkiyet bilgilerinin tutulmasına yönelik Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemine entegre bir gayrimenkul değer bilgi merkezi kurulacaktır. Tedbir 859.2. Gayrimenkul Çevre, Şehircilik ve 1. Gayrimenkul değer tespitine değerinin doğru tespit edilmesi Iklim Değişikliği yönelik mevzuat çalışmaları için mevzuat altyapısı çalışmaları Bakanlığı (5), GİB, tamamlanacaktır. yapılacaktır. TKGM, Yerel Yönetimler d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim | 2025 2026(1) 2027(2) Kadastro Modernizasyonu Kapsamında Yenilenen/Sayısallaştırılan Parsel Sayısı (3) Bin Adeti 23 072 24572 26 272 Türkiye Kentleri İzleme Çerçevesinde İzlenen 1 1 5 Kent Sayısı (Kümülatif) (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Tapu ve Kadastro Programının performans göstergelerinden biridir. 2.4.4. Konut a) Mevcut Durum TÜİK verilerine göre 2025 yılında 1.191.457 daire için yapı ruhsatı düzenlenmiştir. 2026 yılının ilk altı aylık döneminde ise 514.813 daire için yapı ruhsatı verilmiştir. 2025 yılında 692.738 konuta yapı kullanma izin belgesi düzenlenmiştir. Bu sayı 2026 yılının ilk altı aylık döneminde 307.440 olmuştur. Türkiye genelinde ilk el konut satış sayısı Eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 3,9 oranında artarak 51.519, ikinci el konut satışları ise Eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 15,3 oranında azalarak 90.871 olmuştur. Toplam konut satışları içinde ilk el konut satışlarının payı yüzde 36,2, ikinci el konut satışlarının payı yüzde 63,8'dir. Türkiye genelinde ipotekli konut satışları Eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 5,1 oranında artarak 23.397 olmuştur. Toplam konut satışları içinde ipotekli satışların payı yüzde 16,4 olarak gerçekleşmiştir. Eylül 2026 itibarıyla Türkiye'de toplam konut sayısı 44,3 milyondur. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) tarafından 2019-2025 döneminde 496.572 konutun inşaatı tamamlanarak hak sahiplerine teslim edilmiştir. Üretilen konutların yaklaşık yüzde 91'i sosyal konut niteliğindedir. TOKİ tarafından 2026 yılı Ocak-Eylül döneminde 157.482 konut tamamlanmıştır. Ayrıca ülkemizde yaşanan kira baskısının azaltılması ve konuta erişimin kolaylaştırılması amacıyla ilk kez kiralık sosyal konut modeli hayata geçirilmiştir. Bu kapsamda, İstanbul'da planlanan 15 bin kiralık konutun ilk etabını oluşturan 1.071 konutun sunumu gerçekleştirilmiştir. Konut üretiminde yaşlıların, gençlerin, engellilerin ve kadınların konuta erişiminin artırılması, dar gelirliler için ekonomik olarak karşılanabilir konut üretilmesi, konut piyasasında beşeri ve teknik kapasitenin artırılması, uygulamada etkinlik, afetlere karşı risk azaltma ve dirençlilik, eskisinden daha sağlam inşa prensipleri doğrultusunda konutun çevresiyle bir bütün olarak ele alınması hedeflenmektedir. Bu kapsamda arz ve talep yönlü ihtiyaç duyulan veri kaynakları geliştirilerek, konut arz ve talebinin niteliğini veriye dayalı analizlerle belirlemeye yönelik araştırma ve projeler öncelikli görülmektedir. 7269 sayılı Kanun kapsamında Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremler neticesinde yıkık, ağır ve orta hasarlı konut, işyeri ve ahırı bulunan hak sahibi vatandaşlar için her türlü üstyapı, altyapı ve sosyal donatının inşası ve kredi desteği sağlanmasına ilişkin çalışmalarda sona gelinmiştir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından AFAD koordinasyonunda belirlenen yeni yerleşim alanlarında TOKİ Başkanlığı, Emlak Konut Genel Müdürlüğü ve Bakanlık tarafından konut yapımı tamamlanmak üzeredir. Ayrıca hak sahiplerinin talebi doğrultusunda 7452 sayılı Kanun çerçevesinde Yerinde Dönüşüm Projesi kapsamında da konut üretimi gerçekleştirilmektedir. Deprem bölgesinde, Eylül 2026 itibarıyla 452.983 konutun ihalesi yapılmış, 455.357 konut ve işyerinin kurası çekilmiştir. Depremler sonrasında bugüne kadar 44,4 milyar TL'yi geçen kira yardımı yapılmıştır. b) Amaç Sürdürülebilir kentsel çevre için konut planlaması ve yönetiminin bütüncül olarak ele alınması ve veriye dayalı etkin işleyen konut piyasasında barınma hakkı çerçevesinde başta dar gelirliler olmak üzere herkesin ekonomik olarak karşılanabilir, enerji verimli, dirençli, güvenli ve sağlıklı konutlara erişiminin sağlanması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika / Tedbir Sorumlu/ İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler Arz ve talep dengesi gözetilerek herkesin güvenli, dirençli, ekonomik olarak karşılanabilir konutlara erişimi artırılacaktır. (Kalkınm Tedbir 862.1. Özellikle kentlerdeki barınma sorununa sağlıklı çözümler üretilebilmesi için dar gelirlilere, kadınlara, engellilere ve gençlere yönelik toplu konut uygulamaları ürütülecektir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (5), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, TOKİ, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Sosyal konut yapımına devam edilecek olup 150.000 konut teslim edilecektir. Afetler sonucunda ortaya çıkan konut ihtiyacının karşılanmasında bütüncül, adil, maliyet etkin, şeffaflığı ve hesap verebilirliği esas alan çözümler geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 863.1. Afetlerden etkilenenlere temel insani ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri, güvenli, ulaşılabilir, afetlere karşı dayanıklı ve asgari hayati hizmetleri içeren afet konutları bütüncül bir planlama dâhilinde inşa edilecektir. Tedbir 863.2. Afet konutlarının yapımında afetzedelerin barınma ihtiyacını en kısa zamanda karşılayacak şekilde hak sahipliği, geri ödeme ve finansman yöntemleri ile ilgili mevzuat yeniden ele alınacaktır. Tedbir 863.3. Afetzedelerin barınma ihtiyacının karşılanmasında standart, işlem sürelerini kısaltan, afetten etkilenme ve konut sahipliğini hakkaniyete uygun şekilde dikkate alan modeller ve süreçler geliştirilecektir. İçişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD, TOKİ, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerden etkilenen illerdeki afet konutu inşaatları tamamlanacaktır. İçişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları İçişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Hak sahibi vatandaşların borçlandırma, tahsil-takip işlemlerinin daha etkin kontrolü için mevzuat güncelleme çalışmaları yapılacaktır. 1. Afetzedelerin barınma ihtiyacının karşılanmasında hak sahipliği, yeni yerleşim yerine ilişkin planlama, geri ödeme ve finansman yöntemleriyle ilgili mevzuat değişikliği yapılacaktır. amaaa Hedefler Performans Performans Göstergeleri |( | Birim | 2025 2026 (1) | 2027 (2) Dar ve Orta Gelirlilere Yönelik Yıllık Üretilen (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.4.5. Çevrenin Korunması a) Mevcut Durum Çevrenin etkin korunmasının sağlanması, Türkiye'nin ve dünyanın sosyo-ekonomik açıdan refahını uzun dönemde geliştirecek en önemli konulardan biridir. Hızla artan nüfus, şehirleşme, ekonomik faaliyetler ve çeşitlenen tüketim alışkanlıkları çevre üzerindeki baskıyı artırmakta ve başta iklim değişikliği olmak üzere çölleşme, biyolojik çeşitlilik kaybı ve kuraklık gibi birçok çevre probleminin her geçen gün insan yaşamını ve kalkınma sürecini daha belirgin bir şekilde etkilemesine neden olmaktadır. Bu kapsamda çevre ve doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimi gittikçe önem kazanmaktadır. Türkiye'de çevre sorunlarına yönelik politikalar, 2053 yılı net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda, Birleşmiş Milletler üyesi ülkelerin 2030 yılına kadar ulaşmayı hedeflediği Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarıyla (SKA) uyumlu bir şekilde geliştirilmekte ve uygulanmaktadır. Bu kapsamda çevre alanında kurumsal kapasite, mevzuat ve standartların geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Türkiye iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında kararlı hedefler belirleyerek konuya ilişkin hassasiyetini küresel ölçekte ortaya koymaktadır. 2021 yılında Türkiye'nin ekonomik ve sosyal kalkınma hakkına halel getirilmemesi şartıyla Paris Anlaşmasına taraf olunmuştur. Ardından Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda hazırlanan Türkiye'nin Uzun Dönemli İklim Stratejisi, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Sekretaryasına Kasım 2024'te sunulmuştur. Paris Anlaşması gereğince taraf ülkelerin Ulusal Katkı Beyanlarını (NDC) güncelleme yükümlülüğü doğrultusunda, İklim Değişikliği ve Uyum Koordinasyon Kurulu (İDUKK) kararıyla Türkiye'nin İkinci Ulusal Katkı Beyanı Birleşmiş Milletler İklim Zirvesinde ilan edilmiş, 2035 yılı için sera gazı emisyonlarının 466 milyon ton CO, eşdeğeri azaltılarak toplam 643 milyon ton CO, eşdeğeri seviyesine düşürülmesi taahhüt edilmiştir. Ayrıca, İkinci Ulusal Katkı Beyanı doğrultusunda güncellenen İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı (2026-2035) ile İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planının (2026-2035) 2026 yılı içinde yayımlanması öngörülmektedir. Türkiye, Kasım 2026'da Antalya'da düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31'inci Taraflar Konferansına (COP31) ev sahipliği yapacaktır. COP31 Başkanlığınca açıklanan 10 öncelikli alan ile 6 küresel uygulama hedefini içeren COP31 Eylem Gündeminde sıfır atık ve metan azaltımı, temiz enerji ve elektrifikasyon, yeşil sanayileşme, iklime dirençli şehirler, gıda güvenliği, okyanuslar ve denizler, dinamik ve dirençli sağlık sistemleri, iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik ve arazi tahribatı alanlarındaki sinerjiler, gençlik ve eğitim ile ulusal katkı beyanlarının uygulanmasının desteklenmesi öncelikli alanlar olarak belirlenmiştir. Ayrıca gündemde, 2035 yılına kadar elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının yüzde 35'e çıkarılması, belediye atıklarındaki öngörülen artışın en az yarıya indirilmesi, binalarda enerji yoğunluğunun en az yüzde 25 azaltılması ve küresel döngüsel malzeme kullanım oranının en az yüzde 15'e çıkarılması gibi küresel hedefler ortaya konulmuş, bu hedeflere ulaşılmasına katkı sağlamak üzere elektrifikasyon, yeşil sanayileşme, temiz teknolojiler, iklim finansmanı, döngüsel ekonomi, deniz çöpleri ve okyanusların korunması, iklime dirençli şehirler, yeşil yük taşımacılığı, çocuklar ve gençler ile iklim taahhütlerinin uygulamaya aktarılması alanlarında COP31'de başlatılması öngörülen girişimlere yer verilmiştir. Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon ve yeşil büyüme hedefleri doğrultusunda iklim değişikliğiyle mücadele için yasal çerçeveyi oluşturan İklim Kanunu 9 Temmuz 2025'te yürürlüğe girmiştir. Kanunla emisyon izni esaslı Emisyon Ticaret Sisteminin (ETS) yasal dayanağı oluşturulmuş, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) ve Paris Anlaşmasının 6'ncı maddesiyle uyumlu ulusal karbon piyasasının altyapısı tesis edilmiştir. Kanun kapsamında hazırlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği 27 Ağustos 2026 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmış, tesislerin emisyon izni, sera gazı izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülükleri ile sistemin uygulama esasları belirlenmiştir. Elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerini kapsayan 2026- 2027 pilot uygulama dönemine ilişkin usul ve esaslar Eylül 2026'da yürürlüğe girmiştir. Ayrıca ETS piyasası ile İşlem Kayıt Sisteminin işleyişine ilişkin usul ve esasları belirleyen Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik 21 Ekim 2026 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmış olup ETS'nin piyasa işletimine dair uygulama altyapısına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Öte yandan Paris Anlaşmasının 6'ncı maddesi çerçevesinde, ülkemizde gerçekleştirilen sera gazı emisyon azaltım ve giderim projelerinden elde edilen karbon kredilerinin Uluslararası Sivil Havacılık Örgütünün Karbon Dengeleme ve Azaltma Programı (CORSIA) kapsamında kullanılabilmesine yönelik yetkilendirme süreci Temmuz 2026'da başlatılmıştır. Ulusal karbon kredilendirme ve denkleştirme sisteminin usul ve esaslarını belirleyecek Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Yönetmeliğinin de 2026 yılı içinde yayımlanması öngörülmektedir. İklim Kanunu kapsamında, çevresel açıdan sürdürülebilir iktisadi faaliyetlerin belirlenmesine yönelik esasları ortaya koyan Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği 24 Eylül 2026 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Altı çevresel hedef çerçevesinde 16 sektörde 137 ekonomik faaliyeti kapsayan Yönetmelikle, finans sektörü için 1 Ocak 2029 tarihinden itibaren raporlama yükümlülüğü getirilmiştir. Finansal kaynakların sürdürülebilir yatırımlara yönlendirilmesini, iklim değişikliğiyle ilişkili risklerin finansal karar alma süreçlerine dâhil edilmesini ve yeşil yatırımların finansmana erişiminin kolaylaştırılmasını amaçlayan Ulusal Yeşil Finans Stratejisi ve Eylem Planı (2026-2029) ise 4 Temmuz 2026 tarihli 2026/8 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesiyle Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasının 2026 yılı itibarıyla kesin uygulama dönemine geçmesiyle birlikte, ihracatçıların rekabet gücünün korunmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Bu kapsamda Türkiye-AB Yüksek Düzeyli Ticaret Diyaloğu ve Yüksek Düzeyli İklim Diyaloğu çerçevesinde kurulan Türkiye-AB SKDM Çalışma Grubu aracılığıyla teknik istişareler yürütülmektedir. Diğer yandan Haziran 2026'da Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) ile Hollanda Akreditasyon Kurumu (RvA) arasında imzalanan işbirliği anlaşmasıyla, SKDM kapsamındaki ürünlerin gömülü emisyonlarını doğrulayacak kuruluşların akreditasyon başvurularının TÜRKAK tarafından alınabilmesi sağlanmıştır. Ayrıca Yeşil Mutabakat Eylem Planının güncellenmesine yönelik çalışmalar tamamlanmıştır. Sanayi sektöründe çevresel performansın artırılması ve temiz üretim uygulamalarının yaygınlaştırılmasına yönelik olarak hazırlanan Endüstriyel oEmisyonların Yönetimi Yönetmeliği 1 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yönetmelikle hava, su, toprak, gürültü ve koku kirliliğine neden olan sanayi kaynaklı emisyonlar ve atıkların kaynağında önlenmesi ve azaltılması hedeflenmektedir. Yönetmelik kapsamında uygulamaya konulacak olan Sanayide Yeşil Dönüşüm (SYD) Belgesiyle sanayi tesisleri mevcut en iyi teknikler ve çevresel sınır değerler çerçevesinde F'den A'ya sınıflandırılarak çevresel performanslarının belgelendirilmesi öngörülmektedir. Sanayide yeşil dönüşüm sürecindeki tüm paydaşları bir araya getiren ve mevcut en iyi tekniklere ilişkin teknik dokümanlara erişim imkânı sunan SYD HUB dijital platformu Nisan 2026'da kullanıma açılmıştır. Yasal düzenlemelere ilave olarak, ülkemiz denizlerinin çevreci ve sürdürülebilir kullanımını sağlamak, deniz yetki alanları ve haklarının korunmasını temin etmek ve bu hususlardaki strateji ve planlama çalışmalarında eş güdümü güçlendirmek üzere Deniz Mekânsal Planlama Koordinasyon Kurulu oluşturulmuştur. Ayrıca Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, 10 Temmuz 2025 tarihinde yapılan yasal düzenlemeyle Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı kamu tüzel kişiliğini haiz, özel bütçeli kamu kuruluşu olarak yeniden teşkilatlanmıştır. Ülkemiz coğrafi konumu itibarıyla iklim değişikliğinden en çok etkilenecek ülkeler arasında yer aldığından, uyum kapasitesinin geliştirilmesi ile ekonominin ve toplumun iklim risklerine dayanıklılığının artırılmasına yönelik sürdürülen çalışmalar önem arz etmektedir. Bu kapsamda, Muğla, Konya, Samsun ve Sakarya olmak üzere dört pilot il için 2025-2030 dönemini kapsayan Yerel İklim Değişikliğine Uyum Stratejileri ve Eylem Planları hazırlanmıştır. Antalya, Elazığ, Isparta, Kahramanmaraş, Kastamonu ve Ordu illerinde yerel iklim değişikliği eylem planlarının hazırlanmasına yönelik çalışmalara devam edilmektedir. Ayrıca, illerde yerel düzeyde iklim değişikliği eylem planlarının hazırlanmasına ilişkin esasları belirleyen Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik 4 Ağustos 2026 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Ülkemizin sahip olduğu zengin biyolojik çeşitlilik ile genetik kaynakların korunması için değişik statülerde korunan alan sayısı 2025 yılında 6.053'e çıkarılarak deniz ve karadaki korunan alanların yüzölçümü yaklaşık 10,5 milyon hektara ulaşmıştır. 2025 yılında kara üzerindeki toplam korunan alanların ise ülke yüzölçümüne oranı yüzde 10,06'dır. 2026 yılında Fethiye-Kaş ve Kuzey Ege Deniz Milli Parklarının ilan edilmesiyle ülkemizde ilk kez deniz alanları milli park statüsüyle koruma altına alınmış, yaklaşık 2,34 milyon hektarlık deniz alanı bu kapsama dâhil edilmiştir. Ayrıca Nemrut Kalderası ve Van Gölü Deveboynu Yarımadası'nın milli park ilan edilmesiyle milli park sayısı 54'e ulaşmıştır. Ulusal yetki alanı dışındaki alanlarda deniz biyolojik çeşitliliğinin korunmasını ve sürdürülebilir kullanımını düzenleyen Açık Denizlerde Biyoçeşitliliği Koruma Anlaşması (BBNJ), ilişik beyanlarla birlikte onaylanmış ve 15 Şubat 2026'da ülkemiz Anlaşmaya taraf olmuştur. Çevre kalitesinin izlenmesi için laboratuvar altyapısı güçlendirilmekte ve izleme sistemleri geliştirilmektedir. Ulusal Hava Kalitesi Izleme Ağındaki istasyon sayısı Eylül 2026 itibarıyla 383'tür. 2024 yılı verilerine göre ülkemizde kamunun, özel sektörün, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ile hanehalkının çevre koruma harcamaları bir önceki yıla nazaran yüzde 108,3 artış göstererek 441 milyar TL'ye ulaşmıştır. Bu harcamanın yüzde 60,9'u özel sektör, yüzde 31,2'si kamu ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlar, yüzde 7,9'u ise hanehalkı tarafından gerçekleştirilmiştir. Çevre koruma amaçlı kamu ve özel sektör yatırım harcamaları 82 milyar TL olarak kayda geçmiştir. Sürdürülebilir çevre hedefleri doğrultusunda yaşam döngüsü boyunca olumsuz çevresel etkileri azaltılmış ürün veya hizmetleri teşvik etmek amacıyla oluşturulan çevre etiketi sistemi kapsamında kriteri belirlenmiş ürün ve hizmet grubu sayısı 2026 yılında 21'e yükseltilmiştir. b) Amaç Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) doğrultusunda iklim değişikliğinin etkilerine karşı dirençli ve düşük karbonlu bir ekonomiye geçişin sağlanması, sosyal adalet anlayışıyla çevre ile doğal kaynakların korunması ve yönetilmesi, toplumun çevreye karşı duyarlılığı ve bilincinin artırılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika/ Tedbir Sorumlu/ İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler İklim risklerine karşı, uluslararası iklim değişikliği müzakereleri, Paris Anlaşması ve Türkiye'nin Ulusal Katkı Beyanı çerçevesinde ulusal koşullar gözetilerek sera gazı emisyonlarının azaltımı ve iklim değişikliğine uyum eylemlerinin güçlendirilmesine yönelik ilgili tüm paydaşlarla işbirliği içinde yol haritaları hazırlanacak, mevzuat düzenlemeleri yapılacak ve kurumlar arası eşgüdüm sağlanacaktır. (Kalkınma Planı 7.865 Tedbir 865.2. 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda ara dönemler ve ilgili hedefler belirlenerek “Uzun Dönemli İklim Değişikliği Stratejisi” hazırlanacak ve sera gazı emisyonlarının azaltımı ve iklim değişikliğine uyum hedefleri ile taahhütleri içeren “İkinci Ulusal Katkı Beyanı” güncellenecektir. Tedbir 865.3. “Paris Anlaşması” hedeflerine ulaşmak amacıyla sera gazı emisyonlarını azaltmak, iklim değişikliğine uyum ve iklim değişikliği ile mücadele kapsamında atılacak adımları ortaya koymak üzere strateji ve eylem planları hazırlanacak gulamaya geçirilecektir. Tedbir 865.4. “Yeşil Mutabakat Eylem Planı” kapsamında sektörel yol haritaları güncellenecek, izleme ve değerlendirme sistemleri geliştirilecek ve mevzuat çalışmaları ürütülecektir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), İklim Değişikliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (5), İklim Değişikliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. İkinci Ulusal Katkı Beyanı kapsamındaki sera gazı emisyon modeli geliştirilerek güncellenecektir. 2. Ulusal Katkı Beyanı hedeflerinin bilimsel ve teknik temelde desteklenmesi amacıyla kurumsal kapasite güçlendirilecektir. 1. İkinci Ulusal Katkı Beyanı kapsamında güncellenen İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planının uygulanması izlenecek ve değerlendirilecek, hedeflere yönelik ilerleme düzenli olarak takip edilecektir. 1. Cam, seramik, döküm ve kimya sektörleri için düşük karbonlu yol haritaları hazırlanacaktır. Kaynakların verimli kullanımını sağlamak üzere döngüsel ekonomiye geçiş çerçevesinde sürdürülebilir üretim ve tüketim kalıpları hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.866) Tedbir 866.1. Sürdürülebilir tüketim ve üretime ilişkin mevcut en iyi çevresel uygulamaların yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Sürdürülebilir Tüketim ve Üretim Ulusal Eylem Planı yayımlanacak ve Planın uygulanması ve izlenmesine yönelik dijital izleme sistemi oluşturulacaktır. Tedbir 866.3. Tüm atıkların insan sağlığına ve çevreye olan zararlı etkilerinin en aza indirilebilmesi için havaya, suya ve toprağa salımına ilişkin gerekli tedbirler alınacaktır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (5), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Sanayi tesislerinin çevresel performansının ölçülmesi, doğrulanması ve uluslararası düzeyde karşılaştırılmasına imkân sağlayacak dijital çevresel performans algoritması geliştirilecektir. 2. Sanayide Yeşil Dönüşüm kapsamında uçucu organik bileşik emisyonlarının izlenmesine yönelik kayıt sistemi geliştirilecek ve tesislerin sisteme uyumunu destekleyecek teknik ve idari mekanizmalar oluşturulacaktır. Yeşil dönüşüm süreçleri desteklenerek rekabet gücünün korunması için ulusal karbon fiyatlandırma araçları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.869) Tedbir 869.2. Ulusal Emisyon Ticaret Sisteminde oluşacak karbon fiyatına tamamlayıcı nitelikte olabilecek karbon fiyatlandırma araçları değerlendirilecek, kalkınma ve yatırım ortamı üzerinde yol açacağı ekonomik ve sosyal etkiler analiz edilecektir. Tedbir 869.3. Karbon piyasaları kapsamında ulusal denkleştirme sistemine yönelik çalışmalar yürütülecek ve uluslararası karbon piyasalarına katılım koşullarına ilişkin politika belirlenmesine yönelik analiz çalışmaları yapılacaktır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İklim Değişikliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, İklim Değişikliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları i. Farklı karbon fiyatı, tahsisat ve sektör kapsamı senaryolarının ekonomik, mali ve sosyal etkilerini değerlendiren modelleme ve karar destek çalışması tamamlanacaktır. 1. Karbon kredilendirme ve denkleştirme sisteminin altyapısına yönelik çalışmalar tamamlanacaktır. İklim değişikliğiyle mücadele kapsamındaki azaltım ve uyum süreçlerinde sürdürülebilir finansman modelleri geliştirilerek yeşil finansmana erişim imkânları artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.870) Tedbir 870.1. Ülkemizin özgün ihtiyaçlarını gözeten ve uluslararası standartlarla uyumlu çevresel olarak sürdürülebilir bir iktisadi faaliyetin taşıması gereken nitelikleri belirleyen bir ulusal sınıflandırma sistemi oluşturulacaktır. Tedbir 870.2. Düşük karbonlu ekonomiye geçiş için finansman kaynakları çeşitlendirilecektir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (5), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İklim Değişikliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Hazine ve Maliye Bakanlığı (9), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Türkiye Yeşil Taksonomisi raporlamasına ilişkin uygulama rehberleri hazırlanacaktır. 1. AB Yeşil Mutabakatına uyum kapsamında işletmelerin tesis ve süreç optimizasyonuna yönelik enerji verimliliği ve tasarruf potansiyeli yüksek teknoloji yatırımları desteklenecektir. Çevresel veri setleri ve göstergelerin uluslararası standartlara uygun olarak düzenli bir şekilde üretimi ve paylaşımı sağlanacak, izleme ve değerlendirme sistemleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p. ) Tedbir 871.2. Tüm alıcı Çevre, Şehircilik ve İklim 1. Sürekli İzleme Merkezi ortamlardaki çevresel izleme Değişikliği Bakanlığı (5), Modemizasyon Projesi verilerinin değerlendirilmesi Tarım ve Orman Bakanlığı, kapsamında Sürekli İzleme ve yönetimine yönelik altyapı İlgili Kamu Kurum ve Merkezi geliştirilmeye devam geliştirilecektir. Kuruluşları edilecek ve modül sayısı yediye ikarılacaktır. Karasal ve denizel ekosistemler ile ekosistem hizmetlerinin korunması, iyileştirilmesi ve sürdürülebilir kullanımı ile biyolojik çeşitliliğin korunması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.872) Tedbir 872.2. Ekolojik sürekliliği, ekosistem bütünlüğünü ve biyolojik çeşitliliği korumaya yönelik canlıların barınma ve beslenme amacıyla kullanabileceği korunan alanlar ve doğal yaşamı destekleyen diğer alanlar arasında bağlantıyı sağlayan ekolojik koridorlar belirlenecektir. Tedbir 872.5. Nesli tehlike Tarım ve Orman Bakanlığı 1. Nesli tehlike altında olan ve altında olan ve koruma altına (S), Doğa Koruma ve Milli koruma altına alınan yaban alınan yaban hayvanlarının Parklar Genel Müdürlüğü, hayvanlarının üretimine devam üretimi ve uygun doğal İlgili Kamu Kurum ve edilecektir. alanlara yerleştirilmesine Kuruluşları ilişkin envanter ve izleme çalışmaları yapılacak, av ve yaban hayatının sürdürülebilir yönetimi sağlanacaktır. Tedbir 872.6. İklim değişikliğinin biyolojik Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Genetik kaynakların muhafazası, korunması ve karakterizasyon çalışmalarına devam edilecek, arazi ve tohum gen bankalarında korunan bitki ve tohum örneklerinde artış sağlanacaktır. Çevre, Şehircilik ve İklim 1. Kıyı erozyonunun izlenmesine Değişikliği Bakanlığı (5), yönelik ulusal veri altyapısı çeşitlilik, ekosistem hizmetleri | Üniversiteler oluşturulacak, kıyı değişim ve arazi tahribatı üzerindeki analizlerine dayalı hassasiyet, etkilerinin belirlenebilmesi için tehlike ve risk haritaları araştırma, izleme ve üretilecek ve internet tabanlı değerlendirme faaliyetleri karar destek sistemi sürdürülecektir. geliştirilecektir. Hava kirliliğinin önlenmesi ve kalitesinin iyileştirilmesi için hava kalitesi yönetim uygulamaları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.873) Tedbir 873.2. Hava kalitesi Çevre, Şehircilik ve İklim 1. Ulusal Hava Kalitesi İzleme izlenmesine yönelik altyapı Değişikliği Bakanlığı (S) Ağındaki istasyon sayısı 390'a güçlendirilecek, bilgi ve çıkarılacaktır. iletişim teknolojileri kullanılarak envanter ve modellemeye yönelik kapasite geliştirilecek ve araştırmalar yapılacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri | Birim | 2025 | 2026(1) | 2027(2) Hava Kalitesi İzleme Ağındaki İstasyon Sayısı (Kümülatif) Çevre Etiket Sistemi Kapsamında Belirlenen Ürün ve Hizmet Grubu Sayısı (Kümülatif) (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.4.6. Kentsel Altyapı a) Mevcut Durum TÜİK verilerine göre içme ve kullanma suyu şebekesiyle hizmet verilen belediye nüfusunun toplam belediye nüfusuna oranı 2014 yılında yüzde 97 seviyesindeyken 2024 yılında yüzde 99 seviyesine ulaşmıştır. Söz konusu oranın yüksek seviyelere ulaşması ve son on yıllık dönemde sınırlı bir artış göstermesi, yerleşime yeni açılan alanlar ile mevcut şebekelerin yenileme ve bakım çalışmaları dışında yeni içmesuyu şebekesi yatırımlarına duyulan ihtiyacın azaldığını göstermektedir. Buna karşılık içmesuyunun arıtılması ve mevcut sistemlerin verimliliğinin artırılmasına yönelik ihtiyaç önemini korumaktadır. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre 2024 yılında içmesuyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıp oranı ülke genelinde yüzde 31,6 olarak gerçekleşmiştir. TÜİK verilerine göre 2024 yılında kanalizasyon şebekesiyle hizmet verilen belediye nüfusunun toplam belediye nüfusuna oranı yüzde 93 seviyesinde olup Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerine göre atıksu arıtma tesisi ile hizmet verilen belediye nüfusunun toplam belediye nüfusuna oranı yüzde 91,2 seviyesindedir. Su kaynaklarının miktar ve kalite açısından sürdürülebilir yönetimi, iklim değişikliği ve kuraklığın etkilerinin artmasıyla birlikte kentsel altyapı politikalarının temel unsurlarından biri haline gelmiştir. Bu kapsamda su kaynaklarının havza ölçeğinde yönetilmesi, suyun verimli kullanılması, su kayıplarının azaltılması ve su kalitesinin korunmasına yönelik planlama ve uygulama çalışmaları sürdürülmektedir. Su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi ve korunması amacıyla hazırlanan Ulusal Su Planı (2026-2035), 11063 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile 14 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. İklim değişikliğinin olumsuz etkileri de dikkate alınarak hazırlanan Plan, suyun sürdürülebilir kalkınma temelinde verimli kullanımını, kirletici baskı ve etkilerin azaltılmasını, su kalitesinin iyileştirilmesini, su ve atıksu altyapısının güçlendirilmesini hedeflemektedir. Plan, 8 hedef, 3İ strateji ve 141 eylemden oluşmakta olup su yönetiminde kurumsal yapı, su verimliliği, iklim değişikliğine uyum, su kalitesi ve miktarının yönetimi, afet ve risk yönetimi, akıllı su yönetimi, finansman, eğitim ve işbirliği gibi alanlarda bütüncül bir çerçeve sunmaktadır. Havza bazlı planlama çalışmaları kapsamında ülkemizdeki 25 havzanın 12'sinde Nehir Havza Yönetim Planları tamamlanmış, 7 havzada plan hazırlama çalışmaları sürdürülmekte olup kalan havzalarda planlama çalışmaları devam etmektedir. Su kaynaklarının havza bazında dengeli paylaşılması, kurak dönemler göz önünde bulundurularak geleceğe yönelik planlamaların yapılması ve sektörlerin ihtiyaç duyduğu suyun verimli ve düzenli şekilde karşılanması amacıyla yürütülen sektörel su tahsisi planları kapsamında 13 havzada planlar tamamlanmış, 8 havzada ise planlama çalışmaları sürdürülmektedir. Kentsel su yönetiminde mevcut kaynakların daha etkin kullanılabilmesi amacıyla su kayıplarının azaltılmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Belediyelerin su kayıplarını azaltmasına yönelik gerçekleştirmesi gereken faaliyetleri içeren kılavuz tamamlanmış ve il su kurulları aracılığıyla belediyelere yönelik bilgilendirmeler gerçekleştirilmiştir. Önümüzdeki dönemde il ve havza su kurulları kapsamında bilgilendirme çalışmalarına devam edilmesi ve hazırlanan kılavuzun tüm belediyelere ulaştırılması öngörülmektedir. Su kaynaklarının korunması ve suyun daha etkin kullanılmasına yönelik Su Verimliliği Yönetmeliği uyarınca su verimliliği sistemlerinin kurulması, izlenmesi ve belgelendirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. İl su kurulları toplantılarında endüstriyel su verimliliği, rehber dokümanlar ve belgelendirme sürecine ilişkin bilgilendirme programları düzenlenmiş, belge başvurularının alınmasına yönelik Su Verimliliği Bilgi Sistemi devreye alınmıştır. Önümüzdeki dönemde il ve havza su kurulları ile sanayi tesislerine yönelik münferit programlar kapsamında bilgilendirme çalışmalarının sürdürülmesi ve Su Verimliliği Belgesi kapsamındaki rehberlerin uygulama alanının genişletilmesi planlanmaktadır. Sanayiden kaynaklanan su kirliliğinin önlenmesi ve atıksuyun yeniden kullanımının artırılması amacıyla temiz üretim çalışmalarına devam edilmektedir. Bu kapsamda mevzuat hazırlıkları tamamlanmış ve Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliği çerçevesinde hazırlanan Sektörel Mevcut En İyi Teknikler Tebliğleri 30 Kasım 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kentsel yeşil alanlarda su tüketiminin azaltılması ve suyun daha verimli kullanılabilmesi amacıyla kurakçıl peyzaj uygulamalarına yönelik rehber doküman hazırlanmış olup uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirleyen 10502 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı 18 Ekim 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Bu kapsamda kentsel alanlarda su verimliliğinin artırılmasına yönelik uygulamaların yaygınlaştırılması hedeflenmektedir. Atıksu yönetiminde kaynak ve enerji verimliliğinin artırılması, arıtma tesislerinin işletme performansının iyileştirilmesi ve sanayi kaynaklı atıksuların daha etkin yönetilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Bu kapsamda evsel ve kentsel atıksu arıtma tesislerinde (AAT) tasarım ve işletmeden kaynaklanan sorunların azaltılması ile kaynak ve enerji verimliliğinin artırılması amacıyla yürütülen AAT Ulusal Tasarım Kriterleri Belirleme Projesi kapsamında çalışmalar devam etmektedir. Proje kapsamında değerlendirilen 22 tesiste süreç, verimlilik ve işletme koşullarına dair analizler yapılmıştır. Sanayi kaynaklı atıksuların daha etkin yönetilmesi amacıyla yürütülen Endüstriyel Atıksu Profili Belirleme Projesi kapsamında ise sınıflandırılan sektörlerin işleyişini, üretim süreçlerini, atıksu karakterizasyonunu, endüstriyel atıksu arıtma yöntemleri ve yeniden kullanım olanaklarını içeren taslak sektörel rehberler hazırlanmıştır. İçmesuyu ve atıksu altyapısının geliştirilmesine yönelik yatırımların Su ve Kanalizasyon Programı (SUKAP) kapsamında desteklenmesine devam edilmektedir. SUKAP'tan faydalanan proje sayısı Eylül 2026 itibarıyla 1.511'e ulaşmış olup 1.475 proje tamamlanmış ve 36 proje devam etmektedir. 2011-2026 döneminde 2026 yılı fiyatlarıyla toplam 118,3 milyar TL hibe ve uygun şartlarla 234 milyar TL kredi İLBANK aracılığıyla tahsis edilmiştir. Deprem sonrasında zarar gören içmesuyu ve kanalizasyon altyapısının yeniden tesis edilmesine yönelik çalışmalar kentsel altyapı yatırımlarının önemli bir bileşenini oluşturmaktadır. Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerden etkilenen illerde altyapının yeniden inşası amacıyla sağlanan dış finansman kapsamında İLBANK aracılığıyla ilgili belediyeleri borçlandırmadan yürütülen Türkiye Deprem Sonrası İyileşme ve Yeniden İmar Projesi devam etmektedir. TÜİK verilerine göre 2024 yılında toplanan belediye atık miktarı yaklaşık 32,3 milyon tondur. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yayımlanan Ulusal Atık Yönetimi Stratejisi ve Eylem Planı (2025-2035) ile kaynak verimliliği ve döngüsel ekonomi ilkeleri esas alınarak atıkların oluşumundan nihai bertarafına kadar tüm süreçlerin entegre bir yaklaşımla yönetilmesi öngörülmektedir. Plan kapsamında, atık oluşumunun önlenmesi ve azaltılması, atıkların kaynağında ayrı toplanmasına yönelik sistemlerin güçlendirilmesi, yeniden kullanım ve geri dönüşüm uygulamalarının yaygınlaştırılması, geri dönüşüm ve geri kazanım kapasitesinin artırılması ve düzenli depolamaya gönderilen atık miktarının azaltılması temel hedefler arasında yer almaktadır. Eylül 2026 itibarıyla işletmede olan düzenli depolama tesisi sayısı 97 olup bu tesislerle 1.252 belediyede 77,3 milyon nüfusa hizmet verilmektedir. 2016 yılında 2 yakma ve 56 tıbbi atık sterilizasyon tesisi bulunurken bu tesislerin sayısı Eylül 2026 sonu itibarıyla sırasıyla 3 ve 68 olmuştur. Eylül 2026 itibarıyla 369 tehlikeli atık geri kazanım tesisi, 13 birinci sınıf düzenli depolama tesisi, 105 yakma ve beraber yakma tesisi bulunmaktadır. Belediye atık yönetiminde öncelikle üretilen atık miktarının azaltılması ve atığın kaynakta ayrıştırılarak toplamaya hazır hale getirilmesi için hanehalklarının bilinçlendirilmesi çalışmaları ile yerel yönetimlerin atığın kaynakta ayrı toplanmasına ilişkin kapasitesinin artırılması faaliyetleri devam etmektedir. Belediyeler atık yönetiminde toplama, taşıma ve bertaraf konusunda önemli gelişmeler kaydetmiş olup atık işleme tesislerinin çevresel sorunlara yol açmaması için usulüne uygun olarak işletilmesi ve düzenli olarak denetlenmesi çalışmaları sürdürülmektedir. Düzenli depolama tesisi sayısı artmakla birlikte faaliyetteki tesislerin dolan kapasitesinin artırılması için ilave depolama alanı ve ön işlem tesislerinin yapımına devam edilmektedir. Ayrıca düzensiz döküm sahalarının rehabilitasyonu ve kırsal alanda atıkların yönetimiyle ilgili çalışmalar yürütülmektedir. Belediye atık yönetiminde belediyelerin zamanı ve finansman kaynaklarını daha verimli kullanmaları amacıyla mahalli idare birlik modelinin etkinliğinin artırılması önemli görülmektedir. Belediye atıklarının insan ve çevre sağlığına etkilerinin en aza indirilerek etkin yönetiminin gerçekleştirilmesi amacıyla belediyelerin finanse etmekte zorlandıkları katı atık projelerinin desteklenmesi için 2017 yılında Katı Atık Programı (KAP) başlatılmıştır. Bu kapsamda Eylül 2026 itibarıyla 20 aktarma istasyonu uygulama projesi hazırlanması, 13 yeni lot uygulama projesi, 3 ön işlem tesisi uygulama projesi, 5 entegre atık yönetim tesisi uygulama projesi, 13 aktarma istasyonu yapım işi, 10 yeni lot yapım işi, i ön işlem tesisi yapım işi ve 3 entegre atık yönetim tesisi yapım işi tamamlanmıştır. Diğer taraftan, 1 aktarma istasyonu uygulama projesi, 3 yeni lot uygulama projesi, 2 ön işlem tesisi uygulama projesi, 1 entegre atık yönetim tesisi uygulama projesi hazırlanması ile 6 yeni lot yapım İşi, İ ön işlem tesisi yapım işi ve 3 entegre atık yönetim tesisi yapım işine dair çalışmalar devam etmektedir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen Sıfır Atık Projesi kapsamında 2017 yılı Haziran ayından günümüze kadar 220 bin bina ve yerleşkede sıfır atık yönetim sisteminin uygulanmasına başlanmıştır. Aynı dönemde sifir atık uygulamaları hakkında 28 milyon kişiye eğitim verilmiştir. Sıfır atık yönetim sisteminin idari, mali ve teknik unsurları açısından tasarım ve planlama kriterlerini, değerlendirme unsurlarını ve uygulama esaslarını belirlemek; sistemin geliştirilmesi, iyileştirilmesi ve yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmaları düzenlemek amacıyla 11 kılavuz hazırlanmıştır. Diğer taraftan yerel ölçekte strateji belirlemek, kısa ve uzun vadeli hedefler koymak amacıyla 81 ilde hazırlanan İl Sıfır Atık Yönetim Planları hayata geçirilmiştir. 2024/4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile bina ve yerleşkeler ile mahalli idarelere kurulması zorunlu hale getirilen sıfır atık yönetim sisteminin mevzuata uygun ve etkin bir şekilde uygulanmasını sağlamak amacıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından gerekli denetim ve takip yapılmakta, sistemle ilgili eksikliklerin giderilmesine yönelik mahalli idarelere destek sağlanmaktadır. Sıfır atık uygulamasının başladığı 2017 yılından 2025 yılı sonuna kadar geçen sürede 36,1 milyon ton kağıt-karton, 10,2 milyon ton plastik, 3,5 milyon ton cam, 9,6 milyon ton metal ve 30,6 milyon ton organik ve diğer geri kazanılabilir atıklar olmak üzere toplam yaklaşık 74,5 milyon ton geri kazanılabilir atığın ekonomiye dönüşü sağlanmıştır. Proje başlangıcında yüzde 13 olan geri kazanım oranının 2035 yılında yüzde 60'a, 2053 yılında ise yüzde 70'e çıkarılması hedeflenmektedir. COP31 Eylem Gündeminin 10 öncelikli temasından biri olan Sıfır Atık ve Metan Azaltımı, geri kazanımı esas almayan üretim ve tüketim modellerinin doğal kaynaklar, ekosistemler ve iklim üzerindeki baskısını azaltmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda söz konusu temanın uygulama hedefi 2035 yılına kadar dünya genelinde yıllık belediye katı atığı üretiminde mevcut düzeyin üzerine çıkması öngörülen artışın en az yüzde 50 oranında sınırlandırılması olarak belirlenmiştir. i Ocak 2019 tarihinden itibaren plastik poşetlerin ücretlendirilmesi uygulaması başlatılmış olup plastik poşetlerin ücretlendirilmesi uygulaması ile 2019-2026 (ilk altı ay) yıllarında plastik poşet kaynaklı 3.624.275 ton plastik atığın oluşumu engellenmiştir. Bu azalmayla ülkemizde plastik poşet üretimi için gerekli plastik ham madde ithali de önlenmiş ve yaklaşık 49,40 milyar lira tasarruf edilmiş olmakla birlikte yaklaşık 296.409 ton sera gazı emisyon salımı da engellenmiştir. Ayrıca tek kullanımlık plastik ürünlerin sıfır atık vizyonu kapsamında çevreye olan olumsuz etkilerini önlemek amacıyla Tek Kullanımlık Plastiklere İlişkin Yönetmelik taslağı hazırlanmıştır. Atık yağlar, atık pil ve akümülatörler, ömrünü tamamlamış lastikler, elektrikli ve elektronik eşya atıkları, bitkisel atık yağlar, hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atığı, ömrünü tamamlamış araçlar gibi özel atıkların toplanması, taşınması, geri kazanımı ve bertarafına yönelik eğitim, bilinçlendirme ve mevzuat çalışmaları devam etmektedir. İçecekler için cam, plastik (PET) veya alüminyum malzemeden üretilmiş olan ambalajların geri dönüşümünü amaçlayan Depozito İade Sistemi 2026 yılı itibarıyla uygulamaya geçirilmiş olup yaygınlaştırma çalışmaları devam etmektedir. Birleşmiş Milletler Çevre Asamblesinin (UNEA) 28 Şubat-2 Mart 2022 tarihlerinde düzenlenen beşinci oturumunda plastik kirliliğinin sonlandırılmasına ilişkin uluslararası bağlayıcılığı olan bir araç geliştirilmesi konusunda UNEA 5/14 sayılı Karar alınmış olup bahse konu karar doğrultusunda Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) tarafından oluşturulan Hükümetlerarası Müzakere Komitesinin çalışmaları devam etmektedir. Ülkemizde kaynak verimliliğini artırmak, döngüsel ekonomiye geçişi hızlandırmak ve aynı zamanda küresel plastik kirliliğiyle mücadele etmek amacıyla Ulusal Plastik Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanması öngörülmektedir. Bu kapsamda üretim ve tüketim süreçlerinden atık yönetimine, veri temininden finansman ve izleme mekanizmalarına kadar tüm aşamalarda bütüncül ve sürdürülebilir politikaların geliştirilmesi hedeflenmektedir. 18 Ekim 2025 tarihinde yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe giren Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı (2025-2028) kapsamında, kaynakların verimli kullanılması, atıkların azaltılması ve ekonomik değerinin korunması amacıyla üretim, tüketim ve atık yönetimi süreçlerinin döngüsel ekonomi yaklaşımı doğrultusunda dönüştürülmesi hedeflenmektedir. Plan kapsamında ambalaj, tekstil, plastik, gıda ve biyokütle, elektronik ve bilgi-iletişim teknolojileri, batarya ve araç olmak üzere yedi öncelikli sektörde üretimden tüketime ve atık yönetimine kadar tüm aşamalarda döngüselliğin artırılması amaçlanmaktadır. Ülkemizin ev sahipliği yapacağı COP31'de iklim değişikliğinin ekonomik, altyapısal ve sosyal boyutlarıyla bir kalkınma ve dayanıklılık meselesi olarak ele alınması planlanmaktadır. Bu çerçevede COP31 Türkiye Başkanlığı'nın diyalog, uzlaşı ve eylem odaklı yaklaşımı doğrultusunda geliştirilen Döngüsellik Bilgi Paylaşım Ağı ve Atık Sektöründen Kaynaklanan Metan Emisyonlarına İlişkin Küresel Üst Düzey Diyalog, bilgi paylaşımına, kapasite geliştirmeye ve uygulanabilir çözümlerin üretilmesine katkı sağlayacaktır. Ülkemizde toplu taşımanın ve motorsuz ulaşım türlerinin geliştirilerek kentiçi ulaşımda yaşanan trafik sıkışıklığının ve buna bağlı olarak ortaya çıkan zaman kaybı, yakıt tüketimi ile çevre ve gürültü kirliliği sorunlarının azaltılabilmesi amacıyla önemli yatırımlar yapılmaktadır. Trambüs, elektrikli otobüs gibi emisyon üretmeyen toplu taşıma araçlarının yanı sıra tramvay, metro gibi raylı sistem araçlarının kullanımı yaygınlaşmaktadır. Ekim 2026 itibarıyla Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Eskişehir, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Kocaeli, Konya ve Samsun'un aralarında bulunduğu 12 büyükşehirde raylı sistemlerle toplu taşıma hizmeti verilmeye devam edilmektedir. 2026 yılının ilk yarısında tamamlanan Halkalı-İstanbul Yeni Havalimanı Metro Hattı'nın Arnavutköy-Halkalı kesiminin hizmete alınmasıyla İstanbul'daki raylı sistem hat uzunluğu 410,7 km'ye ulaşmıştır. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca yapım çalışmaları sürdürülen Gebze 0SB-Darıca Sahil Raylı Sistem Hattı ile Bursa Emek-Şehir Hastanesi Hafif Raylı Sistem Hattı projelerinin tamamlanmasıyla, 2026 yılı sonuna kadar yaklaşık 21,7 km uzunluğunda kentiçi raylı sistem hattının daha hizmete açılması planlanmaktadır. Ayrıca Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yürütülen ve toplam uzunluğu 14,23 km olan Altunizade-Ferah Mahallesi-Çamlıca Metro Hattı ile Konya Şehir Hastanesi-Stadyum Tramvay Hattı 2. Etap projelerinin 2027 yılında tamamlanması öngörülmektedir. b) Amaç Kentsel altyapıda sağlıklı ve güvenilir içme ve kullanma suyuna erişimin sağlandığı, atıksu ile katı atıkların insan ve çevre sağlığına etkilerinin en aza indirildiği, kentiçi ulaşımda ise maliyet etkin, temiz ve enerji verimli, tüm bireyler için kolay erişilebilir, modlar arası güçlü bağlantının sağlandığı sürdürülebilir sistemlerin oluşturulması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika /Tedbir Sorumlu/Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Su kaynaklarının koruma kullanma dengesi gözetilerek sürdürülebilir, bütüncül, etkin ve verimli şekilde yönetimi sağ , Tedbir 875.1. Etkin su Tarım ve Orman 1. Su Kanunu Taslağı'nın kaynakları yönetimi için su Bakanlığı (S), Çevre, düzenleyici etki analizi ve ilgili kanunu çıkarılacaktır. Şehircilik ve İklim çalışmalar tamamlanacaktır. Değişikliği Bakanlığı Tedbir 875.2. Su Tarım ve Orman 1. Havza ölçeğinde bütünleşik yönetiminin idari Bakanlığı (S), Çevre, izleme ve takip sistemi yapılanmasında koordinasyon | Şehircilik ve İklim geliştirilecektir. sağlanacak, mevcut yapı Değişikliği Bakanlığı daha işlevsel hale getirilecektir. Tedbir 875.4. Nehir havza Tarım ve Orman 1. Aras ve Çoruh Havzalarında yönetim planlarının Bakanlığı (S) nehir havza yönetim planı uygulamaya geçirilmesi için çalışmaları kapsamında farkındalık kurumsal kapasite artırılmasına yönelik etkinlikler güçlendirilecektir. gerçekleştirilecektir. 2. Yedi havzada nehir havza yönetim planı çalışmaları tamamlanacaktır. Su kaynaklarına yönelik veri setleri niteliksel ve niceliksel olarak iyileştirilecek ve veriye dayalı planlama yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.876) Tedbir 876.1. İlgili tüm Tarım ve Orman 1. Ulusal Su Bilgi Sisteminin (USBS) kurum ve kuruluşlarca güncel | Bakanlığı (S), Çevre, etkinliğinin artırılması amacıyla veri temin edilerek Ulusal Su Şehircilik ve İklim Coğrafi Yönetim Sistemi, Su Bilgi Sisteminin etkinliği Değişikliği Bakanlığı Verimliliği Bilgi Sistemi ve Akıllı Su artırılacak, mevzuat altyapısı Yönetim Sistemi Fizibilite Etütleri güçlendirilecektir. tamamlanacaktır. Tedbir 876.3. Büyükşehir Tarım ve Orman i. Kentsel su yönetiminde görev ve ve büyükşehir ilçe Bakanlığı (S), Çevre, sorumluluk paylaşımının belediyelerinin görev ve Şehircilik ve İklim netleştirilmesine yönelik mevzuat yetkilerinin netleştirilmesi Değişikliği Bakanlığı ihtiyaçlar kapsamında su amacıyla mevzuat yönetimine ilişkin ikincil mevzuatın düzenlemeleri yapılacaktır. hazırlanması ve güncellenmesine yönelik çalışmalar tamamlacaktır. İklim değişikliğinin su kaynaklarına etkileri tespit edilecek ve iklim değişikliğine uyum Tedbir 877.1. İklim Tarım ve Orman 1. Ekobölgelere Dayalı Su Kalitesi değişikliğiyle ilgili çevresel Bakanlığı (S), Çevre, Ekolojik Değerlendirme Sisteminin faktörlerin su kaynakları Şehircilik ve İklim Kurulması ile İklim Değişikliğinin üzerindeki etkileri Değişikliği Bakanlığı Göller ve Sulak Alanlara Etkisi izlenecektir. Projelerinden elde edilecek çıktılarla mevcut su kalitesi izleme programları güncellenecektir. Tedbir 877.2. Türkiye Tarım ve Orman i. 25 nehir havzası için hidrolojik genelinde iklim değişikliğinin Bakanlığı (S), Çevre, döngüye etki eden gelecek dönem su kaynaklarına etkileri Şehircilik ve İklim iklim projeksiyonları güncel veri setleri ve Değişikliği Bakanlığı hazırlanmasına devam edilecektir. senaryolar kullanılarak belirlenecektir. Su kaynakları miktar, kalite ve ekosistemler açısından korunacak ve iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.878) Tedbir 878.1. Kalite ve toplam su potansiyeli bilgilerini içeren su kaynakları envanteri oluşturulacaktır. Tedbir 878.2. Yeraltı suyu emniyet rezervleri belirlenecek ve su tahsisinde dikkate alınacaktır. Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler Tarım ve Orman Bakanlığı (S) 1. Ulusal Su Bilgi Sistemi (USBS) temelinde kalite ve su potansiyeline ilişkin envanter geliştirilecektir. 2. Ceyhan Havzası için izleme alışmaları başlatılacaktır. 1. Ülke yeraltı suyu bütçesinin belirlenmesi için hidrojeolojik etüt çalışmalarına devam edilecektir. Tedbir 878.5. Su tahsisinde arz-talep dengesi gözetilerek suyun en faydalı şekilde kullanımına yönelik sektörel tahsis planlaması yapılacaktır. Tarım ve Orman Bakanlığı (5), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Yeşilırmak Havzasında Sektörel Su Tahsis Planı hazırlanması tamamlanacaktır. 2. Yedi havzada Sektörel Su Tahsis Planlarının uygulanma Suyun verimli kullanımı sağlanacak, gelir getirmeyen su kullanımının en aza indirilmesi için Tedbir 880.1. Değişen İklime Uyum Çerçevesinde Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planında tanımlanan eylemlerin hayata geçirilmesi sağlanacaktır. Tedbir 880.2. Ekonomik kaçak seviyesi indeksleri kullanılarak suyun gerçek değeriyle su kayıp oranı ve gelir getirmeyen su hedefleri belirlenecektir. Tedbir 880.3. Belediyelerin kayıp kaçakla mücadeleye yönelik faaliyetleri desteklenecektir. Tedbir 880.4. Sanayide mevcut en iyi tekniklere geçilerek su verimliliği artırılacaktır. Tedbir 880.5. Deniz suyunun arıtılması, yağmur suyu hasadı ve gri suyun yeniden kullanımı gibi hususlarda mevzuat altyapısı geliştirilecektir. Tedbir 880.6. Yerel yönetimlerin su bütçelerini oluşturması sağlanacak, su dengesi ve kayıpların belirlenmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. gerekli tedbirler hayata geçirilecektir. Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Tarım ve Orman Bakanlığı (S) Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler 1. Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı kapsamında yapılan çalışmalar takip edilecek, planın uygulanmasına hizmet eden su verimliliği belgelendirme süreçleri ürütülecektir. 1. Su kayıplarına ilişkin ulusal veri değerlendirmesi yapılarak ekonomik kaçak seviyesi, su kayıpları ve gelir getirmeyen su oranı göstergeleri değerlendirilecektir. 1. Su kayıplarının azaltılması için idarelerin teknik kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. Tarım ve Orman — Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Yerel Yönetimler i. Sanayide su verimliliği uygulamalarının yaygınlaştırılmasına yönelik su verimliliği belgelendirme süreçleri yürütülecek, bilgilendirme programları yapılacaktır. 1. Ulusal Yeniden Kullanım Master Planı hazırlanacak, arıtılmış atıksuların yeniden kullanımına ilişkin mevzuat taslağı geliştirilecek ve pilot AAT'ler için fizibilite ve tasarım metodolojisi çalışmaları tamamlanacaktır. Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Yerel Yönetimler 1. Su Verimliliği Bilgi Sistemiyle su dengesi, su kayıpları, gelir getirmeyen su oranları hesaplarının standartlaştırılması sağlanacak ve güvenilir veri setlerinin oluşturulmasına yönelik belediyelere teknik destek çalışmalarına devam edilecektir. ğ .K Tedbir 881.3. Döngüsel ekonomiye geçiş kapsamında atık yönetimine ilişkin beşeri ve teknik kapasitenin oluşturulması amacıyla Tedbir 881.4. Geri kazanılmış ikincil ürüne ait teknik standartlar geliştirilecek, teşvik ve yönlendirme mevzuatı iyileştirilecektir. Tedbir 881.5. Yerel yönetimlerin entegre atık yönetim tesislerinin sürdürülebilirliğini ve etkin işletilmesini sağlayacak yeni bir mekanizma geliştirilecektir. Değişikliği Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler 1. Atık yönetiminde verimliliğin artırılması için eğitim faaliyetleri yürütülmeye devam edilecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, i Yerel Yönetimler Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), ILBANK, Yerel Yönetimler 1. Geri kazanılmış ikincil ürüne ait standartlar geliştirilecek, teşvik ve yönlendirme mekanizmaları oluşturulacaktır. 2. Ambalaj, otomotiv ve tekstil başta olmak üzere ürünlerin üretiminde kullanılacak geri dönüştürülmüş malzeme oranlarını belirlemeye yönelik mevzuat düzenlemeleri tamamlanacaktır. 1. Atık tesislerinin sürdürülebilir şekilde işletilebilmesi için analiz çalışması yapılacaktır. 2. Analiz sonuçları doğrultusunda, tesislerin mali ve operasyonel sürdürülebilirliğini sağlayacak, performans ve kaynak verimliliği odaklı uzun vadeli bir mekanizma geliştirilecektir. Sıfır atık uygulamaları yaygınlaştırılacak, atıkların geri dönüşümünde toplumun | bilinçlendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.882) Tedbir 882.1. “Sifir Atık Projesi” kapsamında eğitim farkındalık faaliyetleri gerçekleştirilecek ve eğitimin tüm kademelerinde sıfır atık uygulamaları yürütülecektir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler 1. Atıkların kaynağında ayrı toplanmasının yaygınlaştırılması amacıyla kamu spotu, eğitim gibi çalışmalar yapılacak, okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim programlarında sıfır atık uygulamalarına yer verilecektir. 2. Ulusal düzeyde Sıfır Atık Yarışması düzenlenecek ve yarışmanın uluslararası seviyeye taşınması sağlanacaktır. | Mali gücü yetersiz yerel yönetimlerin evsel nitelikli katı atıkların geri kazanım ve bertaraf tesisi projeleri ile aktarma istasyonu projelerinin bir program dâhilinde desteklenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.883) Lekenin Tedbir 883.1. Yerel yönetimlerin finanse etmekte zorlandıkları katı atık yönetim projelerini desteklemek amacıyla yürütülen “Katı Atık Programı”nın yaygınlaştırılması sağlanacaktır. Mekânsal planlar ile ulaşım planlarının bütüncül bir şekilde ele alınması sağlanacak; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), ILBANK, Yerel Yönetimler 1. Dört düzenli depolama lotu yapımı, bir entegre atık yönetim tesisi yapımı, bir entegre atık yönetim tesisi uygulama projesi ve bir ön işlem tesisi yapım işine ilişkin çalışmalara devam edilecektir. 2. Bir aktarma istasyonu uygulama projesi, üç yeni lot uygulama projesi, iki ön işlem tesisi uygulama projesi, bir entegre atık yönetim tesisi uygulama projesi hazırlanması ile altı yeni lot yapım işi, bir ön işlem tesisi yapım işi ve üç entegre atık yönetim tesisi yapım işine ilişkin alışmalara devam edilecektir. bölge planları ile kentsel ulaşım ana planları eşgüdüm içerisinde oluşturulacak, kentiçi raylı sistem projelerine ilişkin mevzuat düzenlemesi yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.884) Tedbir 884.2. Ulaşımda yakıt tüketiminin azaltılmasını teminen şehirlerde yeni yerleşim alanlarının yoğunluklarının planlanmasında raylı sistemlerin transit özelliği ve kapasitesinden yararlanılacak, yürüme veya bisiklet amaçlı karma kullanım alanları ve planlama kararlarının oluşturulması teşvik edilecektir. | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı 1. Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planının uygulanmasını teminen izleme çalışmaları yürütülecektir. | Kentlerdeki trafik sıkışıklığının, kazaların ve hava kirliliğinin azaltılması amacıyla kentiçi ulaşımda talep yönlü politikalar uygulanacak, bireysel araç kullanımı yerine sürdürülebilir, çevreci, verimli ve düşük emisyonlu toplu taşıma sistemleri ile mikro- mobilite çözümleri teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı 885) | Tedbir 885.1. Kentiçi toplu taşıma yatırımlarında trafik yoğunluğu ve yolculuk talebindeki gelişmeler dikkate alınarak öncelikle otobüs, metrobüs, troleybüs ve benzeri sistemler tercih edilecek, bunların yetersiz kaldığı güzergâhlarda raylı sistem alternatifleri değerlendirilecektir. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S) 1. Raylı sistem hattı yapımı tekliflerine ilişkin hazırlanan fizibilite çalışmalarında alternatif toplu taşıma yöntemleri analiz edilecektir. Tedbir 885.2. Raylı Ulaştırma ve Altyapı 1. Raylı sistem hattı yapımı teklifleri sistemlerin, işletmeye Bakanlığı (5) Kalkınma Planında yer alan doruk açılması beklenen yıl için saat-tek yön kesit yolculuk kriterleri doruk saat-tek yön kesit doğrultusunda hazırlanacaktır. yolculuk talebinin tramvay sistemleri için asgari 7.000 yolcu/saat, hafif raylı sistemler için asgari 10.000 yolcu/saat, metro sistemleri için ise asgari 15.000 yolcu/saat düzeyinde öngörülen koridorlarda planlanması şartı aranacaktır. d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim | 2025 | 2026(1) | 2027/2) İçme ve Kullanma Suyu Şebekesi ile Hizmet Verilen Belediye Nüfusunun Toplam Belediye Nüfusuna Oranı Kanalizasyon Şebekesi ile Hizmet Verilen Belediye Nüfusunun Toplam Belediye Nüfusuna Oranı Atıksu Arıtma Tesisi ile Hizmet Verilen Belediye Nüfusunun Toplam Belediye Nüfusuna Oranı (3 Arıtılmış Atıksuların Yeniden Kullanım Oranı Yüzde 7,0 İçmesuyu Kayıp Oranı Yüzde 31,6 Atık Yönetim Hizmeti Verilen Belediye Nüfusu N Oranı (3) Yüzde 96,1 Sıfır Atık Projesi Kapsamında Atığın Geri Kazanım Oranı (3 Kentiçi Raylı Sistem Uzunluğu (Kümülatif) km i 052 (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Sürdürülebilir Çevre ve İklim Değişikliği Programının performans göstergelerinden biridir. 91,2 Yüzde 37,5 2.4.7. Bölgesel Gelişme a) Mevcut Durum Bölgesel gelişme politikası, bölgelerin rekabet gücünün artırılması ve gelişmişlik farklarının azaltılmasına yönelik ekonomik ve sosyal gelişmelerini sağlamak üzere bölgelerin nitelikleri dikkate alınarak uygulanmaktadır. Bölgesel gelişmenin çok sektörlü yapısı nedeniyle merkezi ve yerel düzeyde paydaşlar arasında işbirliğinin temin edilmesi ve koordinasyon mekanizmalarının güçlendirilmesi önem taşımaktadır. Bölgesel gelişme çalışmalarının bütüncül bir bakış açısıyla gerçekleştirilmesi, ulusal ve yerel düzeyde bölgesel kalkınma uygulamalarının etkinliğinin artırılması amacıyla hazırlanan 2024-2028 dönemine ilişkin Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi (BGUS) ve bölge planlarının uygulanmasına devam edilmektedir. 26 Düzey-2 bölgesinde kurulu kalkınma ajansları tarafından bölge, il ve ilçe düzeyinde çalışmalar gerçekleştirilerek bölgelerin potansiyellerini harekete geçirmek üzere kamu kurumlarına, mahalli idarelere, üniversitelere, sivil toplum kuruluşlarına ve özel sektöre sonuç odaklı program yönetimi yaklaşımıyla mali ve teknik destek sağlanmaktadır. Söz konusu hizmetler için 2008-2025 yılları arasında kalkınma ajanslarına merkezi bütçeden 109,7 milyar TL, yerel paylardan ise 71,5 milyar TL (2026 yılı fiyatlarıyla) kaynak aktarılmıştır. 2026 yılı için ise 2,75 milyar TL merkezi bütçe payı tahsisatı yapılmış olup yerel pay katkısının 5,0 milyar TL olacağı tahmin edilmektedir. 2008-2026 döneminde 28.539 projeye yaklaşık 117,5 milyar TL (2026 yılı fiyatlarıyla) destek sağlanmıştır. Bu destekle yapılan toplam yatırım tutarı 195,4 milyar TL'ye ulaşmıştır. TABLO TI: 58- Kalkınma Ajanslarına İlişkin Bilgiler (Ocak 2008 - Eylül 2026) Eş-Finansman Dâhil an Ajans Toplam Proje Desteklenen Destek Program Türü Desteği (1) Bütcesi (1 Proje Sayısı Proje Teklif Çağrısı 89 499 154 672 11318 Güdümlü Proje Desteği 17961 27701 286 Finansman Desteği 972 3 175 362 Faizsiz Kredi Desteği 814 851 128 Doğrudan Faaliyet ve Fizibilite Desteği 3 543 3 949 2 555 Teknik Destek 3 959 3 959 13 684 Diğer Destek Türleri 709 1153 206 Genel Toplam 117 457 195 460 28 539 (1) 2026 Yılı Fiyatlarıyla, Milyon TL Bölge kalkınma idareleri kapsadıkları illerdeki yatırımların gerektirdiği planlama, izleme, değerlendirme ve koordinasyon hizmetlerini yürütmektedir. GAP, DAP, DOKAP ve KOP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıklarına 2026 yılında toplam 4,12 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir. Başkanlıklar tarafından 2014-2026 yılları arasında uygulayıcı kuruluşlara 2026 yılı fiyatlarıyla toplam 61,6 milyar TL kaynak aktarılmıştır. 6 Haziran 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 11398 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla DAP, DOKAP ve KOP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıklarının görev süresi 8 Haziran 2031 tarihine kadar uzatılmıştır. Bölgelerin bir bütün olarak ele alındığı ve kendine özgü potansiyellerini ortaya çıkarmayı hedefleyen 2024-2028 dönemine ilişkin GAP, DAP, DOKAP ve KOP Eylem Planlarının uygulanmasına devam edilmektedir. Bölgesel gelişme politikalarının tasarım sürecine girdi sağlamak, karar alma süreçlerini kolaylaştırmak ve uygulama etkinliğini artırmak amacıyla analiz çalışmaları yürütülmektedir. Bu çerçevede, Türkiye'de Kentsel ve Kırsal Yerleşim Sistemleri Araştırması (YER-SİS) karar destek sisteminin iyileştirilmesi çalışmaları gerçekleştirilmektedir. Bununla birlikte 2025 yılına ilişkin o illerin o Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik (Sıralaması (Araştırması o (SEGE) yayımlanmıştır. TABLO TI: 59- Düzey 2 İstatistiki Bölge Birimleri (İBB) Bazında Çeşitli Göstergeler İstihdamın Sektörel Yapısı -2025 (1) Sanayi Sektörü Payı (Yüzde) —100 Hizmetler Sektörü Payı (Yüzde) Sosyo- Ekonomik Gelişmişlik Sırası (2025) Nüfusun Payı (2025) (Yüzde) 2024-2025 Yılık Nüfus Artış Hızı (Yüzde) 2015-2025 Yıllık Ortalama Nüfus Artış Hızı (Yüzde) Bölgelerin GSYH'ya Katkısı (2024) (Yüzde) Kişi Başına GSYH (2024) işsizlik Oranı (2025) (Yüzde) Merkezi Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Endeks TR TR10 Istanbul & we © İoolte <> pe UT KİD TR41 Bursa, Eskişehir, Bilecik TR42 Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova TR32 Aydın, Denizli, Muğla TR21 Tekirdağ, Edirne, Kırklareli TR52 Konya, Karaman TR22 Balıkesir Canakkale TR62 Adana, Mersin TR33 Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak TR72 Kayseri, Sivas, Yozgat TR83 Samsun, Tokat, Çorum, Amasya TR8İ Zonguldak, Karabük, Bartın TRCİ Gaziantep, Adıyaman, Kilis 17 TR82 Kastamonu, Çankırı, Sinop TRBİ Malatya, Elâzığ, Bingöl, Tunceli TRAJ Erzurum, Erzincan, Bayburt TR63 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye TRC3 Mardin, Batman, Şırnak, Siirt TRÇZ2 Şanlıurfa, Diyarbakır TRB2 Van, Muş, Bitlis, Hakkâri TRA2 Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan NN 7 KR TY VR KV | eo | 8: | 4 | > | Kaynak: TÜİK, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (1) İnşaat sektörü sanayi içinde değerlendirilmiştir. (2) Bakanlıkların merkez muhasebe birimlerince tahsil edilen ve ödenen tutarlar il ayrımına tabi tutulmaksızın Türkiye verisinde yer almaktadır. UT X Bp pe b) Amaç Bölgelerin potansiyellerinin harekete geçirilmesi, kendilerine özgü imkân ve kabiliyetlerinin yenilik temelinde geliştirilmesi, bölge dirençliliklerinin artırılması ve afet sonrası ekonomik ve sosyal iyileşmenin sağlanması yoluyla ülkemizin dengeli kalkınmasına azami katkının sağlanması ile bölge içi ve bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika/ Tedbir Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar Bölgesel kalkınmaya yönelik kurumsal yapı ve yönetişim mekanizması etkinleştirilecektir. (Kalkınma Planı p.888) Tedbir 888.1. Kalkınma ajansları ve bölge kalkınma idarelerinin kurumsal kapasiteleri ve mevzuatı gözden geçirilerek etkinliklerinin artırılması yönünde düzenlemeler yapılacak, işbirlikleri artırılacak ve merkezi yönetimle etkileşim ve koordinasyon mekanizmaları geliştirilecektir. Tedbir 888.2. Bölgesel gelişme politikalarının tasarım ve uygulama aşamalarında karar destek süreçlerini güçlendirecek araştırma ve analizler gerçekleştirilecek, bölgesel farklılıkların ölçülmesine yönelik istatistiki altyapı geliştirilecektir. Tedbir 891.1. Ankara-Konya- Mersin hattı ile İç Anadolu Bölgesindeki diğer illeri de kapsayacak şekilde, savunma sanayii, makine sanayii ve tarıma dayalı sanayi başta olmak üzere sanayinin Mersin Konteyner Limanı ile lojistik bağlantısı daha güçlü hale i getirilecektir. aaa amana j Sanayi ve Teknoloji 1. Kurumsal ve beşeri kapasitenin Bakanlığı (S), Bölge geliştirilmesine yönelik çalışmalar Kalkınma Idareleri, yapılacaktır. Kalkınma Ajansları 2. Bölgelerin kalkınmasında özel sektörün katkılarının artırılmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir. Sanayi ve Teknoloji 1. Kalkınma ajanslarının mevcut mali Bakanlığı (S), Çevre, destek uygulamalarına ilişkin etki Şehircilik ve İklim değerlendirme çalışmaları Değişikliği Bakanlığı, yürütülecektir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Kalkınma Ajansları Üretim ve yük merkezlerinin uluslararası pazara erişimlerinin güçlendirilmesi, ülkemizin küresel rekabetçiliğinin artırılması ve bölgesel endüstrilerin liman ve demiryolu bağlantılarının kurulabilmesi, bölgesel refahın artırılması ve gelişmişlik farklarının azaltılması amacıyla gerekli altyapı yatırımlarının da yapılması suretiyle bütünleşik bir kalkınma modeli uygulanacaktır. (Kalkınma Planı p.891) Ulaştırma ve Altyapı 1. Karaman-Ulukışla Hızlı Tren projesi Bakanlığı (S) tamamlanacaktır. Tedbir 891.2. Deprem bölgesinde işlenmiş tarım ürünleri ve tarıma dayalı sanayiler ile tekstil, dokuma, demir-çelik, petrokimya başta olmak üzere imalat sanayii ürünlerinin İskenderun Limanı üzerinden dış pazarlara erişimini artıracak altyapı güçlendirilecektir. Tedbir 891.3. Batı Karadeniz'de yer alan kömür ve | Bakanlığı (S) doğalgaz sahaları ile demir- çelik, kâğıt, ormancılık sanayii ve tarıma dayalı sanayinin Filyos Limanına bağlantısı | sağlanacaktır. Tedbir 891.5. Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz'deki üretim merkezlerinin uluslararası pazarlara erişimi Rize-İyidere ve Trabzon Limanları üzerinden, Orta Karadeniz'deki illerin erişimi ise Samsun Limanı üzerinden sağlanacaktır. Bakanlığı (S) Bakanlığı (S) (Kalkınma Planı p.893) Tedbir 893.2. Yeşil ve dijital dönüşüm konusunda bölgelerin potansiyel ve ihtiyaçları çerçevesinde stratejileri oluşturulacak, dönüşümden en çok etkilenecek sektörlere önelik analizler yapılacaktır. Tedbir 893.3. Ekonomik ve sosyal avantajlarıyla küresel düzeyde ön plana çıkan illerin üretim, Ar-Ge ve girişimcilik kapasitesinin dijital ve yeşil dönüşüm perspektifiyle gelişimine yönelik bölgesel kalkınma programları uygulanacaktır. Ajansları Ajansları Ulaştırma ve Altyapı Ulaştırma ve Altyapı Ulaştırma ve Altyapı Bölgelerin kalkınmasında yeşil ve dijital dönüşüme yönelik altyapı geliştirilecektir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kalkınma Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (5), Kalkınma 1. İskenderun Limanı ile tesis ve lojistik olanakları bakımından etkileşim içerisinde olacak Çukurova İltisak Hattı projesi tamamlanacaktır. 1. Filyos İltisak Hattı projesi tamamlanacaktır. 1. Rize İyidere Lojistik Limanı projesi tamamlanacaktır. 1. Düzey-2 bölgelerinin yeşil dönüşüm ve dijital dönüşümden en çok etkilenecek sektörlerine dair analizleri içeren stratejiler hazırlanacaktır. 1. Küresel düzeyde ön plana çıkan illerin dijital ve yeşil dönüşüm alanında Ar-Ge, yenilik ve girişimcilik kapasitelerinin artırılmasına yönelik olarak kalkınma ajansları tarafından geliştirilen Sonuç Odaklı Programlar kapsamında mali destek ve teknik destek programları yürütülecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri En Yüksek Gelirli Bölgenin Kişi Başı Gelirinin En Düşük Gelirli Bölgenin Kişi Başı Gelirine Oranı (4 En Düşük Değere Sahip Düzey-2 Bölgesinde İşgücüne Katılma Oranı (4) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) 2024 yılı verisidir. Birim | 2025 | 2026(1) Oran 3,78(3) 2027 (2) (4) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Bölgesel Kalkınma Programının performans göstergelerinden biridir. 2.4.8. Kırsal Kalkınma a) Mevcut Durum TÜİK verilerine göre Türkiye'de 2024 yılında yüzde 93,4 olan il ve ilçe merkezlerinde yaşayanların oranı 2025 yılında yüzde 93,6 olmuştur. Buna karşılık, belde ve köylerde yaşayanların oranı yüzde 6,6'dan yüzde 6,4'e düşmüştür. TÜİK'in ADNKS sonuçlarına göre 2025 yılında belde ve köy nüfusu 5.536.693 kişi olmuştur. Köy nüfusunun 2.859.137'sini erkek, 2.677.556'sını kadın nüfusu oluşturmaktadır. Köylerimizde nüfus yaşlanmakta olup 65 yaş ve üzeri nüfus, 634.629'u kadın olmak üzere toplam 1.159.477 kişidir. TÜİK'in fiili kent-kır yapısını daha doğru yansıtan kent-kır sınıflamasına göre 2025 yılında Türkiye nüfusunun yüzde 67,5'i yoğun kent, yüzde 15,8'i orta yoğun kent ve yüzde 16,8'i kır olarak sınıflandırılan yerleşim yerlerinde yaşamaktadır. TÜİK verilerine göre 2025 yılı ikinci çeyreğinde yüzde 14 olan tarım istihdamının toplam istihdam içindeki payı 2026 yılı ikinci çeyreğinde yüzde 13,7 olmuştur. 2026 yılı ikinci çeyreğinde tarım istihdamındaki kadınların oranı yüzde 16,7, erkeklerin oranı ise yüzde 12,3 olmuştur. Aynı dönemde tarımsal istihdam 4,53 milyon kişiden 4,46 milyon kişiye gerilemiştir. Bu durum, hizmetler ve sanayi sektörlerinin istihdam içerisindeki payını artırdığını göstermektedir. Köylerin yol ve içme suyu gibi temel altyapı ihtiyaçlarına yönelik 2005 yılında başlatılan KÖYDES Projesine 2005-2026 döneminde toplam cari fiyatlarla 43,37 milyar TL, 2027 yılı için 15 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir. 2005-2025 döneminde 147.229 km köy yolu yapılmış ve onarılmıştır. Suyu olmayan 5.870 yerleşim yerinde ve suyu yetersiz olan 79.454 yerleşim yerinde içmesuyu yatırımı gerçekleştirilmiştir. Küçük sulama yatırımlarıyla 190.021 hektar tarım alanı sulamaya açılmış, 167.442 çiftçi ailesi bu sulama yatırımlarından yararlanmıştır. Atıksu işlerinde 1.470 foseptik ve 68 atıksu arıtma yatırımı yapılmıştır. İskân yatırımları kapsamında yeniden yerleşim işleri On İkinci Kalkınma Planında önemli bir yer tutmuştur. Kırsal iskân projeleri ile çeşitli nedenlerle yerleri kamulaştırılan (afet, baraj yapımı gibi) hanelerin yeniden iskânı yapılmaktadır. Bu kapsamda son yıllarda yürütülen en önemli projeler, Kızlaryolu Barajı Yeniden Yerleşim İşleri, Gömükan Barajı Yeniden Yerleşim İşleri, Kendi Evini Yapana Yardım (KEYY) projeleridir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına 2026 yılında KÖYDES kapsamındaki köylerin yol ve içmesuyu yatırımları, iskan projeleri, baraj yapımından etkilenen hanelerin konut ve tarım arazisi alımları ve kendi evini yapmak isteyenlere yönelik destekler için toplam 8,12 milyar TL kaynak ayrılmıştır. DSİ Genel Müdürlüğüne barajlardan etkilenen alanların yeniden yerleşimine ilişkin projeler için 2026 yılında toplam 1,4 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir. GAP Bölge Kalkınma İdaresi tarafından uygulanmakta olan Entegre Kırsal Kalkınma Programı kapsamında 60 milyon TL bütçe sağlanmıştır. Ayrıca Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerden etkilenen kırsal alanlardaki afet konutu ve ahır yapımları büyük ölçüde tamamlanmıştır. Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisi ve Ortak Tarım Politikası çerçevesinde tarım ve kırsal kalkınma programlarının daha etkin uygulanması, programlar arasında koordinasyonun güçlendirilmesi, paydaş katılımının artırılması ve işbirliğinin teşvik edilmesi amacıyla çalışmalar devam etmektedir. Bu kapsamda Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) ve IPARD Programı kapsamında kırsal alanda gelir düzeyinin yükseltilmesi, aile işletmeciliği faaliyetleri ile mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerin desteklenmesi, kırsal ekonomik altyapının güçlendirilmesi amacıyla üreticilerin ve üretici örgütlerinin yatırımlarına hibe desteği sağlanmaktadır. KKYDP kapsamında 2006 yılından bu yana gerçek ve tüzel kişilerin bitkisel üretim, hayvancılık ve su ürünleri üretiminin artırılmasına, ürün işlenme, paketleme ve depolama tesislerinin inşasına ve modemizasyonuna, tarımsal amaçlı örgütler bünyesinde ortak makine parklarının kurulmasına, yenilenebilir enerji tesislerinin inşasına ve akıllı tarım teknolojilerinin kullanımına yönelik yatırımlara hibe desteği verilmektedir. Söz konusu Program kapsamında 2006-2026 yılları arasında 299.320 adet makine ekipman alımına ve 23.738 adet tarımsal ekonomik ve tarımsal altyapı yatırım projesine cari fiyatlarla toplam 113,9 milyar TL hibe desteği verilerek 181,4 milyar TL tutarında yatırım faaliyete geçirilmiş ve 131.154 kişiye istihdam sağlanmıştır. IPARD Programı çerçevesinde kırsal alanlarda tarım ürünlerinin üretimi, işlenmesi ve pazarlanmasına yönelik altyapıların kurulumu ve modernizasyonu ile yenilenebilir enerji kullanımına yönelik yatırımlara, kırsal turizm ve zanaatkârlık gibi alanlarda çeşitli projelere hibe desteği sağlanmaktadır. Program ile kırsal alanda ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi ve gelişimi, sosyo-ekonomik kalkınmanın gerçekleştirilmesi, istihdamın artırılması ve kırdan kente göçün önlenmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda gerçek ve tüzel kişilerle üretici örgütlerine yüzde 50-75 oranlarında hibe desteği verilmektedir. 2011 yılında 42 ilde başlayan Program, 2024 yılından itibaren tüm illerde uygulanmaktadır. Program kapsamında Ağustos 2026 itibarıyla toplam hibe miktarı 2,04 milyar avro, tamamlanan toplam proje sayısı 26.965, devam eden proje sayısı 1.345, desteklenen genç yatırımcı sayısı 14.640, desteklenen kadın yatırımcı sayısı 7.368 ve oluşturulan toplam istihdam 107.077 kişi olmuştur. b) Amaç Kırsal kesimde üretken işgücü oluşturularak ekonominin canlandırılması, sürdürülebilir doğal kaynak yönetiminin sağlanması ve yaşam kalitesinin artırılması suretiyle nüfusun kırsalda tutundurulması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler a . i Sorumlu / İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Yöreye ve mekâna özgü özellikler dikkate alınarak kırsal alanlarda yaşam kalitesinin artırılması için kamu hizmet sunumu iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.896) i Tedbir 896.1. Kır ve kentin Çevre, Şehircilik ve 1. KOYDES Projesi kapsamında 51 ilin | etkileşimini sağlayan ulaşım, (| İklim Değişikliği yol, içmesuyu, tarımsal sulama ve iletişim ve enerji altyapısı Bakanlığı (S), İçişleri atıksu projeleri desteklenecektir. | güçlendirilecek, Köylerin I Bakanlığı, Strateji ve 2. Köy envanterine ilişkin sayısal | Altyapısının Desteklenmesi Bütçe Başkanlığı, İl verilerin KOYDES Yatırım Izleme i Projesi (KOYDES) kapsamında | Özel Idareleri Sistemine aktarılmasına yönelik | köylerde ulaşım, kanalizasyon, | çalışmalara devam edilecektir. içme suyu ve ak su altyapısının iyileştirilmesi | sağlanacak, suyun etkin | kullanılmasına yönelik proje ve | uygulamalar sürdürülecektir. Tedbir 896.2. Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerden etkilenen kırsal alanlarda coğrafi, sosyal ve kültürel koşulları dikkate alan güvenli yerleşim alanları oluşturulacaktır. Tedbir 896.3. Kamulaştırma yapılan yerlerin iskânında yerleşim yeri seçiminde kamu harcamalarını asgariye indirmeye yönelik tedbirler alınacak ve hak sahipliğine ilişkin iskân mevzuatında düzenleme yapılacaktır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İl Özel İdareleri i. Depremlerden etkilenen kırsal alanlarda coğrafi, sosyal ve kültürel koşulları dikkate alan afetlere dirençli yerleşim alanlarının oluşturulmasına ilişkin çalışmalar tamamlanacaktır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Tarım ve Orman Bakanlığı, DSİ 1. Kamulaştırma yapılan yerlerin iskânında kamu harcamaları asgariye indirilecek, bu doğrultuda iskân mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır. 2. Kırsal alanda yeniden yerleşimi gerektiren planlama çalışmalarında, altyapı ve üstyapı yatırımları, proje yer seçimi ve konut büyüklüğü gibi hususlar dikkate alınarak yeniden yerleşim maliyetlerinin asgari düzeyde tutulması sağlanacaktır. Kırsalda nüfus kaybını önlemek ve tersine göçü sağlamak için beşeri ve sosyal sermaye geliştirilerek istihdam imkânları iyileştirilecek ve ekonominin çeşitlendirilmesi yoluyla kırsal alanların çekiciliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.897 Tedbir 897.1. Kırsalda başta kadınlar ve gençler olmak üzere özel politika gerektiren gruplara yönelik yenilikçi sosyal programlar hayata geçirilecektir. Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı 1. KKYDP, IPARD ve diğer destek l programları kapsamında kadın, genç | ve çocukların faaliyet, proje ve eğitim programları çerçevesinde desteklenmesi devam edecektir. Tedbir 897,3. Kırsalda yoksulluğun azaltılması amacıyla ölçek ve dayanışma ekonomisine önem verilerek üretici örgütleri sektörel işbirliği, satış ve pazarlama, üretim teknikleri, finansman ve mevzuat gibi konularda eğitimlerle desteklenecektir. Tedbir 897.4. Kırsalda üretici örgütlerinin güçlendirilmesi ve kooperatifçiliğin etkinleştirilmesi amacıyla ilgili mevzuatta iyileştirmeler gerçekleştirilecektir. Tedbir 897.5. Kırsal mahalle, köy ve orman köylerinin sürdürülebilir geçim kaynaklarının oluşturulması için aile işletmelerine yönelik destekler geliştirilecektir. Tarım ve Orman Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı 1. Üreticilere tarımsal üretim, finansal okuryazarlık, üretim planlaması, markalaşma, satış ve pazarlama, ürün geliştirme ve örgütlenme gibi konularda eğitimler verilmeye devam edecektir. 1. Üretici örgütlerinin güçlendirilmesi Tarım ve Orman | ve kooperatifçiliğin etkinleştirilmesi | | Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı amacıyla Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu ile Kooperatifler Kanunu'nda değişiklik yapılmasına yönelik mevzuat alışmaları tamamlanacaktır. 1. Aile işletmeciliği faaliyetlerinin Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar KKYDP kapsamında hibe desteği verilmeye devam edecektir. Kırsal kalkınma destekleri çiftçi ve üretkenlik odaklı programlanacak, uygulanan farklı destekler arasında koordinasyon sağlanarak uygulamada tamamlayıcılık ve etkinlik artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.898' geliştirilmesine yönelik yatırımlara Tedbir 898.1. Kırsal desteklerde verimliliğin artırılması, mükerrer uygulamaların önüne geçilmesi ve şeffaflığın sağlanması için etki analizleri yapılacak, destek programları arasında bütünlük sağlanmasına yönelik uygulama usulleri iyileştirilecektir. Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar 1. KKYDP ve lisanslı depoculuk destekleme uygulamalarının etki analizleri yapılacaktır. Tedbir 898.2. IPARD HI döneminde tarımsal işletmelerin fiziki varlıkları, tarım ve balıkçılık ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanması, kırsal alanda kamu altyapı yatırımları ile kırsalda çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ve tarım/çevre tedbirlerinin desteklenmesine devam edilecek ve IPARD kapsamında Yerel Kalkınma Stratejileri LEADER) uygulanacaktır. Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, AB Başkanlığı, TKDK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Tedbir 898.3. Kırsal ekonominin büyümesi için desteklenecek tarım dışı sektörler çeşitlendirilecek, girişimcilik ve kırsal yenilikçilik teşvik edilecektir. Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, AB Başkanlığı, TKDK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları | 1. IPARD III Programı döneminde tarımsal işletmelerin fiziki varlıkları, tarım ve balıkçılık ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanması, kırsal alanda kamu altyapı yatırımları, kırsalda çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ile tarım-çevre tedbirlerinin desteklenmesine devam edilecektir. 2. Yerel Kalkınma Stratejileri (LEADER) uygulanmasına devam edilecektir. şe 1. IPARD III Programının Çiftlik Faaliyetlerinin Çeşitlendirilmesi ve İş Geliştirme Bileşeni kapsamında yenilenebilir enerji yatırımları, kırsal turizm, el sanatları ve zanaatkârlık faaliyetlerine hibe desteği verilecektir. Kırsal çevrenin iyileştirilmesine ve iklim değişikliğinin olumsuz etkilerini azaltmaya yönelik çalışmalar yapılacak ve doğal kaynakların sürdürülebilirliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.899 Tedbir 899.1. Toprak ve su kaynaklarının sürdürülebilir ve etkin kullanılması sağlanacak, ormansızlaşmayı, biyoçeşitlilik kaybını ve arazi tahribatını engelleyecek çevre odaklı kırsal kalkınma projeleri ve programları yürütülecektir. Tedbir 899,2. Kırsal toplumun çevreye olan duyarlılığının artırılmasına yönelik bilinçlendirme çalışmaları yürütülecektir. Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, AB Başkanlığı, TKDK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve Iklim Değişikliği Bakanlığı, Milli konularında okullarda ve korunan Eğitim Bakanlığı, TKDK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. IPARD III Programının Tarım-Çevre Bileşeni kapsamında organik tarım, erozyon kontrolü ve biyoçeşitliliğe yönelik pilot projeler desteklenecektir. 2. IPARD TI Programının Tarım-Çevre Bileşeni kapsamında yerel hayvan ırkları ve bitki türlerinin korunması ve ıslahına yönelik uygulamaların hayata geçirilmesi için çalışma ve araştırmalar yapılacaktır. 1. Doğa koruma ve biyoçeşitlilik unsurlarının korunması ve sürdürülebilirliğin sağlanması alanlarda öğrencilere doğa turizmi ve eğitim faaliyetleri düzenlenecektir. 2. Çevre ve iklim dostu uygulamaları içeren Nitrat Eylem Planı konusunda bilinçlendirme faaliyetleri ürütülecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri Birim 2025 2026 (1) | 2027(2) KÖYDES ve KIRDES Kapsamında Yapılan Köy Yolu Uzunluğu (Kümülatif) km 14722) | İ9M4| 157500 Köylerde İçmesuyu Tesisi Yapılan ve Yenilenen Ünite Sayısı (Kümülatif) (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program Adet 85 453 85 750 86 300 2.5. ADALETİ ESAS ALAN DEMOKRATİK İYİ YÖNETİŞİM 2.5.1. Adalet Hizmetleri a) Mevcut Durum Program döneminde Yargı Reformu Stratejisinde getirilen hedefler doğrultusunda adalete erişimin güçlendirilmesi, ceza adaleti sisteminin daha etkin hale getirilmesi, dijital suçlarla mücadele ve adalet hizmetlerinin sunumunda dijital uygulamaların güçlendirilmesi, ceza hukukunun yanı sıra özel hukuk ve usul hukukunda etkinliğin artırılması ve bireylerin hak arama özgürlüğünün güçlendirilmesi amacıyla önemli adımlar atılmış, adalet hizmetlerinin sunumunda beşeri ve fiziki kapasite artışları sağlanmıştır. Bu kapsamda yargı reformu paketlerinin çıkarılmasına devam edilmiş ve diğer düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. Kamuoyunda On Birinci Yargı Paketi olarak bilinen 24 Aralık 2025 tarihli ve 7571 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 631 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla; toplumsal huzurun desteklenmesi, suçla daha etkin mücadele edilmesi, temel hak ve özgürlüklerin daha etkin korunması, hukuki güvenliğin güçlendirilmesi, adalet hizmetlerinde etkinliğin artırılması, infaz adaletinin sağlanması amacıyla düzenlemeler yapılmıştır. Esas olarak kamuoyu nezdindeki “cezasızlık” algısının giderilmesini ve ceza adaletindeki “caydırıcılık” unsurunu güçlendirmeyi amaçlayan Kanun bilişim suçlarıyla mücadele kapsamında da önemli düzenlemeler getirmiştir. Kamuoyunda On İkinci Yargı Paketi olarak bilinen 16 Temmuz 2026 tarihli ve 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla, yargılamaların hızlandırılması, uyuşmazlıkların kısa sürede sonuçlandırılması, makul sürede yargılanma hakkının gözetilmesi, hak sahiplerinin menfaatlerinin daha etkin korunması, istinaf yargılamasının güçlendirilmesi, Anayasa Mahkemesi tarafından verilen çeşitli iptal kararlarının oluşturduğu hukuki boşlukların doldurulması amaçlanmıştır. Program döneminde ceza adaletinin güçlendirilmesi ağırlık kazanmıştır. İhtisas daire başkanlıkları ve ihtisas soruşturma bürolarının kurularak ceza adaleti sisteminde uzmanlaşma ve eş güdümün güçlendirilmesi, adli süreçlerin etkinliğinin artırılması, faili meçhul cinayet ve kayıp şahıslara ilişkin dosyaların yeniden değerlendirmeye alınarak yıllardır çözüme kavuşturulamamış olan birçok faili meçhul olayın aydınlatılması önemli gelişmeler olarak karşımıza çıkmıştır. Aynı dönemde çocuk odaklı adalet anlayışının güçlendirilmesi hedefi ön plana çıkmıştır. Bu çerçevede çocuğun üstün yararını merkeze alan düzenlemeler kapsamında ağır suçlarda ceza ve infaz rejiminin yeniden ele alınmasını, ailelerin bakım ve gözetim sorumluluklarının güçlendirilmesi ve çocukların dijital risklerden, bağımlılıktan ve ihmale bağlı risklerden korunması yönünde yeni mekanizmalar oluşturulmasını öngören, suça sürüklenen çocuk ifadesini adli süreçteki çocuk olarak değiştiren, 7593 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 18 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 2024 yılında Noterlik Kanunu'nda yapılan değişiklikle noterlerin hafta sonu ve tatil günlerinde çalışması esasının getirilmesi sonrasında Noterlerin Tatil Gün ve Saatlerinde Çalışmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikle hafta sonu nöbet sistemi detaylı bir şekilde düzenlenmiştir. Böylece noterlik hizmetlerinde zaman ve mekân kısıtı ortadan kaldırılmış ve vatandaşların noterlik hizmetlerine erişimi kolaylaştırılmıştır. İcra ve İflas Kanunu kapsamında muhafaza işleminin dayanağı olan haciz kalkmış olup da yedieminde bulunan malların tasfiyesine ilişkin usul ve esasları düzenlemeyi amaçlayan İcra ve İflas Kanununun 88/A Maddesi Uyarınca Muhafazasına Gerek Kalmayan Malların Tasfiyesi Hakkında Yönetmelik 27 Aralık 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Program döneminde temel hakların tam anlamıyla korunup geliştirilmesi hedefi önemini korumaya devam etmiştir. Bu kapsamda temel bir insan hakları ihlali olan kadına yönelik şiddetle mücadeleyi daha ileri seviyeye taşımak üzere “kadına yönelik şiddetsiz ve saygı temelli bir toplum vizyonu” anlayışıyla hazırlanan ve 2026-2030 yıllarını kapsayan Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele V. Ulusal Eylem Planı 3 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Başta eğitim, sağlık, istihdam, barınma, sosyal hizmet ve sosyal yardımlar olmak üzere sunulan hizmetlerle Roman vatandaşların desteklenmesini amaçlayan Roman Vatandaşlara Yönelik Strateji Belgesi (2023-2030) II. Aşama Eylem Planına (2026-2030) ilişkin 2026/1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi 20 Ocak 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Roman vatandaşlara yönelik çalışmalar konusunda önümüzde 5 yıldaki yol haritasını belirleyen söz konusu Eylem Planı, kurumlar arası işbirliğine, yerel uygulama kapasitesinin artırılmasına ve izlenebilirliğe odaklanarak Roman vatandaşlara sunulan hizmetlerin etkinliğinin artırılmasını amaçlamıştır. Vatandaşların adalete erişimini kolaylaştıran ve başvuru süreçlerini hızlandıran uygulamalar geliştiri meye devam edilmiştir. Bu kapsamda 5 yılı aşan ve halen devam eden dava dosyaları ile 3 yılı aşan ve halen devam eden soruşturma dosyalarındaki gecikmelere ilişkin olarak vatandaşların başvuru yapmasını sağlamak üzere yapay zekâ destekli Alo Adalet 135 Çağrı Hattı kurularak pilot illerde başlatılmıştır. Alo Adalet 135 Çağrı Hattına ilave olarak vatandaşlara adliyelerde bulunan Yargı Hizmetlerinin Etkinliği bürolarının yanı sıra UYAP Vatandaş Portalı üzerinden başvuru yapmaları imkânı sağlanmıştır. Program döneminde iş yüküyle orantılı hale getirmek amacıyla hâkim ve savcı sayısının artırılmasına devam edilmiştir. 23 Eylül 2026 tarihi itibarıyla hâkim ve Cumhuriyet savcısı Sayısı 26.642 olup bunların 18.167'si hâkim, 8.475'i ise Cumhuriyet savcısıdır. Adli hizmetlerde çalışan adalet personeli sayısı ceza infaz kurumları hariç 95.832'dir. Ceza infaz kurumlarında çalışan personel sayısı ise 85.920'dir. Eylül 2026 itibarıyla ülkemizde 210.646 avukat bulunmaktadır. Avukatların 107.785'i erkek, 102.861'i kadındır. Vatandaşların adalete erişiminin güçlendirilmesi ve kolaylaştırılmasının en önemli unsurlarından biri olan adli yardım kapsamında yer alan zorunlu müdafi, beraat eden sanık lehine vekâlet ücret ödemeleri ile hukuk mahkemelerinde tesis edilen ödemeler için 2026 yılı Ocak-Eylül döneminde yaklaşık 6,8 milyar TL harcama yapılmıştır. Yargının iş yükünü hafifleterek uyuşmazlıkların kısa sürede sonuçlandırılmasını amaçlayan alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinden uzlaştırma kapsamında, 23 Eylül 2026 tarihi itibarıyla 4.465.953 dosya uzlaştırma bürolarına gönderilmiş, bunların 2.146.246'sı uzlaşmayla sonuçlanmıştır. 31 Aralık 2025 tarihi itibarıyla arabuluculukla anlaşma sağlanan dosya sayısı 5.307.766 iken, 23 Eylül 2026 tarihi itibarıyla bu sayı 6.109.215'e ulaşmış ve arabuluculuk müessesesi kapsamında çözümlenen uyuşmazlıkların sayısı yüzde 15 artmıştır. Adalet hizmetlerinin sunumunda fiziki Okapasitenin artırılması çalışmaları sürdürülmüştür. 23 Eylül 2026 tarihi itibarıyla adli ve idari yargı hizmetleri 406'sı müstakil olmak üzere toplam 866 adalet binasında ifa edilmektedir. Adalet hizmeti verilen kapalı alan miktarı Eylül 2025 itibarıyla 5.934.830 m? iken geçen bir yılda 6.184.684 m?” ye ulaşmıştır. 23 Eylül 2026 tarihi itibarıyla adli yargıda 9.216, idari yargıda ise 247 faal mahkeme bulunmaktadır. Eylül 2026 itibarıyla bölge adliye mahkemeleri 18 ilde (Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Konya, Malatya, Sakarya, Samsun, Trabzon, Van, Tekirdağ, Denizli), bölge idare mahkemeleri ise 12 ilde (Ankara, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Konya, Samsun, Adana, Bursa, Antalya, Diyarbakır, Kayseri) faaliyettedir. Edirne Bölge İdare Mahkemesi kurulmuş olup henüz faaliyete geçirilememiştir. Faaliyete geçirildiği 2016 yılında 477 olan istinaf mahkemeleri daire sayısı 23 Eylül 2026 itibarıyla 870 olmuştur. Vatandaşların adalet hizmetlerine erişiminin o kolaylaştırılması, mahkemelerde ihtisaslaşmanın sağlanması ve yargılamaların makul sürede sonuçlandırılması amacıyla 2026 yılında, adli yargıda 21'i deprem bölgesinde olmak üzere toplam 150 yeni mahkeme kurulmuştur. Bilecik ve Iğdır illerinde idare mahkemesi kurulmuş, Mersin, Kayseri ve Edirne illerinde idare mahkemelerinin sayısı artırılmıştır. İcra dairelerinin etkinliğinin artırılması amacıyla geliştirilen yeni icra dairesi modeli kapsamında Program döneminde Kütahya icra dairesi faaliyete geçirilmiş, böylece yeni icra dairesi modeli uygulanan yer sayısı 94'e yükselmiştir. 23 Eylül 2026 itibarıyla tutuklu ve hükümlü sayısı toplam 433.474 kişi, ceza infaz kurumlarının kapasitesi ise 304.304 kişidir. 23 Eylül 2026 itibarıyla denetimli serbestlikten faydalanan kişi sayısı 505.059 olmuştur. Ulusal Yargı Ağı Projesiyle (UYAP) ülke genelinde tüm adli hizmetler elektronik ortamda yürütülmektedir. 65 kurum ve kuruluşun UYAP ile entegrasyonu sağlanmıştır. UYAP'ta yapılan güncellemelerle vatandaşların adalet hizmetlerine erişimini kolaylaştıran, elektronik başvuru, ödeme, sorgulama, takip imkânlarını genişleten ve işlem güvenliğini güçlendiren uygulamaların hayata geçirilmesi hedeflenmiştir. Bu kapsamda icra işlemlerinin dijitalleştirilmesi, Vatandaş Portal üzerinden dijital erişimin genişletilmesi, UYAP'ta sorgulama ve işlem yapma imkânlarının artırılması çalışmaları yürütülmüştür. İfade ve savunma alınması ile duruşmalarda video kaydı alınması ve video konferans yönteminin kullanılmasını sağlayan Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) Projesi kapsamında Eylül 2026 itibarıyla 3.935 duruşma salonu ve 1.330 ceza infaz kurumu olmak üzere toplam 5.265 mahalde sistem kurulmuştur. Hukuk bilincinin geliştirilmesi amacıyla temel eğitimde hukuk ve adalet dersinin seçmeli olarak verilmesine devam edilmektedir. Bu kapsamda uygulamanın başladığı 2013- 2014 eğitim öğretim yılından 23 Eylül 2026 tarihine kadar bu dersi seçen öğrenci sayısı toplamda 1.170.293 olmuştur. b) Amaç Hukukun üstünlüğü ve hukuk devletinin gerekleri doğrultusunda, yargı süreçlerinin adil, hızlı ve etkin şekilde işlemesi, öngörülebilir olması, adalete erişimin kolaylaştırılması ve adalet sistemine duyulan güvenin daha da artırılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler e . Sorumlu / İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/ Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Anayasada güvence altına alınan temel hak ve özgürlükler güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.913) Tedbir 913.4, Ceza infaz Adalet Bakanlığı (S) 1. Ceza ve infaz kurumlarındaki personeline yönelik verilen beş bin personele insan hakları insan hakları eğitimleri alanında eğitim verilecektir. artırılacaktır. Tedbir 913.5. Ulusal insan Adalet Bakanlığı (S) 1. Sempozyum ve seminer gibi hakları kurumlarına etkinlikler ile basılı ve görsel başvurunun etkin bir hak yayınlar aracılığıyla insan hakları arama yolu olarak görülmesi kurumlarına başvuru konusunda için farkındalık artırıcı toplumsal farkındalığın artırılması faaliyetler yürütülecektir. çalışmaları yürütülecektir. Tedbir 913.6. Ceza Adalet Bakanlığı (S) 1. Aile mahkemesi ve çocuk muhakemesi sürecinde başta mahkemesi kurulan ya da yeni kadın ve çocuklar olmak üzere oluşturulan ağır ceza mağdur odaklı adalet merkezlerinde yeni adli görüşme anlayışına uygun odaları açılacaktır. uygulamaların güçlendirilmesine devam edilecektir. Ayrımcılık ve nefretle mücadele güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.914) Tedbir 914.1. Ayrımcılık ve Adalet Bakanlığı (5), 1. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik nefretle mücadele alanında Türkiye İnsan Hakları ve Kurumunun ayrımaılıkla mücadele izleme ve denetim Eşitlik Kurumu çalışmaları kapsamında diyalog mekanizmaları ve işbirliğini artırmaya yönelik güçlendirilecektir. olarak ilgili paydaşlarla toplantılar gerçekleştirilecektir. Yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve şeffaflığı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.915 a, Tedbir 915.2. Hâkim ve Hâkimler ve Savcılar 1. Disiplin mevzuatına yönelik savcılara ilişkin disiplin süreci Kurulu (5), Adalet taslağın tamamlanmasına dair hukuki öngörülebilirlik, Bakanlığı çalışmalar yürütülecektir. hâkimlik teminatı ve hak arama hürriyeti çerçevesinde gözden geçirilecektir. erişimi kolaylaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.916 Tedbir 916.1. Mevzuatta yer | Adalet Bakanlığı (S), 1. İlgili kurumlarla işbirliği hâlinde alan adli yardım hükümleri İlgili Kurum ve hukuk kliniklerinin standartlarının adalete erişimin Kuruluşlar belirlenmesine yönelik çalışmalar güçlendirilmesi amacıyla yapılacaktır. gözden geçirilecektir. Tedbir 916.4. Adalet Adalet Bakanlığı (S) 1. Güncel teknolojilerle uyumlu ve hizmetlerine erişimin siber güvenlik önlemleri kolaylaştırılması için dijital güçlendirilmiş yeni UYAP yazılımı teknolojiler daha fazla tamamlanacaktır. kullanılacaktır. Tedbir 916.5. Tüm adalet Adalet Bakanlığı (S), 1. İşitme engelli bireylerin hizmet binaları engellilerin Aile ve Sosyal adliyelerdeki iş ve işlemleri için kolay erişimine uygun hale Hizmetler Bakanlığı ihtiyaç duyabilecekleri bilgilendirme getirilecektir. ve yönlendirme hizmetlerine mobil uygulama aracılığıyla ulaşmaları sağlanacaktır. Adli ve idari yargılama sürecinin etkinliği artırılacak, makul sürede yargılanma hakkı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.917) Tedbir 917.1. Hukuk Adalet Bakanlığı (S) 1. Makul sürede yargılanma hakkı yargılamalarında duruşmaya çerçevesinde ön inceleme aşamasının hazırlık döneminin eksiksiz verimliliğinin analiz edilmesine yürütülmesi ve yönelik çalışmalar yapılacaktır. hızlandırılmasına yönelik alışmalar yapılacaktır. Tedbir 917.7. Makul sürede Adalet Bakanlığı (S), 1. İlk derece yargılamalarında, yargılanma hakkının daha Hakimler ve Savcılar dosyalara bakma sırasına ilişkin etkin korunmasına yönelik Kurulu uygulamanın makul sürede mahkemeler teşkilatı yargılanma hakkının ihlalini önleyecek güçlendirilecektir. şekilde düzenlenmesi sağlanacaktır. 2. İş yükü ve davaların ortalama görülme süreleri kapsamında yapılacak ihtiyaç analizi doğrultusunda yeni mahkemeler kurulacaktır. Tedbir 917.8. İstinaf Adalet Bakanlığı (S), 1. İş yükü ve davaların ortalama mahkemelerinin daire sayıları Hakimler ve Savcılar görülme süreleri dikkate alınarak iş yükü ile orantılı biçimde ve Kurulu bölge adliye ve bölge idare ihtisaslaşmayı sağlayacak mahkemelerinin daire sayıları şekilde artırılacaktır. artırılacaktır. Ceza adaleti sistemi bütüncül bir bakış açısıyla yeniden değerlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.919) Tedbir 919.2. Cumhuriyet Adalet Bakanlığı (S) 1. Soruşturmaların etkinliğinin savcılığı teşkilatında suç artırılması için Cumhuriyet tiplerine göre uzmanlaşma başsavcılıklarında suç tiplerine göre sağlanacaktır. ihtisaslaşmaya ve standartlaşmaya önelik çalışmalar sürdürülecektir. Tedbir 919.3. Adli sicil Adalet Bakanlığı (5) 1. Adli sicil silme kurallarının topluca mevzuatı, İekelenmeme hakkı uygulanabilmesi için yapay zekâ çerçevesinde yeniden tabanlı öneri sistemi kurulacaktır. düzenlenecektir. Yargıda dijital dönüşüm sürdürülecek, adalet hizmetleri alanında yapay zekânın kullanımı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 920.1. Yapay zekânın | Adalet Bakanlığı (S) 1. Yargılama faaliyetlerini destekleyici getirdiği imkânların dikkate karar destek sisteminin pilot alınması suretiyle karar destek uygulamasına başlanılacaktır. sistemleri güçlendirilecektir. Tedbir 920.3. Bilişim Adalet Bakanlığı (S) 1. Hukuk mahkemelerinde e- teknolojileri üzerinden Duruşma uygulaması duruşmalara katılım yaygınlaştırılacaktır. sağlanmasına imkân veren 2. Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin sistemler yaygınlaştırılacaktır. (SEGBİS) kullanımının yaygınlaştırılması amacıyla 200 mahalde cihaz kurulum ve yenileme alışması yapılacaktır. Tedbir 923.1. Etki analizi Hakimler ve Savcılar i. Güncel talepler ve ortaya çıkan yapılarak ihtisas Kurulu (S), Adalet ihtiyaçlar doğrultusunda etki analizi mahkemelerine ilişkin yeni Bakanlığı yapılarak yeni ihtisas alanları ihtiyaç alanları belirlenecektir. belirlenecektir. 2.5.2. Güvenlik Hizmetleri a) Mevcut Durum Küresel ve bölgesel ölçekli jeopolitik rekabet ve çatışmalar, düzensiz ve yasa dışı göç hareketleri, örgütlü suçlar, uyuşturucu ve kaçakçılık faaliyetleri ile siber tehditler nedeniyle güvenlik ortamı karmaşık ve çok boyutlu niteliğini korumaktadır. Kamu düzeni ve güvenliğinin etkin şekilde tesis edilmesi, tehdit ve risklerin önleyici ve önetkin bir anlayışla değerlendirilmesi ile güvenlik hizmetlerinin hızlı, etkin, koordineli ve sürdürülebilir biçimde sunulması, ekonomik istikrarın ve sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması bakımından stratejik önemini devam ettirmektedir. Savunma ve caydırıcılığın güçlendirilmesi, askeri harcamaların artırılması, savunma sanayii işbirliğine hız kazandırılması ve Ukrayna'nın desteklenmesi gündemiyle 7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde Türkiye'nin ev sahipliğinde Ankara'da 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi gerçekleştirilmiştir. Zirve Türkiye'nin küresel güvenlik mimarisindeki konumunun güçlendirilmesi ve İttifak'ın geleceğindeki rolünü daha görünür kılması açısından önem taşımaktadır. Türkiye, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı arasında taraflardan birine yönelik silahlı saldırının diğer üyelere de yönelmiş kabul edilmesi esasına dayanan kolektif savunma anlayışıyla 7 Ağustos 2026 tarihinde Mekke Ortak Savunma Anlaşması imzalanmıştır. Anlaşmayla kapsayıcı ve kalıcı barışın tesisi ile savunma sanayii işbirliği, ortak teknoloji geliştirilmesi ve ortak üretim yoluyla üç ülkenin savunma yeteneklerinin ve silahlı kuvvetlerinin uyumunun güçlendirilmesi hedeflenmiştir. 2026 yılında Terörsüz Türkiye ve Terörsüz Bölge hedefi doğrultusunda terör kaynaklı tehditlerin ortadan kaldırılması ve terör örgütlerinin farklı alanlardaki uzantılarının tasfiyesine yönelik çalışmalar yürütülmüştür. Bu kapsamda 18 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete'de 7595 sayılı Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun yayımlanmıştır. Kanunla PKK/KCK terör örgütü ve bağlantılı oluşumların silah ve faaliyetlerinin sona erdirilmesi sürecinde belirli şartların gerçekleşmesine bağlı olarak soruşturma ve kovuşturmaların, mahkümiyet hükümlerinin infazının ve ilgili diğer adli işlemlerin ertelenmesine yönelik hükümlere yer verilmiştir. Bu dönemde yeni nesil organize suç örgütleri ve uyuşturucu suçlarıyla mücadelede suçun ve suç gelirlerinin kaynağına yönelik operasyonel kapasitenin güçlendirilmesi, siber suçlar ve özellikle nitelikli dolandırıcılık, yasa dışı bahis ve suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerinin aklanmasıyla mücadelede dijital iz, finansal hareket ve yapay zekâ destekli analiz imkânlarının geliştirilmesi, risk ve veri odaklı kolluk anlayışının yaygınlaştırılması çalışmaları da öne çıkmıştır. Okul ve çocuk güvenliğinin güçlendirilmesine, ayrıca kadın ve aileye karşı suçlar ile kayıp vakalarına yönelik müdahale kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmalar da ağırlık kazanmıştır. 18 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7593 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla ateşli silahların çocukların erişimine karşı güvenli şekilde muhafaza edilmesine ilişkin yeni suç düzenlemesi getirilmiş, amaç dışı bıçak ve benzeri kesici-delici aletlerin satış ve taşınmasına yönelik yeni idari yaptırımlar öngörülmüş ve çocukların suça sürüklenmesiyle mücadeleye ilişkin güvenlik tedbirleri yeniden düzenlenmiştir. Milli savunma ve güvenlik alanlarında yerli ve milli ürün ve teknolojilerin geliştirilmesi ve kullanımının yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalara devam edilmiştir. Bu çalışmalar kapsamında Milli Savunma Bakanlığı tarafından üretilen ülkemizin ilk sıvı roket yakıtlı, hipersonik hızda seyir yapabilen ve en uzun menzile sahip kıtalararası balistik füzesi Yıldırımhan tanıtılmıştır. Sınır güvenliğinde etkinliğin artırılması, devam eden düzensiz göç hareketlerinin önlenmesi, yasa dışı giriş-çıkış, kaçakçılık başta olmak üzere sınır aşan suçların engellenmesi ve muhtemel terör faaliyetlerinin gerçekleşmeden önlenebilmesi amacıyla 2016 yılında başlatılan Sınır Fiziki Güvenlik Sistemleri projeleri kapsamında 25 Eylül 2026 tarihi itibarıyla 2.949 km olan kara sınırlarının yaklaşık yüzde 46'lık kısmını oluşturan 1.381 km'de güvenlik duvarı, yaklaşık yüzde 62'lik kısmını oluşturan 1.846 km'de devriye yolu çalışmaları tamamlanmıştır. Tüm sınırlarımızın 1.507 km'lik kısmında sınır aydınlatma sistemi ile 376 km'lik kısmında kamera ve algılayıcı sistem bulunmaktadır. Eylül 2026 itibarıyla Suriye sınırının 145 km'lik kısmında ve Bulgaristan sınırının 20 km'lik kısmında kurulacak aydınlatma sistemi çalışmaları devam etmektedir. Yüksek teknolojik özelliklere sahip termal kamera sistemlerinin daha etkin kullanılabilmesi için doğu ve güneydoğu sınırlarımızda Eylül 2026 itibarıyla 229 gözetleme kule sisteminin kurulumu tamamlanmıştır. 10.000 metreden insan algılama, 4.000 metreden insan tanıma yeteneğini haiz kamera sistemlerine sahip elektro-optik kule projesi kapsamında 250'si doğu sınırlarımızda olmak üzere toplam 362 kulenin yapımı tamamlanmıştır. Doğu ve batı sınırlarımızdaki teknolojik gözetleme sistemlerinin enerji ihtiyaçlarının karşılanabilmesi için 2018 yılından Eylül 2026'ya kadar 704 km enerji nakil hattı yapılmıştır. İçişleri Bakanlığınca yürütülen ve AB fonlarıyla desteklenen proje kapsamında 147 zırhlı gözetleme aracı tedarik edilerek sınır birliklerinin kullanımına sunulmuştur. Suçla mücadelede önemli bir araç olan Kent Güvenlik Yönetim Sistemleri (KGYS) kapsamında, Eylül 2026 sonu itibarıyla Emniyet Genel Müdürlüğü sorumluluk alanındaki tüm il merkezlerinde ve 920 ilçede 29.407 KGYS noktasında 100.107 KGYS kamerası, 3.995 Plaka Tanıma Sistemi (PTS), 600 Mobil Plaka Tanıma Sistemi (MPTS), Jandarma Genel Komutanlığı sorumluluk bölgesindeki 25 ilde ve 109 ilçede 1.650 KGYS noktasında 6.367 KGYS kamerası, 375 PTS, 1.068 MPTS olmak üzere toplam 106.474 kamera ile 31.057 KGYS noktası, 4.370 PTS, 1.668 MPTS noktası bulunmaktadır. Uyuşturucuyla sokak düzeyinde mücadele etmek amacıyla kurulan ve 81 ilde faaliyette olan Narkotimler Ocak-Eylül 2026 itibarıyla 53.211 olay olmak üzere, kurulduğu 2015 yılından günümüze kadar toplam 624.732 olaya müdahale etmiştir. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca (AFAD) 2012 yılında başlatılan İkaz ve Alarm Sistemi (İKAS) kapsamında çeşitli şehirlerde bulunan ve halkı tehlikeler karşısında uyarmak amacıyla kurulan, ekonomik ve teknik ömürlerini tamamlamış olan eski tip siren sistemlerinin yeni teknoloji ürünü gelişmiş siren sistemleriyle yenilenmesine devam edilmiştir. 2025 yılında başlayan Ankara (Faz 1), Artvin, Bartın, Düzce, Ordu, Samsun illerinde sistem kurulumları 2026 yılı içerisinde tamamlanmıştır. Ayrıca Ankara (Faz 2) ve Eskişehir illeri için çalışmalar devam etmektedir. Siber dolandırıcılık olaylarına tek merkezden, yapay zekâ desteğiyle ve adli makamlarla koordineli şekilde hızlı müdahale edilmesini hedefleyen Dolandırıcılıkla Mücadele Merkezi (DOLUNAY) Projesinin hayata geçirilmesi için mevzuat çalışmalarına başlanmıştır. Projeyle, yapay zekâ destekli analizlerle şüpheli para hareketlerinin ve dijital izlerin anlık takip edilerek paranın farklı hesaplara veya kripto varlıklara aktarılmasının engellenmesi hedeflenmektedir. Hafif ateşli silah (14,5x114 mm çap dâhil), hafif ateşli silan mühimmatı ve balistik koruyucu malzemelere ilişkin uluslararası akreditasyona ve sertifika düzenleme yetkisine sahip olan Milli Balistik Test Merkezinin inşaatı tamamlanmıştır. TÜİK tarafından 17 Şubat 2026 tarihinde yayımlanan yaşam memnuniyeti araştırması verilerine göre 2025 yılında vatandaşların asayiş hizmetlerinden memnuniyet oranı kamu hizmetleri arasındaki en yüksek seviyesini korumuş, bir önceki yıla göre yüzde iki artarak yüzde 74,1 olmuştur. Yaşadığı çevrede gece yalnız yürürken kendini güvende hissedenlerin oranı yüzde 66,5 iken kendini güvende hisseden kadınların oranı yüzde 57,6, erkeklerin oranı ise yüzde 75,7 olarak gerçekleşmiştir. Bununla birlikte bireylerin kendi evinde yalnızken güvende hissetme oranı ise yüzde 89,1 olarak gerçekleşmiştir. 12 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Mali Suçlarla Mücadele Koordinasyon Kurulunun Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikle suç gelirlerinin aklanması ve terörizmin finansmanıyla mücadelede kamu kurumları arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesine ve ilgili kurumların görev ve çalışma usullerinin belirlenmesine yönelik düzenlemeler getirilmiştir. Ayrıca 2026-2030 döneminde suç gelirlerinin aklanması, terörizmin finansmanı ve Suçtan elde edilen mal varlıklarının müsaderesiyle mücadeleyi daha bütüncül ve risk temelli bir yaklaşımla yürütülmesini amaçlayan Türkiye'de Suç Gelirlerinin oOAklanması ve Terörizmin Finansmanı ile Mücadele ve Müsadere Uygulamalarında Etkinliğin Artırılması Strateji Belgesi (2026-2030) ile ilgili 2026/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi 4 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Artan nüfus yoğunluğu, değişen afet yönetimi stratejileri ve yakın coğrafyamızda devam eden çatışmalar dolayısıyla konvansiyonel saldırı ve KBRN saldırısı riskinin artması nedeniyle sığınak politikaları güncellenmiş, sığınak yönetimi daha sistematik bir hale getirilerek AFAD'ın bu alandaki konumu güçlendirilmiştir. Bu kapsamda 7 Kasım 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Sığınak Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle genel sığınakların koordinasyonunun AFAD tarafından yürütülmesine yönelik düzenleme yapılmış, nükleer, kimyasal, biyolojik ve konvansiyonel tehditlere karşı sığınaklara ilişkin teknik ve idari esaslar güncellenmiştir. Acil durum, harp ve kriz anında kesintisiz hizmet vermesi gereken kritik önemdeki birimlerde sığınak yapılması zorunlu hale getirilmiş ve yeraltı raylı sistemlerinin gerektiğinde genel sığınak olarak kullanılabilmesine yönelik esaslar belirlenmiştir. b) Amaç Hukukun üstünlüğü ve hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde güvenliğin tüm yönleriyle ele alınarak huzur ve güven ortamının sürdürülebilir kılınması, vatandaş odaklılık, şeffaflık, hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda ve önetkin bir yaklaşımla güvenlik hizmetlerinin geliştirilmesi, güvenlikle ilgili ürün ve teknolojilerde kendine yeterliliğin güçlendirilmesi ve suçla mücadele bilincinin artırılarak vatandaş katılımının sağlanması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Sorumlu / İşbirliği mın , Politika/Tedbir Yapılacak Yürüt lerek eg liyetler ve Kuruluşlar J Sınır güvenliğinin etkinliği artırılacak, teknolojik ve fiziki altyapı geliştirilecek, sınır yönetimi alanında ortak analiz ve raporlama çalışmalarının yapılabilmesi amacıyla veri toplama kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 926.1. Kara sınır İçişleri Bakanlığı (5), 1. 200 km güvenlik yolu güvenliğinin sağlanması için risk | Milli Savunma yapılacaktır. değerlendirmesine dayalı Bakanlığı güvenlik duvarı, gözetleme kulesi, algılayıcı sistemler, güvenlik yolları gibi gerekli fiziki ve teknolojik güvenlik sistemleri geliştirilecektir. Tedbir 926.2. Kıyı sınır İçişleri Bakanlığı (S), 1. Deniz Yetki Alanlarında Sahil güvenliği için gerekli karakol, Ulaştırma ve Altyapı Güvenlik Komutanlığı uçar liman, rıhtım, makine ve teçhizat | Bakanlığı unsurlarının görev etkinliğinin altyapısı güçlendirilecektir. artırılması amacıyla İzmir'de yapımı devam eden Sahil Güvenlik Hava Komutanlığı Uçak Hangarı Binası inşaatı tamamlanacaktır. 2. Sahil Güvenlik Komutanlığı özel harekat timlerinin eğitimlerinin yapılabilmesi ve görevlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi amacıyla Foça Sahil Güvenlik Özel Harekat Komutanlık Binası inşaatı tamamlanacaktır. Tedbir 926.3. Sahil Güvenlik Yönetim Sistemi Projesiyle Türk deniz yetki alanlarında teknolojik gözetleme, tespit ve teşhis imkan ve kabiliyeti artırılacaktır. Tedbir 926.4. Veri paylaşım altyapısı oluşturularak paydaş kurumlarla veri bütünlüğü sağlanacaktır. Tedbir 926.5. Yasadışı göçle mücadelede etkinlik artırılacaktır. İçişleri Bakanlığı (S), Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları İçişleri Bakanlığı (S), Milli Savunma Bakanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları İçişleri Bakanlığı (S) 3. Sahil Güvenlik Komutanlığı lojistik altyapısının güçlendirilmesi ve görev etkinliğinin artırılması amacıyla yapımı devam eden İstanbul Sahil Güvenlik İkmal Merkezi Komutanlığı inşaatı tamamlanacaktır. 1. Bir adet elektro-optik gözetleme kapasitesine sahip Sahil Gözetleme İstasyonu Sahil Güvenlik Yönetim Sistemine entegre edilecektir. 1. Sahil-NET Deniz Projesi kapsamında Marmara Denizi, Akdeniz ve Karadeniz sorumluluk sahalarında deniz-deniz ve deniz- kara birlikleri arasında iletişim altyapısının güçlendirilmesi maksadıyla bir adet merkez, dört adet istasyon ve 10 adet platformda kurulum faaliyeti tamamlanacaktır. 1. Jandarma Genel Komutanlığının göçmen kaçakçılığı ve insan ticaretiyle mücadele etkinliğini artırmak için projeler geliştirilecek ve eğitim verilecek personel sayısı ihtiyaca göre artırılacaktır. 2. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti suçunu işleyen şüphelilere yönelik takipli operasyon sayısı geçen yıla oranla yüzde 10 artırılacaktır. Güvenlik tehdit ve risklerine karşı önetkin bir yaklaşımla gerekli önlemler alınacaktır. (Kalkınma Planı p.927) Tedbir 927.1. Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer (KBRN) tehlike ve tehditlere karşı ülkemizin müdahale kapasitesi güçlendirilecek, gerekli korunma ve savunma önlemleri geliştirilecek, eylem planlarının etkinliği artırılacak, savunma araçları ve yöntemleri, riskli bölgeler başta olmak üzere ülke düzeyinde geliştirilerek yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 927,3. Ülkemizin güvenliğini tehdit eden akımlarla önetkin bir yaklaşımla mücadele edilebilmesi için akademik çalışmalar ve analizler yapılacaktır. İçişleri Bakanlığı (S), Milli Savunma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Nükleer Düzenleme Kurumu, Sağlık Bilimleri Üniversitesi İçişleri Bakanlığı (S), Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Jandarma Kriminal Başkanlığı tarafından 26 kursiyere KBRN Tehdidi İçeren Patlayıcı Madde Olaylarına Müdahale Kursu verilecektir. 1. Sosyal medya aracılığıyla ülkemizin güvenliğini tehdit eden akımlarla mücadeleye yönelik yapılan çalışmalar ilgili kurumlarla paylaşılacaktır. Tedbir 927.4. Tüm suç türlerine karşı risk ve tehdit değerlendirmesi, suç potansiyeli incelemesi yapılarak suçun önlenmesi konusunda gerekli tedbirler alınacaktır. İçişleri Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. İnternet üzerinde gerçekleştirilen sanal devriye faaliyetleri kapsamında suç içeriği olabileceği değerlendirilen paylaşımlar raporlanarak ilgili birimlere gönderilecektir. 2. Kadına karşı fiziksel şiddet suçlarına ilişkin seminer programları düzenlenecektir. 3. Uyuşturucu kullanma suçuna ilişkin seminer programları düzenlenecektir. Güvenlik hizmetlerinin sunumunda kalite ve etkinlik artırılacaktır. (Kalkınma Planı Tedbir 928.4. 112 Acil Çağrı Merkezlerinde hizmet standartlarının ve kalitesinin yükseltilmesi sağlanacak, 112 tek numara farkındalığının artırılması için tanıtım faaliyetleri gerçekleştirilecektir. Tedbir 928.5. Arama kurtarma platformu ve teçhizatlarının teknolojik imkânlarının geliştirilmesiyle denizlerde arama kurtarma kapasitesi artırılacaktır. Tedbir 928.6. Kent Güvenlik Yönetim Sistemi, Plaka Tanıma Sistemi ve Mobil Plaka Tanıma Sistemi yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 928.8. Güvenlikle ilgili veri paylaşımı ve ortak bilgi sistemleri altyapısı geliştirilerek güvenlik veri altyapısı büyük veri incelemesine olanak sağlayacak şekilde düzenlenecektir. İçişleri Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları İçişleri Bakanlığı (S), Milli Savunma Bakanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı İçişleri Bakanlığı (S), Savunma Sanayii Başkanlığı İçişleri Bakanlığı (S), Milli Savunma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. 112 Tek Numara farkındalığının artırılması için tanıtım çalışmaları yapılacaktır. 2. Acil Çağrı Hizmetleri Koordinasyon Merkezi hizmet binasının yapımı tamamlanacaktır. 1. İnsansız Deniz Aracı (İDA) Tedariki projesi kapsamında bir adet İDA tedarik edilecektir. 2. İki adet AB 412-EP Sahil Güvenlik helikopteri modernize edilecektir. 3. Milli Sahil Güvenlik Gemisinin üretimine başlanılacaktır. 4. Sahil Güvenlik Komutanlığının denizde arama kurtarma kapasitesini artırmak maksadıyla bir adet Dalış, Emniyet, Güvenlik, Arama ve Kurtarma (DEGAK) Timi teşkil edilecektir. 5. Dikey İniş Kalkış Yapabilen İnsansız Hava Aracı (VTOL) Tedariki projesi kapsamında iki adet VTOL tedarik edilecektir. 1. 600 KGYS noktası ve 200 PTS noktasında kurulum, genişleme ve modernizasyon yapılacaktır. 2. J/KGYS Faz-2 kapsamında 1.445 KGYS noktası devreye alınacak ve 50 PTS noktasında kurulum tamamlanacaktır. 1. KamuNet Ağı, e-Devlet Kapısı ve e-Otoban sistemleriyle bütünleşmenin sağlanması için Sahil Güvenlik Komutanlığınca yürütülen Sahil NET Kara Projesinin karasal ağ kurulumunda yüzde 90 seviyesine ulaşılacaktır. Tedbir 928.9. Güvenlikle ilgili iletişim altyapısı geliştirilip genişletilecek, iletişimin daha hızlı ve güvenli olması sağlanacaktır. Tedbir 928.10. Güvenlik hizmetlerinin sunumunda yapay zekâ, robot teknolojisi, büyük veri analizi, iletişim ve uzay teknolojisi gibi teknolojilerden etkin olarak yararlanılacak, bu alanda yerli teknoloji ve üretim geliştirilecektir. Tedbir 928.11. Başta kolluk birimleri olmak üzere tüm kuruluşlar arasında eşgüdüm ve işbirliği artırılacaktır. Tedbir 928.14, Güvenlik konusunda uluslararası işbirliği ve eşgüdüm geliştirilecektir. İçişleri Bakanlığı (S), Savunma Sanayii Başkanlığı İçişleri Bakanlığı (S) İçişleri Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı 1. Bir ilde Kriptolu Emniyet Telsiz Muhabere (KETUM) Sistemi kurulacaktır. 1. Jandarma Genel Komutanlığı tarafından yapay zekâ, robot teknolojisi, büyük veri analizi, iletişim ve uzay teknolojisi gibi teknolojilerden istifade edilerek 16 proje tamamlanacaktır. 2. Yeni Nesil 112 Yazılımı kapsamında yapay zekâ uygulamaları vatandaş odaklı hizmetlerde kullanılmak üzere genişletilecektir. 1. Kolluk kuvvetleri ve diğer kuruluşlar arasında işbirliğinin artırılması amacıyla ağ servis bütünleşmeleri, imzalanan protokoller kapsamında yürütülecektir. 1. Ülkeler ve uluslararası kuruluşlarla işbirliği kapsamında toplantı ve benzeri 95 faaliyet gerçekleştirilecektir. Güvenlik kuruluşlarının suçun incelenmesi ve aydınlatılması kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.929) Tedbir 929.1. Suçun ve suçluların soruşturulması, incelenmesi ve aydınlatılmasında bilgi ve iletişim teknolojileri daha etkin kullanılacaktır. Tedbir 929.3. Olay yeri inceleme ekiplerinin sayısı, suç inceleme ve olay yeri inceleme kapasitesi artırılacaktır. İçişleri Bakanlığı (S) İçişleri Bakanlığı (S) 1. Jandarma Genel Komutanlığı tarafından 120.000 dijital materyal incelemesi yapılacaktır. 1. Olay yeri inceleme ve kimlik tespit branş, kan seyir analizi, atışın yeniden yapılandırması, parmak izi geliştirme laboratuvarı, adli görüntüleme ve kimlik tespit itimleri verilecektir. Terör ve terörizmin finansmanıyla mücadeleye çok boyutlu, bütüncül ve önetkin bir aklaşımla devam edilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 930.1. Terörü kaynağında yok etme ve kesintisiz operasyon anlayışıyla terör örgütlerinin eylem ve finansman faaliyetleri baskı altına alınarak hareket kabiliyetleri kısıtlanacak, maddi ve lojistik destekleri yok edilecektir. İçişleri Bakanlığı (S) 1. Terör örgütlerinin eylem ve finansman faaliyetlerine yönelik 2.970 operasyon yapılarak terör örgütlerinin maddi destekleri azaltılacak, lojistik destekleri kesilecek ve aktarım kapasiteleri daraltılacaktır. Tedbir 930.2. Terörle mücadele hizmetlerinde suç önleme stratejileri ile bilimsel mücadele yöntemlerinin uygulamaya dönüşümünü sağlayan eğitimlere devam edilecektir. Tedbir 930.6. Yabancı teröristlere karşı gerekli önlemler alınacak, yabancı teröristlerle mücadelede ulusal ve uluslararası işbirliği artırılacaktır. Tedbir 930.7. Terör örgütlerinin ülkemize deniz yoluyla girmesinin engellenmesine yönelik tedbirler artırılacaktır. Tedbir 930.8. Terör örgütlerinin propagandası, teröre yol açan radikalleşme ve şiddete varan aşırıcılıkla mücadele edilecek, devletin gerçekleştirdiği hizmetler konusunda kamuoyu düzenli olarak bilgilendirilecek, toplumu bilinçlendirmeye yönelik projeler uygulanacaktır. İçişleri Bakanlığı (S) İçişleri Bakanlığı (S) İçişleri Bakanlığı (5), Milli Savunma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı İçişleri Bakanlığı (5), Milli Eğitim Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Emniyet Genel Müdürlüğü personeline 302 dönem halinde eğitim verilecektir. i. Otogarlar, havalimanları, kara ve deniz hudut kapıları, tren garları ve uygulama noktalarında yürütülen risk analiz faaliyetlerine devam edilecektir. i. KKTC Sahil Gözetleme Radar Sistemi (SGRS) Projesi kapsamında iki sahil gözetleme istasyonu kurulacaktır. i. Terörle mücadelenin öneminin anlatılması için yürütülecek çalışmalar kapsamında 9.000 etkinlikle 950 bin kişiye ulaşılacaktır. 2. Radikalleşmeyle mücadele seminerleri gerçekleştirilecektir. 3. Terör örgütlerinin propaganda için kullandığı başlıca iletişim kanalları ve medya araçları incelenerek gerekli önlemler alınacaktır. Uyuşturucuyla mücadeleye çok boyutlu, bütüncül ve önetkin bir yaklaşımla devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.931) Tedbir 931.1. Her türlü uyuşturucu ve uyarıcı maddenin ülke genelinde ve uluslararası boyutta kaçakçılığı, üretimi, dağıtımı, kullanımı ve sokak düzeyinde satışı engellenecek, bunların üretiminde kullanılan ara kimyasalların üretimi ve ticaretinin denetiminde etkinlik artırılacaktır. Tedbir 931.4. Uyuşturucu ile bağlantılı suçlar değerlendirilerek kolluk kuvvetlerine ve kamuoyuna yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları artırılacaktır. İçişleri Bakanlığı (5), Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Üniversiteler i. Uyuşturucu suçlarıyla mücadele kapsamında 254.678 operasyon gerçekleştirilecektir. 1. Uyuşturucu suçlarıyla mücadele kapsamında 30 bin kolluk görevlisine eğitim verilecektir. 2. Uyuşturucuyla mücadele kapsamında toplumsal farkındalığın sağlanması amacıyla başta çocuk ve gençler olmak üzere toplumun her kesiminden 732 bin kişi bilgilendirilecektir. 3. Uyuşturucu madde suçlarının nedenleri ve risk etmenlerinin belirlenmesi amacıyla madde kullanım suçundan işlem gören kişilere yönelik 25 bin anket yapılacaktır. Tedbir 931.5. Uyuşturucuyla mücadelede ulusal ve uluslararası kurumlarla işbirliği ve eşgüdüm geliştirilecektir. İçişleri Bakanlığı (5), Sağlık Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Ülkemizde görülen ve görülme riski yüksek olan yeni psikoaktif maddelerin risk değerlendirmelerinin yapılarak 2313 sayılı Kanun kapsamına alınması ve sistematik olarak takip edilmesi için kurulan Erken Uyarı Sistemi Ulusal Çalışma Grubu koordinesinde sorumlu kurum ve kuruluşlarla iki toplantı gerçekleştirilecektir. Organize suçlar ve kaçakçılıkla mücadeleye çok boyutlu, bütüncül ve önetkin bir aklaşımla devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.932) Tedbir 932.1. Organize suç türleri ve terör örgütleri arasındaki bağlantılar belirlenecek, suçun oluşmadan önlenmesine yönelik çalışmalar geliştirilecektir. Tedbir 932.3. Göçmen kaçakçılığı, insan/organ/doku ticareti, silah/mühimmat kaçakçılığı yapan organize suç örgütleriyle mücadeleye kararlılıkla devam edilecektir. Tedbir 932.4. Ulusal ve uluslararası kuruluşlarla işbirliği ve eşgüdüm geliştirilecektir. İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı İçişleri Bakanlığı (5), Milli Savunma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Organize suç örgütleriyle mücadele kapsamında yapılan operasyon sayısı geçen yıla oranla yüzde İ artırılacaktır. 2. Terör örgütlerinin organize suçlardan kaynaklanan gelirlerinin tespiti ve engellenmesine yönelik başta MASAK olmak üzere ilgili birimlerle koordineli çalışmalar ürütülecektir. 1. Göçmen kaçakçılığı, insan/organ/doku ticareti, silah/mühimmat kaçakçılığı yapan organize suç örgütleriyle mücadele edilecek, yapılan operasyonların sayısı geçen yıla oranla yüzde 5 artırılacaktır. 2. Göçmen kaçakçılığı, insan/organ/doku ticareti suçlarıyla mücadele edilmesi amacıyla en az 3.250 operasyon gerçekleştirilecektr. 3. Göçmen kaçakçılığı, insan/organ/doku ticareti, silah/mühimmat kaçakçılığı yapan organize suç örgütleriyle mücadele kapsamında 250 personele eğitim verilecektir. 4. Silah ve mühimmat kaçakçılığının önlenmesi amacıyla gerekli risk analizleri yapılarak operasyonel çalışmalara ağırlık verilecektir. 5. Göçmen kaçakçılığı suçunu örgütlü olarak işleyen şüphelilere yönelik en az 80 operasyon gerçekleştirilecektir. i. Dost ve müttefik ülkelerin Sahil Güvenlik Teşkilatları ile çok taraflı forumlar (HACGAM, CGGS, BSCF, MCGFF vb.) aracılığıyla iki faaliyet icra edilecektir. Asayiş suçlarıyla mücadelede etkinlik artırılarak ülke genelinde huzur ve güvenlik ortamına katkı sağ Tedbir 933.1. Güvenlik kuruluşlarının kurumsal ve teknolojik altyapısı güçlendirilecektir. Tedbir 933.2. Asayiş suçlarına ilişkin başvuruların e-devlet üzerinden izlenmesi sağlanacaktır. Tedbir 933.3. Dolandırıcılık suçlarıyla etkin mücadele, toplumsal bilincin ve farkındalığın artırılması amacıyla vatandaşların bilgilendirilmesine yönelik faaliyetler yürütülecektir. İçişleri Bakanlığı (S), Savunma Sanayii Başkanlığı İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, STK'lar İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TRT 1. Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde kullanılmak üzere bir operatif İHA sistemi (AKSUNGUR), dört adet Dikey İniş Kalkış Yapabilen Küçük İHA (VTOL) Sistemi ve 150 adet Döner Kanat Mikro İHA tedarik edilecektir. 1. e-Devlet üzerinden yapılan ihbar başvurularının takibine yönelik altyapı entegrasyon çalışmaları yürütülecektir. 1. Dolandırıcılık suçlarıyla mücadele kapsamında toplumsal bilincin ve farkındalığın artırılması için 900.000 vatandaşa ulaşılacaktır. 2. Dolandırıcılık suçunu konu alan, uyarıcı nitelikte 192 milyon kısa mesaj gönderilecektir. Siber suçlarla etkin bir şekilde mücadele edilecektir. (Kalkınma Planı p.934 Tedbir 934.2. Örgün ve yaygın eğitimde siber suçlara yönelik bilinçlendirme çalışmaları yapılacak, bu çalışmalarda iletişim araçları etkin kullanılacaktır. İçişleri Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Siber Güvenlik Başkanlığı, TRT, YÖK, Üniversiteler 1. Siber suçlara yönelik bilinçlendirme faaliyetleri kapsamında 58 çeşit materyal (afiş, broşür sunum, bilgi notu vb.) hazırlanacaktır. Koruyucu ve önleyici güvenlik hizmetlerinin etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı Tedbir 935.1. Vatandaşla kolluk güçleri arasındaki güven esasına dayanan ilişkinin geliştirilmesi amacıyla toplum destekli kolluk yaklaşımı güçlendirilecektir. Tedbir 935.2. Suçla mücadelede önleyici güvenlik tedbirleri artırılacaktır. İçişleri Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı İçişleri Bakanlığı (S) 1. Toplum destekli polislik faaliyetleri kapsamında genel güvenlik konularında toplumu bilgilendirmeye yönelik gerçekleştirilecek huzur toplantılarıyla 370 bin kişiye ulaşılacaktır. 2. Toplum Destekli Polislik Faaliyetleri kapsamında 13 bin kişiye mağdur destek ziyareti gerçekleştirilecektir. 3. İçişleri Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı arasında imzalanan Geleceğin Denizcilerini Bilgilendirme İş Birliği Protokolü çerçevesinde ilk ve ortaöğretim kuruluşlarında en az 500 bilgilendirme çalışması apılacaktır. 1. Genel asayişin ve kamu düzeninin devamının sağlanmasına yönelik 12 Türkiye Güven Huzur Uygulaması yapılacaktır. Tedbir 935.3. Suça yönelik bildirim ve ihbar sistemi geliştirilecek, suçun önlenmesine yönelik halk katılımı artırılacaktır. Tedbir 935.5. Genel kolluk ile özel güvenlik arasındaki ilişki ve işbirliği güçlendirilecek, özel güvenlik hizmetlerinin geliştirilmesi sağlanacaktır. Tedbir 935.6. Özel güvenlik kuruluşlarının eğitim programları geliştirilecek, bu birimlerin denetiminde etkinlik artırılacaktır. 2.5.3. Sivil Toplum a) Mevcut Durum İçişleri Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler İçişleri Bakanlığı (S), Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları İçişleri Bakanlığı (S), Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Suçun önlenmesine yönelik halk katılımının artırılması ve doğru suç ihbarında bulunma farkındalığının oluşturulması amacıyla 112 Acil Çağrı Merkezlerince kolluk birimlerinin faaliyetleriyle ilgili tanıtım çalışmaları yapılacaktır. 2. Sahil Güvenlik Komutanlığı internet ihbarlarının ihbar.ngi12.gov.tr üzerinden alınması sağlanacaktır. 3. Toplum Destekli Polislik Faaliyetleri kapsamında suç ve suçluyla mücadelede vatandaşın güvenlik hizmetlerine aktif katılımını ve suç bildiriminin teşvik edilmesi amacıyla 112 Acil Çağrı hattının kullanımı hakkında bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları yapılarak 3.250.000 kişiye ulaşılacaktır. 1. Genel Kolluk Özel Güvenlik İşbirliği ve Entegrasyonu (KAAN) Uygulaması kapsamındaki özel güvenlik personeli sayısı artırılacaktır. 2. KAAN Uygulaması kapsamındaki genel kolluk personeli sayısı artırılacaktır. 1. Özel sektör kuruluşlarında çalışan 4.000 özel güvenlik görevlisi ve yöneticisine eğitim verilecektir. 2. Özel güvenlik hizmetlerinin deneümi kapsamında 5.000 noktada patlayıcı madde ve silahların sivil kullanımıyla ilgili denetim gerçekleştirilecektir. 3. Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan 550 özel güvenlik görevlisine eğitim verilecektir. Türkiye'de sivil toplum dernek, vakıf, sendika, sosyal kooperatif, platform ve girişimler gibi farklı örgütlenme biçimleri aracılığıyla toplumsal ihtiyaçların ifade edilmesine, kamu politikalarının geliştirilmesine ve sosyal dayanışmanın güçlendirilmesine katkı sunmaktadır. Son yıllarda sivil toplumun niceliksel gelişiminin yanında kurumsal kapasitesinin artırılması, karar alma mekanizmalarına katılımının güçlendirilmesi ve kamu kurumlarıyla işbirliği imkânlarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar önem kazanmıştır. Bu doğrultuda sivil toplumun daha etkin, kapsayıcı ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. 2026 itibarıyla Türkiye'de 103 binin üzerinde faal dernek ve 6,4 binin üzerinde yeni vakıf bulunmaktadır. Derneklerin önemli bir bölümü mesleki ve sosyal dayanışma alanında faaliyet göstermektedir. Yeni vakıflar ise ağırlıklı olarak eğitim ve sosyal yardım alanında faaliyet göstermektedir. Sivil toplum kuruluşlarının sayısal gelişiminin yanı sıra kurumsal ve mali kapasitelerinin güçlendirilmesi ve faaliyetlerinin etkinliğinin artırılması önemini korumaktadır. Sivil toplumun karar alma, politika yapımı, izleme ve denetleme süreçlerine katılımının güçlendirilmesi amacıyla kamu kurumlarının ilgili mevzuatı incelenmiş ve mevcut katılım mekanizmalarının geliştirilmesine yönelik ihtiyaçlar belirlenmeye başlanmıştır. Mevzuat taraması sonucunda ortaya çıkan bulgular doğrultusunda katılım süreçlerinin etkinliğinin ve verimliliğinin artırılmasına yönelik ihtiyaç analizlerinin yapılması planlanmaktadır. Bununla birlikte, STK'ların merkezi ve yerel düzeyde istişare ve katılım mekanizmalarına ilişkin bilgi ve farkındalıklarının artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülmektedir. SIK'ların politika geliştirme ve proje uygulama kapasitelerinin güçlendirilmesi amacıyla stratejik planlama, proje hazırlama ve fon kaynaklarına erişim konularındaki eğitimlerin yanı sıra yeni teknolojilerin kullanımına yönelik faaliyetlere ağırlık verilmektedir. Bu kapsamda Yapay Zekâ Destekli Proje Yazma Eğitimi gerçekleştirilmiştir. Sivil toplum alanında dijital dönüşümün desteklenmesi amacıyla STK'ların ve kamu hizmetlerinin ihtiyaçları doğrultusunda bilgi sistemlerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir. Dernekler Bilgi Sistemi (DERBİS) ve kurumsal internet sitesinde istatistik, sorgulama ve bilgilendirme hizmetlerinin geliştirilmesine yönelik düzenlemeler yapılmakta olup STKTara sunulan hizmetlerin daha hızlı, erişilebilir ve kullanıcı odaklı hale getirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. STK'lara yönelik kamu politikalarının ve hizmetlerinin daha eş güdümlü yürütülmesi amacıyla kamu kurumları arasındaki koordinasyon ve bilgi paylaşımının geliştirilmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir. Aynı zamanda kamu tarafından STK'lara sağlanan mali desteklerin daha şeffaf, hesap verilebilir ve nesnel kriterlere dayalı olarak yürütülmesi, desteklerin ulusal önceliklerle uyumunun güçlendirilmesi ve uygulamalarda kurumlar arası tecrübe paylaşımının artırılması yönünde çalışmalar yürütülmektedir. Sivil toplumun kendi içerisindeki işbirliği ve dayanışma kapasitesinin geliştirilmesine de önem verilmektedir. Kurumsal kapasitesi daha güçlü STK'ların küçük ölçekli STK'lara bilgi ve deneyim aktarımını teşvik edecek uygulamalar ile farklı illerde gerçekleştirilen çalıştaylar aracılığıyla STK'lar arasında deneyim paylaşımının artırılması ve kurumsal gelişimin desteklenmesi amaçlanmaktadır. Önümüzdeki dönemde sivil toplumun karşı karşıya olduğu ekonomik ve sosyal sorunların yanı sıra dijitalleşme, çevresel değişim ve temel haklar alanındaki gelişmelerin çok boyutlu etkiler oluşturması beklenmektedir. Bu çerçevede, STK'ların kamu politikalarının oluşturulması ve uygulanmasının yanı sıra izleme ve değerlendirme süreçlerine daha etkin katılımının sağlanması, sivil katılım mekanizmalarının geliştirilmesi ve gönüllülüğün yaygınlaştırılması önem taşımaktadır. STK'ların kurumsal ve mali kapasitelerinin güçlendirilmesi, kamu-STK işbirliğinin geliştirilmesi ve sivil topluma hizmet sunan kamu kurumlarının kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir. b) Amaç Demokratik, katılımcı, kapsayıcı, hesap verebilir ve işbirliği, uyum yeteneği ve aktif vatandaşlık bilinci yüksek bir sivil toplumun yapısının oluşturulmasını teminen sivil toplum kuruluşları (STK)'nın kamu politikalarının planlama, yapım, izleme ve denetleme aşamalarında etkin bir rol oynaması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika / Tedbir Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler Sivil toplumun güçlendirilmesine yönelik mevzuat güncellenecektir. (Kalkınma Planı Tedbir 937.5. Dijitalleşmenin sunduğu fırsatlarla sivil toplum alanında ortaya çıkan yeni yapılanmalara yönelik düzenlemeler yapılacaktır. STK'ların kurumsal ve mali kapasiteleri güçlendirilece Tedbir 938.1. STK'lara yönelik stratejik plan hazırlama, proje hazırlama ve fon bulma gibi alanlar başta olmak üzere kapasite geliştirme eğitimleri aygınlaştırılacaktır. Tedbir 938.2. STK'ların yıllık bütçe, faaliyet raporu ve genel kurul bilgilerinin internet sayfalarında düzenli ve şeffaf biçimde yayımlanması sağlanacaktır. Tedbir 938.4. STK'ların uluslararası teşkilatlanmalarını ve işbirliklerini artırıcı program ve destekler geliştirilecektir. Tedbir 938.6. STK'ların kurumsal ve mali sürdürülebilirliklerine katkı sağlayacak idari ve mali alanlarda düzenlemeler gerçekleştirilecektir. Tedbir 938.8. Kurumsal açıdan gelişmiş STK'ların daha küçük ölçekteki STK'lara yönelik yönderlik faaliyetlerinin teşvik edilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar İçişleri Bakanlığı (S), AB Başkanlığı, STK'lar İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, YTB İçişleri Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, STK'lar İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, STK'lar 1. Proje Destek Sisteminin (PRODES) yeniden yazılması için gereksinim analiz çalışması yapılacaktır. 1. İhtiyaç duyulan alanlarda STK'lara yönelik kapasite geliştirme ve rehberlik eğitimleri gerçekleştirilecektir. 1. STK'ların yıllık bütçe, faaliyet raporu ve genel kurul bilgilerinin internet sayfalarında düzenli ve şeffaf biçimde yayımlanmasına yönelik gerekli mevzuat analiz çalışmaları yapılacaktır. 1. Yurt dışında yerleşik Türk STK'ların kapasitelerini artırmaya yönelik programlar düzenlenecekür. 1. İhtiyaç analizi ve mevzuat hazırlık çalışması yapılacaktır. 1. Kurumsal açıdan gelişmiş STK'ları daha küçük STK'larla bir araya getirebilecek çalışmalar yapılacaktır. Kamu kurumlarının sivil toplum alanında topladığı verilerin uluslararası standartlarla uyumu sağlanacak, şeffaflığı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 939.1. STK'larla ilgili İçişleri Bakanlığı (S), 1. SIK Bilgi Sistemine yönelik kamu kurumlarının topladığı Hazine ve Maliye geliştirme çalışmaları verilerin STK'ların Bakanlığı tamamlanacaktır. kapasitelerini de ortaya koyacak şekilde çeşitliliği artırılacak ve Resmi İstatistik Programına dâhil edilerek karşılaştırılabilir ve kamuoyunun erişimine açık bir veri tabanında toplanması alışmaları tamamlanacaktır. Sivil topluma hizmet sunan kurumların kurumsal kapasiteleri güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.940) Tedbir 940.1. STK'lara İçişleri Bakanlığı (S), 1. STK'lara yönelik kamu politika, yönelik kamu politika, Strateji ve Bütçe program, faaliyet ve hizmetlerin program, faaliyet ve Başkanlığı, İlgili Kamu bütüncül şekilde yürütülmesini hizmetlerin bütüncül şekilde Kurum ve Kuruluşları, sağlamak üzere ilgili kamu yürütülmesini sağlamak üzere | STK'lar kurumlarının kurumsal kurumsal kapasite kapasitelerinin güçlendirilmesi güçlendirilecektir. amacıyla Danışma Kurulu Toplantısı yapılacaktır. 2.5.4. Kamuda Stratejik Yönetim a) Mevcut Durum Stratejik yönetim ve planlama konularında merkezi uyumlaştırma fonksiyonu, 13 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin verdiği yetkiyle Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından yürütülmektedir. Stratejik plan hazırlamakla yükümlü merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri, sosyal güvenlik kurumları, Kİler, il özel idareleri ile nüfusu 50 bin ve üzerinde olan belediyelerde stratejik plan hazırlanmaktadır. Program bütçeye uygun bir şekilde hazırlanan performans programları aracılığıyla stratejik planlar uygulamaya geçirilmekte ve gerçekleşme sonuçları faaliyet raporlarıyla izlenmektedir. Ekim ayı itibarıyla 2026 yılında dokuzu merkezi kamu idaresi ve 30'u devlet üniversitesince hazırlanmış toplam 39 stratejik plan, üst politika belgelerine ve stratejik planlamayla ilgili mevzuatta yer alan usul ve esaslara uygunluk açısından incelenmiş ve ilgili idarelere değerlendirme raporları aracılığıyla geri bildirimde bulunulmuştur. Ayrıca, talep eden kamu idarelerine yönelik stratejik plan hazırlık çalışmaları sürecinde bilgilendirme ve rehberlik faaliyetleri yürütülmüştür. Stratejik yönetim konusunda yol göstermek ve bilgi paylaşımını sağlamak amacıyla kamu idarelerince hazırlanan belgeler kamuda stratejik yönetim internet sitesinde (Www.sp.gov.tr) arşivlenerek kamuoyuyla paylaşılmaktadır. Bununla birlikte söz konusu sitenin ihtiyaçlar çerçevesinde yenilenmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilmiştir. İç kontrol sistemlerinin izlenmesi ve değerlendirilmesine yönelik çalışmalar kapsamında kamu idarelerinin Kamu Iç Kontrol Standartlarına uyum eylem planları incelenmekte ve raporlanmaktadır. Kamu idarelerinde iç kontrol sistemlerinin ve iç denetim uygulamalarının etkinliğini artırmak amacıyla mali hizmetler personeline yönelik eğitim ve rehberlik faaliyetleri yürütülmüştür. Kamu hizmetlerinde katılımcılık, şeffaflık ve vatandaş memnuniyetini artırmak amacıyla CİMER sistemi, vatandaşların görüş ve ihtiyaçları çerçevesinde geliştirilmekte ve farklı içeriklerle zenginleştirilmektedir. b) Amaç Kamuda stratejik yönetimin uygulama etkinliğinin artırılması ve hesap verebilirlik anlayışının, planlamadan izleme ve değerlendirmeye kadar yönetim döngüsünün tüm aşamalarında hayata geçirilmesi temel amaçtır. Bu amaç doğrultusunda kamu hizmetlerinin hız ve kalitesinin artırılması ile katılımcılık, şeffaflık ve vatandaş memnuniyetinin sağlanması hedeflenmektedir. c) Politika ve Tedbirler Politika /Tedbir Sorumlu /Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Kamu idarelerinde iç kontrol sistemleri ve iç denetim uygulamalarının etkinliği güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.943) Tedbir 943.1. Kamu Hazine ve Maliye 1. Kamu idarelerinin mali hizmetler idarelerinde iç kontrol Bakanlığı (S), Sayıştay, | birimlerinin etkinliğini artırmaya sistemlerinin ve iç denetim Ilgili Kamu Kurum ve yönelik eğitim ve rehberlik uygulamalarının etkinliğini Kuruluşları faaliyetleri düzenlenecektir. artırmaya yönelik eğitim ve rehberlik faaliyetleri yoluyla kurumsal kapasite geliştirilecektir. Tedbir 943,2. İç kontrol Hazine ve Maliye 1. Kamu idareleri tarafından Hazine uygulamalarının Bakanlığı (S), Sayıştay, | ve Maliye Bakanlığına iletilen iç güçlendirilmesine yönelik İlgili Kamu Kurum ve kontrole ilişkin dokümanlar da kamu idarelerinin iç kontrol Kuruluşları dikkate alınarak kamuda iç kontrol sistemlerinin izlenmesi ve sisteminin izlenmesi, değerlendirilmesi çalışmaları değerlendirilmesi ve yaygınlaştırılacaktır. raporlanmasına yönelik faaliyetler yürütülecektir. Tedbir 943.3. Kamu Hazine ve Maliye 1. Kamu idarelerinde iç denetçi idarelerindeki iç denetçi sayısı | Bakanlığı (S), Sayıştay, | istihdam kapasitesinin artırılacaktır. İlgili Kamu Kurum ve geliştirilmesine yönelik çalışmalar Kuruluşları yürütülecektir. Açık yönetim politikalarına yönelik çerçeve oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.946 Tedbir 946.2. Açık Yönetim Strateji ve Bütçe 1. Açık yönetim alanındaki Ortaklığının temel ilkeleri Başkanlığı (S), İlgili uluslararası uygulamalar saydamlık, kapsamında ulusal eylem Kamu Kurum ve hesap verebilirlik, katılımcılık ve planı hazırlanmasına yönelik Kuruluşları benzeri temaları çerçevesinde çalışma yürütülecektir. Türkiye açısından değerlendirilerek raporlar hazırlanacaktır. 2. Kamu kurum ve kuruluşlarınca yürütülen saydamlık, katılımcılık, hesap verebilirlik ve benzeri uygulamaların envanteri çıkarılarak mevcut durum ve öncelikli alanları içeren raporlar hazırlanacaktır. Daha hızlı, kaliteli ve güvenilir kamu hizmeti sunulması, sunulan hizmetlerin anlaşılır biçimde duyurulması ile vatandaşlarla çift yönlü iletişim kurularak katılımcı demokrasi anlayışının geliştirilmesi sağ Tedbir 947.1. Kamu hizmetlerinin etkin tanıtımı yapılarak kamu hizmetlerine ilişkin farkındalık düzeyi artırılacaktır. İletişim Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler, İlgili STK'lar 1. Devlet Enformasyon Sistemi (DES)'ne eklenen haber ve yayın sayısındaki artış devam ettirilerek faaliyetlerin sürekliliği sağlanacaktır. 2. Yerel ve ulusal medyaya yönelik sergi, çalıştay, panel, buluşma ve etkinlikler düzenlenecektir. 3. İletişim fakültesi öğrencileri ve yerel medya mensuplarına yönelik çeşitli mesleki yayınlar hazırlanacak ve eğitimler gerçekleştirilecektir. 4. Kamu çalışanlarına yönelik sosyal medya yönetimi eğitimleri verilecektir. 5. Terörle mücadele, afet, kriz, insani yardım, kamu politikaları, ülkemizin tarihi ve kültürü konularının yanı sıra medya ve iletişim alanında süreli ve akademik yayınlar, rehberler ile görsel ve işitsel yayınlar hazırlanacaktır. 6. Kamu hizmetlerinin görünürlüğü ile vatandaşların kamu hizmetleri ve politikalar konusunda farkındalıklarını ölçmek, toplumun çeşitli konulardaki düşünce ve ihtiyaçlarını değerlendirmek üzere kamuoyu araştırmaları gerçekleştirilecektir. 7. Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) sistemine gelen başvurular dikkate alınarak vatandaşların farkındalığını artırmayı hedefleyen halkla ilişkiler yayınları hazırlanacaktır. 8. Dezenformasyon Bildirim Servisi (DBS)'nin etkinliğinin artırılmasına yönelik geliştirme ve yaygınlaştırma çalışmaları yürütülecektir. 9. Kamu kurum ve kuruluşlarının personeline yönelik dezenformasyonla mücadele eğitimleri düzenlenecek ve eğitim faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır. 10. Dezenformasyonla mücadele konusunda toplumsal farkındalığın artırılmasına yönelik kamu spotu vb. kampanyalar yürütülecektir. Tedbir 947.2. İletişim Başkanlığı (S) 1. CİMER sisteminin yapay zekâ ile Cumhurbaşkanlığı İletişim entegrasyonu gerçekleştirilecektir. Merkezi (CİMER) sisteminin 2. CİMER sisteminin teknik altyapısı geliştirilerek hizmet kapasitenin geliştirilmesine yönelik kalitesi yükseltilecektir. cimer.gov.tr ve kapi.cimer.gov.tr internet adresleri güncellenecektir. 3. Çocukların erken yaşta dilekçe ve bilgi edinme hakkı konusunda farkındalık kazanmasını sağlamak üzere cocuk.cimer.gov.tr internet adresinin oluşturulmasına yönelik alışmalar gerçekleştirilecektir. 2.5.5. Kamuda Düzenleyici Etki Analizi a) Amaç Kamu yönetiminde kanıta dayalı politika oluşturma süreci güçlendirilerek ve mevzuat düzenlemelerinin ilgili paydaşlar üzerindeki olası iktisadi ve sosyal etkileri ortaya konularak kaynakların etkin kullanımının sağlanması temel amaçtır. b) Politika ve Tedbirler a , Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Ülkemizde kanıta dayalı politika oluşturma süreci güçlendirilecek, düzenleyici etki analizinin farkındalığı artırılacak ve politika oluşturma ile bütçeleme arasındaki bağ kuvvetlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.949) Tedbir 949.1. Kamu Strateji ve Bütçe 1. Düzenleyici etki analizi idarelerindeki düzenleyici etki | Başkanlığı (S), raporlarını hazırlayan kamu analizi yapmaya yönelik idari Cumhurbaşkanlığı Genel | idarelerinin ihtiyaçları yapı güçlendirilecek ve Sekreterliği, Adalet doğrultusunda çalışma toplantıları kurumsal kapasite Bakanlığı, İlgili Kamu yapılacaktır. artırılacaktır. Kurum ve Kuruluşları 2. Düzenleyici etki analizi konusunda uluslararası kuruluşlar tarafından düzenlenen ülke değerlendirmelerine yönelik süreçler iyileştirilecektir. Tedbir 949.2. Düzenleyici Strateji ve Bütçe 1. Tespit edilen ihtiyaçlar etki analizine ilişkin mevzuat, Başkanlığı (5) çerçevesinde rehber ve yönlendirici rehber ve yönlendirici belgeler gözden geçirilerek dokümanlar uygulama güncellenecektir. tecrübeleri de dikkate alınarak 2. Düzenleyici etki analizine ilişkin bütüncül bir anlayışla gözden bilgilendirici belgeler geçirilecek ve hazırlanacaktır. güncellenecektir. Tedbir 949.3. Düzenleyici Strateji ve Bütçe 1. Düzenleyici etki analizi yıllık etki analizi konusunda Başkanlığı (5) değerlendirme raporu hazırlanacak uygulama tecrübesi ile ve kamu kurumlarıyla iyileştirilebilecek hususlardan paylaşılacaktır. faydalanılmasını teminen yıllık değerlendirme raporları hazırlanacaktır. Tedbir 949.4. Düzenleyici Strateji ve Bütçe 1. Ulusal ve uluslararası düzeyde etki analizi konusunda Başkanlığı (S), İlgili düzenleyici etki analizi faaliyetlerine farkındalığı artırmaya yönelik Kamu Kurum ve katılım sağlanacaktır. çalışmalar yürütülecektir. Kuruluşları, İlgili STK'lar, | 2. Kamu idarelerine yönelik Üniversiteler düzenleyici etki analizi anketi yapılacaktır. 3. İrtibat noktalarına yönelik farkındalık artırıcı faaliyetler sürdürülecektir. Tedbir 949.5. Düzenleyici Strateji ve Bütçe 1. Kamu idarelerinin düzenleyici etki analizine ilişkin idari ve Başkanlığı (S), İlgili etki analizine ilişkin eğitim talepleri beşeri kapasiteyi geliştirmeye | Kamu Kurum ve karşılanacaktır. yönelik eğitim programları Kuruluşları, Üniversiteler | 2. Düzenleyici etki analizine yönelik gulanacaktır. eğitim içerikleri hazırlanacaktır. Tedbir 949.6. Düzenleyici Strateji ve Bütçe 1. Paydaş analizi şablonunun etki analizi kapsamında Başkanlığı (S), İlgili kullanımı yaygınlaştırılacaktır. paydaş tespitinin etkin Kamu Kurum ve yapılması ve ilgili tarafların Kuruluşları politika yapma süreçlerine katkılarının alınması Sağlanacaktır. c) Hedefler Performans Göstergeleri Birim 2025 2026(1) | 2027 mı Düzenleyici Etki Analizine Ilişkin Yönlendirici Adet Yeni Belge Sayısı Kamu İdareleri ile Düzenleyici Etki Analizi Adet Hakkında Yapılan Çalışma Toplantılarının Sayısı (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 2.5.6. Yerel Yönetimler a) Mevcut Durum Türkiye'de Eylül 2026 itibarıyla 51 il özel idaresi, 1.402 belediye bulunmaktadır. 2025 yıl sonu itibarıyla 18.215 köy ile il özel idareleri, belediyeler ve köylerin üyesi olduğu 713 mahalli idare birliği bulunmaktadır. TUİK tarafından yayımlanan 2025 yılı ADNKS sonuçlarına göre belediye sınırları içerisinde 81.859.145 kişi yaşamakta olup bu nüfusun toplam nüfusa oranı yüzde 95,08'dir. Yerel yönetimlerde norm kadro yönetmelikleriyle personel istihdamına ilişkin standartlar belirlenmiş olup bu idarelerde çalışan personel sayısı 2011 yılında 258.540 iken 2025 yılı itibarıyla 180.264'e düşmüştür. 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyle yerel yönetimlerde alt yükleniciler tarafından personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı sözleşmeleri çerçevesinde çalıştırılan işçiler mahalli idare şirketlerine geçirilmiştir. Bu kapsamda 2025 yılı itibarıyla belediye ve bağlı idarelerin şirketlerinde 660.438 kişi istihdam edilmektedir. Il özel idarelerinde çalışan 12.039 ve belediye birliklerinde çalışan 660 kişi dâhil edildiğinde bu sayı 673.137 olmaktadır. Merkezi idare ile yerel yönetimler arasında görev, yetki, kaynak paylaşımı ve hizmet ilişkilerinin esaslarına yönelik yasal düzenlemeler çerçevesinde ülke düzeyinde belirli hizmet seviyesine ulaşmak için merkezi idarece gerekli standartların belirlenmesi ve bunlara uyumun sağlanmasına ilişkin ihtiyaç duyulan çalışmalara devam edilmektedir. Yerel yönetimlerin idari, mali ve teknik kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Bu çerçevede kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması ile mali saydamlığı ve hesap verilebilirliği artırmak amacıyla yerel yönetimlerin performans esaslı program bütçeleme sistemine geçişi kapsamında sistemin etkin şekilde uygulanmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir. İklim değişikliğiyle mücadele ve uyum ile afetlere müdahale konusunda yerel yönetimlerin hizmet kapasitelerinin güçlendirilmesine ilişkin çalışmalar sürdürülmektedir. Yerel yönetimlerin dijital dönüşüm ve akıllı şehir uygulamalarındaki kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Bu kapsamda 19 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2026/11 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile 2030 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı doğrultusunda, akıllı şehir dönüşümü, veri odaklı yönetişim, yapay zekâ destekli karar alma mekanizmaları, akıllı şehir hizmetlerinin entegrasyonu ve dijital şehir yönetiminin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Ayrıca şehirlerin ihtiyaçlarına yönelik teknolojik çözümlerin etkin, güvenli ve sürdürülebilir biçimde uygulanmasına yönelik çalışmaların güçlendirilmesi öngörülmektedir. Belediye organlarınca alınan kararların uygulanması ve kaynakların yerindelik ilkesi çerçevesinde kullanılmasını sağlamak üzere hizmetlerin önceliklendirilmesi ve vatandaşların katılım sürecinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Yerel yönetimlerin şirket faaliyetlerinde ve kamu özel işbirliğiyle yapılacak çalışmalarda kamu yararı ve mahalli müşterek ihtiyaçların gözetilmesi önem arz etmektedir. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununda, köy veya belde belediyesi iken mahalleye dönüşen ve büyükşehir belediyesi sınırları içinde bulunup sosyoekonomik durumu, şehir merkezine uzaklığı, belediye hizmetlerine erişebilirliği, mevcut yapılaşma durumu ve benzeri hususlar dikkate alınarak ilgili ilçe belediye meclisinin kararı ve teklifi üzerine büyükşehir belediye meclisinin en geç 90 gün içinde alacağı kararla kırsal yerleşim özelliği taşıdığı tespit edilen mahallelerin kırsal mahalle kabul edileceği hükmü bulunmaktadır. Bu kapsamda, köyden mahalleye dönüşen alanlarda hizmete erişimin kolaylaştırılması ve belirtilen alanların sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla çalışmalar yürütülmektedir. 2 Ağustos 2024 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7527 sayılı Kanunla 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanununda düzenlemeler yapılmıştır. Bu kapsamda büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu 25 bini aşan belediyeler 31 Aralık 2028 tarihine kadar hayvan bakımevleri kurmakla ve mevcut bakımevlerinin koşullarını iyileştirmekle yükümlü tutulmuştur. Ayrıca belediyelere bakımevleri kurmak, rehabilitasyon işlemlerini gerçekleştirmek ve sahipsiz hayvanlara sahiplendirilinceye kadar bakmak için bütçelerinden belirli bir pay ayırma zorunluluğu getirilmiştir. Sahipsiz hayvanların rehabilitasyonu hususu önemini korumakta olup bu kapsamda faaliyet gösteren yerel yönetimler Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından desteklenmeye devam edilmektedir. b) Amaç Yerel yönetimlerin vatandaş memnuniyetini gözeten, etkin, hızlı ve kaliteli hizmet sunabilen, afetlere hazırlıklı, iklim değişikliğine dirençli, çevrenin korunmasını önceleyen, teknolojik gelişmelere uyum sağlayan, katılımcı, şeffaf, hesap verebilir ve mali sürdürülebilirliği sağlayan bir yapıya kavuşturulması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika/Tedbir Sorumlu/işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Yerel yönetim hizmetlerinin standartları belirlenecek ve bu standartlara uyumun denetimini sağlayacak mekanizma geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 951.1. Yerel Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. Yerel yönetimlerin hizmetlerini yönetimlerin hizmetlerinin Değişikliği Bakanlığı (S5), | vatandaşlara standart bir şekilde idari, mali ve teknik asgari Yerel Yönetimler sunabilmelerine yönelik çalışmalara standartları tespit edilecektir. devam edilecektir. Tedbir 951.2. Standartların Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. Yerel yönetimlerin hizmetlerine uygulanması ve Değişikliği Bakanlığı (5), | yönelik belirlenen standartların denetlenmesine yönelik Yerel Yönetimler uygulanması ve denetlenmesine mevzuat düzenlemesi yönelik mevzuat çalışması yapılacaktır. tamamlanacaktır. Yerel yönetimlerde insan kaynağının uzmanlaşma düzeyi ve kapasitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.952) Tedbir 952.1. Yerel Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. Başta büyükşehir belediyeleri yönetimlerde çalışan Değişikliği Bakanlığı (5), | olmak üzere yerel yönetim personelin niteliğini arırmaya (| Yerel Yönetimler, personeline eğitimler verilecektir. yönelik eğitimler verilecektir. Türkiye Belediyeler Birliği Tedbir 952.2. Yerel Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. Yerel yönetimlerin yürütmüş yönetimlerdeki iyi uygulama Değişikliği Bakanlığı (S), | olduğu iyi uygulamaların örnek örneklerinin yer aldığı bir Yerel Yönetimler, olması amacıyla bir platform platform oluşturulacaktır. Türkiye Belediyeler oluşturulacaktır. Belediyelerin karar alma süreçlerinde vatandaşların ve muhtarların katılım rolü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 953.1. Kent Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. Kent konseylerini daha aktif hale konseylerinin etkinleştirilmesi (o | Değişikliği Bakanlığı (5S), | getirmek amacıyla mevcut sorunlar sağlanacaktır. Yerel Yönetimler tespit edilerek mevzuat çalışması tamamlanacaktır. Tedbir 953.2. Kadın, genç, Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. Yerel yönetimlerin karar alma yaşlı ve engellilerin yerel Değişikliği Bakanlığı (5), | sürecinde kadın, genç, yaşlı ve yönetimlerdeki temsil ve karar | Yerel Yönetimler engellilerin görüşlerinin alınması ve alma süreçlerine katılım bilgilendirilmesini temin edecek mekanizmaları mekanizmalar geliştirilecektir. güçlendirilecektir. Tedbir 953.3. Muhtarların Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. Muhtarların meclis çalışmalarına kent yönetimlerinin karar alma | Değişikliği Bakanlığı (S), | katkı sağlamalarına yönelik gerekli süreçlerine katkısı artırılacakur. | Yerel Yönetimler düzenlemeler yapılacaktır. Yerel yönetimlerin hizmet sunumlarını etkinleştirmeye yönelik görev, yetki ve hizmet alanının yeniden yapılanması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.954) Tedbir 954.1. Yerel Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. Belediyelerin sundukları yönetimlerin en uygun hizmet | Değişikliği Bakanlığı (S), | hizmetlere vatandaşların erişimini ve coğrafi alan büyüklüğü Yerel Yönetimler kolaylaştırmak ve hizmetlerin tespit edilerek yeniden sunumunda maliyetleri düşürmek yapılandırılmasına ilişkin için yöntem ve araçların modelleme ve mevzuat geliştirilmesine yönelik analiz çalışması yapılacaktır. çalışması yapılacaktır. Tedbir 954.2. Büyükşehir Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. Belediyeler arası koordinasyonda belediyeleriyle büyükşehir ilçe (| Değişikliği Bakanlığı (5), | aksayan ve iyileştirilmesi gereken belediyeleri arasında Yerel Yönetimler unsurların tespit edilmesine yönelik koordinasyon eksikliği analiz çalışmasına devam edilecektir. nedeniyle ortaya çıkan hizmet aksamalarının giderilmesi için gerekli çalışmalar Tedbir 955.1. Yerel yönetim | Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. Yerel yönetimlerin sorumlu olduğu altyapı tesisleri yapımında Değişikliği Bakanlığı (S), | altyapı tesislerinin yapımıyla ilgili teknoloji ve yer seçimi ile inşa | AFAD, İLBANK, Yerel süreçlerde afet risklerinin dikkate süreçlerinde afet risklerinin Yönetimler alınmasını sağlayacak mevzuat dikkate alınmasını sağlayacak tamamlanacaktır. mevzuat hazırlanacaktır. Tedbir 955.3. İtfaiye ve Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. Belediyelerin itfaiye teşkilatlarının zabıta hizmetlerinin afetlerle Değişikliği Bakanlığı (5), | arama, kurtarma ve müdahale mücadele kapasitesinin AFAD, Yerel Yönetümler | hizmetlerine ilişkin kapasiteleri geliştirilmesine yönelik geliştirilecektir. çalışmalar yapılacaktır. Yerel yönetimlerin girişimciliğin geliştirilmesine yönelik kapasiteleri artırılacaktır. Tedbir 956.1. Yerel Çevre, Şehircilik ve İklim | 1. Yerel yönetimlerin girişimcilik yönetimlerin üretim ve Değişikliği Bakanlığı (5), | faaliyetlerinin etkinleştirilmesi pazarlamaya yönelik kuracağı | Sanayi ve Teknoloji amacıyla rehber hazırlanacaktır. yapılara destek sağlanacaktır. | Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Yerel Yönetimler Sahipsiz hayvanların şehir hayatını olumsuz etkilemeyecek şekilde yerel yönetimlerin daha etkin çalışmasını sağlayacak uygulamalar hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı Tedbir 957.1. Yerel Tarım ve Orman 1. Sahipsiz hayvanların sağlığı, yönetimlerin şehirlerdeki Bakanlığı (5), Doğa barınmaları ve beslenmeleri için sahipsiz hayvanların sağlık, Koruma ve Milli Parklar (o | belediyelere, mahalli idare beslenme ve barınma Genel Müdürlüğü, Yerel | birliklerine ve il özel idarelerine mali ihtiyaçlarına yönelik Yönetimler, İlgili Kamu destek verilmeye devam edilecektir. faaliyetlerinde birlik modeli Kurum ve Kuruluşları dâhil alternatif yöntemler geliştirilerek bu çerçevedeki projeleri desteklenecektir. 2.5.7. Kamuda İnsan Kaynakları a) Mevcut Durum Kamu hizmetlerinin geliştirilmesi ve etkin şekilde sunulması bakımından kamuda nitelikli insan kaynağı büyük önem taşımaktadır. Haziran 2026 itibarıyla kamuda istihdam edilen 5.417.126 personelin 3.582.025'i kadrolu, 419.801'i sözleşmeli ve 1.267.501'i işçi statüsündedir. Kamu insan kaynakları yönetiminin değişen ihtiyaçlar ve yeni çalışma biçimleri doğrultusunda geliştirilmesi, kamu personelinin bilgi, beceri ve yetkinliklerinin güçlendirilmesi ve nitelikli insan kaynağının kamu hizmetlerine etkin şekilde katkı sunmasının desteklenmesi amacıyla çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda, insan kaynakları yönetiminde etkinliğin artırılması, süreçlerin iyileştirilmesi, yenilikçi yaklaşımların geliştirilmesi ve kamu kurumlarının insan kaynakları kapasitesinin güçlendirilmesine yönelik politika, program, proje ve uygulamalar hayata geçirilmektedir. Kamu kurumlarındaki açıktan atama ilanları ile kurum içi görevde yükselme, ünvan değişikliği ve yurt dışına eğitim amacıyla gönderilecek kamu personeline ilişkin süreçlerin kamuoyuyla paylaşılması amacıyla kullanılan Kariyer Kapısı Kamu İşe Alım Platformu kurumların ve vatandaşların ihtiyaçları doğrultusunda geliştirilmeye devam edilmektedir. Ekim 2026 itibarıyla 17 bakanlık dâhil 278 kamu kurumu istihdam süreçlerini Kariyer Kapısı üzerinden yürütmektedir. Kamuda insan kaynağı kalitesinin artırılmasına yönelik olarak Memurların Yetiştirilmeleri ve Eğitimleri Hakkında Genel Yönetmelik 19 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulmuştur. Bu kapsamda bütün kamu kurum ve kuruluşları için yıllık eğitim planı ve eğitim programları hazırlanırken eğitim ihtiyaç analizi yapılması zorunlu hale getirilmiştir. Kamu personelinin sürekli gelişiminin desteklenmesi ve kamuda hayat boyu öğrenme kültürünün güçlendirilmesi amacıyla Uzaktan Eğitim Kapısı üzerinden eğitim ve gelişim faaliyetleri yürütülmeye devam edilmektedir. Ekim 2026 itibarıyla 1.599 kamu kurumundan yaklaşık 4,5 milyon kamu çalışanının erişimine açık olan Platformda, kişisel, mesleki ve yönetsel gelişime yönelik içeriklerin yanı sıra, değişen ihtiyaçlar doğrultusunda hazırlanan eğitim programlarına da yer verilmektedir. Bu kapsamda başta yapay zekâ ve dijital beceriler olmak üzere güncel yetkinlik alanlarına yönelik eğitimlere ağırlık verilmekte olup farklı görev, sorumluluk ve ihtiyaçlara sahip hedef kitleler için özel eğitim programları sunulmaktadır. Ayrıca kullanıcıların ilgi alanları ve öğrenme ihtiyaçlarıyla daha uyumlu içeriklere erişimini desteklemek amacıyla yapay zekâ temelli eğitim öneri sistemi hayata geçirilmiş olup böylece Platformun kişiselleştirilmiş öğrenme imkânları güçlendirilmiştir. Kamuda veri odaklı insan kaynakları politikalarının oluşturulmasına katkı sağlamak üzere yürütülen Kamu Personeli Bilgi Sistemi (KPBS) altyapı ve standartlaştırma çalışmaları kapsamında ilgili kamu personeline yönelik veri girişlerinin tamamlanması ve personel bilgilerinin sisteme kademeli olarak aktarılması süreci devam etmektedir. Bu çalışmaların ilerleyen süreçte sistemin karar destek ve raporlama işlevlerini yerine getirmesine zemin hazırlaması öngörülmektedir. b) Amaç Yüksek verimlilikle kaliteli hizmet sunan insan kaynağına sahip, objektif ölçütlerin ve liyakat ilkelerinin hâkim olduğu, değişen koşullara uyum sağlayan kamu personel sisteminin oluşturulması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika/Tedbir Sorumlu / Işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Kamu sektöründe strateji D.959 Tedbir 959.1. Merkezi kamu personeli bilgi sistemi kurulacaktır. Tedbir 959.2. Kamu sektöründe stratejik insan kaynakları planlaması uygulamalarının etkinliği artırılarak yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 959.3. Kamu kurumlarında personel birimlerinin kullandıkları araç ve yöntemler iyileştirilerek idari ve teknik kapasiteleri geliştirilecektir. k insan kaynakları yönetimi geliştirilecektir. (Kalkınma Planı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Kamu e-Uygulama sisteminde yer alan modüller (disiplin, kadro/pozisyon, sosyal atama vb.) aşamalı olarak Kamu Personeli Bilgi Sistemine aktarılacaktır. 1. Kamu kurumlarındaki açıktan atama ilanları ile kurum içi görevde yükselme, ünvan değişikliği süreçleri, Kariyer Kapısı üzerinden şeffaf ve izlenebilir bir yapıda yürütülecektir. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (5), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (5), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı 1. Kamu Personeli Bilgi Sistemine Hizmet İçi Eğitim Modülü eklenerek kurumsal eğitim kapasiteleri artırılacaktır. Kamu personelinin verimi uygulamalar yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.960) iliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar yapılarak iyi Tedbir 960.1. Kamu sektöründe esnek çalışma modellerinin uygulanmasına yönelik mevzuat çalışmaları yapılacaktır. Tedbir 960.2. Görevde yükselmede uygulanan seçme yöntemleri liyakat esaslı teknikler gözetilerek geliştirilecektir. Tedbir 960.4. Kamu personeline yönelik eğitim ihtiyaç analizleri yapılarak hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim faaliyetlerinin etkinliğini artırmaya yönelik çalışmalar yapılacaktır. Tedbir 960.6. Kamu insan kaynakları yönetiminde veri analizi ve yapay zekâ gibi ileri teknolojilerin kullanılmasına yönelik alışmalar sürdürülecektir. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Kamu sektöründe esnek çalışma modellerinin uygulanmasına yönelik mevzuat çalışmaları sürdürülecektir. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Kariyer ve liyakat ilkeleri ile hizmetin gereği göz önünde bulundurularak görevde yükselme ve ünvan değişikliği sisteminde nesnel ve işlevsel ölçütler içeren mevzuat düzenlemeleri yapılacaktır. 1. Kamu personeline yönelik olarak kurumlar özelinde geliştirilen yıllık eğitim programlarının hazırlanması sürecinde yapılacak eğitim ihtiyaç analizi için araç ve yöntem önerileri geliştirilecek ve kurumların kullanımına sunulacaktır. 2. Kamu personeli içerisindeki özel politika gerektiren gruplar için eğitim yöntemleri ve programları geliştirilerek kurumlarla paylaşılacaktır. 1. Ölçülebilir kamu hizmetlerini yürütecek personel sayısının tespitine ilişkin ortak standartlar belirlenecektir. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Kamu personel mevzuatı kamu personel statüleri ve sınıflandırma kriterleri dikkate geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 961.2. Kamu personeli ücret sistemi sadeleştirilecek, ücret düzeyleri görev ve sorumluluk esasına dayalı olarak yeniden düzenlenecektir. Tedbir 961.3. Kamuda istihdam edilen kariyer meslek personelinin görev alanlarını, atanma süreçlerini ve meslekte yükselme gibi hususları düzenleyen mevzuat çalışması yapılacaktır. 2.5.8. Dijital Devlet a) Mevcut Durum Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (5), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı 1. Farklı statülerde istihdam edilen tüm kamu personelinin ücret sistemleri analiz edilerek, ünvanların iş güçlüğü, yetki ve sorumluluk düzeylerini esas alan yeni ve sadeleştirilmiş bir kamu personeli ücret sistemi oluşturulmasına ilişkin çalışmalar yapılacaktır. 1. Kariyer meslek personelinin etkililiğini artırmak ve yetişmiş kalifiye personelin kamuda istihdamının devamının sağlanması amacıyla, kurumsal ihtiyaçlar ve değişen hizmet gerekleri doğrultusunda mevzuat çalışması yapılacaktır. Kamu hizmetlerinin elektronik ortamda sunulması ve bu yolla kullanımının artırılmasına yönelik çalışmalara devam edilmiştir. e-Devlet Kapısına yeni hizmetler dâhil edilmiş, hizmetlerin “çalışma hayatım, ikametgâhım, araçlarım” gibi başlıklar etrafında bütünleşik bir yaklaşımla sunumu ön plana çıkarılmıştır. Eylül 2026 itibarıyla e-Devlet Kapısı üzerinden, merkezi kamu kurumları, belediyeler ve iştirakleri, üniversiteler ve özel kurumlar dâhil olmak üzere, 1.130 kurum ve kuruluşun toplam 9.436 hizmetine ulaşılabilmektedir. e- Devlet Kapısının mobil uygulamaları üzerinden de 5.378 hizmete erişim sağlanabilmektedir. Bu hizmetlerden aynı dönem itibarıyla 69,8 milyona ulaşan kayıtlı kullanıcı istifade etmektedir. 2026 yılı TÜİK Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırmasına göre e- devlet hizmetlerini kullananların oranı yüzde 76 düzeyindedir. b) Amaç Dijital kamu hizmetlerinin bütüncül, kullanıcı odaklı ve katılımcı bir yaklaşımla sunumunun yaygınlaştırılması ve kullanımının artırılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Sorumlu /İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Dijital kamu hizmetlerinin tasarımı ve sunumu, süreçler yeniden yapılandırılarak iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.963) Tedbir 963.1. e-Devlet Siber Güvenlik Politika /Tedbir 1. Kamu çalışanları öncelikli olmak Kapısı, ortak ödeme ve kimlik doğrulama uygulamaları ile bütünleşik hizmetleri ön plana çıkaracak şekilde geliştirilecek, Kapıdan sunulan belediye hizmetlerinin standardizasyonu sağlanacaktır. Başkanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları üzere temel kimlik ve diploma belgelerini içeren ulusal dijital kimlik cüzdanı prototipi geliştirilecek ve pilot bir yükseköğretim kurumunda test edilecektir. Dijital devlet çalışmalarına yönelik yönetim kapasitesi ve stratejik yönetim çerçevesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.964) Tedbir 964.4. Dijital devlet mimarisi ile uyumlu kurumsal dijital dönüşüm olgunluk modeli geliştirilecek, bu doğrultuda kurumsal dijital dönüşüm yol haritaları hazırlanacaktır. Tedbir 967.4. Kamu verisinin paylaşımına yönelik hukuki düzenlenme yapılacak, ulusal açık veri portalı hayata geçirilecektir. Siber Güvenlik Başkanlığı (S) NN İİ, HA. Kamu kurumlarında veri yönetişimi ve ileri veri anal kurumlar arası veri paylaşım mekanizmaları güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.967) Siber Güvenlik Başkanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, KVKK, TÜİK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Kamu kurumlarının siber güvenlik tehditlerine karşı korunması ve dijital hizmetlerin sunumunda kişisel bilgilerin mahremiyetinin sağlanması ile yapay zekâ etik ilkelerinin tatbikine yönelik mekanizmalar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.968) itiği kapasitesi geliştirilecek ve 1. Kamu dijital dönüşüm olgunluk modeli için ulusal ve uluslararası örnekler incelenerek taslak model oluşturulacak, kurumların dijital dönüşüm olgunluğunu belirlemek üzere platform ve iş modeli hayata geçirilecektir. 1. Açık devlet verisi mevzuat çalışması tamamlanacaktır. Tedbir 968.2. Kamuda yapay zekâ uygulamalarının geliştirilmesi ile ürün ve hizmet tedarikinde güvenilir yapay zekâ etik ilkeleri tatbik edilecektir. Siber Güvenlik Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Kamu idarelerinin yapay zekâ teknolojileri kaynaklı risklere karşı bilinçlendirilmesi ve potansiyel risklerin azaltılmasına yönelik etki analizi çerçevesi oluşturulacak ve yapay zekâ yönetim sistemi belgelendirme mekanizması hayata geçirilecektir. d) Hedefler Performans Göstergeleri (Kümülatif) Hizmet Sayısı (Kümülatif) Sayısı (Kümülati (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program e-Devlet Hizmetlerini Kullanan Bireyler e-Devlet Kapısı Kayıtlı Kullanıcı Sayısı e-Devlet Kapısından Sunulan Hizmet Sayısı e-Devlet Kapısından Sunulan Bütünleşik e-Devlet Kapısından Sunulan Mobil Hizmet NEME 7 j o 7 es mala 76,1 76,0(3) | i e 5 400 6 500 (3) 16-74 yaş aralığındaki bireyler içerisinde e-devlet hizmetlerinden yararlanma oranını ifade eden TÜİK anket verisidir. 2.5.9, Kalkınma İçin Uluslararası İşbirliği 2.5.9.1. Teknik İşbirliği ve Kalkınma Yardımları a) Mevcut Durum Jeopolitik gerilimler, küresel ekonomik belirsizlikler, iklim değişikliği ve afetler, gıda ve enerji güvenliğine ilişkin riskler ve teknolojik gelişmelerin uluslararası kalkınma gündemini yeniden şekillendirdiği günümüzde, kalkınma işbirliği anlayışı da dönüşüm geçirmektedir. Türkiye, bu dönüşen küresel mimaride insanı merkeze alan, ülkeler arasındaki gelişmişlik farklarını gözeterek refahın daha adil paylaşımını önceleyen ve ulusal refahı da güçlendirmeye yönelik bir yaklaşımla kalkınma işbirliği faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu çerçevede ülkemiz, kalkınma işbirliği faaliyetlerini birlikte kalkınma perspektifiyle, başta TIKA, YTB, AFAD, Yunus Emre Enstitüsü, Türk Kızılay, Türkiye Maarif Vakfı ve Türkiye Diyanet Vakfı olmak üzere ilgili tüm paydaş kurumlar vasıtasıyla yürütmektedir. OECD verilerine göre Resmi Kalkınma Yardımları (RKY), diğer resmi akımlar, özel sektörün doğrudan yatırımları ve STK'lar tarafından sağlanan katkılar dahil olmak üzere Türkiye'nin 2024 yılı toplam kalkınma yardımları 8,9 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Ülkemizin 2015 yılında 3,9 milyar dolar olan RKY tutarı önemli bir artış göstererek 2025 yılı öncül verilerine göre 7,5 milyar dolar olarak gerçekleşmiş ve bu kapsamda yardım yapan ülkeler arasında ilk sıralardaki yerini korumuştur. Ayrıca öncül verilere göre RKY/GSMH oranı 2025'te binde 5,0 düzeyinde gerçekleşerek OECD Kalkınma Yardımları Komitesi (DAC) üyesi ülkeleri ortalamasının (binde 2,6) oldukça üzerinde yer almıştır. TABLO II: 60- Türkiye'nin Resmi Kalkınma Yardımları 2015 2018 2021 2022 2023 2024 2025(1) RKY (Milyon Dolar) (oo 3919 Oo8612 o771i o7116 Oo 6842 7397 RKY/GSMH (Binde) 50 11,0 9,6 7,9 6,2 5,6 Kaynak: OECD, TİKA (1) TIKA öncül verisidir. Türkiye'nin RKY tutarının yüzde 99'unu ikili yardımlar oluşturmakta olup bu yardımlar ağırlıklı olarak Orta Doğu, Afrika, Balkanlar/Doğu Avrupa ile Güney ve Orta Asya bölgelerinde yoğunlaşmaktadır. TABLO 11: 61- Türkiye'nin İkili Resmi Kalkınma Yardımlarının Bölgesel Dağılımı Milyon Dolar 2015 2018 2021 2022 2023 2024 Balkanlar/Doğu Avrupa 223 218 86 105 93 124 Asya 3420 7183 6940 6420 6143 6 297 Uzak Doğu 6 8 7 7 10 10 Güney ve Orta Asya 257 256 138 83 99 91 Orta Doğu 2 988 6 7/45 6 794 6322 6032 6 196 Diğer (Asya) 169 174 1 8 2 0 Afrika 183 135 99 60 59 140 Amerika 19 21 19 23 19 17 Diğer (1) Toplam Kaynak: OECD, TİKA (1) Bölgelere ayrıştırılamayan yardım miktarıdır. 2024 yılında Türkiye tarafından gerçekleştirilen RKY'nin yüzde 82'si insani yardımlardır. 2015 yılında 2,7 milyar dolar olarak gerçekleşen RKY niteliğindeki insani yardımlar, 2024 yılında 6,07 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Bu performansıyla Türkiye, küresel ölçekte en fazla insani yardım sağlayan ikinci ülke olmuştur. İnsani yardımların ardından eğitim, sağlık ve kültür alanlarında yapılan yardımlar ön plana çıkmakta olup bu durum Türkiye'nin insani kalkınma anlayışının sahadaki somut yansımasını göstermektedir. RKY'nin yanı sıra STK ve özel sektör katkıları da Türkiye'nin çok boyutlu donör ülke kimliğinin güçlenmesinde önemli rol oynamaktadır. 2014-2024 döneminde Türk STK'ları yaklaşık 5,3 milyar dolar düzeyinde yardım sağlarken Türk özel sektörü tarafından ise doğrudan yatırımlar o aracılığıyla 7 milyar dolar tutarında kalkınma yardımı gerçekleştirilmiştir. 2026 yılında Türkiye'nin kalkınma tecrübesinin bölge ülkeleri başta olmak üzere yakın işbirliği içinde olunan ülkelere aktarılması amacıyla sağlık hizmetlerine erişimin artırılması, gıda güvenliğinin sağlanması, mesleki ve teknik eğitim kapasitenin geliştirilmesi, ortak kültür mirasının korunması, dijital devlet uygulamalarının yaygınlaştırılması ile tarım ve hayvancılığın desteklenmesine yönelik projeler uygulanmıştır. Ülkemizin uluslararası görünürlüğünün artırılması ve imajının güçlendirilmesi kapsamında yurt dışındaki vatandaşlarımız ile soydaş ve akraba topluluklarımıza yönelik eğitim, staj ve burs destekleri sürdürülmüştür. Türk dünyasında ortak kültürel mirasın korunmasına ve beşeri sermayenin geliştirilmesine dönük programlar düzenlenmiştir. Bununla birlikte düzensiz göçün kaynağı olan ülkelerde göçü önlemeye yönelik çalışmalar yürütülmüştür. b) Amaç DIş politika öncelikleriyle uyumlu, bölgesel ve küresel sorunlara hızlı ve kalıcı çözümler sunan ve kaynakların etkin kullanımını sağlayan kalkınma işbirlikleri geliştirmek temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Sorumlu /İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Politika/Tedbir Ülkemizin öncelikleri ve alıcı ülkelerin ihtiyaçları çerçevesinde sektörel ve tematik Tedbir 970.1. İhtiyaç duyan ülkelerde sürdürülebilir ve kaliteli sağlık hizmetlerine erişimi, gıda güvenliği ve güvenirliğini, özellikle mesleki eğitimin geliştirilmesine yönelik kültürel hassasiyetlerle uyumlu programlara dayalı temel eğitim kapasitesinin artırılmasını sağlamaya yönelik programlar geliştirilecektir. Tedbir 970.2. Hedef ülkelerde kamu hizmetlerine erişimde etkinliğin artırılması için ülkemizin dijital dönüşüm alanındaki tecrübelerinin paylaşımına yönelik programlar yürütülecektir. Tedbir 970.3. Göçün etkin yönetimi kapsamında kaynak ülkelerde istihdam oluşturmaya yönelik kalkınma işbirliği programları geliştirilecektir. Tedbir 970.4. Körfez bölgesini Avrupa ve diğer büyük pazarlara bağlamayı hedefleyen ve paydaşı olduğumuz Kalkınma Yolu Projesi'nin hayata geçirilmesine yönelik çabalar yoğunlaştırılacaktır. Sağlık Bakanlığı (5), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı Milli Eğitim Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili SIK'lar Dışişleri Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı 1. Uluslararası sağlık profesyonellerine yönelik sağlık meslek eğitimleri düzenlenerek ülkemizin güçlü sağlık sisteminin tanıtımı yapılacaktır. 2. Sağlık alanında yabancı ülkeler ve uluslararası kuruluşlarla var olan işbirliği artırılarak Türk sağlık reformu ile elde edilen bilgi ve tecrübelerin talep eden ülkelerle paylaşılmasına yönelik kapasite geliştirme eğitimleri verilecektir. 3. Kalkınma işbirliği ortağı ülkelerde sağlık ve gıda alanlarında tecrübe aktarımına yönelik eğitimler düzenlenecektir. 4. Talep eden ülkelere mesleki ve teknik eğitim sistem tasarımı, program geliştirme ve eğiticilerin eğitimi vb. konularda destek verilecektir. 1. Hedef ülkelerde kamu hizmetlerine erişimde etkinliğin artırılması için ülkemizin dijital dönüşüm ve dijital devlet alanındaki tecrübelerinin paylaşımına yönelik faaliyetler yürütülecektir. i. Göçün etkin yönetimi kapsamında düzensiz göçle mücadele etmek amacıyla kaynak ülkelerle işbirlikleri geliştirilecektir. 2. Düzensiz göç kaynağı ülkelerde, istihdam sağlama başta olmak üzere, göçü önlemeye katkı sağlayacak ekonomik ve sosyal kalkınma projeleri gerçekleştirilecektir. 1. Proje kapsamında Irak makamlarıyla çalışmalar sürdürülecek, Irak tarafınca ilk etabının 2028 yılında tamamlanması öngörülen projeye ilişkin süreç takip edilecektir. Tedbir 970.5. En az gelişmiş ülkeler başta olmak üzere, gelişmekte olan ülkelerdeki kamu kurum ve kuruluşlarının fiziki kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik proje ve faaliyetler uygulanacaktır. Tedbir 970.6. En az gelişmiş ülkeler başta olmak üzere, talep odaklı yaklaşım ile gelişmekte olan ülkelerin beşeri kapasitelerinin artırılmasına yönelik eğitim, sağlık ve tarım gibi alanlarda tecrübe paylaşım programları düzenlenecektir. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar Dışişleri Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Türkiye'nin birçok alanda sahip olduğu kalkınma tecrübesiyle En Az Gelişmiş Ülkelerdeki (EAGÜ) kamu kurum ve kuruluşlarının fiziki kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik inşa, onarım ve donatım projeleri gerçekleştirilecektir. 2. Suriye Arap Cumhuriyeti ile imzalanan Şam Kalp Cerrahisi Hastanesi ve Halep Onkoloji İşletme Protokolü çerçevesinde Halep Onkoloji Hastanesi'nin açılarak faaliyete geçirilmesi çalışmaları Suriye tarafıyla koordine edilecektir. 1. FAGÜ'ler başta olmak üzere, talep odaklı yaklaşımla gelişmekte olan ülkelerin beşeri kapasitelerinin artırılmasına yönelik eğitim, sağlık ve tarım gibi alanlarda tecrübe paylaşımı programları düzenlenecektir. 2. Gelişmekte olan ülkelere yönelik kurumsal kapasitenin geliştirilmesi amacıyla tecrübe paylaşım programları yürütülecektir. Ülkemizin öncelikleri çerçevesinde tarihi ve kültürel bağlara sahip olunan coğrafyalara yönelik bölgesel stratejiler geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.971) Tedbir 971.1. Balkanlar ve | Kültür ve Turizm Bakanlığı Doğu Avrupa'da çok kültürlü yapının muhafazası ve geliştirilmesi de dikkate alınarak uluslararası kalkınma işbirliği programları, projeleri ve faaliyetleri geliştirilecektir. Tedbir 971.2. Türk dünyasıyla ekonomik ve ticari işbirliğini derinleştirecek programlar geliştirilecektir. (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Ilgili STK'lar Dışişleri Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İletişim Başkanlığı, Üniversiteler 1. Balkanlar ve Doğu Avrupa'da eğitim, sağlık, kültür, üretim ve kurumsal kapasitelerin geliştirilmesi başta olmak üzere ihtiyaç duyulan alanlarda program ve projeler gerçekleştirilecektir. 2. Balkanlar ve Doğu Avrupa ülkeleriyle ikili ve çok taraflı işbirliği çalışmaları yürütülecektir. 3. Balkanlardaki Türk ve akraba topluluklarla eş güdüm ve işbirliği çalışmaları yürütülecektir. i. Türk devletlerine yönelik ekonomik, ticari, sosyal ve kültürel işbirliğine de katkı sunacak, eğitim, sağlık, kültür, üretim ve kurumsal kapasitelerin geliştirilmesi başta olmak üzere ihtiyaç duyulan alanlarda program ve projeler gerçekleştirilecektir. 2. Sanayi ve teknoloji alanında Türk devletlerindeki ilgili kurumlar arasında bilgi ve tecrübe paylaşımında bulunulacaktır. Tedbir 971.3. Yakın coğrafyamız başta olmak üzere enerji arzı yüksek ülkelerde petrol dışı alanların geliştirilmesine katkı sağlamak amacıyla ülkemizin sanayi, teknoloji ve hizmetler sektörlerindeki tecrübesinin aktarılmasına yönelik programlar, projeler ve faaliyetler desteklenecektir. Tedbir 971.4. Orta Doğu ve Afrika'da altyapının iyileştirilmesine ilişkin talepler başta olmak üzere hedef ülkelerin kendi beşeri, doğal ve kurumsal kaynakları harekete geçirilerek STK ve özel sektör gibi paydaşlarla birlikte kalkınma işbirliği programları geliştirilecektir. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar Dışişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Tedbir 971.5. Asya-Pasifik ve Latin Amerika ülkeleriyle uluslararası kalkınma işbirliği programları geliştirilecektir. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Enerji arzı yüksek ülkelerde petrol dışı alanların geliştirilmesine hizmet eden faaliyetlere destek sağlanacaktır. 1. Orta Doğu ve Afrika'da öncelikle eğitim, sağlık, kültür ve üretim alanları ile ihtiyaç duyulan diğer alanlarda kurumsal kapasitenin geliştirilmesine yönelik STK ve özel sektör paydaşlarının da dâhil olduğu program ve projeler gerçekleştirilecektir. 2. İklim değişikliği nedeniyle tarımsal potansiyeli olumsuz etkilenen Batı ve Orta Afrika ülkeleriyle tarım alanında sürdürülebilir işbirlikleri çeşitlendirilerek geliştirilecektir. 3. Suriye Arap Cumhuriyeti ile Tarım Alanında İş Birliğinin Güçlendirilmesine dair imzalanan Niyet Beyanı ve 2025- 2027 Ortak Eylem Planının uygulamaya konulmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 1. Asya-Pasifik ve Latin Amerika ülkelerinde eğitim, sağlık, kültür ve üretim başta olmak üzere ihtiyaç duyulan alanlarda kurumsal kapasitenin geliştirilmesine yönelik program ve projeler gerçekleştirilecektir. 2. Latin Amerika ve Karayip ülkeleriyle karşılıklı üst düzey resmi görüşmelerin yanı sıra bölgeyle ticaretin artırılması ve çeşitlendirilmesi, yeni pazarlara erişim, uluslararası adaylıklara destek sağlanması ve ülkemiz aleyhine çalışan lobilerle mücadele edilmesine yönelik faaliyetler yürütülecektir. Kalkınma işbirliği faaliyetlerinin etkinliğinin artırılmasına yönelik ulusal altyapıyı güçlendirecek araçlar ve modeller geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 972.2. Uluslararası kalkınma işbirliği alanında ihtiyaç duyulan mevzuat düzenlemeleri yapılacaktır. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Kalkınma işbirliği faaliyetlerinin stratejik bir çerçevede yürütülmesi amacıyla eş güdümün güçlendirilmesi ve faaliyetlerin etkin izlenmesine imkân verecek teknik alt yapının oluşturulmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. Tedbir 972.3. Kalkınma işbirliği faaliyetlerinin finansmanına yönelik mevcut araçlar da değerlendirilerek yeni finansman yöntemleri geliştirilecektir. Tedbir 972.5. Uluslararası bağışçılar, STK'lar ve özel sektör gibi paydaşlarla üçlü işbirliği program ve proje ortaklıkları geliştirilecektir. Tedbir 972.6. Kalkınma işbirliğinde dış temsil ağının genişletilmesi ve etkinleştirilmesi sağlanacak, yurt dışı temsilcilikler ve kamu kurumlarının dış ilişkiler birimlerinde çalışan personelin yetkinlikleri geliştirilecek ve bu birimlerin idari ve teknik kapasitesi güçlendirilecektir. Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Kalkınma işbirliğinde mevcut araçlar da değerlendirilerek yeni finansman yöntemlerine ilişkin çalışmalar yürütülecektir. 1. Üçlü işbirliği program ve projeleri gerçekleştirilecektir. 1. Kamu kurum ve kuruluşlarından dış temsilciliklere atanan personele yönelik tayin öncesi yönlendirme kursları düzenlenecektir. 2. Kamu kurum ve kuruluşlarının dış ilişkiler birimlerinde görevli personele diplomasi, müzakere teknikleri, protokol gibi konularda eğitim verilecektir. 3. Yurt dışında kültürel diplomasi alanında faaliyet gösteren kuruluşların kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. Türkiye'nin uluslararası görünürlüğünün artırılması ve imajının güçlendirilmesi için kamu, kültür ve eğitim diplomasisi faaliyetleri derinleştirilecek, uluslararası kamuoyunda Türkiye'nin tanıtımına yönelik etkili çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.973) Tedbir 973.1. İnsani yardımlarımız dâhil kalkınma yardımlarının görünürlüğünün artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 973.2. Türk kültürünün tanıtımı kapsamında hedef ülkelerde Türk Dili ve Edebiyatı lisans programlarının açılması desteklenecektir. Dışişleri Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İletişim Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, YÖK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Kalkınma yardımları etkinliklerine katılım sağlanarak ülkemizin bu konudaki tecrübeleri aktarılacaktır. 1. Yabancı üniversitelerde Türk Dili ve Edebiyatı kürsüsü kurulması desteklenecek ve hazırlanan protokoller çerçevesinde işbirlikleri yapılacaktır. 2. Türk Dili ve Edebiyatı bölümü veya kürsüsü bulunan yabancı üniversitelerde talep edilmesi halinde öğretim üyesi veya okutman görevlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. 3. Yabancı ülkelerde Türkoloji bölümlerindeki öğretim görevlileri ve öğrencileri desteklemek amacıyla Türkçe öğretimine yönelik programlar düzenlenecektir. 4. Yurt içinde ve yurt dışında Türkoloji alanında eğitim, sempozyum ve akademik programların düzenlenmesi desteklenecektir. Tedbir 973.3. Yurt dışındaki vatandaşlarımızla soydaş ve akraba topluluklarımıza yönelik eğitim, staj ve burs destekleri sağlanacak, Türkiye'de yükseköğretimin uluslararasılaşması çalışmaları kapsamında başta Türkiye Bursları olmak üzere “Study in Türkiye” gibi uluslararası programların planlama, değerlendirme ve seçim süreçleri geliştirilerek sürdürülecektir. Tedbir 973.4. Türkiye mezunlarının ülkemizle ilişkilerinin kurumsallaşmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 973.5. Uluslararası kamuoyu üzerinde etkili olan ve Türkiye ile ilgili çalışmalar yapan kurum ve kuruluşlar, üniversiteler, STK'lar ve bireylerle işbirliği geliştirilecek ve Türkiye'nin tanıtımına yönelik çalışmalar yürütülecektir. Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, YÖK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları İletişim Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Milli Eğitim Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türkiye Maarif Vakfı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Soydaş ve akraba toplulukların yaşadıkları ülkelerde eğitimlerine destek olmak amacıyla yerinde burslandırma çalışmaları sürdürülecektir. 2. Türkiye Bursları Programı kapsamında Uluslararası Değişim Burs Programı çalışmaları sürdürülecektir. 3. Yurtdışı Vatandaşlar Burs Programı faaliyetlerine devam edilecek ve yurt dışında yükseköğrenim gören gençlere yönelik staj programları sürdürülecektir. 4. Türkiye Bursları başta olmak üzere uluslararası öğrenci programlarında planlama, değerlendirme ve seçim süreçlerinin verimliliğini artırmak amacıyla veri temelli ve yetkinlik odaklı değerlendirme modelleri geliştirilecektir. 1. Türkiye mezun dernekleri desteklenecek, öncelikli bölgelerde yeni mezun derneklerinin kurulmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 1. STK'lar, düşünce kuruluşları, üniversiteler, akademisyenler, uzmanlar ile işbirliği geliştirilerek Türkiye'nin tezlerinin anlatılması hususunda ortak çalışmalar yapılacaktır. 2. Türkiye'nin yumuşak gücünü artırmaya ve kamu diplomasisi politikalarını etkili bir şekilde hayata geçirmeye yönelik projeler, yayın çalışmaları, spor etkinlikleri, toplantılar ve tanıtım videoları gibi çalışmalar yapılacaktır. 3. Türk Diasporası Genç Liderler Programı ve Vatandaş Diplomat Buluşmaları düzenlenecektir. 4. Stratejik iletişim çalışmaları kapsamında Uluslararası Stratejik İletişim Zirvesi düzenlenecek, etkinlik, proje ve yayınlar yapılacaktır. 5. Türkiye'nin eğitim diplomasisi alanındaki uluslararası görünürlüğünün artırılması ve eğitimin küresel sorunlarına ortak çözümlerin bulunması amacıyla Eğitim Diplomasi Forumu ve Seminerleri düzenlenecektir. 6. Uluslararası Kardeş Okul Uygulaması kapsamında okullar arasında işbirliğini geliştirmek amacıyla çalıştay vb. çeşitli faaliyetler yürütülecektir. Tedbir 973.6. Türkiye'nin girişimci ve insani dış politikasına uygun şekilde geleneksel ve yeni medya araçlarıyla yürütülen kamu diplomasisi faaliyetleri sürdürülecek, Türkiye'nin tanıtımına katkı sağlayacak uluslararası nitelikteki organizasyonlara katılım sağlanacak ve söz konusu faaliyetlerin etkinliğini İletişim Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. 620, BM, İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT), Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), Uluslararası İslamofobi ile Mücadele Forumu etkinlikleri kapsamında konferans, panel, forum, eğitim gibi faaliyetler gerçekleştirilecektir. 2. Türkiye'yi tehdit eden tüm terör örgütlerinin küresel bir tehdit olduğunun duyurulması, 1915 Olayları, Kıbrıs meselesi, Türkiye-AB ilişkileri, Filistin meselesi, Türkiye-Afrika ilişkileri gibi konular hakkında uluslararası artırmaya yönelik çalışmalar yürütülecektir. kamuoyunun doğru bilgilendirilmesine yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir. 3. Uluslararası kamu diplomasisi faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve bu kapsamda nitelikli yayınların çıkarılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. 4. Türkiye'nin tanıtımı ve ülke gündemine ilişkin ulusal/uluslararası faaliyetlerin etkinliğini artırmaya yönelik çeşitli dillerde sözlü ve yazılı çeviri çalışmaları yürütülecektir. 2.5.9.2. Çok Taraflı Kalkınma İşbirliği a) Mevcut Durum Birleşmiş Milletler (BM) kuruluşlarının 2026-2030 döneminde ülkemizde yürütecekleri program ve projelerin çerçevesini belirleyen BM Sürdürülebilir Kalkınma İşbirliği Çerçevesi (UNSDCF) 2026 yılı itibarıyla uygulamaya konulmuştur. Bu kapsamda Ortak Yönlendirme Komitesinin ilk toplantısı gerçekleştirilmiştir. Ayrıca BM kuruluşlarının ülkemizde yürüttükleri program ve projelerin etkin bir biçimde izlenmesine yönelik oluşturulan Uluslararası Kalkınma İşbirliği Bilgi Sistemi (UKİBS) vasıtasıyla 2025 yılı gerçekleşmelerine ilişkin izleme ve değerlendirme raporu hazırlanmıştır. Ülkemizin ev sahipliği yaptığı uluslararası kuruluşlar ile bölgesel merkezlerin uluslararası platformlarda görünürlüğünün artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülmüş, bu kuruluşların faaliyetlerinin etkinliğinin artırılması hususunda gerekli destek sağlanmıştır. Ülkemizin önemli stratejik hedeflerinden biri olan AB üyeliğine yönelik politikalar kapsamında, AB'ye katılım için 2025-2028 Ulusal Eylem Planı güncelleme çalışmaları tamamlanmış olup Planda yer alan tedbirlerin uygulanma durumunun izlenmesine başlanmıştır. Ayrıca AB müktesebatına uyum çalışmaları çerçevesinde Avrupa Komisyonu ile alt komite toplantıları gerçekleştirilmeye devam edilmektedir. İSEDAK kapsamında, İslam ülkelerinin kalkınma çabalarına katkıda bulunmaya ve islam İşbirliği Teşkilatı (İİT) üyesi ülkeler arasındaki ekonomik ve ticari ilişkileri geliştirmeye yönelik faaliyetler sürdürülmektedir. Bu doğrultuda İSEDAK'ın Ticaret, Turizm, Ulaştırma ve İletişim, Tarım, Yoksulluğun Azaltılması ve Mali İşbirliği Çalışma Grupları kapsamında İslam ülkelerinin karşılaştıkları önemli kalkınma meselelerine ilişkin 32 ülke incelemesi ve somut politika önerilerini içeren altı araştırma raporu hazırlanmıştır. Öte yandan 2026 yılında İSEDAK Proje Finansman Mekanizması kapsamında 31 projeye ve İSEDAK Kudüs Programında 10 projeye destek verilmektedir. Ayrıca 2026 yılında başlatılan Suriye Programı kapsamında helal ve uluslararası standartlar, ticaret, mesleki eğitim ile planlama, program ve strateji yönetimi alanlarında beş proje desteklenmektedir. İİT Üyesi Devletler Arasında Tercihli Ticaret Sistemi (TPS-O1C)'nin kapsamının ve üye kompozisyonunun genişletilmesi amacıyla Ticaret Müzakereleri Komitesi tarafından ön müzakerelere başlanmış ve bu çerçevede üç toplantı gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Sistemin etkin uygulanması amacıyla İİT'nin Arap ve Asya grubu ülkelerine yönelik eğitimler düzenlenmiştir. İİT Tahkim Merkezi'nin kurumsallaşması ve uluslararası görünürlüğünün artırılması sürecine destek verilmiştir. Helal belgelerinin İİT üyesi ülkeler arasında karşılıklı tanınmasını sağlamak amacıyla kurulan Helal Akreditasyon Kurumları İslami Forumu'nun (IFHAB) kurumsallaşmasına yönelik çalışmalar yakından takip edilmiş ve sürece katkı sunulmuştur. İSEDAK KOBİ Programı kapsamında İslam ülkelerindeki KOBİ'ler arasında ağların güçlendirilmesi, KOBİ'lere yönelik destek programlarının tasarlanması ve KOBİ'lerin yenilikçi finansman modellerinden yararlanması alanlarında üç proje desteklenmiştir. Üye ülkeler arasında dijital dönüşüm alanında işbirliğini geliştirmek, tecrübe paylaşımını teşvik etmek ve ortak projeleri desteklemek amacıyla kurulan İSEDAK Yüksek Düzeyli Dijital Dönüşüm Forumu kapsamında dijital becerilerin geliştirilmesi faaliyetlerine destek sağlanmıştır. Bölgesel işbirliklerinden daha fazla istifade edilmesi politikası çerçevesinde, kurucu üyesi olduğumuz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT), Gelişen Sekiz Ülke (0-8), Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (KEİ), Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ve TÜRKSOY gibi bölgesel kuruluşların faaliyetlerine aktif bir şekilde katılım sağlanmaya devam edilmiştir. Ülkemiz, TDT'nin yakaladığı ivmeyi sürdürmesi ve Türk dünyasında refah ve istikrara katkı sağlamasını teminen, TDT faaliyetlerine etkin ve aktif bir şekilde iştirak etmeye devam etmiştir. Birlikte Kalkınma ve Refah için Güçlendirilmiş Ortaklık temasıyla İstanbul'da gerçekleştirilen Üçüncü Türkiye-Afrika Ortaklık Zirvesinde alınan kararların, Afrika ülkeleriyle işbirliğimizin geliştirilmesini teminen 2022-2026 Türkiye-Afrika Ortak Eylem Planı çerçevesinde uygulanmasına devam edilmiştir. b) Amaç Ülkemizin çok taraflı kalkınma sistemindeki rolü, etkinliği ve görünürlüğünü artırmak ve uluslararası kuruluş ve platformların küresel kalkınma gündemine yönelik çalışmalarına aktif katkı sağlamak temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler Politika /Tedbir Sorumlu /işbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Ülkemizin çok taraflı kalkınma sistemindeki rolü, etkinliği ve görünürlüğü artırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 975.1. Türkiye'nin çok | Dışişleri Bakanlığı (S), taraflı kalkınma sistemindeki Hazine ve Maliye önceliklerine, hedeflerine ve Bakanlığı, Kültür ve işbirliği yöntemlerine ilişkin Turizm Bakanlığı, Sanayi bütüncül stratejik çerçeve ve Teknoloji Bakanlığı, oluşturulacaktır. Sirateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Dışişleri Bakanlığı (S), 1. Türkiye'nin çok taraflı kalkınma sistemine ilişkin bütüncül stratejik çerçeve oluşturulması kapsamında mevcut durumun tespitine yönelik çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 975.2. Başta ev sahipliği yapılan kuruluşlar Hazine ve Maliye olmak üzere Güney-Güney ve Bakanlığı, Kültür ve üçgen işbirliği mekanizmaları da | Turizm Bakanlığı, Strateji kullanılarak ülkemizin ve Bütçe Başkanlığı, İlgili uluslararası kuruluşlara verdiği || Kamu Kurum ve program bazlı destekler Kuruluşları artırılacak ve bu kuruluşlarla tecrübe paylaşımına yönelik program ve projeler geliştirilecektir. Tedbir 975.3. Küresel kalkınma çabalarına katkı sağlamak üzere uluslararası kuruluşların bölgesel ofislerine ev sahipliği yapılmasına yönelik diplomatik girişimler sürdürülecek ve ev sahipliği yapılan kuruluşların uluslararası platformlarda görünürlüğünün artırılmasına dönük çalışmalar yapılacaktır. Tedbir 975.4. Uluslararası düzeyde iş yapma kapasitesine sahip STK'ların ve özel sektör 1. Türkiye'de bölgesel ve küresel ofisleri bulunan BM kuruluşlarıyla etkin işbirliği sürdürülecektir. Dışişleri Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Uluslararası kuruluşların bölgesel ofislerine ev sahipliği yapılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 1. Özel sektör temsilcilerinin uluslararası kuruluşlarla işbirliği çabalarının ve UNDP Istanbul Dışişleri Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve kuruluşlarının çok taraflı işbirliklerine dâhil olmaları teşvik edilecektir. Tedbir 975.5. Ülkemizin arabuluculuk alanındaki uluslararası işbirliği ve görünürlüğünün güçlendirilmesine yönelik faaliyetler artırılacaktır. Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Kalkınmada Uluslararası Özel Sektör Merkezi'nin çalışmalarının desteklenmesine devam edilecektir. 1. İstanbul Arabuluculuk Konferanslarının düzenlenmesine yönelik çalışmalar ile BM, AGİT ve İİT'de Arabulucular Dostlar Grubu eş başkanlıkları çerçevesindeki faaliyetler sürdürülecek, arabuluculuk alanında başta Afrika Birliği olmak üzere diğer bölgesel/uluslararası örgütlerle işbirliği geliştirilecektir. BM, OECD, DTÖ, 620 ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) gibi uluslararası kuruluşların ve platformların küresel problemlerin tespiti ve çözüm önerilerine dönük çalışmalarında aktif rol üstlenilecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 976.1. En az gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkelerin kalkınma meselelerinin uluslararası kuruluşların gündeminde daha fazla yer almasına yönelik çalışmalar sürdürülecek ve bu kapsamda ev sahipliği yaptığımız En Az Gelişmiş Ülkeler için BM Teknoloji Bankası faaliyetleri desteklenecektir. Tedbir 976.2. Küresel kalkınma gündeminin iklim değişikliği, yeşil dönüşüm, yenilenebilir enerji, sürdürülebilir gıda sistemleri, afet risklerinin azaltılması ve dijitalleşme ile ülkemizin öncülüğünde yürütülen sıfır atık hareketi bağlamında sürdürülebilir atık yönetimi gibi meselelerine ilişkin uluslararası kuruluşlar nezdinde yürütülen çalışmalara aktif katkı sağlanacaktır. Tedbir 976.3. Düzensiz göçle mücadelede adil yük paylaşımı ve gönüllü geri dönüşlerin teşviki gibi konuların başta BM olmak üzere ilgili uluslararası kuruluşların gündeminde tutulması ile yapıcı çözüm önerileri ve ortak projeler geliştirilmesine dönük çabalar devam ettirilecektir. Tedbir 976.4. G20, MIKTA ve BRICS gibi uluslararası platformlarda ülkemizin etkinliği artırılacak ve önceliklerimiz doğrultusunda bu platformların olanaklarından daha fazla yararlanılacaktır. Dışişleri Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Dışişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Siber Güvenlik Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı Dışişleri Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. EAGÜ'lerin kalkınma meselelerinin uluslararası kuruluşların gündeminde daha fazla yer almasına yönelik çalışmalar sürdürülecek olup EAGÜ/lere ve EAGÜ/ler için BM Teknoloji Bankasına ülkemizin yanı sıra diğer ülkelerin de destek vermesine yönelik girişimlerde bulunulacaktır. 1. Çevre sorunları ve iklim değişikliğiyle mücadelede ülkemiz görünürlüğünün uluslararası platformlarda artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 2. Enerji güvenliğimizin ilerletilmesi için temiz enerji geçişi odaklı uluslararası faaliyetlere aktif katılım sağlanacak ve ülkemizin iklim değişikliğiyle mücadele çabalarıyla örtüşen yenilenebilir ve nükleer temelli enerji üretimine yönelik uluslararası işbirlikleri takip edilecektir. 3. Dijitalleşme alanında ülkemizin öncelikleri doğrultusunda uluslararası politika ve standartların geliştirilmesine yönelik çok taraflı süreçlere aktif katkı sağlanacak ve ilgili kurumlarla eş güdüm güçlendirilecektir. 1. Başta BM kuruluşları olmak üzere göç konusunda aktif uluslararası kuruluşların düzensiz göç, insan ticareti ve göçmen kaçakçılığıyla mücadele ve gönüllü geri dönüşler konusundaki toplantılarına aktif katılım sağlanacaktır. 1. G20, MIKTA ve BRICS gibi uluslararası platformlarda ülkemizin etkinliğinin artırılması ve bu platformların olanaklarından ülkemiz öncelikleri doğrultusunda daha fazla yararlanılması için çalışmalar sürdürülecektir. Tedbir 976.5. Ülkemizin kültür, eğitim, bilim ve iletişim alanındaki politikalarının uluslararası kurum ve kuruluşların faaliyetlerine etkin bir şekilde yansıtılması suretiyle, ülkemizin bu alanlardaki görünürlüğü artırılacaktır. Tedbir 976.6. BM ve diğer uluslararası platformlarda insani yardım konularında düzenlenen toplantılara aktif katılım sağlanacak, benzeri toplantılara ev sahipliği yapılması konusunda girişimlerde bulunulacaktır. Dışişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, İletişim Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı 1. UNESCO'nun başta Yürütme Kurulu ve Dünya Miras Komitesi olmak üzere karar alma organlarında ülkemizin aktif şekilde yer alması sağlanacaktır. 2. Uluslararası kuruluşların kültür, eğitim, bilim ve iletişim alanındaki gündemleri aktif bir şekilde takip edilecek ve ülkemizin bu alanlardaki çalışmalarının anılan gündemlere yansıtılmasına çalışılacaktır. 3. Ülkemizin miras alanlarının Dünya Miras Listesine, somut olmayan kültürel miras unsurlarının ise UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listelerine kaydı için gerekli alışmalar yürütülecektir. 1. İnsani yardım operasyonu yürütülen ülkelere yönelik uluslararası kuruluşlarla işbirliği içerisinde düzenlenen toplantılara aktif katılım sağlanacaktır. İslam dünyasıyla ekonomik, sosyal, kültürel ve bilimsel alanlardaki ilişkilerimiz derinleştirilecek ve ISEDAK kapsamında İİT üyesi ülkelerin kalkınma çabaları desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.977) Tedbir 977.1. İİT üyesi ülkelerin ortak kalkınma meselelerine yönelik bilgi ve veriye dayalı somut yol haritaları ve işbirliği önerileri geliştirilecektir. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TCMB, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. İSEDAK Çalışma Grupları kapsamında yapılacak anketler ve saha ziyaretlerini de içeren araştırmalarda İİT üyesi ülkelerin kalkınma seviyelerine göre yol haritaları ve somut politika tavsiyeleri ortaya konulmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. 2. İSEDAK Altın Borsası Projesinin hayata geçirilmesine yönelik işbirliği çabaları sürdürülecektir. 3. Gayrimenkule Dayalı ve Gelişen Finansal Araçlar Bilgi Sistemi'ne (GEFAS) yeni İİT üyesi ülkelerin ve finansal ürünlerin dâhil edilmesine ve sistem içerisinde gayrimenkule dayalı ürünlerin alım-satım işlemlerinin gerçekleştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir. Tedbir 977.2. İSEDAK çalışma gruplarında ortaya konulan politika tavsiyelerinin İİT üyesi ülkelerde hayata geçirilmesine yönelik program ve proje destekleri geliştirilerek sürdürülecektir. Tedbir 977.3. “İSEDAK Yüksek Düzeyli Dijital Dönüşüm Forumu” kapsamında üye ülkeler arasında somut işbirliği program ve projeleri geliştirilecektir. Tedbir 977.4. İİT üyesi ülkelerdeki KOBİlere yönelik İSEDAK KOBİ Programı hayata geçirilecektir. Tedbir 977.5. İİT Tahkim Merkezinin kurumsallaşmasına ve uluslararası görünürlüğünün artırılmasına yönelik çabalar desteklenecektir. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Siber Güvenlik Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TOBB Tedbir 977.6. İİT içi ticaretin geliştirilmesine yönelik İİT Üyesi Devletler Arasında Tercihli Ticaret Sistemi (TPS- O1ICO)'nin tüm katılımcı ülkelerde etkin bir biçimde uygulanmasına ve Sisteme taraf olan ülke sayısının artırılmasına yönelik girişimler sürdürülecektir. Tedbir 977.7. Helal belgelerinin İİT üyesi ülkeler arasında karşılıklı tanınmasına yönelik Helal Akreditasyon Kurumları İslami Forumunun kuruluş ve faaliyete geçme süreçlerine aktif destek sağlanacaktır. Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı 1. İSEDAK Bakanlar Toplantısında kabul edilen politika tavsiyelerinin hayata geçirilmesi için İİT üyesi ülkeler ve İİT kuruluşlarının proje önerilerine destek sağlanacaktır. 1. İSEDAK Yüksek Düzeyli Dijital Dönüşüm Forumu kapsamında İİT üyesi ülkelere yönelik dijital alanda işbirliğinin ve becerilerin artırılmasını hedefleyen çalışmalar yürütülecektir. 1. İSEDAK KOBİ Programı kapsamında İİT üyesi ülkeler ve ilgili İİT kuruluşları ile ortak çalışmalar yürütülecektir. 1. İİT Tahkim Merkezinin uluslararası ticaret ve yatırım uyuşmazlıklarının çözümü noktasında uluslararası görünürlüğünün artmasına yönelik destekler sürdürülecektir. 1. TPS-OIC'in taraf ülkelerde etkin bir şekilde uygulanmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 2. TPS-OIC'in kapsamının genişletilmesi amacıyla yeni müzakerelere başlanmasına yönelik girişimler sürdürülecektir. 1. Helal Akreditasyon Kurumları İslami Forumunun kurumsallaşmasına yönelik çalışmalara aktif destek sağlanacaktır. Tedbir 977.8. Ülkemizin ev sahipliği yaptığı “İslam Ülkeleri İstatistik, Ekonomik ve Sosyal Araştırma ve Eğitim Merkezi”, “İslam Tarih, Kültür ve Sanat Araştırma Merkezi”, “İİT İslam Ülkeleri Standartlar ve Metroloji Enstitüsü” ve “İslam İşbirliği Gençlik Forumu” çalışmalarına verilen destekler sürdürülecektir. Ülkemizin önemli stratejik hedeflerinden biri olan AB üyeliğine ilişkin politikalar kararlılıkla yulanacak ve AB müktesebatına uyum çalışmaları yürütülecektir. (Kalkınma Planı p. Tedbir 978.1. Türkiye'nin AB'ye | Dışişleri Bakanlığı (5), 1. ABile kritik tematik konularda katılım müzakerelerinin yeniden İçişleri Bakanlığı, Ticaret yüksek düzeyli diyalog toplantıları ile canlandırılması, Türkiye ve AB Bakanlığı, İlgili Kamu üst düzey temaslar sürdürülecektir. arasındaki kritik tematik konularda | Kurum ve Kuruluşları yüksek düzeyli diyalog toplantılarının sürdürülmesi, “Vize Serbestisi Diyaloğu”nda ilerleme sağlanması ve Gümrük Birliği'nin güncellenmesi müzakerelerine başlanması için AB ile üst düzey diyalog ve temaslar artırılacaktır. Tedbir 978.2. AB müktesebatına | Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili uyum çerçevesinde AB Komisyonu | Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Ülkemizin ev sahipliği yaptığı İİT kuruluşlarının çalışmalarına destek sağlanacaktır. Dışişleri Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Avrupa Komisyonu nezdinde Alt Komite Toplantılarının yapılmasına ile istişareler sürdürülecek, Alt Komite Toplantıları yapılacaktır. Tedbir 978.3. AB'ye Katılım için Ulusal Eylem Planı güncellenecektir. Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları ilişkin girişimlerde bulunulacaktır. 1. AB'ye Katılım için Ulusal Eylem Planı'nın uygulanmasına ilişkin izleme raporu her üç ayda bir hazırlanacaktır. Bölgesel işbirliklerinden daha fazla istifade edilmesi için çalışmalar artırılacaktır. (Kalkınma Tedbir 979.1. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üye ülkeleriyle yürütülen ekonomik, sosyal, kültürel ve bilimsel alanlardaki işbirliği “Türk Dünyası 2040 Vizyonu” doğrultusunda derinleştirilecektir. Dışişleri Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. TDT'nin kurumsallaşma sürecinin faaliyetlerinin diğer üye ülkeler ve gözlemcilerle etkin bir işbirliği içinde geliştirilmesi yönünde çalışılacaktır. 2. Türk dünyasındaki kalkınma, ekonomi ve yatırım odaklı faaliyet yürüten kuruluşların kurumsal kapasitelerini artırmaya yönelik ortak faaliyetler yürütülecektir. 3. Enerji ve bağlantısallık, teknoloji, inovasyon, sanayi ve bilim alanlarında işbirliğinin geliştirilmesine yönelik üst düzey toplantılar düzenlenecektir. 4. Türkiye-Azerbaycan-Türkmenistan Üçlü Mekanizması canlandırılacak, üst düzey toplantılar ve zirveler yoluyla enerji, ulaştırma ve ticaret konularında ikili ve üçlü işbirliği çalışmaları ürütülecektir. 5. TDT üye ve gözlemci ülkeleri ile insan kaynakları alanında tecrübe paylaşımı yapılmasına yönelik faaliyetler somutlaştırılarak sürdürülecektir. Tedbir 979.3. Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (KEİ), Ekonomik Işbirliği Teşkilatı (EİT) ve Gelişen Sekiz Ülke (D- 8) gibi bölgesel kuruluşların sonuç odaklı program ve projelere yoğunlaştırılması yönünde girişimlerde bulunulacaktır. Tedbir 979.4. TDT, D-8 ve EİT bünyesinde ticaretin geliştirilmesi için çalışmalarda bulunulacak ve mevcut bölgesel ücaret anlaşmalarının hayata geçirilmesine ilişkin çabalar artırılacaktır. Milli Eğitim Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Dışişleri Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 6. Ortak Türk Tarihi, Ortak Türk Edebiyatı ve Türk Dünyası Coğrafyası ders kitaplarının TDT üye ülkelerinde kullanımının yaygınlaştırılmasına yönelik koordinasyon çalışmaları yürütülecek, öğretmen ve öğrenci değişim programı gerçekleştirilecek ve TDT Kardeş Okul Programı kapsamında üye ülkelerdeki eğitim kurumları arasında kardeş okul eşleştirmeleri yapılacaktır. 7. Türk dünyasına özgü, sürdürülebilir ve ortak öğrenmeyi destekleyen Türk Devletleri Teşkilatı Eğitim Bilgi Ağı kurulmasına yönelik alışmalar yürütülecektir. 1. D-8 bünyesinde halihazırda yürütülmekte olan reform çalışmalarına katkı sağlanacaktır. 2. EİT bünyesindeki işbirliklerinin etkinliğinin artırılmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir. 3. KEİ'nin bölgesel krizler nedeniyle ivme kaybeden işbirliği faaliyetlerinin ilerletilmesine yönelik çalışmalarda bulunulacaktır. 1. D-8 Tercihli Ticaret Anlaşmasının kapsamının genişletilmesi amacıyla müzakerelere başlanması için girişimlerde bulunulacaktır. 2. EİT Ticaret Anlaşmasının (ECOTA) güncellenmesi amacıyla müzakerelere başlanması için girişimlerde bulunulacaktır. Tedbir 979.5. Yeniden Asya Girişimi kapsamında Asya'da üyesi ya da ortağı olduğumuz bölgesel kuruluşlar ve çok taraflı mekanizmaların çalışmalarına aktif ve yenilikçi bir vizyonla katkı sağlanacaktır. Tedbir 979.6. Üçüncü Türkiye-Afrika Ortaklık Zirvesinde alınan kararların etkin bir şekilde hayata geçirilmesine ve dördüncü zirvenin düzenlenmesine ilişkin çalışmalar yürütülecektir. Dışişleri Bakanlığı (S), Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları 1. Yeniden Asya Girişimi çerçevesinde Asya'da üyesi ya da ortağı olunan ASEAN, CICA, ŞİÖ, PAF, ACD ve IORA gibi uluslararası kuruluşlar ile işbirliği derinleştirilecek ve çalışmalara aktif katılım ağlanacaktır. 1. Afrika kıtasındaki bölgesel teşkilat ve mekanizmalarla temaslar artırılacak ve ortaklık mekanizmaları işletilecektir. Dışişleri Bakanlığı (S), Ilgili Kamu Kurum ve Kuruluşları Tedbir 979.7. Latin Amerika (| Dışişleri Bakanlığı (S), 1. Latin Amerika ve Karayipler ve Karayipler Bölgesi ile Kültür ve Turizm Bölgesindeki bölgesel kuruluşlar ile yürütülen Açılım Politikası Bakanlığı ülkemiz ilişkilerinin geliştirilmesine stratejik ve yapısal bir bakış yönelik çalışmalar yürütülecek ve bu açısıyla ve ortaklık anlayışıyla kuruluşlar nezdinde ülkemiz derinleştirilecek ve bölgedeki görünürlüğünün artırılmasına yönelik uluslararası kuruluşlara proje projelere katkı sağlanacaktır. temelli katkılar sağlanacaktır. Bölgesel ve uluslararası kuruluşlarda görev yapan Türk vatandaşlarının sayısı ve niteliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p. Tedbir 980.1. Bölgesel ve Dışişleri Bakanlığı (5), 1. Bölgesel ve uluslararası uluslararası kuruluşlarda Ilgili Kamu Kurum ve kuruluşlarda görevlendirilen kamu görevlendirilen kamu personeli | Kuruluşları personeli sayısının artırılmasına sayısı artırılacak ve ülkemizin yönelik girişimler sürdürülecektir. uluslararası kuruluşlar nezdindeki daimi temsilciliklerinde yer alan uzman kadroları güçlendirilecektir. Tedbir 980.2. Yükseköğrenim | Cumhurbaşkanlığı Genel | 1. Yükseköğrenim düzeyindeki düzeyindeki öğrencilere Sekreterliği (S), Dışişleri (o | öğrencilerin uluslararası uluslararası kuruluşlardaki Bakanlığı, Strateji ve kuruluşlardaki kariyer olanakları kariyer olanakları ve bu Bütçe Başkanlığı, YÖK, hakkında bilgilendirilmesi için kuruluşlara başvuru süreçlerine | İlgili Kamu Kurum ve hazırlanan programlar ve içerikler ilişkin farkındalık artırma Kuruluşları mevcut dijital araçlar üzerinden programları düzenlenecektir. paylaşılacaktır. 2.5.10. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları a) Mevcut Durum Küresel salgın, artan gıda ve enerji güvensizliği, çatışmalar ile iklim değişikliğiyle bağlantılı çevresel felaketler gibi zorluklar Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarındaki (SKA) küresel ilerlemeyi sınırlamış ve bazı alanlarda geriye gidişler yaşanmıştır. Birleşmiş Milletler tarafından yayımlanan 2026 yılı Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri Raporunda SKATarın sadece yüzde 36'sının planlandığı şekilde veya orta düzeyde ilerlediği ve yüzde 15'inin ise geriye doğru gittiği belirtilmektedir. Bu doğrultuda, önümüzdeki süreçte tüm ülkelerin SKA'lara ulaşılmasına yönelik gayretlerini artırması ve somut hedefler yoluyla ilerlemeyi izlemeleri beklenmektedir. Türkiye'nin SKA'lara yönelik siyasi sahipliği ve ilerleme kararlılığını ulusal ve uluslararası düzeylerde göstermeye hizmet eden Ulusal Gönüllü Gözden Geçirme Raporları SKA'ların uygulama sürecini etkinleştirmektedir. Bu doğrultuda, Türkiye'nin üçüncü VNR hazırlıkları Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı koordinasyonunda başlatılmış olup süreç tüm paydaşların işbirliği ile yürütülecektir. Ulusal Sürdürülebilir Kalkınma Koordinasyon Kurulunun üçüncü VNR hazırlıkları sırasında üst düzey bir sahiplikle etkili bir izleme ve değerlendirme sürecine katkı sağlaması öngörülmektedir. TÜİK tarafından SKA göstergeleri için ulusal düzeyde izlemenin sağlanması ve gösterge setinin genişletilmesi amacıyla çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda, SKA göstergeleriyle ilgili güncel gelişmeler Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri internet portalı üzerinden kullanıcıların hizmetine sunulmaktadır. Ekim 2026 itibarıyla portalda 170 gösterge seti raporlanmakta olup 42 veri ise araştırılmaktadır. 2027 yılında portalın işlevselliğinin ve kapsamının artırılması için faaliyetlerin yürütülmesi hedeflenmektedir. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile İtalya Çevre ve Enerji Güvenliği Bakanlığı arasında imzalanan Mutabakat Zaptı kapsamında sürdürülebilir kalkınma alanında işbirliği faaliyetleri devam etmektedir. İkili işbirliği kapsamında yürütülecek potansiyel proje faaliyetlerine ilişkin taslak çalışma planı, izleme-değerlendirme çerçevesi, yönlendirme ilkeleri ile usul ve esaslar hazırlanmıştır. Sürdürülebilir kalkınmada politika uyumu konusunda ortak proje geliştirme çalışmaları sürmektedir. b) Amaç Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının (SKA) katılımcı bir yaklaşımla gerçekleştirilmesine yönelik uygulamaların sağlanması ile koordinasyon, takip ve gözden geçirme süreçlerinin etkinliğinin artırılması temel amaçtır. c) Politika ve Tedbirler vi , Sorumlu/ İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler SKA'ların etkin ve düzenli izleme ve değerlendirmesine devam edilecek ve uygulamaya ilişkin ilerleme düzeyi takip edilecektir. (Kalkınma Planı p.982) Tedbir 982.1. Ülkemizin Strateji ve Bütçe 1. Üçüncü Ulusal Gönüllü Gözden SKA'lar doğrultusundaki Başkanlığı (S) Geçirme Raporunun hazırlık ilerlemesini, uygulanan çalışmaları başlatılacaktır. politika ve programlar çerçevesinde kapsamlı bir şekilde değerlendirmek üzere Üçüncü Ulusal Gönüllü Gözden Geçirme Raporu hazırlanacaktır. Tedbir 982.3. SKA'ların Strateji ve Bütçe 1. Sürdürülebilir kalkınma için ilerleme düzeyinin Başkanlığı (S), TÜİK, İlgili || politika uyumuna yönelik OECD değerlendirilmesine yönelik Kamu Kurum ve nezdinde yürütülen çalışmalara etkileşimli SKA haritası Kuruluşları, Üniversiteler, (| katılım sağlanacak, İtalya ile ikili oluşturulacak ve karar alma İlgili STK'lar işbirliği ve tecrübe paylaşımı süreçlerinde dikkate alınması yapılacaktır. sağlanacaktır. Tedbir 982.4. Ulusal SKA Hazine ve Maliye Bakanlığı | 1. Ulusal SKA gösterge seti gösterge setinde üretilmeyen | (5S), Strateji ve Bütçe kapsamında üretilen gösterge sayısı göstergelerin üretilmesi Başkanlığı, TÜİK, İlgili ve mevcut göstergelerin kırılım sağlanacak, veri kırılım Kamu Kurum ve düzeyi artırılacaktır. düzeyi artırılacak ve kalitesi Kuruluşları, İlgili STK'lar iyileştirilecektir. SKA'ların yerel düzeyde uygulanmasının desteklenmesi amacıyla SKA'ların uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi konusunda yerel yönetimlerle işbirliği apılacaktır. (Kalkınma Planı p.983 Tedbir 983.1. Yerel Strateji ve Bütçe Başkanlığı | 1. Yerel Gönüllü Gözden Geçirme yönetimler tarafından (S), Çevre, Şehircilik ve Raporu hazırlama kapasitesinin hazırlanan gönüllü gözden İklim Değişikliği Bakanlığı, | artırılması için farkındalık oluşturma geçirme raporlarının sayısı Dışişleri Bakanlığı, İçişleri faaliyetlerine destek sağlanacaktır. artırılacaktır. Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, Ilgili STK'lar